những vấn đề về định hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa tỉnh Lào Cai trong 1 số năm tới

những vấn đề về định hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa tỉnh Lào Cai trong 1 số năm tới

Lời mở đầu

Xây dựng đất nớc có nền kinh tế phát triển, nhân dân có cuộc sống

 ấm no hạnh phúc là mục tiêu lý tởng nủa Đảng và Nhà nớc ta Từ mụctiêu lý tởng ấy, Đảng và Nhà nớc có nhiểu chủ trơng, chính sách để xâydựng nền kinh tế đất nớc nhằm đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu,thực hiện mong muốn của Bác Hồ “Ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đ-

ợc học hành” Từng bớc sánh vai với các nớc trên thế giới

Nhìn lại trặng đờng đã qua hơn mời năm đổi mới, đất nớc ta đã thu

đợc nhiều thành tựu đáng kể, đời sống mọi mặt của nhân dân từng bớc

đ-ợc nâng lên song bên cạnh đó cũng bộc lộ nhiều hạn chế, khuyết nhđ-ợc

điểm cần giải quyết Đặc biệt là sự trênh lệch về mức sống có su hớngngày càng lớn giữa miền xuôi và miền núi Đời sống đồng bào miền núinói chung rất khó khăn, nghèo nàn và lạc hậu, thu nhập bình quân đầungời quá thấp Những năm gần đây Đảng và Nhà nớc đã có chính sách đểphát triển kinh tế miền núi, vùng sâu vùng xa và hải đảo Tuy nhiên vùngnúi vẫn là vùng nghèo đói của đất nớc Tỉnh Lào Cai là một trong sáu tỉnhrất khó khăn thuộc khu vực miền núi phía Bắc đang nằm trong tình trạngấy

Vấn đề đặt ra với một tỉnh miền núi có nhiều thế mạnh về đất đai,

về rừng, về tài nguyên khoáng sản, nhân dân cần cù lao động nhng vẫn làtỉnh đói nghèo và lạc hậu là phải làm gì để phá vỡ tỉnh trạng đó

Những năm vừa qua, thực hiện chủ trơng của Đảng về từng bớc đatỉnh Lào Cai thoát khỏi nghèo, lạc hậu Tỉnh đã đa ra mục tiêu tổng quát

là “khai thác mọi tiềm năng, nguồn lực địa phơng, phát triển kinh tế xãhội, giữ vững ổn định chính trị để phát triển kinh tế hàng hoá” Mục tiêutrên chính là nguyện vọng của tỉnh và nhân dân các dân tộc trong tỉnh

Để đạt đợc mục tiêu trên, cần xác định một cơ cấu cây trồng hợp

lý, nó phải phù hợp với thực tế khách quan của tỉnh Có xác định đợc mộtcơ cấu cây trồng hợp lý mới nhằm khuyến khích các ngành kinh tế, cácthành phần kinh tế, các vùng kinh tế phát triển theo hớng công nghiệphoá, hiên đại hoá thì mới thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định xã hội, nângcao đời sống nhân dân

Với điều kiện là một tỉnh miền núi, sản xuất hàng hoá cha pháttriển, vấn đề chuyển dịch cơ cấu cây trồng là một nội dung cần đợc quantâm và triển khai tích cực Hiện nay sản xuất nông nghiệp mới chỉ tậpchung chủ yếu ở cây lơng thực Lơng thực vẫn chiếm tỉ trọng cao trongtổng thu nhập của ngời nông dân Nh vậy sản xuất nông lâm nghiệp củatỉnh phải chuyển dịch theo hớng cộng nghiệp hoá, hiên đại hoá, góp phânxoá đói giảm nghèo Tuy nhiên không thể coi nhẹ sản xuất lơng thực màvẩn phải đảm bảo an toàn lơng thực tại địa phơng

Là một sinh viên đang học tại khoa KTNN & PTNT trờng

ĐHKTQD – HN, tôi suy nghĩ rằng để phát triển kinh tế góp phần xoá

đói giảm nghèo, sản xuất nông – lâm nghiệp của tỉnh phải chuyển dịchtheo hớng sản xuất hàng hoá Trong đề án môn học này em mạnh dạn

trình bày bài viết Những vấn đề về định h“ ớng chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá của tỉnh Lào Cai trong một số năm tới ”

Sau đây là nội dung đề án:

Phần thứ nhất



Những vấn đề lý luận chung

I Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng.

Cơ cấu hay “kết cấu” là pham trù phản ánh cấu trúc bên trong củamôt đối tợng là tập hợp những mối liên hệ cơ bản, tơng đối ổn định giữacác bộ phân cấu thành nên đối tợng đó, trong một thời gian nhất định

Ngành trông trọt bao gồm các tiểu ngành sản xuất, các bộ phân sảnxuất nh: sản xuất lơng thực, sản xuất cây công nghiệp, sản xuất cây ănquả, sản xuất rau… Đợc hình thành trên cơ sở phân công lao động trongquá trình sản xuất và các tiểu ngành, các bộ phận sản xuất trong ngànhtrồng trọt, chúng phát triển và kết hợp với nhau theo một tỉ lệ nhất địnhtao thành cơ cấu ngành trông trọt

Cơ câu ngành trồng trọt phản ánh trình độ phát triển khác nhau củaphân công lao động, tiến bộ khoa học - công nghệ và trình độ năng suấtlao động…

Cơ cấu ngành trồng trọt là nội dung chủ yếu trong chiến lợc pháttriển nông nghiệp của mỗi nớc Tuỳ thuộc vào giai đoạn phát triển nhất

