khi các nhà quản trị thường xuyên sử dụng máy tính và các phần mềm chuyên ngành hỗ trợ, thì họ có khuynh hướng ra các quyết định duy lý nhiều hơn

Dựa vào định nghĩa trên, ta có thể hiểu quyết định quản trị là việc làm của nhà quản trị, sau quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích vấn đề và các phương án lựa chọn, nhà quản trị đưa

Mục Lục

Mục lục 1

LÝ THUYẾT VỀ QUYẾT ĐỊNH CỦA NHÀ QUẢN TRỊ 3

1 Khái Niệm 3

2 Phân Loại 3

3 Chức năng quyết định quản trị 5

4 Yêu cầu của quyết định quản trị 6

5 Quá trình ra quyết định 7

6 Các mô hình ra quyết định 9

7 Các công cụ hỗ trợ ra quyết định 10

Câu 2: Khi các nhà quản trị thường xuyên sử dụng máy tính và các phần mềm chuyên ngành hỗ trợ, thì họ có khuynh hướng ra các quyết định duy lý nhiều hơn Bạn đồng ý hay không đồng ý quan điểm này và giải thích lý do lựa chọn của bạn 30

A Lý thuyết về hệ hỗ trợ ra quyết định 30

1 Khái niệm hệ hỗ trợ ra quyết định 30

2 Đặc điểm của hệ hỗ trợ ra quyết định 31

3 Các thành phần của hệ hỗ trợ ra quyết định 32

B Trả lời câu hỏi bài tập 33

1 Quyết định có tính duy lý 33

2 Ý kiến cá nhân 34

Nguồn tài liệu 47

LÝ THUYẾT VỀ QUYẾT ĐỊNH CỦA NHÀ QUẢN TRỊ

1 Khái niệm

Có thể nói, phần lớn thời gian của nhà quản trị dành cho việc ra quyết định Hay nói cách khác, công việc quan trọng và đặc trưng của nhà quản trị, để phân biệt nhà quản trị và các nhân viên khác trong công ty, tổ chức chính là việc ra quyết định Vậy, quyết định là gì? Quyết định trong quản trị có khác gì so với quyết định thông thường?

Trong từ điển tiếng Việt, quyết định có nghĩa là có ý kiến dứt khoát

về việc làm cụ thể nào đó, chọn một trong các khả năng sau khi có sự cân nhắc cẩn thận Tức là, khi có nhiều phương án lựa chọn để giải quyết vấn

đề, sau quá trình suy nghĩ, so sánh ta chọn ra một phương án tối ưu và đó

là ý kiến cuối cùng

Dựa vào định nghĩa trên, ta có thể hiểu quyết định quản trị là việc

làm của nhà quản trị, sau quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích vấn đề

và các phương án lựa chọn, nhà quản trị đưa ra một phương án mà trong

đó vấn đề phát sinh trong tổ chức được giải quyết tốt nhất Hay nói cụ thể

hơn, quyết định quản trị là hành vi sáng tạo của nhà quản trị nhằm định ra những đường lối và tính chất hoạt động cỉa một đối tượng (tổ chức) nhằm giải quyết những vấn đề nảy sinh và đã chín muồi, trên cơ sở phân tích các

quy luật khách quan đang vận động, chi phối đối tượng và trên khả năng thực hiện của đối tượng đó (Giáo trình Quản trị học – ĐH Kinh tế TpHCM).

2 Phân loại

Tùy thuộc vào nhiều yếu tố như cấp ra quyết định, mô hình thực hiện, thời gian thực hiện, tính chất của vấn đề, … mà ta có thể phân quyết định quản trị thành nhiều loại khác nhau

Giả sử như dựa vào tính chất của vấn đề cần giải quyết, ta có phân

ra bao gồm quyết định chiến lược, quyết định chiến thuật hay quyết định tác nghiệp Trong đó, quyết định chiếu lược là những quyết định có tầm quan trọng cao, xác định phương hướng và đường lối hoạt động của một

