MỐI LIÊN QUAN GIỮA GEN VÀ BIỂU HIỆN CỦA BỆNH NHI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE - Phần 1 potx

MỐI LIÊN QUAN GIỮA GEN VÀ BIỂU HIỆN CỦA BỆNH NHI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Phần 1 TÓM TẮT Mục tiêu: Nhận xét về đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng, cận lâm sàng, phân tích gene sốt xuất huyế

MỐI LIÊN QUAN GIỮA GEN VÀ BIỂU HIỆN CỦA

BỆNH NHI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE

Phần 1

TÓM TẮT

Mục tiêu: Nhận xét về đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng, cận lâm sàng,

phân tích gene sốt xuất huyết có sốc và không sốc, so sánh về gene nhóm chứng không bệnh sốt xuất huyết và có bệnh sốt xuất huyết, nhập viện BVNĐ2 năm 2003

Phương pháp: nghiên cứu cắt ngang bệnh chứng

Kết quả: Trong sốt xuất huyết Dengue (SXHD), 2 yếu tố quan trọng ảnh

hưởng là bản thân hoạt động của siêu vi Dengue và cơ địa ký chủ Bước đầu báo cáo một nghiên cứu bệnh chứng nhằm tìm 1 số gen có liên quan đến SXHD của người VIệt Nam tại khoa Nhiễm bệnh viện Nhi đồng 2 có 297 trường hợp SXHD (144 trường hợp không sốc, 153 trường hợp có sốc) tuổi trung bình 9.8 ±3.2 xuất huyết dưới da và gan to và là các dấu hiệu thường gặp

97,3% và 75%) Tỷ lệ Allele HLA-A24 trong nhóm chứng thấp hơn (21,2%) so với nhóm SXHD chứng (36,5%) cũng như nhóm SXHD có sốc (37.8%) và SXHD không sốc (34.7%) gợi ý gen này nhạy cảm trong SXHD Tỷ lệ Allele HLA-DRB1*0901 trong nhóm chứng và SXHD không sốc lần lượt là 34.5%, 25.6% cao hơn so với nhóm có sốc là 21.7%, gợi ý gen này đề kháng trong SXHD

ABSTRACT

THE RELATIONSHIP BETWEEN GENES AND CLINICAL FEATURES AND

LABORATORY FINDINGS OF DENGUE HEMORRHAGIC FEVER IN VIETNAMESE CHILDREN

Tran Thi Thuy, Vu Thi Que Huong, Kenji Hirayama

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 11 – Supplement of No 4 - 2007: 11 – 16

Objectives: The purpose of this preliminary case control study is to

determine the human genes related to Dengue Hemorrhagic Fever (DHF) and Dengue Shock Syndrome(DSS) in Vietnamese

Methodes: Descriptive cross – sectional and case control study

Results and Conlusions: Two important factors in Dengue

Hemorrhagic Fever(DHF) are viral pathogenicity and the host factor On 297 cases (DHF: 144 and DSS: 153) the mean age of two study groups is 9.8±3.2 Petechiae and Hepatomegaly are frequent with 97.3% and 75% cases The frequency of HLA-A24 is 21,2%(control) in comparison to 34.7% (DHF) and 37.8% (DSS) can be considered as a susceptible allele in DHF/DSS while the allele DRB1-0901 present successively in 34.5% (control), 25.6% (DHF) and 21.7% (DSS) can be considered as a resistant allele

TỔNG QUAN

* Khoa Nhiễm Bệnh viện Nhi Đòng 2

** Labo Arbovirus Viện Pasteur Tp HCM

*** Viện Y học Nhiệt Đới, ĐH Nagajaki Nhật

Sốt xuất huyết Dengue l một bệnh nhiễm trùng cấp tính thường xảy ra cho trẻ em các nước nhiệt đới Bệnh do siêu vi Dengue bao gồm 4 type huyết thanh gây ra, biểu hiện bằng tình trạng thất thóat huyết tương và rối loạn đông máu, có khả năng dẫn đến truỵ tim mạch, sốc và tử vong Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới, ước tính có khoảng 50 triệu trường hợp bị nhiễm hàng năm, ít nhất có 2.5% trường hợp tử vong Tại Việt Nam, báo cáo năm 1998, cả nước có 234.920 bệnh nhân bị SXH, tử vong 377 trường hợp trong 56/61 tỉnh/thành phố

Trong bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD), 2 yếu tố quan trọng ảnh hưởng l bản thân hoạt động của siêu vi Dengue, và cơ địa ký chủ