định của nền kinh tế với điểu kịên kỹ thuật, kinh tế, xã hội và tự nhiêncủa mỗi nớc mà xây dựng cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt cho phù hợp

và hiệu quả

ở các nớc phát triển, trình độ phát triển kinh tế cao, cơ sở vật chất

kỹ thuật trong nông nghiệp to lớn và hiện đại, nhu cầu thị trờng đòi hỏinhiều loại nông sản đa dạng với chất lợng cao Vì vậy, ngành trồng trọt ởcác nớc này đã phát triển mạnh mẽ và đạt trình độ phát triển cao với cơcấu sản xuất phong phú gồm nhiều loại sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầuthị trờng và phù hợp với tiềm năng của mỗi nớc Những sản phẩn trồngtrọt ở đây bao gồm: cây lơng thực, cây công nghiệp cây dợc liệu, cây ănquả, rau đậu, cây thức ăn gia súc, cây hoa… ở các nớc đang phát triển, cơcấu sản xuất ngành trồng trọt còn đơn giản Trớc đây, một số nớc độccanh sản xuất lơng thực để tiêu dùng trong nớc và xuất khẩu hoặc một sốnớc độc canh cây công nghiệp, cây ăn quả… theo yêu cầu cung cấpnguyên liệu cho các nớc khác Hiện nay ngành trồng trọt ở các nớc đangphát triển đang có xu hớng phá dần thế độc canh, chuyển sang phát triểnngành trồng trọt đa canh, có nhiều sản phẩm hàng hóa đáp ứng thị trờng

và khai thác hớp lý lợi thế của cả nớc

ở nớc ta, ngành trồng trọt đang có sự chuyển hớng mạnh mẽ phá

thế độc canh sảm xuất lơng thực, trong đó chủ yếu là lúa nớc sang pháttriển ngành trồng trọt đa canh với nhiều nông sản hàng hoá

Ngoài sản xuất cây lơng thực, đang mở dần việc sản xuất rau đậu,cây công nghiệp và cây ăn quả… giá trị sản xuất cây lơng thực giảm từ

66,63% năm 1990 xuống còn 63,80% năm 1999; tỉ trọng giá trị rau đậu

và cây công nghiệp tăng, nhất là cây công nghiệp từ 14,52% năm 1990tăng lên 19,45% năm 1998 và 20,66% năm 1999

Sự chuyển dịch cơ cấu trồng trọt nh trên cho phép khai thác tốttiềm năng thế mạnh của từng vùng và cả nớc, đáp ứng nhu cầu thị trờngtrong nớc và xuất khẩu đồng thời tạo cơ sở đảm bảo an ninh lơng thực cho

đất nớc

Tuy nhiên, việc chuyển dịch cơ câu ngành trông trọt ở nớc ta vẫncòn chậm; tỉ trọng sản xuất lơng thực còn quá lớn trong khí đó tỉ trọngcây rau đậu, cây công nghiệp, cây ăn quả… còn thấp Để xây dựng cơ cấungành trồng trọt hợp lý cần dựa trên căn cứ sau:

Trớc hết là phải dựa vào mục tiêu chiến lợc phát triển kinh tế - xãhội của đất nớc và chiến lợc phát triển nông nghiệp để xây dựng cơ cấungành trồng trọt Cơ câu sản xuất ngành trồng trọt phải hớng vào pháttriển mạnh sản xuất hàng hoá để đáp ứng nhu câu thị trờng và đặc biệt h-ớng mạnh vào xuất khẩu

Tiến hành phân tích sự tác động tổng hợp của các nhân tố ảnh hởng

đến xu thế chuyển dịch ngành trồng trọt nh:

Nhu cầu thị trờng về các loại sản phẩm của ngành trồng trọt Nhucầu thị trờng vừa là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển sản xuất vàchuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành trông trọt Phải tính toán và đánh giá

đầy đủ cả về nhu cầu thị trờng lao động, vốn, cơ sở vật chất, kỹ thuật đểlựa chọn những cây trồng và cơ cấu cây trồng có hiệu quả

Nhân tố điều kiện tự nhiên nh đất đai, vị trí địa lý, khí hậu, nguồnnớc, tiềm năng sinh vật… cần phải đợc xem xét đánh giá đúng để làm cơ

sở cho việc xây dựng cơ sở và bố trí cây trồng phù hợp trên mỗi vùng vàcả nớc

Tiến bộ khoa học, công nghệ và khả năng ứng dụng nó vào sảnxuất của mỗi nớc có ảnh hởng rất lớn đến việc xây dựng cơ cấu ngànhtrồng trọt hợp lý

Cơ chế chính sách của Nhà nớc có tác động lớn và trực tiếp ảnh ởng đến việc xây dựng và chuyển dịch cơ cấu sản xuất ngành trồng trọt

h-Ngoài những căn cứ trên, việc lựa chọn, xác định cơ cấu ngànhtrồng trọt cần phải xem xét và giải quyết tốt các mối quan hệ giữa sảnxuất lơng thực và thực phẩm đáp ứng nhu cầu trong nớc và xuất khẩu;mối quan hệ giữa cây công nghiệp dài ngày và ngắn ngày đáp ứng nhucầu nguyên liệu và xuất khẩu Trong sản xuất lơng thực cẩn giải quyếtmối quan hệ giữa lúa và mầu, nhất là những cây có hàm lợng dinh dỡngcao để làm thức ăn cho chăn nuôi và chế biến thực phẩn nh ngô, đậu t-

ơng…

II Vai trò của chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá.

Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề chuyển dịch cơ cấu cây trồngtheo hớng sản xuất hàng hoá ở tỉnh miền núi là tất yếu khách quan, khôngnhững do nhu cầu phát triển của đồng bào dân tộc mà còn do nhu cầu đòihỏi phát triển chung của tỉnh cũng nh của cả nớc Vì thế nó có vai trò hếtsức quan trọng:

Một là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoámới cho phép khai thác và sử dụng một cách có hiệu quả mọi tài nguyênthiên nhiên đa dạng, phọng phú của tỉnh Trong nền kinh tế tự cấp, tự túc

và nền kinh tế chỉ huy, với một cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp trớc

đây, các tiềm năng thế mạnh về đất đai, rừng, khí hậu, thời tiết…đều bị

“lãng quên” Việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên hết sức bừabãi, “vắt kiệt” tài nguyên thiên nhiên, không có sự bồi bổ, tái tạo, làmnguồn tài nguyên bị cạn kiệt… các tài nguyên này trớc đây đợc coi là sởhữu toàn dân - kiểu sở hữu chung chung, vô hình, trừu tợng Thực chấtkiểu sở hữu đó đã làm cho tài nguyên không có ngời chủ đích thực của nó(vô chủ), dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc” Đó là nguyênnhân của hiện tợng tài nguyên bị khai thác bừa bãi, bị huỷ hoại nghiêmtrọng

Để từng bớc chuyển dịch cơ cấu cây trồng của tỉnh theo hớng sảnxuất hàng hoá, thì các tài nguyên thiên nhiên phải có ngời chủ thực sự, họphải luôn tính toán, phải có kế hoạch khai thác, sử dụng nó một cách cólợi nhất, với chi phí thấp nhất nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất Đi đôivới việc tái tạo, bù đắp để tái sản xuất mở rộng tài nguyên thiên nhiên

Hai là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá

sẽ từng bớc xây dựng đợc một cơ cấu kinh tế tiến bộ ở tỉnh góp phần vàoviêc xây dựng một cơ cấu hợp lý của cả nớc

Muôn xây dựng một cơ cấu kinh tế phù hợp với khả năng, thếmạnh của tỉnh, thì việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuấthàng hoá là con đờng chắc chắn sẽ phải trải qua Cụ thể là, hạn chế diệntích trồng cây lơng thực, phát triển mạnh, đa dạng hoá cây công nghiệp,cây ăn quả, cây đặc sản, cây dợc liệu quý hiếm Đồng thời cũng phải pháttriển mạnh ngành công nghiệp chế biến, các ngành nghề, dịch vụ, từng b-

ớc biến đổi bộ mặt kinh tế xã hội

Ba là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoámới giải quyết tốt việc làm và thực hiên sự phân công lại lao động vận

động theo đúng quy luật của nó, không những ở trong địa bàn các huyện

mà nó còn góp phần vào việc thực hiện phân công lại lao động xã hộitrong toàn tỉnh, vừa là vấn đề kinh tế vừa là vấn đề xã hội Khi đã chuyểndịch đợc một cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá sẽ làm cholực lợng lao động trí tuệ ngày càng tăng lên, vì phải áp dụng nhiều khoahọc kỹ thuật công nghệ mới vào sản xuất Lực lợng lao động trọng lĩnhvực nông nghiệp thuần túy hiện nay sẽ dần dần sang lĩnh vực lâm nghiệp,công nghiệp và dịch vụ Trong nông nghiệp, lao động trông trọt độc canhcây lơng thực sẽ giảm xuống, chuyển dần sang lĩnhvực sản xuất cây côngnghiệp, cây ăn quả, cây dợc liệu… Đó chính là những lĩnh vực tiềm năng,thế mạnh của tỉnh Đồng thời chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản

xuất hàng hoá có thể thu hút khối lợng lớn lực lợng lao động có kỹ thuật

ở nơi khác đến

Bốn là, chuyển dich cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá

sẽ góp phần to lớn trong việc giữ gìn, bảo vệ môi trờng sinh thái của tỉnh

và các vùng lân cận, bảo vệ tài nguyên rừng không bị tàn phá, đất sẽkhông bị rửa trôi, môi trờng sinh thái sẽ không ngừng đợc bồi bổ và pháttriển… Đây là điều kiện cơ bản để giữ gìn môi trờng sinh thái bền vữngcủa tỉnh, là vấn đề rất đáng lo ngại hiện nay không những ở trong tỉnh màcòn là vấn đề đáng lo ngại trong cả nớc

Năm là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hang hoáthì đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc trong tỉnh mới

đợc cải thiện, an ninh quốc phòng mới đợc giữ vững, chĩnh sách dân tộccủa Đảng và Nhà nớc ta mới đợc thực hiên tốt, khoảng cách chênh lệch về

sự phát triển giữa đồng bào các dân tộc trong tỉnh và vùng khác trong cảnớc sẽ ngày càng rút ngắn, bản sắc văn hoá các dân tộc trong tỉnh sẽ đợctôn trọng và phát triển, kết hợp đợc bản sắc văn hoá từng dân tộc với nềnvăn hoá của cả dân tộc Vịêt Nam và tinh hoa của nhân loài

Sáu là, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuất hàng hoá

là phù hợp với quy luật phát triển kinh tế xã hội và phù hợp với xu thế củathời đại ngày nay Việc chuyển dich cơ cấu cây trồng theo hớng sản xuấthàng hoá là tất yếu khách quan đối với tỉnh Lào Cai đặc biết lại là mộttỉnh vùng núi Điều đó không những là do nhu cầu đòi hỏi và khả năngthực hiện của đông bào dân tộc trong tỉnh mà còn là nhu cầu đòi hỏi cấpbách của sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội nớc ta trong giai đoạn hiệnnay

Phần thứ hai

 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu và những định hớngvề chuyển dịch cơ cấu câytrồng theo hớng sản xuất hàng hoá

- -A Thực trạng chuyển chuyển dịch cơ cấu cây trồng và những nhân tố ảnh hởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng của tỉnh Lào Cai.

I Thực trạng chuyển dịch cơ câu cây trồng của tỉnh.

