NHỮNG TỔN THƯƠNG NIÊM MẠC MIỆNG LIÊN QUAN VỚI NHIỄM HIV Ở NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY doc

NHỮNG TỔN THƯƠNG NIÊM MẠC MIỆNG LIÊN QUAN VỚI NHIỄM HIV Ở NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY TÓM TẮT Mục tiêu: Tỷ lệ người nhiễm HIV tại Việt Nam đang gia tăng ngày càng cao, đặc biệt là nhóm ng

NHỮNG TỔN THƯƠNG NIÊM MẠC MIỆNG LIÊN QUAN VỚI NHIỄM HIV Ở NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY

TÓM TẮT

Mục tiêu: Tỷ lệ người nhiễm HIV tại Việt Nam đang gia tăng ngày

càng cao, đặc biệt là nhóm người nghiện ma tuý

Phương pháp: Khảo sát thăm dò 200 người cai nghiện ma tuý nhiễm

HIV thì tỷ lệ người có tổn thương niêm mạc miệng khá cao, thường gặp nhất

ở lứa tuổi từ 20–30 tuổi (68,5%); phái nam nhiều hơn phái nữ

Kết quả: Nhóm tổn thương có liên quan mật thiết với nhiễm HIV

gặp nhiều nhất (88,6%) Nhiễm nấm Candida và Bạch sản tóc là hai tổn thương thường gặp nhất (62,7%; 22,8%) Trong nhiễm nấm Candida thì tổn thương dạng màng giả gặp nhiều nhất (48,5%), dạng ban đỏ (37,4%) Ngoài

ra còn có một số tổn thương khác như viêm nướu HIV, viêm nướu lở loét, loét không đặc hiệu, viêm nướu miệng Herpes, tổn thương dạng mụn cơm

Vị trí các tổn thương gặp nhiều nhất ở lưỡi (46,8%), khẩu cái (20,3%), niêm mạc má (19%), môi (3,8%)

Kết luận: Trong khảo sát này không ghi nhận được trường hợp nào

có Sarcom Kaposi, ung thư tế bào gai, Lymphom không Hodgkin

ABSTRACT

Objectives: In HoChiMinhcity, the population at highest risk of HIV

infection are drug users with an estimated prevalence of 65% seropositivity

Method: This pilot survey was conducted on 200 drug users (170

male and 30 female) aged from 15 to 50, residing in a center of rehabilitation and professional training in HoChiMinhcity Oral examination was carried out by 2 calibrated examiners to detect HIV related oral mucosal lesions according to the diagnosis criteria of the WHO, 2002

Result: HIV related lesions were detected in 81 subjects with a total

of 158 lesions The overall prevalence was 40.5% and was significantly higher in male than in female (62.7% and 22.8% respectively, p<0.05) Among the subjects with detected lesions, 53.1% had 1 lesion, 28.4% had 2 lesions and 18.5% had 3 lesions or more 88.6% lesions were HIV closely related lesions with 62.7% oral candidiasis, 22.8% oral hairy leukoplakia, 1.9% HIV related gingivitis and 0.6% ulcerative necrotizing gingivitis Pseudomembranous type was found in 48.5% cases of oral candidiasis and

erythematous type in 37.4% cases HIV related lesions were recorded in 3.8% cases such as atypical ulceration (0.6%), herpetic stomatitis (1.3%) and papillomatous lesions (0.6%) Aphthous ulcer was found in 1.3% cases Sites of lesions were recorded in decreasing frequency as follows: tongue 46.8%, palate 20.3%, buccal mucosa 19.0%, lips 3.8%

Conclusion: Poor oral hygiene status was most often associated with

HIV related oral mucosal lesions

MỞ ĐẦU

Đến tháng 5/ 2004, Việt Nam có 81.000 người nhiễm HIV Tp HCM

là 1 trong 6 tỉnh thành có tỷ lệ nhiễm HIV cao nhất có trên 13.000 người nhiễm HIV Tỷ lệ nhiễm HIV ở người nghiện chích ma túy tại thành phố Hồ Chí Minh tăng từ 26,6% vào năm 1993 đến 82,5% vào năm 2002

