MỐI LIÊN QUAN GIỮA HELICOBACTER PYLORI VÀ CHUYỂN SẢN RUỘT Ở DẠ DÀY TÓM TẮT pps

Chúng tôi thực hiện nghiên cứu này nhằm: Ghi nhận mối tương quan giữa chuyển sản ruột với tình trạng nhiễm H.. Qua các nghiên cứu về ung thư dạ dày, người ta phát hiện thấy MUC5AC không

MỐI LIÊN QUAN GIỮA HELICOBACTER PYLORI

VÀ CHUYỂN SẢN RUỘT Ở DẠ DÀY

TÓM TẮT

Mục đích: Đánh giá tình trạng chuyển sản ruột và nhiễm H pylori ở

dạ dày

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Thiết kế nghiên cứu mô tả

cắt ngang Khảo sát trên bệnh phẩm sinh thiết dạ dày từ 2075 trường hợp Chẩn đoán và phân loại chuyển sản ruột, tình trạng nhiễm H pylori trên các tiêu bản nhuộm HE, Giemsa, PAS, AB

Kết quả: Qua nghiên cứu 2075 trường hợp sinh thiết dạ dày, trong đó

có 306 trường hợp có chuyển sản ruột gồm 68 (22,2%) trường hợp chuyển sản ruột có nhiễm H pylori và 238 (77,8%) trường hợp chuyển sản ruột không

có H pylori

Kết luận: Không có mối tương quan giữa tình trạng nhiễm H pylori

và chuyển sản ruột ở dạ dày Không có mẫu sinh thiết nào có H pylori trong

các tuyến bị chuyển sản, chỉ thấy H pylori ở các tuyến không có chuyển sản ruột

ABSTRACT

ASSOCIATION OF HELICOBACTER PYLORI INFECTION WITH INTESTINAL METAPLASIA OF GASTRIC MUCOSA

Le Minh Huy, Hua Thi Ngoc Ha, Nguyen Sao Trung

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 11 - No 4 - 2007: 195 – 198

Aims: To evaluate the effect of H pylori infection and intestinal

metaplasia of gastric mucosa

Methods: Gastric biopsies from 2075 patients were analysed

Hematoxylin-eosin staining, Periodic acid Schiff staining and Alcian Blue staining were used for histogical diagnosis of gastric glandular intestinal metaplasia Hematoxylin-eosin staining, Giemsa staining were used for histogical diagnosis of H pylori infection

Results: Intestinal metaplasia was present in 306 of 2075 patients H

pylori was present in 68 of 306 patients with intestinal metaplasia H pylori wasn’t present in 68 of 306 patients with intestinal metaplasia

Conclusions: No significant correlations were found between intestinal and H pylori infection There aren’t any H pylori in intestinal

metaplasia foveolar of gastric mucosa

MỞ ĐẦU

* Bộ môn Giải phẫu bệnh - Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh

Trên thế giới, xuất độ ung thư dạ dày khác nhau tùy theo điều kiện địa

lý Bệnh gặp nhiều ở Trung Quốc, Nhật Bản và một vài quốc gia Nam Mỹ hơn

ở Hoa Kỳ, Châu Phi, Úc(8) Ăn mặn, ăn ít rau quả tươi, dùng nhiều thực phẩm

thiu, cháy khét, thuốc lá, rượu… và gần đây nhất là vi khuẩn Helicobacter

pylori là những yếu tố nguy cơ làm tăng xuất độ ung thư dạ dày H pylori được

xem là tác nhân sinh ung quan trọng nhất đối với ung thư dạ dày

Quá trình sinh ung ở dạ dày là một quá trình gồm nhiều giai đoạn, diễn

ra theo thứ tự: viêm – teo đét – chuyển sản – nghịch sản – ung thư Trong quá

trình này, chuyển sản ruột được xem là một tình trạng tiền ung thư(3) Một loại

viêm dạ dày do H pylori có các tuyến niêm mạc bình thường bị thay thế dần

bởi tình trạng chuyển sản ruột Loại viêm dạ dày này có nguy cơ cao diễn tiến

đến loét dạ dày và ung thư

dạ dày

Chúng tôi thực hiện nghiên cứu này nhằm: Ghi nhận mối tương quan

giữa chuyển sản ruột với tình trạng nhiễm H pylori

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Helicobacter pylori

H pylori có tần suất nhiễm bệnh rất cao, có thể trong khoảng ½ dân số

trên trái đất(5) Ở các nước phát triển, 70-90% dân số có nhiễm loại vi khuẩn

này, thường nhiễm trước 10 tuổi và tồn tại suốt đời Ở các nước phát triển, H

pylori được phát hiện ở 25-50% dân số và trẻ em có tỉ lệ nhiễm ít hơn 10%(7)