Trong một số năm vừa qua tỉnh đã đạt đợc một số thành tựu đáng

về chuyển dịch cơ cấu cây trồng, sản xuất hàng hoá đã từng bớc đợc cảithiên và phát triển Đời sống của nhân dân đợc nâng lên rõ rệt cả về vậtchất lẫn tinh thần, nhiều điển hình nhân tố mới xuất hiện, làm ăn có hiệuquả băng mô hình sản xuất VACR và một số ngành nghề truyền thống củadân tộc Đồng bào ở nhiều vùng đã khai thác tiềm năng thế mạnh củamình, tranh thủ đầu t, giúp đỡ của Nhà nớc về vốn, giống kỹ thuật… để đểphát triển kinh tế Việc thực hiện các dự án và trơng trình phát triển kinh tếxã hội đã giúp đồng bào dân tộc nhiềi nơi phát triển nghề rừng gắn với phủxanh đất trông đồi nủi trọc, bảo vệ môi trờng

Số hộ nghèo và đói của tỉnh giảm từ 33% năm 1995 suống còn10% cuối năm 2001

Song nhìn chung miền núi vẫn là khu vực chậm phát triển Nềnkinh tế về cơ bản vẫn đang trong tình trạng sản xuất nhỏ Cơ cấu sản xuất

và cơ cấu kinh tế còn đơn điệu, năng suất lao động thấp Những nơi vungsâu, vung xa kinh tế còn ở mức trì trệ kém hơn, mang tính tự nhiên, tự cung

tự cấp Nhiều nơi còn rất nghèo nàn lạc hậu Đời sống nhân dân còn khókhăn, có nơi tỉ lệ đói nghèo trên 40%, tình trạng thiếu nớc sinh hoạt, nớcsản xuất diễn ra ở khá nhiều nơi Khoảng cách về mức sống, trình độ dântrí, trình độ văn hoá giữa vung thấp, vùng đô thị, gần trục lộ giao thông sovới vùng cao, vùng sâu, vùng xa không những không đợc thu hẹp lại màngày càng tăng lên

Vài năm gần đây, khi nhà nớc có trơng trình 135 đầu t cho các xã

đặc biệt khó khăn thì kết cấu hạ tầng kinh tế và cơ sở hạ tầng xã hội đợcnâng lên một bớc, nhng nhìn chung những vùng này vẫn còn tình trạngthấp kém, lạc hậu Nhiều vùng từ lâu không có đờng ô tô hoặc không đợc

mở mang đờng xá nên gây ảnh hởng rất lớn đến sản xuất hàng hoá và cáctiến bộ xã hội

Để khắc phục tình trạng khó khăn trên, tạo bớc chuyển biến mới vềkinh tế xã hội ở tỉnh Lào Cai chúng ta cần thực hiện chuyển đổi cơ cấu câytrồng theo hớng sản xuất hàng hoá

II Những nhân tố ảnh hởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng của tỉnh Lào Cai.

1 Những nhân tố tích cực.

 Tài nguyên đất đai rất phong phú, đặc biệt là rừng và đất rừng,cùng với diên tích đồng cỏ… đểcó thể tạo điều kiên đạ dạng các loại câytrồng, phát triển nhanh nông, lâm nghiệp và công nghiệp chê biến

 Với vị trí địa lý của mình, tỉnh có khả năng phát triển kinh tếhàng hoá, có thể mở rộng lu thông hàng hoá ở cả trong vùng và ngoàivùng

 Là tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản, trữ lợng và số lợng khoángsản lớn, có điều kiện phát triển mạnh công nghiệp khai thác và vật liệu xâydựng

 Ngời dân có tinh thân đoàn kết thống nhất gắn bó, giúp đỡ lẫnnhau trong sản xuất và đời sống Đây là truyền thống đã có từ lâu đời của

đồng bào các dân tộc Họ thờng xuyên giúp đỡ trong thời điển bân rộn củamùa vụ thông qua đổi công lao động cho nhau; giúp đỡ nhau trong lúc khókhăn, hoan nạn; trong việc dựng vợ, gả chồng; trong việc xây dựng, cấtnhà

 Các dân tộc sống ở các địa hình, các tiểu vùng có thể khác nhaunhng không độc lập, riêng rẽ, do vậy, tinh thần đoàn kết, quan hệ xã hội đ-

ợc mở rộng không những chỉ trong từng dân tộc mà còn có sự đoàn kếtgiúp đỡ giữa các dân tộc với nhau

 Khí hậu, địa hình phức tạp hình thành nên nhiều vùng và tiểuvùng, tạo điều kiện cho việc nuôi, trồng những cây, con đặc sản quý hiếm

có giá trị kinh tế cao Ngoài ra, tỉnh còn có nhiều danh lam thắng cảnh tựnhiên tuyệt vời, tạo khả năng tiềm tàng cho sự phát triển ngành du lịchsinh thái, kết hợp với du lịch văn hoá của 27 dân tộc trong tỉnh hết sức sinh

động và phong phú, tơng lai sẽ là ngành phát triển mạnh và đóng góp tỉtrọng lớn trong giá trị sản phẩm Điêu kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội có thểxây dựng một cơ cấu cầy trồng theo hớng sản xuất hàng hóa đa dạng vàphong phú

1.Những nhân tố tiêu cực.