Người nhiễm HIV có ít nhất 1 loại biểu hiện vùng miệng trong thời gian bệnh Do đó biểu hiện miệng được xem là tiêu chuẩn quan trọng để phát hiện và theo dõi diễn tiến của bệnh, đặc biệt là sự chuyển biến sang giai đoạn AIDS

Ở TP HCM người nhiễm HIV chủ yếu thuộc nhóm nghiện ma tuý

Khảo sát thăm dò biểu hiện vùng miệng liên quan đến nhiễm HIV tại TT GD-DN Bình Triệu để thu thập thông tin giúp cho việc thiết lập kế hoạch chăm sóc và điều trị răng miệng nhằm cải thiện và nâng cao sức khoẻ răng miệng

Mục tiêu nghiên cứu

Xác định tỷ lệ người cai nghiện có tổn thương niêm mạc miệng liên quan nhiễm HIV

Ghi nhận các đặc điểm lâm sàng của từng loại TTNMM liên quan với nhiễm HIV

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang mô tả

Đối tượng nghiên cứu

Mẫu khảo sát

200 người cai nghiện tại TT GD-DN Bình Triệu

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện

Tổn thương niêm mạc miệng theo phân loại của WHO

Các tổn thương liên quan mật thiết với nhiễm HIV

Nhiễm nấm Candida: dạng màng giả, dạng ban đỏ, dạng tăng sinh hay mãn tính, dạng chốc mép, Bạch sản tóc, Sarcôm Kaposi; Lymphom không Hodgkin

Bệnh nha chu: viêm nướu hoại tử –HIV, viêm nướu – HIV, viêm nha

chu – HIV

Các tổn thương có liên quan vừa với nhiễm HIV

Viêm nướu miệng Herpes, Zona, Tổn thương dạng mụn cơm (Nhiễm HPV), Loét không đặc hiệu, Ban xuất huyết giảm Tiểu cầu, Nhiễm sắc

melanin, Viêm miệng lở loét hoại tử Bệnh tuyến nước bọt: khô miệng, phì đại tuyến nước bọt

Các tổn thương ít liên quan với nhiễm HIV

Nhiễm nấm ngoài Candida: Histoplasma Nhiễm Cryptococcus

Nhiễm Cytomegalo virút Viêm miệng áp tơ tái phát

Rối loạn thần kinh: liệt mặt, bệnh dây thần kinh tam thoa

Nhiễm xạ khuẩn,

Bệnh mèo quào

Phương pháp thu thập số liệu

Khám lâm sàng và ghi nhận các tổn thương vùng miệng

Chụp ảnh những trường hợp điển hình

Phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân về phương thức & thời gian sử dụng

ma túy

Xử lý số liệu

Số liệu thu thập qua các phiếu điều tra và được xử lý bằng phần mềm Excel

KẾT QUẢ

Mẫu khảo sát

Khảo sát thăm dò những tổn thương vùng miệng ở 200 người cai nghiện tại Trung tâm giáo dục và dạy nghề Bình Triệu; bao gồm 85% (170 người) là nam và 15% (30 người) là nữ; đã ghi nhận được một số kết quả như sau:

Nhóm tuổi thường gặp nhất là từ 21 đến 30 tuổi (chiếm 71,5%)

Người nhỏ tuổi nhất là 15 và lớn nhất là 52

Tuổi trung bình là 26 tuổi (độ lệch chuẩn 5,9)

Kết quả khảo sát cho biết tỷ lệ nam/nữ

là 5,67:1

Mẫu nghiên cứu

Trong mẫu khảo sát (200 người), 81 người có biểu hiện vùng miệng (trong đó, người sử dụng ma túy bằng cách chích là 92,6%, bằng cách hút là

Nhóm tuổi thường gặp nhất là từ 21 đến 30 tuổi (chiếm 28,0%)

Bảng 2: Số tổn thương ở người có biểu hiện vùng miệng

Tổn thương niêm mạc miệng (TTNMM):

Trong 81 người có tổn thương, kết quả khám ghi nhận có 158 TTNMM

Bảng 3: Các TTNMM phân bố theo giới tính

Nhóm tổn thương có liên quan với nhiễm HIV có tỷ lệ 3,8%, bao gồm loét không đặc hiệu: 0,6%, viêm nướu miệng Herpes: 1,3 %, tổn thương dạng mụn cơm: 0,6%

Nhóm tổn thương có thể gặp trong

nhiễm HIV chỉ có tổn thương áp tơ đơn giản chiếm 1,3%

Bảng 4: Vị trí các TTNMM phân bố theo giới tính

Vị

trí

Giới tính không ảnh hưởng đến vị trí tổn thương niêm mạc miệng (p = 0,054)

Nhiễm nấm Candida

Trong 81 người có biểu hiện vùng miệng, 58 người có nhiễm nấm

Candida (76,3%); nam chiếm tỷ lệ là 71,1%, nữ là 66,7%

Bảng 5: Vị trí tổn thương nấm Candida phân bố theo giới

Niêm

Tổng

Tổn thương nấm Candida thấy nhiều nhất ở lưỡi (37,4%), khẩu cái

(32,3%), niêm mạc má (28,3%), niêm mạc môi (2,0%)

Bảng 6: Các dạng lâm sàng của tổn thương nấm Candida phân bố

Nhiễm nấm Candida dạng chốc mép ít nhất, chỉ gặp ở 1 nam

Tổn thương bạch sản tóc:

Bảng 7: Tổn thương bạch sản tóc phân bố theo tuổi và giới

Nam Nữ Tổng số Tuổi

Lứa tuổi gặp nhiều nhất là từ 21-30 (32,9%)

Tổn thương bạch sản tóc chỉ khám thấy ở hông lưỡi

Hạch cổ

Trong 200 người khám, tổng số người có hạch cổ là 44 người, trong

đó gồm 42 nam và 2 nữ Vị trí hạch thường gặp nhất là vùng dưới hàm (79,5%), vùng cổ (13,6%), vùng dưới cằm (6,8%)

Các biểu hiện lâm sàng toàn thân kèm theo:

1 bệnh nhân nam bị Zona ở da bụng

1 nam bị ban đỏ toàn thân có nhiều mụn nước nhỏ

Các yếu tố liên quan

Tình trạng vệ sinh răng miệng kém, ít được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc răng miệng

Phương thức sử dụng ma tuý: chích (92,6%), hút (7,4%)

Hút thuốc: đa số nam giới có hút thuốc

BÀN LUẬN

Tỷ lệ

Theo kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả, tỷ lệ tổn thương niêm mạc miệng thay đổi trong một khoảng rất lớn (40%-72%) Tại Malaysia, kết quả nghiên cứu của S.L Sujack trong nhóm nghiện chích ma túy nhiễm HIV tỷ lệ tổn thương niêm mạc miệng cũng khá cao khoảng 40,6% Kết quả khảo sát của chúng tôi trên nhóm đối tượng nghiện chích ma túy ghi nhận được tỷ lệ người có biểu hiện vùng miệng là 40,5% Có nhiều kết quả khác nhau của các nghiên cứu trên thế giới về tỷ lệ các tổn thương vùng miệng trên bệnh nhân nhiễm HIV nhưng nhìn chung các tỷ lệ này tương đối cao, hay các tổn thương niêm mạc miệng tương đối thường gặp trong nhóm người nhiễm HIV

Lâm sàng

Vị trí tổn thương: vị trí thường gặp là ở lưỡi chiếm 46,8% (trong đó, lưng lưỡi và hông lưỡi là chủ yếu), tỷ lệ này trùng hợp với nghiên cứu của S.L Sujak là 40% Theo y văn, hông lưỡi là vị trí đặc trưng của tổn thương bạch sản tóc Trong khảo sát của chúng tôi và của S.L Sujak tổn thương thường gặp nhất là nhiễm nấm Candida, bạch sản tóc và lưỡi là vị trí hay gặp của hai tổn thương này Ngoài ra còn các vị trí khác như khẩu cái, niêm mạc

má, nướu, môi

Các dạng lâm sàng

Nhiễm nấm Candida

Khảo sát trên nhóm nghiện chích ma túy có tỷ lệ nhiễm HIV khoảng 70%, đã ghi nhận được tỷ lệ nhiễm nấm Candida vùng miệng là 29% Trong những tổn thương niêm mạc miệng liên quan với nhiễm HIV, tổn thương nấm Candida trong khảo sát của chúng tôi cũng có tỷ lệ cao nhất là 62,7%

Sự khác nhau giữa tỷ lệ của các nghiên cứu theo W Nittayananta có thể do các yếu tố sau, sự dao động của mẫu nghiên cứu, các thông số lâm sàng dùng để chẩn đoán có thể khác nhau giữa các quốc gia hay giữa các trung tâm Nghiên cứu của S.L Sujak và K Ranganathan, thấy rằng: trong các dạng lâm sàng của nhiễm nấm Candida thì dạng màng giả là thường gặp nhất, tiếp theo là dạng ban đỏ Kết qủa của chúng tôi cũng ghi nhận tương

tự Nhưng tỷ lệ tổn thương dạng tăng sinh trong khảo sát của chúng tôi thì nhiều hơn và ngược lại dạng chốc mép ít hơn

Bạch sản tóc

Theo W Nittayananta, tổn thương bạch sản tóc là do nhiễm vi rút Epstein-Barr, thường thấy ở người nhiễm HIV/AIDS, có tỷ lệ từ 2-43% Trong nghiên cứu của chúng tôi, tổn thương này có tỷ lệ 22,6% đứng thứ hai

sau nhiễm nấm Candida Kết quả của S.L Sujak là 11,8% được khảo sát trong 509 người nghiện chích ma tuý và H Dean Millard là 18,5% nghiên cứu trong nhóm mẫu có khoảng 76% người có sử dụng ma túy Ngược lại, trong các nghiên cứu ở châu Âu và nước Mỹ như LL Patton và Schodt tổn thương bạch sản tóc có tỷ lệ cao nhất, chiếm khoảng 26% Điều này được giải thích do trong mẫu nghiên cứu của LL Patton những người nam đồng tính luyến ái làm tăng nguy cơ của tổn thương bạch sản tóc cộng thêm việc

sử dụng thuốc kháng nấm cũng làm giảm nguy cơ của tổn thương nấm Candida

Tổn thương nha chu

3 trường hợp bị viêm nướu HIV tỷ lệ 1,9% (2 nam có ở vùng nướu phía trong răng cối lớn hàm trên, 1 nữ có ở nướu răng trước) Có một ca viêm nướu lở loét ở phái nam 27 tuổi (0,6%) Viêm nha chu có tỷ lệ 6,3%,

và nhiều trường hợp liên quan với tình trạng vệ sinh răng miệng kém hơn là

do nhiễm HIV

Tân sinh

Tương tự như nghiên cứu của S.L Sujak, không ghi nhận được bệnh nhân nào có sarcom Kaposi, ung thư tế bào gai, lymphom không Hodgkin

Các tổn thương niêm mạc miệng khác

Tổn thương dạng mụn cơm ở niêm mạc môi dưới, được cho là do nhiễm vi rút Human Papilloma, có tỷ lệ rất thấp là 0,6% Theo W Nittayananta tổn thương này có tỷ lệ thấp ở người nhiễm HIV Kết quả nghiên cứu của S.L Sujak cũng không ghi nhận được bệnh nhân nào S.L Sujak cũng không ghi nhận được trường hợp nào có tổn thương này

KẾT LUẬN

Tổn thương niêm mạc miệng có tỉ lệ cao trong nhóm đối tượng nghiện

ma túy chiếm 40,5%

Thường gặp nhất ở lứa tuổi từ 20 -30 (68,5%)

Phái nam nhiều hơn phái nữ (nam: 44,1%; nữ: 20%)

Nhóm tổn thương liên quan mật thiết với nhiễm HIV có tỷ lệ là 88,6% Nhóm tổn thương liên quan với nhiễm HIV là 3,8% Nhóm tổn thương ít gặp là 1,3%

Vị trí gặp nhiều nhất là ở lưỡi, khẩu cái

Nhiễm nấm Candida và bạch sản tóc là 2 tổn thương liên quan mật

thiết với nhiễm HIV thường gặp nhất

Trong các dạng lâm sàng của nhiễm nấm Candida, dạng màng giả gặp nhiều nhất, kế đến là dạng ban đỏ, dạng tăng sinh, dạng chốc mép

Kết quả khảo sát cho thấy mô hình bệnh lý niêm mạc miệng liên quan với nhiễm HIV tương tự mô hình của các nước trong khu vực Đông Nam Á