Trong chất nhầy của dạ dày có các thụ thể của H pylori và thụ thể chính của H pylori chính là MUC5AC Qua các nghiên cứu về ung thư dạ dày, người

ta phát hiện thấy MUC5AC không có hầu hết ở mô dạ dày chuyển sản ruột, điều này góp phần giải thích vì sao chuyển sản ruột càng tiến triển nặng thì các

ít thấy H pylori trong các tuyến chuyển sản(4,6,16)

Chuyển sản ruột ở dạ dày

Xuất độ chuyển sản ruột ở dạ dày khác nhau thay đổi từ 4,7% đến 53% tùy theo dân tộc Xuất độ chuyển sản ruột ở bệnh ung thư dạ dày (65%) cao hơn ở các bệnh lành tính ở dạ dày (18,4%)(2, 9,12, 13 , 15,16)

Phân loại chuyển sản ruột theo theo được chuyển sản ruột được chia chấp nhận và dùng rộng rãi nhất Jass và Filipe(9,,13) chia chuyển sản ruột thành

3 loại I, II, III, trong đó loại II, III là có khả năng diễn tiến thành ung thư cao nhất

Mối liên quan giữa chuyển sản ruột và H pylori

Chuyển sản ruột là một quá trình phát triển do nhiều yếu tố: di truyền,

thói quen ăn uống, môi trường… Chuyển sản ruột có thể do nhiễm H pylori

gây ra Tuy nhiên, khi chuyển sản ruột nhiều sẽ tạo ra một môi trường không

thuận lợi cho sự tạo khúm của H pylori

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Vật liệu nghiên cứu

Bệnh phẩm sinh thiết dạ dày từ 2075 trường hợp, được chẩn đoán tại Bộ môn Giải phẫu bệnh Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh từ tháng 7-2004 đến tháng 03-2006

Cỡ mẫu nghiên cứu

Được xác định bằng công thức:

n = t2

p(1-p)

0,052

0,23 (0,77)

1,962

=

272

=

t = 1,96 với độ tin cậy 95%,

d: sai số cho phép 5%

p = 23% (theo nghiên cứu của Filipe và cs),

q = 1-p = 77%

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này là nghiên cứu phân tích cắt ngang tiền cứu

Khảo sát mô bệnh học

Các mẫu bệnh phẩm được cố định trong Formalin 10% Sau đó, các mẫu bệnh phẩm được cắt lọc, xử lý mô và vùi trong paraffin Nhuộm thường qui với Hematoxylin- Eosin (HE) và Giemsa

Chẩn đoán chuyển sản ruột trên tiêu bản nhuộm HE, phân loại chuyển sản ruột trên tiêu bản nhuộm Periodic acid Schiff (PAS) và Alcian Blue (AB)

H pylori được chẩn đoán trên tiêu bản nhuộm HE và Giemsa

Xử lý số liệu

Số liệu thu thập được tổng hợp, phân tích và xử lý bằng phần mềm SPSS 13.0

KẾT QUẢ

Qua nghiên cứu 2075 trường hợp sinh thiết dạ dày, trong đó có 306 trường hợp có chuyển sản ruột

Mối tương quan giữa chuyển sản ruột với H pylori

68 trường hợp chuyển sản ruột có nhiễm H pylori 238 trường hợp chuyển sản ruột còn lại không thấy sự hiện diện của H pylori Tỉ lệ nhiễm H

pylori ở các bệnh nhân có hiện tượng chuyển sản ruột ở dạ dày chiếm tỉ lệ

22,2% và tỉ lệ không nhiễm H pylori là 77,8%

Bảng 1 Tình trạng nhiễm H pylori ở các loại chuyển sản ruột

Helicobacter pylori

Loại

chuyển

sản ruột

Tổng

số

Loại

I

130 (54,6%)

43 (63,2%)

173 (56,5%)

Loại

II

95 (39,9%)

23 (33,8%)

118 (38,6%)

Loại

III

13 (5,5%)

2 (2,9%)

15 (4,9%)

Tổng

số

238 (100%)

68 (100%)

306 (100%)

Tỉ lệ nhiễm H pylori không có tương quan với loại trường hợp

chuyển sản ruột

Bảng 2 Tỉ lệ nhiễm H pylori ở các vị trí khác nhau ở dạ dày

Helicobacter pylori

Vị trí

Hang

vị

72,8% 66,0%

Thân

vị

Góc BCN

21,6% 31,9%

Tâm

vị

Bảng 3 Vị trí các loại chuyển sản ruột ở các trường hợp nhiễm H

pylori

Loại chuyển sản ruột

Vị trí

Loại I Loại

II

Loại III

Tổng cộng

Hang

vị

77,4%

19,4%

Thân

vị

100,0%

0%

Góc

BCN

40,0%

53,3%

Không

xác định

được vị trí

57,1%

42,9%

cộng

BÀN LUẬN

Mối tương quan giữa chuyển sản ruột với tình trạng nhiễm H pylori

Trong nghiên cứu của chúng tôi, 68 trường hợp nhiễm H pylori ở các ca có

hiện tượng chuyển sản ruột được xác định dựa trên mô học chiếm tỉ lệ 22,2% và

238 trường hợp không phát hiện thấy sự hiện diện của H pylori chiếm tỉ lệ 77,8%

Tỉ lệ nhiễm H pylori ở các loại chuyển sản ruột khác nhau cũng thay đổi tùy theo loại Tỉ lệ phát hiện được H pylori giảm dần từ loại I đến loại III Đặc biệt, tỉ lệ phát hiện H pylori ở chuyển sản ruột loại III rất thấp (2,9%) trên mẫu

nghiên cứu của chúng tôi Sự khác biệt giữa tỉ lệ chuyển sản sản ruột ở loại I và

loại II, III trên các nhóm bệnh nhân có nhiễm H pylori và không nhiễm H

pylori là có ý nghĩa thống kê ( 2, p <0,05) Kết quả này góp phần làm rõ thêm nhận định rằng trong quá trình tiến triển từ loại I sang loại III, môi trường tại

chỗ của niêm mạc dạ dày bị chuyển sản ruột không còn thích hợp với H pylori theo thời gian và tiến triển của chuyển sản ruột Nhận định của chúng tôi về

tình trạng này cũng tương đồng như phần lớn các nghiên cứu khác trên thế giới(1,2)

Tỉ lệ các loại chuyển sản ruột tại các vị trí khác nhau ở dạ dày trên các

trường hợp nhiễm H pylori cũng không giống nhau Ở những trường hợp này,

loại III cũng chỉ được phát hiện ở hang vị và góc bờ cong nhỏ của dạ dày

Trong tất cả các mẫu sinh thiết có tình trạng chuyển sản ruột, không có

mẫu sinh thiết nào phát hiện có H pylori trong các tuyến bị chuyển sản Chúng tôi chỉ thấy H pylori nằm trong các tuyến dạ dày bình thường kế bên hay trong

chất nhầy trên bề mặt niêm mạc dạ dày Điều này tương đồng với khá nhiều nghiên cứu khác(2) Tuy nhiên, có một vài nghiên cứu khác lại phát hiện thấy sự

hiện diện của H pylori trong các tuyến dạ dày bị chuyển sản, kể cả trong các

tuyến dạ dày chuyển sản ruột loại III(10) Nói chung, đây là vấn đề còn chưa được thống nhất hiện nay

Kiểm định bằng phép kiểm 2, p<0,05 chúng tôi thấy không có sự liên

quan giữa tình trạng nhiễm H pylori và loại chuyển sản ruột ở dạ dày cũng như

mức độ rối loạn cấu trúc tuyến ở các bệnh nhân chuyển sản ruột Vị trí nhiễm

H pylori cũng không có liên quan với tình trạng nhiễm H pylori ( 2, p<0,05)

Các nghiên cứu khác ở trong nước cũng như ngoài nước đều có tỉ lệ

nhiễm H pylori ở các trường hợp chuyển sản ruột cao hơn nghiên cứu của

chúng tôi Do các nghiên cứu này đều phối hợp nhiều phương pháp phát hiện

H pylori khác nhau, trong khi đó chúng tôi chỉ tiến hành khảo sát tỉ lệ nhiễm

H pylori trên mô học với tiêu bản nhuộm H.E và nhuộm Giemsa Điều này

cũng phù hợp với khuyến cáo của các tác giả trên thế giới là cần kết hợp mô

học và các phương pháp khác để tăng độ nhạy trong việc phát hiện nhiễm H

pylori

Bảng 4 So sánh tình trạng nhiễm H pylori ở các trường hợp chuyển sản

ruột với các nghiên cứu khác

Tác giả

Hp

(+)

Hp (-)

Nghiên

cứu này

22,8%

(68/306)

77,8%

(238/306)

Quách

Trọng Đức(16)

61,2%

(19/31)

38,8%

(12/31)

Walker

M.M(0)

43,1%

(1058/2455)

56,9%

(1397/2455)

Petersson

F và cs(15)

80%

(87/109)

20% (22/109)

Craanen

M.E và cs(2)

72,6%

(98/135)

27,4%

(37/135)

Leung và

cs(12)

70,4%

(57/81)

29,6%(24/81)

KẾT LUẬN

Các trường hợp chuyển sản ruột nhiễm H pylori chiếm tỉ lệ 22,2% Các trường hợp chuyển sản ruột không nhiễm H pylori chiếm tỉ lệ 77,8%

Không có mối tương quan giữa tình trạng nhiễm H Pylori và chuyển

sản ruột ở dạ dày Không có mẫu sinh thiết nào có H pylori trong các tuyến

bị chuyển sản, chỉ thấy H pylori ở các tuyến không có chuyển sản ruột