 Do đặc điểm địa hình phức tạp, núi cao, đồi dốc, khí hậu, thờitiết không thuân hoà gây kho khăn trong xây dựng cơ sở hạ tầng cho sảnxuất quy mô lớn và trong lu thông tiêu thu hàng hoá

 Dân số tha thớt, đời sống kinh tế thu nhập quá thấp, dân tríthấp, tỉ lệ mù chữ cao, đời sống văn hoá thiếu thốn… để; đầu t, tích luỹ để táisản xuất mở rộng thấp vì vậy khó khăn trong việc áp dụng khoa học, côngnghệ, đầu t chiều sâu và cho thị trờng tiêu thụ hàng hoá tại chỗ… để; hơn thếnữa đồng bào dân tộc còn nhiều tập quán phong tục lạc hậu, nhất là t tởngnặng nề của sản xuất tự cung, tự cấp của nền kinh tế tự nhiên, gây rấtnhiều khó khăn cho sản xuất hàng hoá ở trong tỉnh

 Tập quán canh tác một vụ, đa số đồng bào chỉ tập trung sảnxuất từ tháng 3 đến tháng 10 (âm lịch), còn từ tháng 11 đến tháng 2 (âm

lich) bỏ hoang (theo tài liệu của ủ ban dân tộc và miền núi, vùng núi phíaBắc có tới 63% đất canh tác chỉ trồng 1 vụ), lam giảm sản lợng của sảnphẩm.

 -Tập quán du canh, du c của một số dân tộc vùng cao đã dẫn

đến những tác hại rất lớn Vì nhu cầu lơng thực, nên ngoài cây lúa nớc, họ

ra sức phá rừng để trồng cây lúa nơng, ngô, khoai, sắn… đểHọ chỉ biết gieotrồng, không có thói quen nuôi dỡng chăm bón Do vậy, khi đất đai đã bịrửa trôi, bạc mầu thì họ lại chuyển đến nơi khác để khai phá rừng đầunguồn, rừng càng già thì đất càng tốt Phá rừng già, rừng đầu nguồn đó là

đối tợng chính của du canh, du c Do đó, kinh tế của đồng bào các dân tộcrơi vào vòng “luẩn quẩn”: càng đói thì càng phá rừng, môi trờng sinh tháicàng huỷ hoại, và càng phá rừng thì đồng bào càng đói

 Tập quán trồng và hút thuốc phiện, đã trở thành tập quán lâu

đời của một số dân tộc ít ngời, đặc biệt đối với ngời H’ Mông Thuốc phiện

đã đầu độc, huỷ hoại nguồn nhân lực phát triển nền kinh tế hàng hoá, tiêuphí vật chất lớn và huỷ hoại sức khoẻ tinh thần của ngời dân, ảnh hởng xấu

đến an ninh, trật tự xã hội… đểtrong khu vực

 Sự cố kết trong cộng đồng (gia đinh - dòng họ – làng bản) đãtạo ra sự khép kín trong đời sống kinh tế, kìm hãm sự phát triển của cácquan hệ xã hội, quan hệ kinh tế… để, và do đó, kìm hãm cả sự phát triển củakinh tế hàng hoá

 Ngoài ra con tệ nạn tảo hôn, ly hôn, ma chay cúng bái, mê tín

dị đoan, hội hè kéo dài… để là những tập tục mang tính phổ biến, cũng đãkìm hãm sự phát triển của sản xuật và là một trong những nguyên nhâncủa sự thấp kém về đời sống kinh tế và tinh thần của đồng bào ở đây

 Kết cấu hạ tầng, nói chung kết cấu hạ tầng ở các huyện trongtỉnh là thấp kém làm cho nền kinh tế hàng hoá không có điều kiện pháttriển Nhất là hệ thống giao thông rất thâp kém, nhiều huyên không có đ-ờng giao thông liên xã, liên thôn, các công trình giao thông chất lợng rấtthấp kém, quá trình nhựa hoá, bê tông hoá diễn ra còn rất chậm Do đó gâyrất nhiều khó khăn cho việc phát triển kinh tế của vùng

 Về thông tin lên lạc, kém phát triển, sự phát triển của bu điện,truyền thanh chỉ bằng khoảng 20% mức trung bình của cả nớc “Đói”thông tin càng làm cho quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá không có

điều kiện phát triển

 Về điên và nớc, số hộ dùng điện quốc gia cũng quá ít, trungbình tiêu thụ điện của cả nớc là 200 kw/ngời/năm, thì ở Lào Cai chỉkhoảng 35-50 kw/ngời/năm Trung bình chỉ khoảng 30% số xã có điện,trong khi trung bình của cả nớc là 60,4%

 Về cơ sở hạ tầng xã hội, giáo dục đào tao ở trong tỉnh còn rấtthấp kém, biểu hiện là tỉ lệ mù chữ cao Tình hình giao dục xuống cấpnghiêm trọng, thiếu về số lợng và kém về chất lợng, yêu kém cả về cơ sởvật chất trờng lớp, cả về đội ngũ giáo viên và cả đối tợng ngời học, cả tỉnhchỉ có 70% sô xã có trờng cấp II Tỉ lệ học sinh không đến trờng ở độ tuổi

đi học cao, tỉ lệ bỏ học của học sinh các cấp lớn, câp học càng cao thì bỏhọc càng nhiều

 Y tế và bảo vệ sức khoẻ, tỷ lệ xã có trạm y tê ít Kết quả là sứckhoẻ của ngời dân miềm núi rất thấp, tỉ lệ tử vong cua trẻ sơ sinh cao, suydinh dỡng ở tre em và phụ nữ đang độ tuổi sinh đẻ lớn và tuổi thọ trùngbình của ngời dân thấp (chỉ bằng 90% tuổi thọ trung bình của cả nớc).

