ỨNG DỤNG KỸ THUẬT MỔ NỘI SOI VÁCH NGĂN TÓM TẮT Mục tiêu: đánh giá sự an pot

ỨNG DỤNG KỸ THUẬT MỔ NỘI SOI VÁCH NGĂN TÓM TẮT Mục tiêu: đánh giá sự an toàn và tính hiệu quả của phương pháp mổ nội soi trong điều trị các trường hợp bong khí vách ngăn vùng ngách sà

ỨNG DỤNG KỸ THUẬT MỔ NỘI SOI

VÁCH NGĂN

TÓM TẮT

Mục tiêu: đánh giá sự an toàn và tính hiệu quả của phương pháp mổ

nội soi trong điều trị các trường hợp bong khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

Thiết kế nghiên cứu: Thử nghiệm lâm sàng tiền cứu, ứng dụng kỹ

thuật mới

Phương pháp: tiến hành chỉnh hình vch ngăn dưới nội soi và theo di,

đánh giá kết quả cho 17 trường hợp nhức đầu có bong khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

Kết quả: Sau một thời gian theo dõi trung bình 6,2 tháng, nhóm 1 có

11 trường hợp chỉnh hình vách ngăn có kết hợp với phẫu thuật mở rộng lỗ thông xoang bướm, 6 trường hợp chỉnh hình vách ngăn đơn thuần triệu

chứng nhức đầu hết trong 8/11 trường hợp và giảm sau mổ trong 3/11 phẫu thuật vách ngăn kết hợp với mở rộng lỗ thông xoang bướm Triệu chứng nhức đầu trong nhóm 2 (phẫu thuật chỉnh hình vch ngăn đơn thuần) là 3/6 trường hợp, nhức đầu giảm nhiều trong 2/6 trường hợp và giảm ít trong 1/6 trường hợp cịn lại, khơng cĩ biến chứng trong v sau mổ

Kết luận: phẫu thuật nội soi chỉnh hình vch ngăn bước đầu cho thấy

là một phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn cho các trường hợp nhức đầu do bong khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

ABSTRACT

ENDOSCOPIC SEPTOPLASTY FOR RELIEVE HEADACHE DUE

TO SEPTAL AIR CELL AT THE SPHENO – ETHMOIDAL RECESS: PRELIMINARY RESULTS

Pham Kien Huu * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 11 - No 4 - 2007:

232 - 235

Purpose: To evaluate the efficacy, safety of endoscopic septoplasty

technique in relieve headache due to septal air cell at the spheno-ethmoidal recess

Method: In a prospective new technique application study on 17

patients undergoing surgery for relieve headache due to septal air cell at the sphenoid – ethmoidal recess which were divided into two group: group A:11 cases received endoscopic septoplasty with sphenoidotomy and Group B: 6 cases received only septoplasty

Result: After mean follow-up time of 6.2 months In group I,

headache gone in 8/11cases and good relieve in 3/11 cases In group II, headache gone in 3/6 cases, good relieve in 2/6 cases and less in 1/6 No complication documented

Conclusion: endoscopic septoplasty seem to be a safe and effective

method to relieve headache due to septal air cell at the sphenoid – ethmoidal recess

MỞ ĐẦU

* Bộ môn Tai Mũi Họng - Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Bóng khí vách ngăn là một bất thường giải phẫu trong đó phần mảnh

đứng xương sàng bị tách đôi ra, bên trong là một khoảng trống, như một tế bào

sàng Bóng khí vách ngăn đôi khi khá to, cản trở việc thông khí qua đường mũi

gây triệu chứng nghẹt mũi, đôi khi bóng khí vách ngăn gây nhức đầu do tạo

điểm tiếp xúc (contact point) với các cuốn mũi, đẩy cuốn mũi ra ngoài làm hẹp

khe mũi giữa gậy nên các triệu chứng lâm sàng: nhức đầu, nghẹt mũi, chảy mũi

làm người bệnh hết sức khó chịu

Trong các vị trí thường gặp nhất của bóng khí vách ngăn, bóng khí vách

ngăn vùng ngách sàng bướm làm tắc nghẽn thông khí và dẫn lưu của xoang

sàng sau và xoang bướm bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm nếu to

đến độ gây nên triệu chứng nhức đầu nhiều vùng gáy, chảy mũi sau và nghẹt

mũi như triệu chứng của bệnh viêm xoang bướm thì phải mổ chỉnh hình vch

ngăn để điều trị

Phẫu thuật nội soi vách ngăn đ ngy cng được áp dụng rộng ri để điều trị cho các trường hợp vẹo vách ngăn có hoặc không kèm viêm xoang mạn tính hoặc tái phát với hiệu quả tốt và độ an toàn cao