Cho đến nay, người ta đã xác định được nhiều yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sốc và diễn tiến nặng của bệnh SXHD như độc lực của virus, ngày vào sốc, rối loạn đông máu, đáp ứng dịch truyền, sốc kéo dài…nhưng chưa có báo cáo nào ghi nhận những yếu tố nguy cơ liên quan đến cơ địa

bệnh nhân do gen qui định Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ sinh học phân tử, các nhà khoa học đã có thể định danh được các gen

có liên quan đến bệnh lí mà trước đây chúng ta chưa được biết đến

Năm 2003, bệnh viện Nhi đồng 2, khoa Nhiễm đã hợp tác với đại học Nagasaki, viện nghiên cứu các bệnh nhiệt đới Nhật, viện Pasteur TPHCM tiến hành nghiên cứu cắt ngang bệnh - chứng nhằm tìm 1 số gen có liên quan đến bệnh SXHD và nguy cơ vào sốc của bệnh Vì nghiên cứu này đang còn tiếp diễn nên trong báo cáo này, chúng tôi chỉ đưa ra những kết quả ban đầu của công trình và sẽ công bố kết quả chính thức sau khi giai đoạn 2 của nghiên cứu hoàn thành

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Mục tiêu tổng quát

Nhận xét về đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng, cận lâm sàng, phân tích gene sốt xuất huyết có sốc và không sốc, so sánh về gene nhóm chứng không bệnh sốt xuất huyết và có bệnh sốt xuất huyết, nhập viện BVNĐ2 năm 2003

Mục tiêu chuyên biệt

Mô tả đặc điểm dịch tễ học, lâm sàng của các trường hợp sốt xuất huyết Dengue có sốc và không sốc nhập viện BVNĐ2 năm 2003

Mô tả đặc điểm cận lâm sàng và huyết thanh chẩn đoán, phân lập siêu

vi của các trường hợp sốt xuất huyết Dengue nhập viện BVNĐ2 năm 2003

Mô tả đặc điểm các Alleles của gen cơ thể bệnh nhân có liên quan đến sốt xuất huyết Dengue và mối liên quan đến nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ vào sốc nhập viện BVNĐ2 năm 2003

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được thực hiện 1 phần tại khoa Nhiễm bệnh viện Nhi đồng 2, với thiết kế nghiên cứu cắt ngang bệnh chứng có phân tích với nhóm chứng là các trẻ đến khám không mắc bệnh SXH Dengue và các trẻ

bị SXH Dengue được xét nghiệm khẳng định bằng lâm sàng, Hct, công thức bạch cầu, tiểu cầu (thực hiện tại bệnh viện Nhi đồng 2), ELISA, phân lập siêu vi, PCR (thực hiện tại labo Arbovirus viện Pasteur TPHCM), phân tích HLA bệnh nhân (thực hiện tại phòng xét nghiệm khoa sinh học phân tử Đại học Nagasaki- Nhật)

Tiêu chuẩn chọn bệnh

Chẩn đoán nhiễm virus Dengue (có kháng thể IgM kháng Dengue dương tính)

Tuổi 6 tháng – 15 tuổi

Dân tộc Kinh

Không có liên hệ họ hàng (trên 3 đời)

Có phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu

Tiêu chuẩn loại trừ

Dưới 6 tháng tuổi hoặc trên 15 tuổi

Dân tộc thiểu số

Kết quả ELISA âm tính ở trẻ nhóm nghiên cứu

Người nhà từ chối tham gia nghiên cứu

Có bệnh lí cấp tính đi kèm

Tất cả các bệnh nhân được thu thập số liệu theo mẫu định sẵn với phần mềm Epidata 8.0 SE và dữ liệu nghiên cứu được xử lí bằng phần mềm SPSS 15.0

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Đặc điểm lâm sàng

Từ tháng 3 năm 2003 đến tháng 3 năm 2004, có 297 trường hợp SXHD và 193 trường hợp trong nhóm chứng được đưa vào lô nghiên cứu Đặc điểm lâm sàng của cả 2 nhóm này như sau:

Bảng 1 Đặc điểm lâm sàng

Nhóm SXH không

sốc

Nhóm SXHD có sốc

Chứng

Số

lượng

bệnh

144 153 297

Tuổi

trung bình

10,4 ± 3,4

9,34 ± 2,97

9,8 ± 3,2

Giới

tính

nam/nữ

86/58 80/73 166/131

Địa

chỉ TP/tỉnh

121/23 131/22 152/45

Gan

to

73 (50%)