Qua sự phân tích trên ta có thể kết luận rằng, để chuyển dịch cơcấu cây trồng của tỉnh theo hớng sản xuất hàng hoá đòi hỏi tỉnh phải có

sự nỗ lực vợt bậc, đặc biệt là sự nỗ lực của các đồng bào dân tộc, đồngthời phải có sự giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện của Nhà nớc

B Chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên phạm vi toàn tỉnh và những định hớng chuyển dịch

Tỉnh Lào Cai có tổng diện tich đất tự nhiên là: 805000 ha, trong đodiện tích đất nông nghiệp là: 80800 ha, diên tích đất lâm nghiệplà:161400 ha, diên tích đất chuyên dùng là: 7500 ha, diện tích đất khudân c: 5000 ha, diện tích đất cha sử dụng là: 550300 ha

Tỉnh gồm 10 huyện: thị xã Lao Cai,Bảo Thắng, Văn Bàn, ThanUên, Bảo Yên, Bát xát, Bắc Hà, Si Măng Cai, Mờng Khơng, SaPa

Đất canh tác nông nghiêp của tỉnh chủ yếu là những thung lũng,ruông bậc thang và nhng cánh đồng nhỏ hẹp Do đó sản xuất lơng thựckhông phải là thế mạnh của tỉnh, mà thế mạnh của tỉnh là phát triển cácloại cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dợc liệu quý hiếm Do đó việcchuyển dịch cơ câu cây trồng của tỉnh theo hớng sản xuất hàng hoá sẽ đitheo hớng giảm tỉ trọng các loại cây lơng thực tăng tỉ trọng các loại câycông nghiệp, cây ăn quả, cây dợc liệu… để

Nhng đối với tỉnh Lào Cai là một tỉnh vùng cao, địa hình phân bốrất phức tạp, có vùng địa hình thì rất cao, vùng thì địa hình lại bình thờng

Do đó vấn đề ‘chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo vùng’ là một vấn đề rấtquan trọng cần đợc tỉnh quan tâm và thực hiện

Để thực hiện quá trình chuyển dịch cơ câu cây trồng theo hớng sảnxuất hàng hoá tỉnh Lào Cai cần phải thực hiện các bớc công việc sau:

I Chuyển dich cơ câu cây trồng theo vùng.

Phát triển sản xuất ngành trông trọt theo hớng đa canh là đúng đắnphù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội loài ngời Nhng đa canhphải trên cơ sở sản xuất lớn gắn liền với việc xây dựng các vùng chuyênmôn hoá sản xuất Những cây chuyên môn hoá của vùng là những cây cógiá trị kinh tế cao, cây xuất khẩu phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tếxã hội của tỉnh, cho phép lợi dụng năng xuất tự nhiên, thu về địa tô chênhlệch cao và có điều kiên phát triển với quy mô lớn

Xây dựng các vùng chuyên môn hoá sản xuất cây lơng thực, baogồm lúa, ngô, sắn… để nhằm tạo ra khối lợng nông sản hàng hoá lớn và tỉxuất hàng hoá cao Ngoài những vùng sản xuất lúa tập trung, có quy môlớn, cần mở rộng các vùng chuyên canh trọng điểm có quy mô nhỏ đây là

đặc điểm rất phù hợp với miền núi vì đất đai để sản xuất lơng thực ở miềnnúi không tập chung Đất trồng lúa chủ yếu tập chung ở những thunglũng, mà vấn đề sản xuất lơng thực đáp ứng nhu cầu tại chỗ là một vấn đềhết sức quan trọng đối với một tỉnh là vùng núi nh tỉnh Lào Cai, giao

thông đi lại rất khó khăn, nên vấn đề tiếp cân với lơng thực của đông bào

là rất khó khăn Sắn và ngô là hai cây lơng thực làm thức ăn chủ yếu cho

đồng bào dân tộc vùng cao đông thời là thức ăn gia súc để đồng bào tănggia sản xuất cải thiên đời sống giảm suy dinh dỡng cho bà mẹ và trẻ em

Xây dựng vùng chuyên môn hoá sản xuất cây công nghiệp, cây ănquả, cây rau… để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong vùng, làm nhiên liệucho công nghiệp chế biến và xuất khẩu Bên cạnh việc phát triển nâng caokhối lợng và chất lợng nông sản, nguyên liệu cần coi trọng xây dựng vàhiên đại hoá công nghiệp chế biến nông sản, áp dụng tiến bộ công nghệmới để nâng cao chất lợng sản phẩm nhờ đó mở rộng thị trờng và tăng thunhập cho ngời lao động

Đặc điển nổi bất của vùng chuyên môn hoá các loại cây trồng là cókhối lợng hàng hoá lớn và tỉ suất hàng hoá cao, sản xuât luôn gắn với thịtrờng, vì thế sự nhạy cảm với thị trờng trong nớc, thế giới và các chínhsách kinh tế rất cao

1 Căn cứ để chuyển dịch cơ câu cây trồng theo vùng.

 Đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ chosản xuất và chế biến sản phẩm ngành trông trọt bao gồm:

 Thuỷ lợi: trên cơ sở quy hoạch, phát triển hoàn chỉnh hệ thốngthủy lợi đồng bộ, năng cao diên tích chủ động tới và chủ động tiêu, tiếntới tới tiêu theo yêu cầu phát triển các loại cây trồng trớc hết là nhữngvùng có trình độ chuyên môn hoá cao Đi liền với thuỷ lợi phải thực hiêntốt dự báo khí tợng, thuỷ văn, thực hiện phòng trống lụt bão có hiệu quả

 Mở rộng diên tích gieo trồng giống mới với cơ câu hợp lý

 Phân bón – yếu tố quyết định đến năng xuất cây trồng, cầnphải đẩy manh việc cung cấp phân bón cho đồng bào sử dụng trong sảnxuất, nâng cao năng xuất cây trồng, nhất là phân hữu cơ, phân vi sinh,

đồng thời sử dụng hợp lý phân bón

 Phát triển hệ thống giao thông bao bồm cả hệ thông giao thôngliên xã, liên thôn, giao thông nội đồng đáp ứng yêu cầu phát triển của cơgiới hoá và vận chuyển hàng hoá

 Coi trọng công nghệ chế biến và bảo quản sản phẩm sau thuhoạch để nâng cao chất lợng và giá trị sản phẩm

 Thực hiên đồng bộ các biện pháp kỹ thuật thâm canh: chú ýbiện pháp thuỷ lơi, giống, phân bón, phải đảm bảo về mặt số lợng, chất l-ợng và cơ cấu

 Làm tôt công tác khuyến nông, nhằm chuyển giao kỹ thuậtcông nghệ mới cho ngời sản xuất

 Hoàn thiện hệ thống chính sách kinh tế khuyến khích phát triểnngành trồng trọt nh: chính sách giá, thị trờng, chính sách vốn, chính sác đất

đai

 Hoàn thiên hệ thống tổ chức sản xuất bao gồm: hợp tác xã, hộgia đình và trang trại.