Mục đích của chúng tôi là muốn đánh giá hiệu quả và độ an toàn của phẫu thuật vách ngăn qua nội soi để điều trị các trường hợp nhức đầu do bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tiền cứu, mô tả cắt ngang, ứng dụng kỹ thuật mới

Phương pháp chọn mẫu:

Lần lượt, có chọn lọc

Tiu chuẩn chọn mẫu

Các bệnh nhân đến khám tại phịng khm Tai Mũi Họng Bệnh viện Đại học Y dược được chọn vào lô nghiên cứu khi thỏa các tiêu chuẩn sau:

- Tuổi: trên 21 tuổi

- Diễn tiến nhức đầu nhiều lần trong năm (≥ 4 lần/năm)

- Triệu chứng cơ năng: nhức đầu, nghẹt mũi, chảy mũi sau trong đó nhức đầu vùng chẩm được xem như dấu hiệu bắt buộc phải có

- Nội soi hốc mũi: vách ngăn vùng ngách sàng bướm phồng ra 2 bên làm hẹp khe mũi trên, phù nề niêm mạc hoặc thấy có dịch nhày-mủ chảy ra từ vùng ngách sàng bướm

- CT vùng mũi xoang cho thấy có bóng khí vùng ngách sàng bướm, gây tắc nghẽn lỗ thông xoang bướm, phù nề niêm mạc hay tụ dịch trong long xoang bướm không có hình ảnh ph nề, thối hóa, đọng dịch trong các xoang sàng, hàm, trán

- Đồng ý phẫu thuật và thực hiện tái khám theo hẹn định kỳ

Tiêu chuẩn loại trừ:

- Tuổi dưới 21

- Diển tiến: ít hơn 4 đợt/năm

- Có các bệnh nội khoa chưa ổn định, chưa thể phẫu thuật

- Có các triệu chứng của bệnh viêm các xoang: sàng, trán, hàm trên nội soi và CT

- Không đồng ý mổ, thực hiện theo di săn sóc sau mổ định

kỳ theo hẹn

Quy trình kỹ thuật mổ

- Vô cảm: tất cả các trường hợp đều được mổ dưới mê nội khí quản

- Đầu tiên hốc mũi được đặt bấc tẩm thuốc co mạch, đầu bấc mũi được đưa nhẹ nhàng vào vùng ngách sàng bướm 2 bên trong 10 phút

- Chích tê dưới niêm mạc vách ngăn bằng dung dịch Xylocain có pha adrenalin/100;000

- Dùng dao rạch niêm mạc vách ngăn phía trước bóng khi, sau đó phần cốt mạc vách ngăn được bóc tách ra khỏi vách xương bằng spatule

- Dùng đục thẳng mỏng (chiều rộng lưỡi đục là 4mm) phá vỡ bóng khí vách ngăn, theo chiều dọc, tách bóng khí làm 2 phần và lấy đi một nữa bóng khí dưới nội soi (kỹ thuật bóc tách và lấy đi bóng khí vách ngăn tương tự kỹ thuật chỉnh hình cuốn giữa cĩ concha bullosa)

- Dùng spatule đưa qua hốc mũi bên kia, bẻ phần còn lại của bóng khí về phía vừa được lấy đi để làm rộng ngách sàng bướm bên còn lại

- Ép lại niêm mạc và thám sát lỗ thông xoang bướm hai bên

- Nếu ngách sàng bướm 2 bên đều rộng, đặt một miếng merocel và kết thúc phẫu thuật

- Nếu sau khi chỉnh hình vách ngăn thấy có thông vào xoang bướm 1 bên hoặc ngách sàng bướm vẫn còn tắc nghẽn, chúng tôi mở rộng lỗ thông xoang bướm

- Sau khi mở rộng lỗ thông xoang bướm, đặt merocel và kết thúc phẫu thuật

Săn sóc sau mổ

- Merocel được rút ra sau mổ 48 giờ

- Bệnh nhân được cho xuất viện hẹn tái khám mỗi tuấn 1 lấn trong 4 tuần đầu, sau đó mỗi tháng 1 lần trong 3 – 6 tháng

KẾT QUẢ

Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn qua nội soi cho 17 trường hợp có bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm, trong số đó có 9 nữ và 8 nam

Bảng 1: Triệu chứng cơ năng

Triệu

chứng

Số bệnh nhn

Tỉ lệ

%

Nghẹt

mũi

Vướng

họng

Nhận xét triệu chứng thường gặp nhất và cũng là triệu chứng làm người bệnh khó chịu nhiều nhất chính là nhức đầu vùng chẩm gáy sau đó là nghẹt mũi và vướng họng

Bảng 2: triệu chứng thực thể qua nội soi

chứng bệnh nhân lệ %

Hẹp ngách sàng bướm

Đọng dịch khe trên

Polyp ngách sàng bướm

Bảng 3: Phân bố bệnh nhân theo lượng máu mất

Lượng máu mất

Số bệnh nhân

Tỉ

lệ %

40-50 ml 5 29

Trong lô nghiên cứu này không có biến chứng nào được ghi nhận

Theo quy trình kỹ thuật chúng tôi tạm chia bệnh nhân làm 2 nhóm:

Nhóm I: chỉnh hình vách ngăn có kết hợp mở rộng lỗ thông xoang bướm

vì khi mổ thấy có hiện tượng phù nề, thóai hóa niêm mạc vùng ngách sàng bướm (5 ca), hoặc thành sau bóng khí vách ngăn liên tục với mặt trước xoang bướm, sau khi chỉnh hình vách ngăn, phải mở rộng lỗ thông xoang bướm Về phía vách ngăn đề phòng sẹo xấu gây tắc nghẽn lỗ thông xoang bướm tự nhiên sau mổ (6 ca)

Nhóm 2: chỉ chỉnh hình vách ngăn đơn thuần (6 ca)

Bảng 4: Sự cải thiện triệu chứng nhức đầu sau mổ

Nhức

đầu

Hết 8 73 3 50

Giảm

nhiều

Không

giảm

Như vậy có sự cải thiện đáng kể triệu chứng nhức đầu sau mổ

Bảng 5: Triệu chứng thực thể qua nội soi

Triệu

chứng

nội

soi

Số

BN

Tỉ

lệ %

Số

BN

Tỉ

lệ %

Bình

thường

Còn

ph nề

Xơ

dính gây tắc

BÀN LUẬN

Nhận xét về hình thái các trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

Trong 17 trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm, chỉ có

7 trường hợp bóng khí vách ngăn tách rời hoàn toàn khỏi mặt trước xoang bướm 10 trường hợp còn lại bóng khí vách ngăn ít nhiều có liên tục với một bên xoang bướm Mặc dù bóng khí vách ngăn nằm trong hốc mũi, nhưng khó thể phân biệt được với xoang bướm một bên phát triển về phía mũi tàu và tiếp tục phát triển về phía vách ngăn vào nằm hẵn trong hốc mũi

Tuy hình thái của bóng khí vách ngăn có khác nhau nhưng khi đã đủ lớn

để làm tắc nghẽn ngách sàng bướm gây nên các triệu chứng khó chịu cho người bệnh thì đều có chỉ định phẫu thuật, và được thực hiện cùng một kỹ thuật mổ, hiệu quả điều trị và độ an toàn cả 2 dạng tương đương nhau

Nhận xét về triệu chứng của các trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

Triệu chứng cơ năng của các trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm rất giống với triệu chứng của các trường hợp viêm xoang bướm mạn tính: nhức đầu vùng chẩm đôi khi rất dữ dội, nghẹt mũi, vướng họng và

ho Khi nội soi hốc mũi chúng tôi nhận thấy có 2 dấu hiệu đặc biệt là (1) vùng

“mũi tàu” vách ngăn phồng to và (2) phù nề thóai hóa polyp hay đọng dịch vùng ngách sàng bướm các bệnh nhân khi có các dấu hiệu trên được chụp phim CT mũi xoang thì thấy có một bóng khí to làm tắc nghẽn lỗ thông xoang bướm

Nhận xét về kỹ thuật mổ nội soi chỉnh hình vch ngăn trong điều trị các trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm

Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn dưới nội soi trong trường hợp bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm có khác với quy trình mổ nội soi thông thường ở một số điểm sau:

Rạch niêm mạc ngay trước bóng khí (vị trí cao hơn và sâu hơn)

Chỉ lấy phân nửa bóng khí (như kỹ thuật chỉnh hình cuốn giữa concha bullosa)

Có thể có kết hợp mở rộng lỗ thông xoang bướm

KẾT LUẬN

Qua hơn 1 năm, với 17 trường hợp chỉnh hình vách ngăn dưới nội soi

để điều trị các trường hợp nhức đầu do bóng khí vách ngăn vùng ngách sàng bướm, chúng tôi nhận thấy kỹ thuật mổ đ bước đầu tỏ ra là một phương pháp điều trị hiệu quả và an tịan cho người bệnh Tuy nhiên, đây chỉ là một số kết quả ban đầu, việc theo di kết quả trong thời gian chưa dài, cần có các nghiên cứu tiếp tục với mẫu lớn hơn và thời gian theo di di hơn để các đánh giá chính xác và đầy đủ hơn