biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức ở trường tiểu học tỉnh thái nguyên

Kết quả khảo sát về việc thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức tại một số trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên……....28 Tiểu Kết chương 2……….…67 CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐOÀN THỊ CÚC

BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐOÀN THỊ CÚC

BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Giáo dục học

Mã số:601401

Người hướng dẫn khoa học: TS Phùng Thị Hằng

Thái Nguyên – 2010

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến

TS Phùng Thị Hằng – Người đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện và đi đến hoàn thiện đề tài này

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến tập thể giáo viên và học sinh các trường tiểu học Đội Cấn – TP Thái Nguyên, trường tiểu học Nguyễn Viết Xuân – TP Thái Nguyên, trường tiểu học Chiến Thắng – Đồng Hỷ - Thái Nguyên, trường tiểu học Giang Tiên – Phú Lương – Thái Nguyên đã nhiệt tình và tạo mọi điều kịên giúp đỡ tôi trong quá trình thực hịên đề tài này

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô giáo và các bạn bè thân hữu đã nhiệt tình giúp đỡ, chỉ dẫn cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thiện đề tài này

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2010

Tác giả

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài……… … …1

2 Mục đích nghiên cứu……….… ….3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu……… ……… 3

4 Giả thuyết khoa học……… ….……….3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu……….……….4

6 Phạm vi nghiên cứu……… ….… 4

7 Phương pháp nghiên cứu……….…………5

8 Những đóng góp mới và ý nghĩa của đề tài……….…………6

NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC TRONG NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề……….….7

1.2 Cơ sở lý luận về biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức trong nhà trường tiểu học……… ……… ……9

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan đến đề tài……… … 9

1.2.1.1 Khái niệm biện pháp 1.2.1.2 Khái niệm chương trình, chương trình tự chọn………10

1.2.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học……….11

1.2.2.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ của môn Đạo đức ở trường tiểu học… 14

1.2.2.2 Khái quát về chương trình môn Đạo đức……… …….… 18

1.2.2.3 Chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học…….….… 20

1.2.3 Một số đặc điểm tâm lý của lứa tuổi của học sinh tiểu học…… … 23

Tiểu kết chương 1……… … 26

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ VIỆC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

TỈNH THÁI NGUYÊN

2.1 Vài nét về các trường tiểu học được khảo sát……… …….7

2.2 Mục đích và nội dung khảo sát……… 27

2.3 Kết quả khảo sát về việc thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức tại một số trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên…… 28

Tiểu Kết chương 2……….…67

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 3.1 Một số nguyên tắc và cơ sở pháp lý để xây dựng biện pháp…………68

3.2 Một số biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở nhà trường tiểu học……….…72

3.3 Khảo nghịêm ý kiến giáo viên về tính khả thi của các biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học… …… 93

Tiểu kết chương 3……… ………97

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……….……… …… ………98

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ………… ……….103

PHỤ LỤC ……… ….……116

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, con người cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn và sự phát triển về mọi mặt trong xã hội ta nói chung, đòi hỏi ngành giáo dục phải tạo ra sự thích ứng của con người với sự phát triển đó là vô cùng cần thiết, đó chính là sự thích nghi của con người với môi trường xung quanh, là câu trả lời cho quan điểm

về việc học: Học để biết, học để làm việc, học để tự khẳng định mình, học để cùng chung sống

Bên cạnh đó, yêu cầu đặt ra đối với nền giáo dục nước ta là đào tạo con người để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Làm sao phải chuẩn bị nhân lực phát triển tốt cả về đức lẫn tài để xây dựng đất nước, phấn đấu đến năm 2020 nước ta có bản trở thành một nước công nghiệp, vì thế đất nước ta rất cần những thế hệ có đủ tài và đức để hoàn thành công cuộc đổi mới này

Đạo đức là cái “gốc” của mỗi con người , vì vậy giáo dục đạo đức là việc làm rất quan trọng và cần thiết trong việc hình thành nhân cách toàn diện.” Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó “(Hồ Chí Minh)

Bởi vậy trong nhà trường song song với việc truyền thụ cho các em học sinh hệ thống tri thức kỹ năng của nhân loại cần đặt vấn đề giáo dục đạo đức lên hàng đầu Giáo dục đạo đức cho con người là một việc làm vô cùng quan trọng và cấp thiết Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, đặc biệt đối với học sinh tiểu học – bậc học đầu tiên cung cấp cho các em những tri thức kỹ năng

cơ bản và nền tảng để các em tiếp tục hoàn thiện và phát triển nhân cách ở các bậc học tiếp theo

Ở bậc tiểu học hành vi đạo đức của học sinh được hình thành qua con đường cơ bản và quan trọng nhất đó là con đường dạy học các môn học trong

đó có môn Đạo đức Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học giữ vai trò đặc biệt quan trọng Mục đích giáo dục của bậc tiểu học là giúp cho các em có những hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong các mối quan hệ của các em, từng bước hình thành kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh theo chuẩn mực đã học, kỹ năng lựa chọn

và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các tình huống từ đơn giản đến phức tạp của đời sống hàng ngày, từng bước hình thành thái độ

tự trọng, tự tin, yêu thương và tôn trọng con người

Với vai trò quan trọng như vậy, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học giữ vị trí quan trọng hàng đầu Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học được thực hiện thông qua việc dạy học môn đạo đức từ lớp 1 cho tới lớp 5

Với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học thì dạy đạo đức cho các em không chỉ là thuyết giảng các bài học đạo đức ở trên lớp, Bộ Giáo dục

& Đào tạo dành thời lượng ba tiết trên năm để giáo viên tổ chức tiết học tự chọn giúp học sinh có cơ hội được tiếp xúc với thực tiễn, đời sống xã hội để các em củng cố lại những kiến thức đã học, thực hành những nội dung đó trong thực tế cuộc sống một cách linh hoạt và sáng tạo, giúp các em tìm hiểu thêm về nhà trường và địa phương mình, tạo điều kiện để học sinh hình thành, củng cố ý thức, tình cảm, hành vi và thói quen hành vi

Tuy nhiên việc dạy học chương trình tự chọn môn đạo đức trong các trường tiểu học hiện nay chưa được thực hiên một cách nghiêm túc, quá trình thực hiện chương trình còn gặp nhiều khó khăn và trở ngại Điều này khiến cho hiệu quả của việc thực hiện chương trình chưa cao, ảnh hưởng tới chất

lượng học tập môn Đạo đức nói riêng và quá trình giáo dục đạo đức cho các

em học sinh tiểu học nói chung

Chính vì những lý do trên, chúng tôi đã chọn vấn đề “biện pháp thực

hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học tỉnh Thái Nguyên” Nghiên cứu đề tài này chúng tôi mong muốn sẽ tìm hiểu được thực

trạng thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức ở các trường tiểu học tỉnh Thái Nguyên, từ đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn gặp phải trong việc thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức ở trường tiểu học, dựa trên cơ sở

đó đề xuất một số biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở nhà trường tiểu học để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

Quá trình dạy học môn Đạo đức trong nhà trường tiểu học

3.2 Đối tƣợng nghiên cứu:

Biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức trong nhà trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên

4 Giả thuyết khoa học

Quá trình thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức ở các trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên còn có những hạn chế nhất định Nếu đề xuất được những biện pháp phù hợp, có tính khoa học thì hiệu quả dạy học môn học này sẽ được nâng cao

5.Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài này tập trung giải quyết ba nhiệm vụ chính sau:

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận để làm rõ những vấn đề có liên quan đến

việc thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức trong nhà trường tiểu học, đặc biệt là những yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức

5.2 Phát hiện và đánh giá thực trạng về việc thực hiện chương trình tự

chọn môn đạo đức ở một số trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên thông qua việc điều tra, khảo sát các đối tượng là cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh tiểu học

5.3 Đề xuất một số biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn

đạo đức ở nhà trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên, nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình tự chọn nói riêng và nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh nói chung

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Về nội dung nghiên cứu

Đề tài đi sâu khảo sát thực trạng về nhận thức và việc tổ chức thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức trong nhà trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả của việc thực hiện chương trình tự chọn đối với môn học này trong nhà trường

6.2 Về khách thể điều tra

Đề tài điều tra 300 học sinh tiểu học,120 cán bộ quản lý và các giáo viên giảng dạy trong nhà trường tiểu học ( Trường tiểu học Đội Cấn- TP Thái Nguyên, trường tiểu học Chiến Thắng - Đồng Hỷ - Thái Nguyên, trường tiểu học Nguyễn Viết Xuân – TP Thái Nguyên, trường tiểu học Giang Tiên – Phú

7 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng các phưong pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống hoá,các tài liệu lý luận có liên quan đến việc dạy học môn đạo đức trong nhà trường tiểu học

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

 Phương pháp quan sát:

Tiến hành quan sát một số giáo án và một số giờ dạy tự chọn môn đạo đức của giáo viên các trường tiểu học tỉnh Thái Nguyên nhằm thu thập thông tin cho đề tài

 Phương pháp đàm thoại

Trực tiếp trao đổi đối với các cán bộ quản lý và giáo viên giảng dạy

trong nhà trường, trò chuyện với các em học sinh lớp 1,lớp 2, lớp 3 để tìm hiểu về nhận thức, thực trạng thực hiện chương trình tự chọn môn đạo đức trong nhà trường tiểu học

 Phương pháp điều tra viết:

Điều tra giáo viên, cán bộ quản lý và học sinh tiểu học để thu thập những số liệu cần thiết phục vụ cho quá trình nghiên cứu

* Soạn hai bộ phiếu khảo sát:

Mẫu 1: Dành cho đối tượng là giáo viên tiểu học

Mẫu 2: Đối tượng khảo sát là học sinh các trường tiểu học

 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Gặp các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, các giáo viên giảng dạy

có kinh nghiệm, các nhà quản lý xin ý kiến trao đổi về những vấn đề có liên quan đến việc nghiên cứu và hoàn thành đề tài

- Đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả của việc dạy học môn học này ở chương trình tự chọn

8.2 Ý nghĩa của đề tài

Góp phần hỗ trợ giáo viên trong dạy học môn Đạo đức, nhằm thực hiện tốt mục tiêu môn học

NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC TRONG NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đạo đức là một hiện tượng xã hội , xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu tiên khi xã hội loài người mới hình thành Đạo đức ra đời, phát triển cùng quá trình biến đổi kinh tế xã hội và sự tiến bộ về văn hoá vật chất, tinh thần của con người Bởi vậy mục đích, nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức cho con người luôn có sự biến đổi để thích ứng được với sự thay đổi của thời đại

Đạo đức trong quan niệm của Hồ Chí Minh được coi như “cái gốc” của cây, “cái nguồn” của sông Hồ Chí Minh - một trong những nhà tư tưởng, nhà lãnh đạo cách mạng quan tâm nhiều đến vấn đề giáo dục, đặc biệt là giáo dục đạo đức và có nhiều cống hiến đối với việc phát triển những tư tưởng đạo đức mới Ngay từ những ngày đầu lập nước, dù bộn bề công việc, Người vẫn đặc biệt chú ý đến mục tiêu của giáo dục Người nhấn mạnh: một dân tộc dốt

là một dân tộc yếu Người coi dốt cũng là một thứ giặc, cùng với giặc đói và giặc ngoại xâm Cho nên, để làm cách mạng, mà trước hết là để diệt giặc dốt, thì cần phải học Người khẳng định, “học để sửa chữa tư tưởng, hăng hái theo cách mạng, học để tu dưỡng đạo đức cách mạng; học để tin tưởng vào đoàn thể; học để hành” Trên cơ sở đó, Hồ Chí Minh đã sáng lập ra một hệ thống giáo dục xã hội hoàn toàn mới về chất Hệ thống đó lấy toàn dân làm đối tượng, kết hợp giáo dục gia đình với giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội Tính khoa học kết hợp với tính nhân đạo là nét nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về một hệ thống giáo dục mới, trong đó có giáo dục đạo đức

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề dạy học môn đạo đức trong nhà trường tiểu học:

Tác giả Nguyễn Hữu Hợp với nhiều công trình nghiên cứu về môn đạo đức ở tiểu học: “Giáo dục dân số lồng ghép trong môn Đạo đức”- Luận văn thạc sĩ - trường Đại học sư phạm Hà Nội; “ Giáo dục dân số cho học sinh tiểu học lớp 4 lớp 5 thông qua môn Đạo đức” – Luận án tiến sỹ - Viện Khoa học giáo dục; “ Một số cơ sở lý luận về việc đổi mới dạy học môn Đạo đức ở tiểu học chương trình 2000” - Tạp chí Nghiên cứu giáo dục chuyên đề tháng 8/2003; “ Đổi mới nội dung dạy học môn Đạo đức ở lớp 3 qua rèn luyện hành vi đạo đức cho học sinh”- Tạp chí Giáo dục số 85- chuyên đề lớp

3, lớp 8- 2004

Tác giả Đặng Vũ Hoạt với nhiều nghiên cứu về việc giảng dạy môn Đạo đức ở tiểu học, có thể kể tới một số công trình như: “ Giáo dục giá trị nhân văn và giáo dục quốc tế qua môn Đạo đức và Giáo dục công dân cho học sinh”- Viện Khoa học giáo dục - 1990; “ Phương pháp dạy học Đạo đức

ở tiểu học” Đặng Vũ Hoạt- Nguyễn Hữu Hợp

Tác giả Lưu Thu Thuỷ với các công trình nghiên cứu: “ Quy trình rèn luyện hành vi giao tiếp có văn hoá với ban cùng lứa tuổi cho học sinh tiểu học” – Luận án phó tiến sỹ- Viện khoa học giáo dục; “ Những vấn đề dạy học theo chương trình môn Đạo đức lớp 3” – Chuyên đề giáo dục Đạo đức tiểu học 9/2004

Thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức là một nội dung quan trọng của giáo dục đạo đức cho học sinh nói chung và giáo dục đạo đức trong nhà trường nói riêng Dù đã có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu

về bộ môn Đạo đức ở tiểu học, nhưng hầu hết đều hướng vào nghiên cứu các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh trong

kỹ năng sống cho học sinh tiểu học, hay xây dựng nội dung chương trình sao cho phù hợp với yêu cầu của đổi mới giáo dục…

Ở đề tài này chúng tôi tập trung nghiên cứu thực trạng thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức, từ đó đề xuất một số biện pháp thực hiện chương trình tự chọn đối với môn học này nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục Đạo đức cho học sinh tiểu học

1.2 Cơ sở lý luận về biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức trong nhà trường tiểu học

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản có liên quan đến đề tài

1.2.1.1 Khái niệm biện pháp

Theo từ điển tiếng việt (1992), biện pháp là cách làm, cách thức xử lý công việc, hoặc cách giải quyết một vấn đề cụ thể

Biện pháp giáo dục có liên quan chặt chẽ với phương pháp Xem xét khái niệm biện pháp trong mối quan hệ với khái niệm phương pháp Biện pháp được sử dụng ở hai cấp độ vĩ mô và vi mô Ở cấp độ vĩ mô, biện pháp có tính chất định hướng, chỉ đạo, có tính khái quát cho một lĩnh vực hoạt động của nhà trường Biện pháp vĩ mô chứa đựng những yêu cầu sư phạm quy định cách thức tác động liên quan đến mọi hoạt động dạy và học, thường có tác dụng cải tiến sắp xếp lại các phương pháp hiện có, kết hợp thành một hệ thống xây dựng các yêu cầu tổ chức sư phạm mới Biện pháp ở cấp độ vi mô gồm những con đường, cách thức tác động của các lực lượng giáo dục được xây dựng làm cơ

sở khoa học đảm bảo tính khả thi nhằm giúp học sinh giải quyết các nhiệm vụ học tập trong những hoàn cảnh điều kiện và phạm vi nhất định

Biện pháp được coi là yếu tố hợp thành của phương pháp và phụ thuộc vào phương pháp, mỗi phương pháp lại có thể bao gồm nhiều biện pháp

Ví dụ Phương pháp đàm thoại có thể được tiến hành thông qua các

biện pháp khác sau:

- Giải thích ý nghĩa của một hành vi có văn hoá

- Có thể so sánh với những hành vi tương tự mà học sinh tin tưởng là hoàn toàn đúng

- Phân tích hành vi theo một nguyên tắc đặc điểm chung

Trong từng tình huống nhất định phương pháp và biện pháp có thể chuyển hoá lẫn nhau Có lúc phương pháp là con đường độc lập để giải quyết nhiệm vụ nhất định, có lúc phương pháp chỉ là một biện pháp có tác dụng riêng biệt

Vậy nói đến biện pháp là nói đến cách giải quyết một vấn đề cụ thể, một tình huống cụ thể Trong giáo dục có khi biện pháp còn gọi là những thủ thuật giáo dục Tuỳ vào nội dung giáo dục và hoàn cảnh giáo dục

cụ thể mà giáo viên lựa chọn và sử dụng các biện pháp thích hợp để đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra Giáo viên căn cứ vào điều kiện và hoàn cảnh cụ thể mà sử dụng phối hợp các phương pháp và biện pháp để đạt được hiệu quả giáo dục

Khái niệm chương trình, chương trình tự chọn

* Khái niệm chương trình

Theo từ điển tiếng Việt (1992): Chương trình là toàn bộ những dự kiến hoạt động theo một trình tự nhất định và trong một thời gian nhất định

Trong lĩnh vực dạy học chương trình là toàn bộ nội dung học tập, giảng dạy được quy định chính thức cho từng môn từng lớp, hoặc từng cấp học, bậc học

Cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau trong việc định nghĩa

về chương trình Sự khác nhau đó phụ thuộc vào quan niệm của các nhà nghiên cứu khi suy nghĩ và thiết kế chương trình Ngày nay theo quan niệm hiện đại chương trình dạy học là một phức hợp gồm các bộ phận cấu thành:

- Phạm vi, mức độ và cấu trúc nội dung học tập

- Các phương pháp, hình thức tổ chức học tập

- Đánh giá kết quả học tập

Như vậy cấu trúc của chương trình bao gồm hai khía cạnh chính: Sự hình dung trước những kết quả mà học sinh sẽ đạt được sau một thời gian học tập và cách thức, phương tiện, con đường, điều kiện để làm cho mong muốn

đã đề ra

* Chương trình tự chọn

Bộ Giáo dục & Đào tạo quy định trong chương trình phổ thông ngoài những nội dung đã được quy định và biên soạn trong sách giáo khoa và sách hướng dẫn soạn giảng dành cho giáo viên, thì còn dành một thời lượng nhất định để giáo viên giảng dạy những vấn đề về địa phương nơi các em sinh sống và học tập Nội dung chính của chương trình tự chọn ở phổ thông bao gồm các vấn đề : kinh tế xã hội địa phương, lịch sử, địa lý, văn hoá, văn học, nghệ thuật, động thực vật địa phương, vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý và các tệ nạn xã hội ở địa phương Thuộc các môn học: Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn, Giáo dục công dân, Đạo đức, Công nghệ,

Âm nhạc

1.2.2 Một số vấn đề lý luận cơ bản về chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học

1.2.2.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ của môn Đạo đức ở trường

tiểu học

* Vị trí môn Đạo đức ở trường tiểu học

Quá trình giáo dục đạo đức tồn tại, vận động và phát triển như một

bộ phận hữu cơ của quá trình sư phạm tổng thể Nó có mối quan hệ biện chứng với các bộ phận khác của quá trình sư phạm tổng thể Quá trình giáo dục đạo đức ở tiểu học phải hoàn thành những nhiệm vụ cơ bản là tổ chức giáo dục cho học sinh xây dựng được ý thức đạo đức, bồi dưỡng tình cảm đạo đức và rèn luyện mình có thói quen hành vi đạo đức Những nhiệm vụ cơ bản này được thực hiện không những bằng con đường hoạt động giáo dục mà còn bằng con đường dạy học

Bằng con đường hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú như: hoạt động lao động, hoạt động xã hội, hoạt động vui chơi… học sinh sẽ được rèn luyện những hành vi đạo đức và những hành vi này sẽ lặp đi lặp lại nhiều lần

và trở thành thói quen Bên cạnh đó bằng con đường dạy học các môn học như Toán, Tiếng Việt, Đạo đức… học sinh sẽ được bồi dưỡng các tri thức, niềm tin đạo đức làm cơ sở làm tiền đề cho việc rèn luyện các hành vi và thói quen đạo đức Qua cả hai con đường tình cảm đạo đức sẽ được hình thành và phát triển ở học sinh

Bởi vậy môn đạo đức là một trong các con đường cơ bản và là con đường quan trọng nhất để giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học theo mục tiêu giáo dục toàn diện Do đó nó có mối quan hệ hữu cơ với các môn học khác ở tiểu học

Môn đạo đức giúp cho học sinh có kiến thức, kỹ năng hành vi đạo

nhiều khả năng tích hợp nội dung giáo dục đạo đức như Tiếng Việt, Tự nhiên- Xã hội, Sức khoẻ, Âm nhạc, Mỹ thuật Thông qua các môn học đó, học sinh củng cố kiến thức, kỹ năng đạo đức, mở rộng, bổ sung cho kiến thức đạo đức càng phong phú sinh động Do đó khi dạy đạo đức giáo viên cần đảm bảo yêu cầu liên môn

Mối quan hệ giữa môn đạo đức với các hoạt động giáo dục ngoài giờ

ở tiểu học: Môn Đạo đức cung cấp kiến thức,thái độ , kỹ năng để học sinh vận dụng, thực hành qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là những hình thức dạy học và giáo dục đạo đức sinh động, phù hợp tâm lý lứa tuổi tiểu học Đồng thời là môi trường thực hành, luyện tập rất tốt để củng cố kiến thức, kỹ năng đạo đức Do đó các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là con đường hấp dẫn học sinh hoạt động thực hành môn Đạo đức cần phải được quan tâm đúng mức

Mối quan hệ giữa môn Đạo đức ở tiểu học và môn Giáo dục công dân ở trung học cơ sở: Nội dung môn Đạo đức ở tiểu học và môn Giáo dục công dân ở trung học cơ sở có tính đồng tâm và cùng hướng tới hình thành cho học sinh ý thức, trách nhiệm công dân Môn đạo đức ở tiểu học giúp học sinh có một số kiến thức sơ giản, kỹ năng, thái độ cơ bản ban đầu, đặt nền móng cơ sở cho học sinh học tiếp môn Giáo dục công dân ở các cấp học và bậc học tiếp theo Môn Giáo dục công dân kế thừa, phát triển các kiến thức,

kỹ năng, phẩm chất, năng lực được hình thành từ tiểu học

* Mục tiêu môn giảng dạy môn đạo đức ở trường tiểu học

Mục tiêu của giáo dục tiểu học là: Nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học

cơ sở

Để góp phần thực hiện mục tiêu đó, môn Đạo đức ở tiểu học nhằm giúp học sinh:

- Mục tiêu về kiến thức:

Có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong quan hệ của các em với bản thân, gia đình, cộng đồng, xã hội, môi trường tự nhiên và ý nghĩa của việc thực hiện các chuẩn mực đó

- Mục tiêu về kỹ năng hành vi:

Biết nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh theo chuẩn mực đã học; có kỹ năng lựa chọn và thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực trong các mối quan hệ và tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống, biết nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện

- Mục tiêu về giáo dục thái độ:

Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin vào khả năng của bản thân;

có trách nhiệm với hành động của mình; yêu thương tôn trọng mọi người; mong muốn đem lại niềm vui và hạnh phúc cho mọi người; đồng tình và làm theo cái thiện cái đúng, cái tốt, không đồng tình với các ác, caí sai, cái xấu

Theo chương trình mới của môn Đạo đức ta thấy có sự thay đổi trong mục tiêu chung, bởi vì:

- Mục tiêu của dạy học môn Đạo đức ở tiểu học là dạy hành vi đạo đức, nên cần chú trọng kỹ năng, hành vi

- Thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo: Đào tạo con người cho hoạt động thực tiễn, nên học phải đi đôi với hành, dạy học môn Đạo đức cũng như giáo dục đạo đức phải gắn với thực tiến đời sống, vì đào tạo con người là

để phục vụ hoạt động thực tiễn

- Đáp ứng yêu cầu thực tế đời sống đạo đức: Nền kinh tế thị trường

có nhiều mặt tích cực nhưng đồng thời cũng có những tác động tiêu cực làm

xói mòi một số giá trị đạo đức truyền thống Do đó phải quan tâm giáo dục kỹ năng, hành vi đúng chuẩn mực đạo đức, thái độ bản lĩnh kiên định trước những tiêu cực, tệ nạn xã hội

* Nhiệm vụ của môn Đạo đức ở trường tiểu học

Ở tiểu học, quá trình giáo dục đạo đức nhằm vào việc hình thành các chuẩn mực hành vi, các nét đạo đức vững chắc Vì vậy quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trình thực hiện ba nhiệm vụ: Giáo dục ý thức đạo đức; giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức; giáo dục hành vi thói quen đạo đức cho học sinh Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học được thể hiện qua nội dung cụ thể của việc thực hiện các nhiệm vụ đó

- Giáo dục ý thức đạo đức:

Giáo dục ý thức đạo đức nhằm cung cấp cho học sinh những tri thức đạo đức cơ bản, sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi, trên cơ sở đó bước đầu hình thành niềm tin đạo đức cho học sinh Các chuẩn mực hành vi này được xây dựng từ các phẩm chất đạo đức, lòng yêu nước, lòng nhân ái, thái độ đối với lao động , tinh thần tập thể, tính kỷ luật Chúng phản ánh các mối quan hệ hàng ngày của các em, đó là:

+ Quan hệ của các nhân đối với xã hội: Tôn kính Quốc kỳ, Quốc ca, kính yêu Bác Hồ, tự hào về đất nước con người Việt Nam, biết ơn các thương binh liệt sĩ, các chiến sĩ quân đội, công an, yêu quê hương làng xóm, phố phường, yêu mến tự hào về trường lớp, giữ gìn môi trường xung quanh, bảo

vệ các di tích lịch sử, văn hoá do cha ông để lại…

+ Quan hệ cá nhân đối với công việc, lao động: Trước hết là biết chăm chỉ kiên trì vượt khó trong học tập, có phương pháp học tập tốt, tích cực tham gia các công việc lao động khác trong xã hội

+ Quan hệ cá nhân đối với những người xung quanh: Đầu tiên là lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong gia đình,

kính trọng và biết ơn thầy cô giáo, tôn trọng, giúp đỡ, đoàn kết với bạn bè, tôn trọng và giúp đỡ hàng xóm láng giềng, phụ nữ, cụ già, em nhỏ…

+ Quan hệ cá nhân đối với tài sản xã hội, tài sản của người khác: tôn trọng, bảo vệ tài sản của nhà trường, của nhà nước và của người khác…

+ Quan hệ cá nhân đối với thiên nhiên: Bảo vệ môi trường tự nhiên xung quanh nơi ở, nơi học, nơi chơi, nơi qua lại, bảo vệ cây trồng, động vật

có ích…

+ Quan hệ đối với bản thân: Khiêm tốn, thật thà, giữ vệ sinh, có trách nhiệm với lời nói và việc làm của mình…

- Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức:

Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức cho học sinh là thức tỉnh trong

học sinh những rung động , cảm xúc đối với hiện thực xung quanh, làm cho các em biết yêu, biết ghét rõ ràng Qua đó có thái độ đúng đắn đối với các hiện tượng phức tạp trong đời sống tập thể và xã hội Đối với học sinh tiểu học cần giáo dục những thái độ và tình cảm:

+ Kính yêu Bác Hồ, tôn trọng Quốc kỳ, Quốc ca, biết ơn các thương binh liệt sỹ, yêu mến trường, lớp, quê hương, làng xóm…

+ Kính yêu, biết ơn ông bà, cha mẹ, yêu quý anh chị em, tôn trọng những người xung quanh, hàng xóm…

+ Yêu lao động, chăm học, chăm làm việc trường, việc lớp + Có lòng tự trọng, khiêm tốn học hỏi, trung thực

+ Có thái độ đồng tình, tán thành những tấm gương việc làm tốt phù hợp với những tấm gương đạo đức và ngược lại, có thái độ lên án, phê phán những hành động xấu…

+ Yêu thiên nhiên, có thái độ giữ dìn môi trường xung quanh Tình cảm đạo đức của các em học sinh được hình thành dựa vào ý

có tác dụng thúc đẩy tạo động cơ cho việc nhận thức chuẩn mực thực hiện

hành vi đạo đức

- Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức:

Việc giáo dục một chuẩn mực, một phảm chất đạo đức nào đó cho học sinh phải dẫn đến một kết quả cuối cùng là học sinh thực hiện được những hành vi tương ứng trong cuộc sống, học tập, sinh hoạt, biết cách ứng xử trong cuộc sống và các mối quan hệ hàng ngày Hành vi đó chỉ được hình thành thông qua luyện tập và rèn luyện hàng ngày, trở thành thói quen của học sinh

và được thể hiện như một nét tính cách bền vững

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức là tổ chức cho học sinh lặp đi lặp lại nhiều lần những thao tác, hành động đạo đức trong học tập, sinh hoạt và cuộc sống, nhằm có được hành vi đạo đức đúng dắn, từ đó có thói quen đạo đức bền vững

Ở tiểu học cần hình thành cho học sinh các thói quen đạo đức như: + Giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em bằng những việc làm vừa sức với bản thân

+ Lễ phép với người lớn, đặc biệt là với ông bà, cha mẹ, anh chị em, thầy cô giáo

+ Làm được những việc vừa sức giúp đỡ người xung quanh

+ Có những việc làm nhân đạo vừa sức đối với các gia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, giúp đỡ các bạn khó khăn…

+ Có hành động và việc làm phù hợp, bảo vệ trường lớp, tài sản công cộng, môi trường, thiên nhiên, đồ dạc của người khác…

Cần giáo dục cho các em những hành vi văn hoá ngay từ nhỏ, tức là hình thành cho trẻ em những hành vi không những đúng về đạo đức mà còn đẹp về thẩm mỹ

1.2.2.2 Khái quát về chương trình môn Đạo đức

Chương trình môn đạo đức do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, trong đó ghi rõ vị trí môn học, yêu cầu môn học, nội dung chi tiết – thời gian thực hiện, hướng dẫn thực hiện chương trình Đây là văn bản được xây dựng công phu và tỉ mỉ do các viện nghiên cứu và các nhà giáo biên soạn, được Quốc hội thông qua, Chính phủ phê duyệt, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai

và thực hiện thống nhất trên toàn quốc

Chương trình môn Đạo đức gồm một hệ thống các chuẩn mực hành vi đạo đức được lựa chọn từ các hành vi ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội Chương trình dạy học môn Đạo đức là sự trình bày một cách

có hệ thống kế hoạch tổng thể các hoạt động dạy học môn Đạo đức ở trường tiểu học trong suốt bậc học, trong đó xác định rõ mục tiêu học tập môn Đạo đức mà học sinh tiểu học cần đạt được, các nội dung, chủ đề của bài học đạo đức; các phương pháp phương tiện dạy học đạo đức; các hình thức tổ chức dạy học môn Đạo đức và cách thức đánh giá kết quả dạy học môn Đạo đức ở trường tiểu học

Việc lựa chọn các chuẩn mực hành vi đạo đức và việc sắp xếp chúng thành chương trình được thực hiện theo các nguyên tắc sau:

- Đảm bảo phù hợp với mục tiêu giáo dục tiểu học

- Chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu, cần thiết cho sự hình thành và phát triển nhân cách người công dân, người chủ xứng đáng trong tương lai của dân tộc, biết sống, học tập, lao động trong xã hội đang đổi mới

- Đảm bảo cho học sinh nắm được những hành vi ứng xử trong các mối quan hệ của bản thân, đối với người khác, đối với gia đình, nhà trường và

xã hội

- Đảm bảo được tính truyền thống và tính hiện đại, tính dân tộc và tính nhân loại trong hành vi ứng xử

- Đảm bảo tính cụ thể và tính vừa sức của các chuẩn mực hành vi

- Đảm bảo tính đồng tâm của các chuẩn mực hành vi giữa các lớp dưới

và các lớp trên

1.2.2.3 Chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học

a Khái niệm chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học

Theo quy định của Bộ Giáo dục & Đào tạo trong chương trình giáo dục phổ thông có một phần thời gian dành cho nội dung giáo dục các vấn

đề của địa phương, như lịch sử địa phương, địa lý địa phương, văn hoá địa phương…nhằm giáo dục cho học sinh có hiểu biết về tình hình phát triển kinh tế- xã hội và đặc điểm văn hoá truyền thống nơi các em đang sinh sống Trên cơ sở đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước, ý thức trách nhiệm xây dựng, bảo vệ và phát triển truyền thống văn hoá của địa phương, phần nội dung này Bộ Giáo dục & Đào tạo giao cho các địa phương tự biên soạn

Chương trình tự chọn môn Đạo đức ở nhà trường tiểu học nằm trong

chương trình dạy học môn Đạo đức Đây là điểm mới nhất của chương trình môn Đạo đức ở tiểu học hiện nay Ngoài phần nội dung cứng bắt buộc đã được quy định, chương trình dành ba tiết phần mềm để các giáo viên sử dụng dạy cho các em học sinh những vấn đề cần thiết, có liên quan tới hoàn cảnh

và tình hình cụ thể của lớp, của trường và của địa phương nơi các em đang sinh sống Căn cứ vào tình hình cụ thể của địa phương và nhà trường, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý của các em học sinh giáo viên sẽ quyết định chọn

nội dung dạy học tiết học tự chọn

Phần chương trình tự chọn dành cho địa phương được Bộ Giáo dục & đào tạo giao cho các địa phương tự biên soạn Qua thực tế cho thấy hầu hết các

giáo viên đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc giảng dạy chương trình tự chọn môn Đạo đức, mà nguyên nhân cơ bản đó là do thiếu tài liệu , giáo trình

Do không có tài liệu, không có sự định hướng chung cho các tiết học tự chọn nên mỗi giáo viên dạy theo một cách, tuỳ thuộc vào khả năng của từng giáo viên trong việc tổ chức chương trình tự chọn môn Đạo đức Một số trường hợp giáo viên sử dụng các tiết học tự chọn môn Đạo đức để thực hiện các nội dung giáo dục khác

b Nội dung chương trình tự chọn môn Đạo đức ở nhà trường tiểu học

Chương trình tự chọn môn đạo đức ở tiểu học mặc dù nằm trong

chương trình chính khoá bắt buộc trong dạy học môn đạo đức, nhưng giáo

án các tiết học tự chọn hiện nay không có một tài liệu nào hướng dẫn giáo viên soạn giáo án giảng dạy, các tiết học tự chọn đều do các giáo viên tự biên soạn và giảng dạy Bởi vậy nội dung chương trình không đồng nhất giữa các trường

Việc dạy môn Đạo đức cần gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của lớp học, nhà trường, địa phương Vì vậy, GV cần hết sức linh hoạt, sáng tạo trong việc lựa chọn, sử dụng các thông tin, sự kiện, tình huống, trường hợp điển hình ở lớp học, nhà trường, địa phương để minh hoạ, so sánh, nhận xét, đánh giá, Đồng thời cũng cần tổ chức cho học sinh liên hệ, tự liên hệ, so sánh, đối chiếu các hành vi, việc làm của bản thân và những người xung quanh với các chuẩn mực đã học; tổ chức cho học sinh điều tra, thực hiện các

dự án nhỏ nhằm xây dựng môi trường lớp học, nhà trường, cộng đồng ngày một tốt đẹp hơn Có như vậy, bài đạo đức mới trở nên gần gũi, sống động, thiết thực đối với học sinh và có sức lôi cuốn đối với các em

Ví dụ: Chương trình tự chọn trường Tiểu học Chiến Thắng - TT Đồng

Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên

Do không có tài liệu hướng dẫn của phòng Giáo dục và Sở Giáo dục

& Đào tạo Thái Nguyên nên nhà trường đã chỉ đạo các tổ chuyên môn bàn và thống nhất ba bài dạy ở các lớp học như sau :

Lớp 1:

Bài 1: Giáo dục an toàn giao thông

Bài 2: Thăm quang cảnh trường học

Bài 3: Tìm hiểu các hoạt động ở địa phương

Lớp 2:

Bài 1: Chăm làm việc nhà Bài 2: Quan tâm giúp đỡ bạn bè Bài 3: Giúp đỡ người khuyết tật

Bài 1: Vượt qua khó khăn để đến trường

Bài 2: Giáo dục kĩ năng sống

Bài 3: Sức khoẻ của em

Lớp 5:

Bài 1: Tinh thần đoàn kết

Bài 2: Chúng em tham gia giao thông an toàn

Bài 3: Môi trường sống quanh ta

c Ý nghĩa của chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học

Chương trình tự chọn môn Đạo đức ở tiểu học có ý nghĩa to lớn vì nó

gắn việc giáo dục đạo đức và dạy học môn Đạo đức với thực tiễn đời sống đạo đức ngay trong chính cộng đồng xã hội mà các em học sinh đang sinh sống và học tập Qua đó nhằm giáo dục cho các em những truyền thống văn hoá của nhà trường, của địa phương, từ đó giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho các em học sinh

Chương trình tự chọn khắc phục được tính đơn điệu trong hoạt động giao tiếp, từ chỉ có học sinh - học sinh, học sinh - giáo viên đến học sinh - học sinh, học sinh – giáo viên, học sinh - cộng đồng, và học sinh với khách thể trong thế giới khách quan Hoạt động giao tiếp càng phong phú thì giáo dục càng có hiệu quả cao

Chương trình tự chọn giúp cho thời gian và không gian giáo dục không còn bó hẹp trong bốn bức tường, mà qua các giờ học tự chọn giúp học sinh tiếp xúc với thực tiễn, tiếp xúc với đời sống xã hội để học sinh kiểm tra

và củng cố lại các chuẩn mực đạo đức đã học, tạo điều kiện để học sinh hình thành, củng cố ý thức, tình cảm và hành vi

Chương trình tự chọn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp giữa nhà trường – gia đình – xã hội , góp phần thoả mãn nhu cầu đa dạng của trẻ , những nhu cầu tinh thần, nhu cầu được phát triển của trẻ , thể hiện khả năng của mình trong các mối quan hệ khác nhau, tạo sự mới mẻ và hứng thú trong học tập, thu hút học sinh đến trường Chính các tiết học tự chọn tạo điều kiện phát huy tác dụng của mối quan hệ giữa giáo dục và tính tích cực của cá nhân học sinh trong sự phát triển nhân cách

1.2.3 Một số đặc điểm tâm lý của lứa tuổi của học sinh tiểu học 1.2.3.1 Đặc điểm về nhận thức

Hầu hết học sinh tiểu học đều sớm hình thành nhu cầu và khả năng nhận thức thế giới Trong hoạt động học tập, vui chơi và lao động , các quá trình cảm giác về hiện thực bên ngoài đã có sự phát triển khá nhanh

Tri giác của các em phát triển khá mạnh, đặc biệt là tri giác những thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tượng Ở lứa tuổi này sự ghi nhớ máy móc của các em còn chiếm ưu thế Tri giác của các em còn gắn bó nhiều với hoạt động thực tiễn, sự tri giác đối với sự vật có nghĩa là phải được tiếp xúc

và hoạt động với sự vật Những gì phù hợp với nhu cầu của học sinh, những

gì các em thường gặp trong cuộc sống và gắn với hoạt động của chúng, những gì giáo viên chỉ dẫn mới được các em tri giác một cách có khoa học

Vì vậy trong quá trình giảng dạy các tiết học tự chọn giáo viên phải quán triệt nguyên tắc “ Lý luận đi đôi với thực tiễn, học đi đôi với hành”

1.2.3.2 Tính ƣa hoạt động và quy luật hình thành thói quen hành vi

Nét nổi bật ở các em trong độ tuổi là khuynh hướng ham hoạt động , muốn tìm tòi , khám phá thế giới xung quanh và có nhiều cảm xúc trước các

sự vật hiện tượng nơi các em học tập và sinh sống Tính ưa hoạt động ở trẻ,

sự hiếu động, sự hồn nhiên, trẻ không bao giờ chịu ngừng tìm tòi khám phá các sự vật hiện tượng xung quanh Bởi vậy đây là một thuận lợi lớn để qua các tiết học đạo đức nói chung và các tiết học tự chọn phần dành cho địa phương nói riêng để giáo viên hình thành ở trẻ những hành vi tốt đẹp với mục đích sư phạm cao cả

Ta thấy rằng ở con người nói chung và ở trẻ nói riêng, tất cả mọi thói quen của con người đều phải qua rèn luyện mà có, do hoạt động nhiều mà thành thói quen, chính vì thế mà các hành vi đạo đức sẽ được hình thành ở trẻ khi người giáo viên biết vận dụng đưa những bài học, những tình huống đạo

đức trong cuộc sống vào các bài giảng dạy trên lớp, và vận dụng vào trong chính cuộc sống của các em để tự bản thân các em hoạt động, vận dụng và thử nghiệm

1.2.3.3 Đặc điểm về nhân cách của học sinh tiểu học

Nhân cách của học sinh tiểu học là nhân cách đang được hình thành, nét nhân cách tiêu biểu của học sinh tiểu học là tính hồn nhiên và khả năng phát triển

Sự phát triển nhân cách của học sinh tiểu học gắn liền với hoạt động tập thể lớp, gắn liền với không khí tâm lý và những quy tắc đạo đức của tập thể lớp Hoạt động học tập có ảnh hưởng lớn, có tính chất quyết định chiều hướng phát triển nhân cách của các em

Tình cảm của học sinh tiểu học hồn nhiên và trong sáng, tình cảm của các em được nảy sinh trên cơ sở của nhận thức và mang nặng màu sắc cảm xúc

Trong cuộc sống hàng ngày, các mối quan hệ các mối quan hệ của các

em thường diễn ra trong phạm vi hẹp như với bạn bè, thầy cô giáo, ông bà, bố

mẹ, hàng xóm…Ngoài ra còn có các tổ chức xã hội như Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn thanh niên…

Mối quan hệ với thế giới tự nhiên, với các công trình văn hoá, các danh lam thắng cảnh, các di tích lịch sử ở địa phương đã gắn liền với học sinh, gắn liền với cuộc sống hàng ngày của các em, nó tác động trực tiếp đến việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Do đó người giáo viên phải biết tận dụng những yếu tố này trong các bài giảng đạo đức nói chung và các tiết học tự chọn nói riêng để giúp cho các

em có nhận thức đúng đắn về các chuẩn mực trong nhữngmối quan hệ trong cuộc sống, giúp các em hiểu thêm về các truyền thống văn hoá , các công trình văn hoá, các di tích lịch sử quý báu của địa phương nhằm thúc đẩy nhân

cách của trẻ phát triển đúng hướng, khắc phục những hạn chế, những thiếu sót trong tính hoạt động theo bản năng ở trẻ

Như vậy nắm được các đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh ở giai đoạn này có vị trí then chốt trong quá trình giáo dục, nhằm điều chỉnh và định hướng quá trình giáo dục con người toàn diện đạt hiệu quả

Tiểu kết chương 1

1 Với tầm quan trọng của đạo đức và giáo dục đạo đức trong quá trình hình thành nhân các học sinh; trước nguy cơ tấn công và xâm nhập của tiêu cực và tệ nạn xã hội vào nhà trường; trước yêu cầu cấp bách của việc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, luật giáo dục năm 2005 đã xác đinh mụ tiêu của giáo dục phổ thông: “ Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa” Trong đó mục tiêu của giáo dục tiểu học là : “ Giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng dắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở” (Điều 27)

2 Bậc tiểu học là bậc học nền tảng cung cấp, rèn luyện hình thành cho học sinh những kỹ năng cơ bản như: giao tiếp, đọc, viết, tính toán…Giáo dục đạo đức là một con đường quan trọng để hình thành kỹ năng giao tiếp có văn hoá, đạo đức và thẩm mỹ cho học sinh Bởi vậy việc giảng dạy môn Đạo đức trong nhà trường tiểu học là con đường quan trọng nhất để giáo dục đạo đức cho các em Do đó việc thực hiện giảng dạy môn Đạo đức nói chung và chương trình tự chọn môn Đạo đức nói chung là rất quan trọng

3 Chương trình tự chọn môn Đạo đức ở tiểu học giúp cho các em học sinh thêm hiểu biết về những truyền thống văn hoá lịch sử của nhà trường, của địa phương, giúp các em có thể được giáo dục đạo đức từ ngay trong cuộc sống

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ VIỆC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH

TỰ CHỌN MÔN ĐẠO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

TỈNH THÁI NGUYÊN

2.1 Vài nét về các trường tiểu học được khảo sát

2.1.1 Trường tiểu học Đội Cấn, trường tiểu học Nguyễn Viết Xuân

2.1.2 Trường tiểu học Chiến Thắng - Chùa Hang – Đồng Hỷ - Thái Nguyên Trường tiểu học Giang Tiên – Phú Lương – Thái Nguyên

Đây là hai trường thuộc hai huyện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, nhà trường có đội ngũ giáo viên trẻ, nhiệt tình trong công tác giảng dạy và giáo dục Đa phần giáo viên trong nhà trường đã tốt nghiệp cao đẳng sư phạm

và đại học sư phạm Đội ngũ giáo viên tận tình với công tác giảng dạy và tổ chức các hoạt động giáo dục

2.2 Mục đích và nội dung khảo sát

Chúng tôi tiến hành thăm dò ý kiến giáo viên tiểu học với mục đích phát hiện hiện trạng nhận thức của giáo viên về việc dạy học môn đạo đức, tìm hiểu về quan niệm, sự quan tâm, đánh giá của giáo viên về kết quả dạy học môn Đạo đức cũng như quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh nói chung

Ngoài ra chúng tôi tìm hiểu mức độ nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức , cùng

những mức độ thực hiện chương trình của học đã tốt hay chưa, từ đó phát hiện ra những khó khăn và thuận lợi trong việc thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở Tiểu học Trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức có hiệu quả, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra

Mục đích thăm dò ý kiến học sinh tiểu học của chúng tôi là tìm hiểu nhận thức và mức độ quan tâm của các em học sinh tiểu học về môn Đạo đức nói chung và các tiết học tự chọn phần dành cho địa phương nói riêng Qua

đó tìm hiểu được mức độ quan tâm, hứng thú của các em dành cho tiết học tự chọn này

2.3 Kết quả khảo sát về việc thực hiện chương trình tự chọn môn

đạo đức tại một số trường tiểu học thuộc tỉnh Thái Nguyên

2.3.1 Nhận thức của giáo viên về mục tiêu dạy học môn Đạo đức ở trường tiểu học

Bảng 2.1: Nhận thức của giáo viên tiểu học về

mục tiêu dạy học môn Đạo đức

Ý kiến giáo viên

Số lượng

Qua kết quả thăm dò, có 36% số giáo viên lựa chọn mục tiêu về giáo dục tri thức, 26,4% số giáo viên lựa chọn mục tiêu về giáo dục kỹ năng hành vi,9,6% số giáo viên lựa chọn mục tiêu về giáo dục thái độ và có 60% số giáo viên xác định được đúng và đầy đủ cả ba mục tiêu dạy học môn Đạo đức

Lý luận dạy học Đạo đức đã chỉ rõ khi giảng dạy tất cả các tiết học nào cho học sinh, giáo viên phải xác định đầy đủ cả ba mục tiêu: mục tiêu về kiến thức, mục tiêu về kỹ năng hành vi, mục tiêu về thái độ Ba mục tiêu này luôn có mối quan hệ chặt chẽ và thống nhất với nhau, và chỉ khi nào giáo viên xác định và thực hiện đúng cả ba mục tiêu trên thì quá trình dạy học môn Đạo đức mới thực sự đạt hiệu quả

Qua số liệu thăm dò thu được chỉ có 60% số giáo viên nhận thức đúng và đầy đủ cả ba mục tiêu dạy học môn Đạo đức, và vẫn còn tới 40 số giáo viên chưa nhận thức đúng và đầy đủ ba mục tiêu này

Qua đây chúng tôi thấy rằng đại đa số giáo viên tiểu học đã có được nhận thức đúng và đầy đủ về mục tiêu dạy học môn Đạo đức, tuy nhiên vẫn còn một bộ phận giáo viên có cách nhìn nhận về mục tiêu môn Đạo đức chưa đạt yêu cầu, có lệch hướng so với yêu cầu cụ thể của môn Đạo đức trong tình hình giáo dục hiện nay

2.3.2 Mức độ quan tâm đến dạy học môn Đạo đức của giáo viên các trường tiểu học được khảo sát

Kết quả khảo sát được thể hiện ở bảng 2.2

Bảng 2.2: Nhận xét của giáo viên về sự quan tâm đến

dạy học môn Đạo đức

Stt Mức độ quan tâm

Ý kiến giáo viên

Số lượng

Tỉ lệ

%

2 Bình thường 33 39,6

Qua số liệu bảng 2.2 trên đây chúng tôi thấy rằng:

- 56,4% số giáo viên cho rằng môn Đạo đức ở nơi mình đang công tác được quan tâm Giải thích ý kiến của mình, các giáo viên đều cho rằng: “ giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học là hết sức quan trọng, đây là bậc giáo dục nền tảng cho sự phát triển nhân cách của các em”, đi đôi với việc dạy các em kiến thức là phải dạy các em biết cách làm người , do vậy môn Đạo đức cũng như tất cả các môn học khác đều phải được quan tâm và thực hiện một cách nghiêm túc

- 39,6% số giáo viên cho rằng sự quan tâm đến môn Đạo đức ở đây là bình thường Giải thích cho ý kiến này các giáo viên cho rằng : nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho các em không thể chỉ phụ thuộc vào giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường, môn Đạo đức không phải là con đường quan trọng nhất mà còn nhiều con đường khác để giáo dục đạo đức cho các em như giáo dục gia đình, giáo dục xã hội

- 20 số giáo viên cho rằng môn Đạo đức ở đây ít được quan tâm

Lý giải điều này các giáo viên đều cho rằng “môn Đạo đức chỉ là môn học phụ”, bởi vậy không cần phải quá chú ý đến nó Mặt khác học còn đưa ra

lý do ” không có thời gian, vì nếu quá chú trọng đến môn này thì không có thời gian để cho các em học tập và ôn tập các môn học chính như Toán và Tiếng việt” Và nhiệm vụ chính của giáo viên là dạy cho các em kiến thức

Ý kiến của giáo viên quan niệm rằng môn Đạo đức nơi mình đang công tác được ít được quan tâm chính là xuất phát từ quan điểm và nhận thức của giáo viên đó trong quá trình dạy học Thực tế vẫn còn một bộ phận không nhỏ giáo viên có nhận thức chưa đúng về tầm quan trọng của môn Đạo đức

2.3.3 Ý kiến của giáo viên về hành vi đạo đức của học sinh tiểu học.hiện nay

Qua số liệu thu được chúng tôi thấy rằng:

- 49% số giáo viên cho rằng hành vi đạo đức của học sinh tiểu học hiện nay là tốt Trong cuộc sống các em đã biết cư xử theo đúng chuẩn mực hành vi đạo đức mà xã hội quy định

- 46% số giáo viên cho rằng hành vi đạo đức của học sinh tiểu học hiện nay là bình thường Những giáo viên này cho rằng “ có nhiều điều các em đã thực hiện tốt, nhưng bên cạnh đó còn rất nhiều điều các em làm chưa tốt”

- 5% giáo viên cho rằng hành vi đạo đức của học sinh tiểu học là kém

2.3.4 Ý kiến của giáo viên tiểu học về tầm quan trọng của việc thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học

- 61,60 % ý kiến giáo viên cho rằng chương trình tự chọn môn Đạo đức là quan trọng

Qua tiếp xúc và trò chuyện có rất nhiều giáo viên quan niệm rằng: nếu dạy học đạo đức cho các em mà chỉ diễn ra ở trên lớp thôi thì hiệu quả giáo dục đạo đức không cao, thông qua các tiết học tự chọn học sinh sẽ có cơ hội được trực tiếp thực hành và trải nghiệm những kiến thức đã học

Ví dụ : Khi học tiết học tự chọn lớp 3 về chủ đề “ Tìm hiểu về di tích

lịch sử và cảnh đẹp quê hương” giáo viên trường tiểu học Chiến Thắng- TT Chùa Hang- Đồng Hỷ- Thái Nguyên đã tổ chức cho các em học sinh đi thăm bảo vệ chăm sóc di tích lịch sử Chùa Hang

- 18,40% ý kiến giáo viên cho rằng mức độ quan trọng của chương trình tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học là bình thường Những giáo viên này cho rằng chỉ học chương trình bắt buộc trên lớp thôi giáo viên và học sinh cũng đã đủ rồi, các tiết học tự chọn nên để cho các em học sinh ôn

tập lại nội dung các bài đã học thôi còn các hình thức quy mô khác thì chỉ tổ chức khi nào thấy thật cần thiết

- 20% giáo viên cho rằng chương trình tự chọn môn Đạo đức không quan trọng trong nhà trường tiểu học.Theo các giáo viên này thì việc học chương trình Đạo đức theo sách giáo khoa là đã đủ không cần phải học thêm chương trình tự chọn nữa

Ta thấy mặc dù phần lớn giáo viên đều cho rằng chương trình tự chọn môn Đạo đức là quan trọng, nhưng vẫn còn một bộ phận không nhỏ giáo viên nhận thức chưa đúng cho rằng chương trình tự chọn không cần thiết, đây là một trở ngại rất lớn trong việc tổ chức thực hiện tốt chương trình tự chọn

2.3.5 Tự đánh giá của giáo viên về mức độ thực hiện chương trình

tự chọn môn Đạo đức trong nhà trường tiểu học

Qua kết quả khảo sát thu được chúng tôi thấy:

- 19% giáo viên cho rằng chương trình tự chọn môn Đạo đức đã

được thực hiện tốt Các giáo viên cho rằng các tiết học tự chọn giúp học sinh

có thêm những hiểu biết về thực tiễn cuộc sống ngay trong cộng đồng dân cư tại địa phương nơi học sinh cư trú và học tập, qua đó giáo dục cho các em truyền thống đạo đức, văn hoá của nhà trường của địa phương, giáo dục tình yêu trường lớp, yêu quê hương

- 32 % giáo viên cho rằng chương trình tự chọn môn Đạo đức đã

được thực hiện ở mức độ bình thường Số giáo viên này cho rằng môn Đạo đức chỉ là môn học phụ cho nên các tiết học Đạo đức không cần phải chú

Qua trao đổi trực tiếp với một số giáo viên có nhận định này chúng tôi thu được một số những nguyên nhân cơ bản như: do chương trình tiểu học hiện nay quá nhiều thậm chí còn quá tải với một số em học sinh có nhận thức kém hay trung bình, nên việc dạy những môn học chính như Toán, Tiếng Việt được ưu tiên hơn, môn Đạo đức chỉ dạy đủ số tiết qui định trong sách giáo khoa thôi chứ không đủ thời gian và không có sự đầu tư chuẩn bị của giáo viên và học sinh Hơn nữa để thực hiện tiết học tự chọn có hiệu quả cao đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư về thời gian để sưu tầm những tài liệu về địa phương, thiết kế giáo án mà hiện nay chưa có tài liệu nào hướng dẫn giáo viên giảng dạy các tiết học tự chọn

2.3.6 Tự đánh giá của giáo viên về việc thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức

Bảng 2.3: Tự đánh giá của giáo viên về việc thực hiện chương trình

tự chọn môn Đạo đức ở trường tiểu học tỉnh Thái Nguyên

2

Qua bản 2.3 ta thấy:

- 42% giáo viên khẳng định họ đã thực hiện đầy đủ các tiết học tự chọn theo đúng phân phối chương trình

- 22,8 giáo viên nào cho biết mình chưa thực hiện đầy đủ số tiết tự chọn và không thực hiện tiết nào

- 55,2% số giáo viên cho biết họ thường lồng ghép chương trình tự chọn vào các tiết học Đạo đức khác

- 24% số giáo viên cho biết họ không thực hiện chương trình tự chọn môn Đạo đức

Để kiểm chứng số liệu đã thu thập được chúng tôi đã tiến hành trao đổi với cô hiệu phó phụ trách chuyên môn trường tiểu học Đội Cấn- thành phố Thái Nguyên và một số học sinh lớp 4, lớp 5 của trường

Trả lời câu hỏi : “ Dưới góc độ nhà quản lý và giám sát việc giảng dạy nội dung chương trình dạy học môn Đạo đức của nhà trường, cô có đánh giá thế nào về chất lượng việc thực hiện các tiết học tự chọn trong nội dung chương trình môn Đạo đức ?” Cô hiệu phó cho biết: “ Chương trình tự chọn môn Đạo đức đã được các giáo viên nhận thức đúng về tầm quan trọng Nhưng khách quan mà nói việc thực hiện các tiết học tự chọn môn Đạo đức nhìn chung đều đã được tiến hành nhưng vẫn chỉ là thực hiện mang tính chất hình thức, thậm chí không thực hiện Giáo viên vẫn soạn bài đầy đủ các tiết tự chọn nhưng khi giảng dạy chưa đảm bảo về mặt nội dung cũng như thời lượng của chương trình”

Khi tiến hành trao đổi với một số các em học sinh lớp 4 và lớp 5 của trường tiểu học Đội Cấn, các em cho biết ở kì học vừa qua, các em chỉ học hết các bài trong sách giáo khoa Đạo đức, ngoài ra các tiết học còn lại của giờ Đạo đức các em được thầy cô giao các bài tập của các môn khác để

ôn tập chuẩn bị cho thi học kỳ

Tóm lại: Việc thực hiện chương trình tự chọn ở các trường tiểu học

tỉnh Thái Nguyên còn tồn tại nhiều bất cập, các tiết học tự chọn chỉ được tổ chức một cách sơ sài mang tính chất hình thức, thậm chí là không thực hiện Việc một số giáo viên không thực hiện đầy đủ hay không thực hiện chương trình tự chọn là trái với quy định của Bộ Giáo dục & Đào tạo, thực trạng này đáng được báo động để nhận được sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo

và cán bộ quản lý, nhằm thực hiện nghiêm túc và có chất lượng chương trình

Xin thầy ( cô) cho biết nội dung chương trình tự chọn môn Đạo đức nơi thầy(cô) đang công tác có được sự định hướng của nhà trường hay không?

Chúng tôi đã thu được kết quả như sau:

- 39% các giáo viên cho biết nội dung chương trình tự chọn môn Đạo đức tại nơi mình đang công tác được sự định hướng của nhà trường