2 Vùng sản xuất cây lơng thực.

2.1 ý nghĩa của vùng sản xuất cây lơng thực.

Cây lợng thực chính là cây có hạt, có tác dụng cuôi sống con ngời vàgia súc ở nớc ta cây lơng thực chính là: lúa, ngô, đỗ, trong đó lúa là cây l-

ơng thực quan trọng nhất Nhng đối với đồng bào dân tộc vùng cao thì ngô,sắn lại là cây lơng thực rất quan trọng thay cho cây lúa

Giải quyết vấn đề lơng thực có tác dụng rất lớn đối với việc xoá đói,giảm nghèo của tỉnh Đồng thời nó có tác dụng to lớn đối với sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Phát triển sản xuất cây lơng thực có

ý nghĩa to lớn đối với việc củng cố tăng cờng khả năng quốc phòng, tăngnguồn dự trữ quốc gia để phòng trống thiên tai Nhất là đối với Lào Cai làmột tỉnh miền núi có đờng biên giới với Trung Quốc nên vấn đề an ninhquốc phòng là rất quan trọng, nó ảnh hởng đến vấn đề an ninh, quốc phòngtrên phạm vi toàn tỉnh Và khả năng bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

Trong quá trình tổ chức sản xuất lơng thực cần chú ý những đặc điểmsau đây:

Cây lơng thực có vị trí quan trọng, vì thế tỉnh phải coi trọng việc sảnxuất cây lơng thực đáp ứng nhu cầu lơng thực cho đồng bào dân tộc vungcao đảm bảo cho đồng bào dân tộc đủ ăn, giảm tỉ lệ suy dinh dỡng ở bà mẹ

và trẻ em Mặt khác để đẩy nhanh quá trình chuyển dich cơ câu cây trồngtheo hớng sản xuất hàng hoá thì tỉnh phải tìm các biện pháp để tăng nhanhnăng suất ruộng đất, năng suất lao động trong khu vực sản xuất lơng thực,nhằm giải phóng từng phần diện tích và sức lao động ra khỏi khu vực sảnxuất lơng thực Chuyển lao động từ lĩnh vực sản xuất lơng thực thuần tuýsang sản xuất các cây trồng có giá trị kinh tế cao, giá trị hàng hoá cao Nh-

ng việc sản xuất cây lơng thực vẫn là một vấn đề rất quan trọng đối với

đồng bào dân tộc vung cao, vi thế việc phát triển sản xuất cây lơng thực đểnâng cao chỉ tiêu sản lợng lơng thực và mức lơng thực bình quân đầu ngời

là đặc biệt quan trọng Sản xuất lơng thực của tỉnh ngoài cây lúa còn phải

đẩy mạnh sản xuất ngô, sắn, đậu rất quan trọng đối với việc đáp ứng đủ nhucầu năng lợng cho đồng bào dân tộc vùng cao

Lơng thực là nhu câu hàng ngày của nhân dân, điều kiên sản xuất ởmiền núi lại có nhiều khó khăn, việc xây dựng các vùng sản xuất lớn là rấtkhó vì đất đai chủ yếu là đồi vúi, do đó tỉnh cần phải bố trí sản xuất rộng rãitrải khắp địa bàn nhằn tân dụng những vùng đất đai ở những thung lũng, ởven những con sông, để sản xuất đáp ứng nhu cầu lơng thực tại chỗ, giảmchi phí lơng thực cho đồng bào

2.2 Bố trí sản xuất và cơ cấu sản xuất cây lơng thực của tỉnh.

Việc bố trí một cách khoa học sản xuất lơng thực theo các vùngtrong tỉnh và việc biến đổi cơ cấu sản xuất lơng thực phù hợp với điều kiện

tự nhiên, kinh tế của từng vùng, từng địa phơng là điều kiên quan trọng đểtăng cờng và nâng cao hiệu quả kinh tế của ngành sản xuất lơng thực

a Bố trí vùng sản xuất lúa.

Lúa là cây lơng thực chủ yếu ở nớc ta và đây cũng là lơng thực quantrọng của đông bào dân tộc tỉnh Lào Cai Lúa chủ yếu đợc bố trí sản xuất ởcác huyện nh: Văn Bàn, Bảo Yên, Bảo Thắng, chiến khoảng 80% diên tích

đất gieo trồng của huyện, năng suất tơng đối cao khoảng 6 tấn/ha

Ngoài việc trồng lúa nớc thì đông bào dân tộc vùng cao còn pháttriển trồng lúa nơng trên các đồi cao, đây là loại lúa cho năng suất thấp nh-

ng chất lợng gạo rất cao Đây cũng là một sản phẩm đặc sản mà tỉnh có thểphát triển sản xuất để bán cho các vùng khác trong cả nớc, tuy năng suấtthấp nhng gia trị của nó lại cao

Việc phát triển trồng lúa nơng là cần thiêt để nâng cao đời sống đồngbào dân tộc trong tỉnh Nhng việc phát triển đó cần phải theo một kế hoạchthực sự đúng đắn của tỉnh, vì việc phát triển trồng lúa nơng đơng nhiên làphải co nơng rẫy, do đo không thể tránh khỏi việc bà con dân tộc phá rừng,

đốt rừng làm rẫy ảnh hởng sấu tới môi trờng sinh thái, ảnh hởng sấu tới chủtrơng của tỉnh và Nhà nớc là thực hiện phát triển nền nông nghiệp sinh tháibền vững

b Bố trí vùng sản xuất ngô, đậu.