150 (98%)

223 (75%)

Xuất

huyết dưới

da

138 (96%)

151 (98%)

289 (97,3%)

Xuất

huyết tiêu

15 (10,4%)

29 (18,9%)

44(14,8%)

hóa

Tràn

dịch màng

phổi

41 (28,4%)

121 (79%)

162 (54,4%)

Tràn

dịch màng

bụng

50 (34,7%)

119 (77,7%)

169 (56,9)

Đặc điểm cận lâm sàng

Bảng 2: đặc điểm cận lâm sàng

Nhóm SXH không

sốc

Nhóm SXH có sốc

Chứng

Hct

tối đa

45,5 ± 4,26

48,9 ± 3,9

47,24

± 4,4

Tiểu

cầu giảm

tối đa

68,8 ± 27,9

44,6 ± 27,2

56,4 ±

30

Bảng 3: Đặc điểm Elisa và phân lập siêu vi

SXHD không sốc

SXHD

có sốc

Chung

Mac

Elisa IgM

(+)

144 153

IgG

(+)

110 (76,4%)

116 (75,8%)

226 (76%)

Phân

lập siêu vi

(+)

3 (2%)

10 (6,5%)

13 (4,37%)

RT

– PCR (+)

5 (3,4%)

9 (5,9%)

14 (4,7%

Đặc điểm các gen theo 2 nhóm bệnh chứng

Bảng 4: Đặc điểm các alleles HLA - A trong nhóm bệnh - chứng

Tần suất alleles HLA – A trong 2 nhóm bệnh chứng

H

LA – A

Nhóm chứng

SXH không sốc

SXH có sốc

SXH không và có sốc

01 1

0

5,

2

8 6,

6

4 2,

6

1

2

4,

3

02 6

8

5 3,2

3

4

2 8,1

4

8

3 0,8

8

2

2 9,6

11 5

8

3 0,1

4

9

4 0,5

4

3

2 7,6

9

2

3 3,2

1

2 1.2

4

2

3 4.7

5

9

3 7.8

1

01

3 6.5

26 1

1

5,

7

6 5 1

0

6,

4

1

6

5,

8

29 3

1

1 6,1

2

1

1 7,4

2

2

1 4,1

4

3

1 5,5

32 1

6

8,

3

3 2,

5

1

1

7,

1

1

4

5,

1

33 4

4

2 2,8

2

2

1 8,2

4

3

2 7,6

6

5

2 3,5

6 6 1 6 8

Chứng và SXH không sốc p = 0,0084 pc = 0,08 OR = 1,07 95%CI 1,18 – 3,28

Chứng và SXH có sốc p = 0,0007 pc= 0,0063 OR 2,25 95%CI 1,41 – 3,62

Chứng và SXH chung p = 0,0004 pc = 0,004 OR = 2,13 96% CI 1,37 – 3,25

Bảng 5: Đặc điểm các alleles HLA – DRB1 trong nhóm bệnh - chứng

Tần suất alleles HLA – DRB1 trong 2 nhóm bệnh chứng

HLA

– DRB1

Nhóm chứng

SXH không sốc

SXH có sốc

SXH không và có sốc

0301 2

0

1

0

1

1

9,

1

1

9

1 2,1

3

0

1 0,8

0403 7 3,

5

7 5,

8

1

3

8,

3

2

0

7,

2

0405 1

8

9,

0

9 7,

4

1

3

8,

3

2

2

7,

9

0701 2

9

1 4,5

1

6

1 3,2

2

3

1 4,7

3

9

1 4,0

9

3 4.5

3

1

2 5.6

3

4

2 1.7

6

5

2 3.4

1001 1

5

7,

5

1

4

1 1,6

1

1

7,

0

2

5

9,

0

1 5,5 2 3,0 8 9,7 30 6,8

1401/

1410

1

1

5,

5

6 5,

0

8 5,

1

1

4

5,

0

1501/

04

9 4,

5

9 7,

4

1

2

7,

6

2

1

7,

7

1502 2

9

1 4,5

1

6

1 3,2

2

4

1 5,3

4

0

1 4,4

Chứng và SXH không sốc p = NS

Chứng và SXH có sốc p < 0,007 pc= NS OR = 0,52 95%CI 0,33 – 0,85

Chứng và SXH chứng p < 0,007 pc = NS OR = 0,58 95% CI 0,39 – 0,87