tổ chức như quyết định có mở rộng thị trường sang Việt Nam hay không của nhãn hiệu cà phê nổi tiếng thế giới của Brazil – Starbucks, thức ăn nhanh của Mỹ - Macdonald,… Quyết định chiến lược sẽ có khả năng chi phối được khả năng tồn tại và phát triển của một tổ chức, doanh nghiệp Chính vì vậy, nó trở nên quan trọng nhất và do những nhà quản trị cấp cao thực hiện Quyết định chiến thuật là quyết định được thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lớn lao bao quát của một lĩnh vực hoạt động như chiến dịch quảng cáo của một nhãn hàng, kế hoạch cho một mặt hàng mới,… Tuy không mang vai trò quan trọng như quyết định chiến lược, nhưng quyết định chiến thuật cũng có ý nghĩa, ảnh hưởng đến doanh nghiệp trong các vấn đề liên quan đến lợi nhuận,… nên thường được thực hiện bởi các nhà quản trị cấp giữa Quyết định tác nghiệp là quyết định giải quyết những vấn đề mang tính chuyên môn, nghiệp vụ của các bộ phận như quyết định ngừng thi công do xảy ra sự cố, quyết định ngừng cung cấp hàng cho một cửa hàng do kết quả kinh doanh,… Đây là quyết định do nhà quản trị cấp thấp thực hiện

Về phương thức soạn thảo, ta có 2 loại quyết định đó là quyết định

được lập trình trước và quyết định không lập trình trước Quyết định được lập trình trước là những quyết định trong những tình huống thường gặp, những quyết định liên quan đến thể lệ và thủ tục được triển khai, áp dụng

Đó là những quyết định như việc khen thưởng nhân viên, bổ nhiệm hoặc chỉ định các vị trí trong công ty, quyết định mở chi nhánh bán hàng, …

Quyết định không lập trình trước là quyết định dùng trog các tình huống bất thường, mới mẻ, khác hẳn những điều thường gặp Đây là những quyết định thể hiện sự sáng tạo, trình độ cũng như khả năng xử lý tình huống bởi nhà quản trị phải phán đoán, dùng trực giác và kinh nghiệm để giải quyết vấn đề Quyết định không lập trình trước thường có ý nghĩa rất lớn đối với các tổ chức, vì nó giúp phân tầng tổ chức cũng như chính người ra quyết định – nhà quản trị

Dựa vào thời gian thực hiện, ta có quyết định dài hạn, trung hạn và ngắn hạn Nếu phân loại theo phạm vi thực hiện, ta có quyết định toàn

cục và quyết định bộ phận Quyết định kế hoạch, quyết định về tổ chức, quyết định điều hành hay quyết định về kiểm tra là những quyết định được

phân biệt dựa vào chức năng quản trị.

Phân loại quyết định quản trị nhằm cho thấy được vai trò, khả năng ảnh hưởng của từng loại quyết định, qua đó cũng chỉ ra được chủ thể thực hiện nó Các nhà quản trị phải cùng nhau chia sẻ trong việc làm các quyết định trong một tổ chức, tuy nhiên, mức độ còn phụ thuộc vào ngành kinh doanh, bản chất vấn đề và đặc biệt là văn hóa của từng doanh nghiệp Tuy nhiên, trong thời kỳ môi trường ngày càng biến động, kỹ thuật thay đổi ngày càng nhanh, để tồn tại được, thì các tổ chức phải tạo cho mình những nét riêng, khác biệt, điều đó phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, khả năng và chuyên môn của các nhà quản trị

3 Chức năng quyết định quản trị

Mỗi quyết định quản trị tùy thuộc vào vấn đề phát sinh, cấp thực hiện,

… mà có những chức năng khác nhau Tuy nhiên, nó cũng phải đáp ứng được những chức năng chung bao gồm chức năng định hướng, chức năng bảo đảm, chức năng phối hợp, chức năng cưỡng bức

Chức năng định hướng là khả năng xác định phương hướng và

tính chất hoạt động cho đối tượng Ví dụ như quyết định mở rộng sản xuất

sẽ xác định việc nâng cao quy mô của phân xưởng, định hướng sự phát triển của công ty trong thời gian dài,… Nếu như một quyết định quản trị mà

không đảm bảo được chức năng định hướng thì khả năng thực thi quyết định sẽ không được đảm bảo

Chức năng bảo đảm yêu cầu khi ra quyết định phải chỉ ra và bảo

đảm những điều kiện cần thiết để vậu hành theo những phương hướng đã vạch ra, bảo đảm tính khả thi của quyết định Hay nói cách khác, khi ra quyết định, nhà quản trị phải xem xét các điều kiện cụ thể trên thực tế và đưa ra phương án khả thi nhất nhằm giải quyết vấn đề tốt nhất Nếu như đưa ra phương án giải quyết được 100% vấn đề nhưng lại không thể thực hiện trên thực tế, thì không được quyết định phương án đó Chính vì thế

mà ta sẽ chọn phương án chỉ cần giải quyết được 80% vấn đề nhưng đảm bảo khả năng thực thi Đó là nội dung của chức năng bảo đảm

Chức năng phối hợp chỉ ra việc xác định mối quan hệ, vai trò và vị

trí của các bộ phận tham gia vào giải quyết vấn đề Một quyết định không thể được chấp nhận nếu không biết được ai sẽ là người đủ khả năng, thẩm quyền để thực hiện quyết định đó Chính vì vậy, chức năng phối hợp cũng phải được cân nhắc trước khi nhà quản trị ra quyết định

Chức năng cưỡng bức thể hiện tính mệnh lệnh, bắt buộc đối với

các đối tượng phải thi hành Đồng thời, nó cũng phải đảm bảo tính động viên và khuyến khích đối tượng tham gia với một tinh thần tự giác cao nhất

Khi ra một quyết định, nhà quản trị cần phải cân nhắc những chức năng trên cũng như mục tiêu mà mình cần giải quyết để đưa ra được những quyết định có tính chính xác và khả năng thực thi cao nhất Nếu không đảm bảo được đầy đủ các chức năng cơ bản trên thì không thể gọi

là một quyết định quản trị

4 Yêu cầu của quyết định quản trị

Việc đề ra các quyết định có ý nghĩa rất lớn, nó đảm bảo sự vận hành của một tổ chức Nó là nội dung cơ bản của công việc quản trị, vì ngay những công việc điều hành hàng ngày hay những vấn đề lớn của công ty như chiến lược, phương hướng hoạt động đều được tiến hành

dựa trên các quyết định hợp lý Một quyết định sai sẽ ảnh hưởng rất lớn đến công ty như thương hiệu, sản phẩm, tài chính, … gây khó khăn trong quá trình hoạt động sau đó Hay những quyết định thiếu suy nghĩ là hoạt động của quá trình thiếu trách nhiệm, bệnh quan liêu,… tạo nên những lãng phí về thời gian cũng như tài chính của tổ chức Chính vì vai trò quan trọng của mình, mà quyết định quản trị phải đảm bảo những yêu cầu sau:

Thứ nhất, đó là tính khoa học, quyết định quản trị phải tuân thủ các

quy luật khách quan đang vận động và chi phối đối tượng

Thứ hai, quyết định quản trị phải đảm bảo tính thống nhất giữa các

bộ phận, các mục tiêu chung và riêng của đối tượng Tránh những mâu thuẫn và triệt tiêu lẫn nhau trong quá trình thực hiện

Thứ ba, các quyết định quản trị khi ban hành phải đúng thẳm quyền

của các nhà quản trị

Thứ tư, phải có địa chỉ rõ ràng, quy định và ràng buộc phạm vi thực

hiện cho các đối tượng cụ thể

Thứ năm, nói về tính thời gian: quyết định phải kịp thời, đúng lúc, có

thời gian và hạn mức thực hiện, bảo đảm khai thác kịp thời những cơ hội nảy sinh trong quản trị

Cuối cùng, quyết định quản trị phải có hình thức rõ ràng, dễ hiểu,

chính xác và đơn nghĩa Tránh tình trạng hiểu nhầm, thực hiện sai, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng đối với quá trình hoạt động của tổ chức

5 Quá trình ra quyết định

Để có thể đưa ra được một quyết định mang tính chính xác và khả thi cao, nhà quản trị không chỉ dựa vào kinh nghiệm, tính sáng tạo và khả năng phán đoán của mình là có thể thực hiện được, mà còn phải thông qua các bước cơ bản sau:

Bước 1: Nhận ra và xác định tình huống

Đây là bước khởi đầu cho việc làm quyết định của nhà quản trị, nó yêu cầu nhà quản trị phải có đủ kinh nghiệm để nhận thấy rằng đang có vấn đề bất thường xảy ra so với những điều mình mong muốn, từ đó quyết định có làm quyết định hay không Trong bước này, nhà quản trị phải đủ bình tĩnh để trả lời những câu hỏi liên quan đến những việc bất trắc đang xảy ra như nguồn gốc, nguyên nhân và tình trạng của vấn đề Nhà quản trị phải trả lời 3 câu hỏi: Vấn đề có dễ đối phó không? Có tự kết thúc không?

Có cần phải tác động đến nó hay không? Trả lời được các câu hỏi trên, nhà quản trị đã nắm được tình hình và bắt đầu cho quá trình làm quyết định

Bước 2: Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá

Sau khi xác định rõ vấn đề cần giải quyết, nhà quản trị phải tự xây dựng cho mình một hệ thống tiêu chuẩn đánh giá quyết định của mình sau khi hoàn thành Điều này giúp xem xét được tính hiệu quả của quyết định trên thức tế Lưu ý là tiêu chuẩn đánh giá phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ đánh giá, thực tế và có tính định lượng cao

Bước 3: Tìm kiếm các phương án

Công việc tiếp theo, nhà quản trị phải dựa vào nguyên nhân và tình trạng của vấn đề, cùng với những nguồn lực sẵn có, đưa ra tất cả những phương án để có thể khắc phục vấn đề Tuy nhiên, trong bước này, nhà quản trị cần phải quan tâm đến thời gian để ra quyết định, không thể ngồi suy nghĩ ra thật nhiều phương án khi thời gian để quyết định được cụ thể hóa là cực kỳ gấp rút Bước này sẽ đánh giá được kinh nghiệm và trình độ của nhà quản trị

Bước 4: Đánh giá các phương án

Sau khi đã đưa ra các phương án giải quyết vấn đề, bước tiếp theo cần phải thực hiện đó là đưa ra được bảng so sánh các phương án đã có Những tiêu chí mà nhà quản trị cần quan tâm đó là tính khả thi, tính bảo đảm và tính phối hợp của các phương án, những điều kiện khác như hệ

quả, tài chính, Nếu như không các phương án không phù hợp, ta có thể quay lại thực hiện bước ba

Bước 5: Chọn phương án tối ưu

Những phương án vượt qua bước 4 sẽ được chọn lọc và đưa phương án tốt nhất cho vấn đề cần phải giải quyết

Bước 6: Quyết định

Ra quyết định và tiến hành quyết định trên thực tế

Sự thành công của một quyết định dựa vào khả năng biến quyết định thành hành động Chính vì vậy, trong quá trình thực hiện quyết định, ta phải có quá trình kiểm tra, giám sát và đôn đốc để có được kết quả và hiệu quả tốt nhất

6 Các mô hình ra quyết định

Ở mỗi tổ chức, mỗi tình huống khác nhau, nhà quản trị sẽ tiến hành

ra quyết định theo những cách khác nhau Đó có thể là tự thực hiện hay có thể tham vấn những người khác nhau để có quyết định tốt nhất Nhìn chung, sẽ có 3 mô hình ra quyết định chính, đó là quyết định cá nhân, quyết định có tham vấn và quyết định tập thể

- Quyết định cá nhân là nhà quản trị tự tiếp nhận và tìm kiếm thông tin, sau đó chủ động trong việc thực hiện quyết định Điều này đồng nghĩa, chủ thể ra quyết định phải có đầy đủ thẩm quyền, uy tín để tự chịu trách nhiệm đối với những quyết định của mình Mô hình quyết định này đòi hỏi nhà quản trị thực sự là một người có kinh nghiệm, trình độ và tinh thần trách nhiệm

- Quyết định có tham vấn vẫn là quyết định do nhà quản trị chủ động thực hiện Tuy nhiên, ở mô hình này, nhà quản trị chia sẻ với một người hoặc một nhóm người trong việc tìm kiếm thông tin để có được các phương án khác nhau Nhà quản trị chỉ thực hiện bước cuối cùng là ra quyết định Mô hình này sẽ giúp nhà

quản trị trong các quyết định có liên quan đến kiến thức chuyên môn mà chính họ không nắm rõ, nó giúp cho những quyết định trở nên khả thi và mức độ thực thi cao hơn Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi nhà quản trị phải thực sự tỉnh táo để không trở nên

bị động trong việc ra quyết định

- Quyết định tập thể là mô hình làm việc tập thể, trong đó, nhà quản trị tranh thủ được thông tin từ tập thể, vận động mọi người tham gia vào việc ra quyết định Đây là mô hình chỉ phát huy tác dụng trong khâu mục tiêu và giải pháp, vì nhiều người

sẽ có nhiều góc nhìn khác nhau, từ đó phương án sẽ trở nên phong phú Tuy nhiên, đây là mô hình khá nguy hiểm nếu như nhà quản trị không thể làm chủ được ý kiến của tập thể, đôi khi những quyết định có được từ tập thể chưa hẳn là quyết định tốt nhất vì các cá nhân trong tập thể có khả năng chi phối nhau Mỗi mô hình sẽ có những ưu và khuyết điểm riêng, nhà quản trị phải biết được mô hình nào sẽ thực sự thích hợp với vấn đề mà mình đang cần giải quyết để lựa chọn phù hợp Việc sử dụng mô hình sai cũng có thể dẫn đến những hậu quả không hay mà nhà quản trị chắc chắn không hướng tới

7 Các công cụ hỗ trợ quá trình ra quyết định

Thời đại công nghệ thông tin phát triển, cùng với nhu cầu đưa ra được những quyết định hợp lý, mang tính chính xác cao, đã đẩy mạnh sự

ra đời của các công cụ hỗ trợ quá trình ra quyết định của các nhà quản trị Những phần mềm tin học, công cụ tính toán đã được sử dụng và khai thác tối đa, hỗ trợ các nhà quản trị thực hiện chức năng, công việc của mình

Có thể kể đến các công cụ mang tính định lượng như ma trận kết quả kinh doanh, cây quyết định,… Những công cụ này dựa trên những phép tính xác suất thống kê để đưa ra những con số mang ý nghĩa về kết quả, hiệu quả của các phương án dự tính ban đầu Những công cụ bán định lượng bao gồm kỹ thuật Delphi, kỹ thuật tập thể quyết định,… Đây là những kỹ thuật giúp nhà quản trị trong mô hình quyết định tập thể

Câu 2: Khi các nhà quản trị thường xuyên sử dụng máy tính và các phần mềm chuyên ngành hỗ trợ, thì họ có khuynh hướng ra các quyết định duy lý nhiều hơn Bạn đồng ý hay không đồng ý quan điểm này và giải thích lý do lựa chọn của bạn.

A LÝ THUYẾT VỀ HỆ HỖ TRỢ QUYẾT ĐỊNH

1 Khái niệm Hệ hỗ trợ quyết định

Trước đây, người ta nghĩ về Hệ hỗ trợ quyết định là nghĩ đến khả năng hỗ trợ nhà quản trị trong việc ra quyết định trong các quyết định lập trình, các quyết định trong các tình huống bán cấu trúc Tuy nhiên, có nhiều định nghĩa khác nhau về hệ hỗ trợ quyết định, mỗi định nghĩa mang đến 1 góc nhìn cho chúng ta về chức năng và nhiệm vụ của hệ hỗ trợ

- Litte (1970) định nghĩa như sau: “Hệ hỗ trợ quyết định là tập

hợp các thủ tục dựa vào các mô hình để xử lý dữ liệu và phán xét nhằm trợ giúp các nhà ra quyết định” Little đã định nghĩa

nó thông qua cách vận hành và kết quả đạt được

- Bonezek et al (1980) lại định nghĩa dựa vào cấu trúc của hệ hỗ

trợ quyết định Ông cho rằng “ Hệ hỗ trợ quyết định là một hệ máy tính gồm 3 thành phần tương tác với nhau: hệ thống ngôn ngữ, hệ kiến thức và hệ xử lý vấn đề” Trong đó, hệ thống ngôn ngữ là cơ chế để giao tiếp giữa người dùng và các thành phần khác; hệ kiến thức là kho lưu chứa các kiến thức của lĩnh vực đang xét dưới dạng dữ liệu hat thủ tục; hệ xử lý vấn đề là liên kết giữa 2 thành phần kia, chứa một hay nhiều năng lực xử lý vấn đề tổng quát cần để ra quyết định

- Dưới góc nhìn của quá trình phát triển của nó, Keen (1980) lại

có định nghĩa khác về hệ hỗ trợ quyết định Đó là “ sản phẩm của quá trình phát triển ở đó người dùng hệ thống, người xây dựng hệ thống và bản thân hệ thống có khả năng ảnh hưởng lên nhau gây ra một tiến hóa và khuôn mẫu sử dụng”

Mỗi người có một cách định nghĩa khác nhau, tuy nhiên, hệ hỗ trợ quyết định vẫn được hiểu theo một định nghĩa chung đó là một hệ thống