Đối với nớc ta ngô là cây lơng thc đứng sau lúa, nhng đối với đồngbào dân tộc vùng cao thì cây ngô là cây lơng thực số một, là thành phầnchính trong bữa ăn của ngời dân tộc, nền việc phát triển sản xuất ngô là rấtquan trọng

Ngô đợc trồng rộng rãi khắp các địa phơng trong tỉnh Nhng vùngsản xuất lớn chỉ yếu tập chung ở ven Sông Hồng và ở ven một số con sôngkhác trong tỉnh, ngoài ra nó còn đợc trồng rất nhiều ở vùng cao do đồngbào các dân tộc ở đây tự canh tác để phục vụ cuộc sống, họ trồng chủ yếu làngô nếp, năng suất không cao nhng ngô ở đây thì rất ngon, có nhiều chấtdinh dỡng

Cây đậu đợc trồng không nhiều lắm trong tỉnh, nó đợc trồng chủ yếu

ở vùng thấp nh ven sông, vùng đồi thấp, hoặc đợc trồng sen với ngô trong

vụ đông

Nói chung việc sản xuất cây lơng thực trong tỉnh chủ đáp ứng nhucầu lơng thực cho đồng bào các dân trong tỉnh, nhằm đảm bảo vấn đề antoàn về an ninh lơng thực trong phạm vi toàn tỉnh Chứ cây lơng thực củatỉnh không có giá trị hàng hoá cao Nhng việc xác định cơ cấu sản xuất câylơng thực hợp lý, đảm bảo cho nông nghiệp của tỉnh phát triển một cáchtoàn diện, mạnh mẽ và vững chắc đảm bảo sử dụng có hiệu quả nguồn lợi tựnhiên, kinh tế của tỉnh Cơ cấu sản xuất lơng thực của tỉnh vẫn còn rất nhiềubất hợp lý và sự chuyển biến tiến bộ còn chậm Cây lơng thực còn chiếmquá nhiều cả về diện tích và sản lợng Màu còn chiếm tỉ trọng ít và có su h-ớng giảm trong vài năm gần đây Điều đó đặt ra sự cần thiết và nhanhchóng biến đổi cơ cấu sản xuất lơng thực hợp lý để tạo điềi kiện thúc đẩy vàphát triển nhanh một cơ câu nông nghiệp toàn diên có nhiều sản phẩm hànghoá trong phạm vi toàn tỉnh

2.3 Khả năng và biện pháp chủ yếu để đẩy mạnh sản xuất cây lơng thực của tỉnh.

Xuất phát từ vị trí, nhiệm vụ đặt ra đối với sản xuất nông nghiệp củatỉnh là: đảm bảo nhu cầu ăn cho các đồng bào dân tộc trong tỉnh có dự trữ,

có d thừa mang ra để trao đổi hàng hoá, chế biến và phân phối Việc giảiquyêt lơng thực của tỉnh không phải chỉ là cây lúa mà có cả màu, không chỉ

mở rộng diên tích mả phải đẩy mạnh thâm canh cây lơng thực Để đảm bảo

đủ lơng thực tỉnh phải thực hiện một số biện pháp chủ yếu sau đây:

 Phải cử cán bộ có chuyên môn kỹ thuật về tân nơi (tân xã, thôn,làng, bản) hớng dấn bà con từng bơc trong quy trình kỹ thuật về sản xuấtcác loại cây lơng thực

 Thực hiện xoá mù chữ cho đồng bào các dân tộc trong tỉnh

 Thực hiên các trơng trình phát thanh dạy cách làm nông nghiệp ởtrên vùng đồi cao, cho bà con dân tộc nghe và học cách làm

 Hớng dẫn bà con tăng gia sản xuất thêm các loại vật nuôi nh: dê,

bò, ngựa… để rất thích hợp với vùng núi

 Xây dựng các trơng trình, dự án thực sự đúng đắn để giúp bà convùng cao có đợc phơng hớng sản xuất tốt nhất

3 Vùng sản xuất cây công nghiệp.

3.1 ý nghĩa của vùng sản xuất cây công nghiệp.

Cây công nghiệp có vị trí quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu

có giá trị cho công nghiệp và thủ công nghiệp nh: cây sở, cây chẩu, câyquế… để; cây mía, cây lạc, cây vừng, cấy đậu tơng… để dùng cho công nghiệpchế biến thực phẩm; đặc biệt là cây thuốc là thế mạnh của vùng dùng chocông nghiệp dợc liệu… để nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng của nhân dân trớchết là đáp ứng nhu cầu về ăn, măc mặt khác là đáp ứng nhu cầu cho sảnxuất hàng hoá thực hiện quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hớngsản xuât hàng hóa của tỉnh

Việc phát triển sản xuất cây công nghiệp cho phép sử dụng hợp lý cóhiệu quả t liệu sản xuất, đất đai, khí hậu, lao động… để góp phần cải thiên đờisống, tăng thu nhập cho ngời lao động

Phát triển sản xuất cây công nghiệp còn góp phần thực hiện phâncông lao động xã hội trong nông nghiệp và chuyển dịch sản xuất nôngnghiệp

Việc phát triển sản xuất cây công nghiệp cần phải chú ý đến những

đặc điểm kinh tế kỹ thuật của sau:

 Cây công nghiệp đòi hỏi quy trình kỹ thuật cao từ khâu sản xuấtbảo quản và chế biến để đáp ứng yêu cầu của công nghiệp về mặt chất lợng

 Cây công nghiệp đòi hỏi điều kiện tự nhiên khắt khe hơn, vì vậyphải có sự bố trí sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên