[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 29 phần 8 pot

Như bạn thấy đấy, cả trên góc độ thẩm mỹ lẫn trên góc độ lị ch sử tôi đưa ra những yê u cầu đặc bi ệt cao và thậm chí cao nhất đối với tác phẩm của bạn, và chỉ với cách làm như vậy tôi

774 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 18 THÁNG NĂM 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 10 THÁNG SÁU 1859 775

387

dân và bình dân vào vở kịch, và có ít ra là một chục cách khác

thích hợp như vậy hoặc còn thích hợp hơn

Như bạn thấy đấy, cả trên góc độ thẩm mỹ lẫn trên góc độ

lị ch sử tôi đưa ra những yê u cầu đặc bi ệt cao và thậm chí cao

nhất đối với tác phẩm của bạn, và chỉ với cách làm như vậy tôi

mới có thể nêu ra một vài điều bắt bẻ, đối với bạn sẽ là bằng cứ

tốt nhất chứng mi nh sự tán thành của tôi Bởi vì giữa chúng ta

với nhau, đã từ lâu việc phê bình vì lợi ích của bản thân đảng, tất

yếu mang tính chất thẳng thắn nhất Vả lại, điều làm cho

tôi và tất cả chúng ta vui mừng là khi chúng ta nhận đượ c điều

minh chứng mới rằng đảng ta dù hoạt động trong lĩnh vực nào đi

nữa cũng luôn luôn bộc lộ ưu thế của mình Và trong trường hợp

này, bạn cũng đạt được điều đó

Về các sự kiện trên thế giới, thì hì nh như chúng đang xoay

chuyển rất đáng mừng Chắc gì có thể tưởng tượng được một cơ

sở tốt cho cuộc cách mạng sâu sắc của nước Đức hơn cái cơ sở

đang được tạo ra bởi liên minh Pháp-Nga Người Đức phải suýt

chết trước khi cả khối chúng ta đi tới chỗ furor teutonicus1 * mà

lần này thì mối hiểm họa chết chóc đã ập đến dường như khá gần

rồi Càng tốt Trường hợp xảy ra cuộc khủng hoảng như vậy, tất

cả những người giữ chính quyền phải chết và tất cả các đảng đều

phải lần lượt bị tiêu diệt - từ "Kreuz-Zeitung" đến Gốt-phrít

Kin-ken và từ bá tước Rếch-béc-gơ đến "Hếch-cơ, Stơ-ru-vê,

Bl en-cơ, Bli-um và Txí t-xơ "6 3 0 Trong cuộc đấu t ranh nà y ắt

s ẽ đến một t hờ i đi ểm chỉ có một đ ảng ki ên q uyết nhất, không

dừng bước trước bất kỳ điều gì, mới có khả năng cứu đượ c dân

tộc và sẽ đồng thời nảy sinh những điều kiện mà chỉ trong những

điều ki ện ấy mới có khả năng vứt bỏ dứt khoát t oàn bộ cái đồ

bỏ đi đã cũ, - một mặt là tình trạng tản mạn bên trong, và

1*

- cuồng điên theo kiểu Tép-tôn

mặt khác là gia trọng Ba Lan và gia trọng I-ta-li-a nhận được từ

Áo Chúng ta không được nhường một tấc nào của Ba Lan thuộc Phổ, mà 1 *

Công bố lần đầu tr ên t ạp chí : "Di e Neue Zei t", Bd.1, số 18, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

37 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

Ở BÉC-LIN

Luân Đôn, 10 tháng Sáu 1859

Lát-xan thân mến!

Trong thời gian tôi không viết cho bạn, tôi phải chuẩn bị 15 tờ

in cho cuốn Bách khoa thư Anh-Mỹ đang xuất bản ở Niu Oóc Trong khi tôi còn làm những công việc khác, điều này rất quan t rọng Hôm nay là ngày tôi viết bài cho tờ "Tribune" Vì vậy, hoàn toàn không có thì giờ Tôi viết cho bạn chỉ để báo tin là tôi đã nhận

Bây giờ tôi chỉ viết mấy điều:

Về "Dích-kinh-ghen": hễ có thời gian và đọc xong thì sẽ có

thư trả lời631

1*

- Không có đoạn cuối của bức thư

2*

Ph.Lát-xan "Chiến tranh I-ta-li-a và nhiệm vụ của nước Phổ"

776 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 10 THÁNG SÁU 1859 MÁC GỬI VIN-HEM LÍP-NẾCH, 17 THÁNG CHÍN 1859 777

388

Về cuốn sách: Hoàn toàn không phải quan điểm của tôi và

không phải quan điểm của bạn bè tôi trong đảng ở nước Anh

Tuy nhiên, có thể l à chúng tôi sẽ bày tỏ quan điểm của chúng tôi

trên báo chí

Về Đun-cơ: Tôi đã viết thư cho ông ấy rằng tôi lấy làm tiếc,

nếu như bức thư xúc phạm ông ấy Sự chậm trễ thật hoàn toàn

chưa từng thấy Tờ cuối cùng của bản in t hử1* tôi nhận được

cách đây đã năm tuần lễ Bạn không thể đòi hỏi sau khi ký hợp

đồng, tôi phải xử sự với người xuất bản và cho phép ông ta đối

xử với tôi như thể ông ta in tác phẩm này là "làm ơn" cho bạn

Tạm thời thì ích lợi mà ông t a đem lại thể hiện ở chỗ tôi đã để

Về Phô-gtơ (Phô-gtơ đế chế)632: Trong tay chúng tôi có những

bằng cứ chứng minh rằng con người này nhận tiền của

Bô-na-pác-tơ không chỉ cho bản thân mình, mà còn để mua chuộc những

ta mới chỉ đạt được việc ấy với con người lỗi lạc phản diện về mặt

chính trị là Gốt-phrít Kin-ken

Về Pru-đông: nghe nói ông này phát điên và đã được đưa đến

nhà thương điên ở Bruy-xen

Gửi lời chào bạn

C M của bạn

Công bố lần đầu trong cuốn sách

F.Lassall e "Nachgelassene Br iefe und

Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn l à tiếng Đức

Ở LUÂN ĐÔN

Luân Đôn, 17 tháng Chín 1859 Líp-nếch thân mến!

Bức thư của Blin-đơ ngày 8 tháng Chín mà bạn chuyển cho tôi1*, lẽ ra tôi đã trả lại cho bạn sớm hơn, nếu như vài chỗ trong

nội dung thư ấy không buộc tôi cần thiết phải tiến hành những

bước tiếp t heo để xác định cấu thành tội phạm

Blin-đơ khẳng định trong thư rằng anh ta không hề có một

"mối quan hệ nào" với "việc này" (tức là với việc vạch trần một

cách công khai Phô-gtơ) Ông ta khẳng định tiếp nữa là những lời

nhận xét của anh ta "trong buổi trò chuyện riêng tư" (như vậy, anh ta chỉ bày tỏ ý kiến "một cách riêng tư" về Phô-gtơ) đã "bị

hiểu hoàn toàn sai"634 Lời buộc tội về việc hiểu sai nà y là nói đến

tôi Tôi đã hiểu "hoàn toàn sai" với bạn và Bi-xcam-pơ Ở đây không nói về sự xuyên tạc một cách cố ý, có chủ định mà nói về sự

xuyên tạc hoặc là hậu quả của sự kém cỏi vốn có của Blin-đơ không thể trình bày rõ ý nghĩa của mình, hoặc là kết quả của sự kém hiểu của tôi và của thi ên hướng bẩm sinh chỉ biết nắm bắt một cách sai lệch

Về vấn đề này: tôi có nhận xét sau:

1) Phô-gtơ là công cụ của Bô-na-pác-tơ đ ể mua chuộc những

1*

Xem tập này, tr.749

778 MÁC GỬI VIN-HEM LÍP-NẾCH, 17 THÁNG CHÍN 1859 MÁC GỬI VIN-HEM LÍP-NẾCH, 17 THÁNG CHÍN 1859 779

389

người theo phái tự do ở nước Đức và các nhà cách mạng người

Đức ở nước ngoài Tiếp nữa, Phô-gtơ đã giao cho một nhà văn nào

đó thuộc phái tự do ở nước Đức 30 000 gun-đen để lôi kéo ông

này tuyên truyền cho chế độ Bô-na-pác-tơ Cả hai tin đồn này

Blin-đơ báo cho tôi bằng một giọng hết sức nghiêm túc vào ngày

9 tháng Năm, ngày diễn ra cuộc mít tinh đầu tiên do Uốc-các-tơ tổ

chức Blin-đơ đã báo những tin này cho Phrai-li-grát Anh ta đã báo

hai tin đồn này cho những người khác Anh ta nhắc lại chúng, hay

nói đúng hơn, khẳng định một lần nữa khi có mặt bạn, khi có mặt

Hô-linh-gơ, khi có mặt tôi vào ngà y chúng ta cùng nói chuyện với

anh ta1 * Như vậy, không thể có sự hi ểu sai hay hiểu đúng trong

lời nói về hai điểm nà y Chúng đã được công nhận Chúng có thể

được khẳng định bằng lời khai của nhân chứng Đó là những sự

thực, chừng nào chúng ta coi những lời phát biểu của Blin-đơ là

sự thực

2) Còn về "sự hiểu" của Blin-đơ, thì - không kể đến tên của

P hô-gtơ với tư cách là tay sai được mua chuộc của chế độ

Bô-na-pác-t ơ và câu chu yện 30 000 gun-đen - nó hàm chứa trong

một bài đăng trên tờ " Free Press" của Luân Đôn số ra ngày 27

tháng Năm dưới tiêu đề "Đại công tước Côn-xtan-tin - vị vua

tương lai của Hung-ga-ri" Blin-đơ là tác giả bài báo này, trong

đó anh ta nói rằng anh ta "bi ết tên của một t hượng nghị sĩ Thụy

S ĩ, mà với ông nà y" (hoàng t hân Giê-rôm Na-pô-lê-ông) "anh ta

đã nói về chủ đề này", và t hậm chí anh ta bi ết P lông-Pl ông đã

nói với t hượ ng nghị sĩ Thụy Sĩ cụ t hể đi ều gì; rằng anh t a,

Blin-đơ, ti ếp theo, cò n bi ết "những âm mưu lôi kéo một số nhà dân

chủ người Đức đang s ống lưu vong và cả một số người theo

p hái t ự do có t hế l ực ở nga y n ướ c Đ ức p hụ c v ụ cho k ế h oạ ch

1*

Xem tập này tr.623

của Nga là Na-pô-lê-ông"; tiếp nữa, anh ta còn biết rằng "họ

được đưa "những số tiền rất lớn " nhằm mua chuộc" và cuối

cùng anh ta nói rằng anh ta "vui mừng" vì "những đề nghị này đã

bị bác bỏ một cách phẫn nộ" "Sự hiểu" này đã được in và vì vậy không chỉ "được phát biểu trong cuộc trò chuyện riêng tư" mà

thôi Và từ đây thấy rõ rằng Blin-đơ không chỉ có "liên quan" tới

"việc này", mà còn "có thái độ" đối với việc này như một người

đề xướng

3) Bạn hãy tập hợp lại một mối, thứ nhất, những sự kiện mà

Blin-đơ kể ra và sau đó được anh ta khẳng đị nh, và, thứ hai, "sự

hiểu" mà Blin-đơ đã cho in (điều nà y có thể chứng minh về mặt

pháp lý), và sẽ có đượ c cái gì? Đó l à tờ truyền đơn nặc danh "sự

phòng ngừa"6 35, trừ một câu không đáng kể Vì vậy Blin-đơ có

phải là tác giả tờ truyền đơn hay không, điều đó hoàn toàn không

quan trọng Anh ta là người phụ trách xuất bản những yếu t ố

tạo thành tờ truyền đơ n ấy

Cái họ Phô-gtơ và câu chuyện 30 000 gun-đ en đượ c anh ta

thông báo "trong cuộc trò chu yện riêng t ư" Cuộc trò chuyện không chỉ với tôi, mà cả với Phrai-li-grát và những người khá c

nữa Và chẳng không phải như một thông báo "riêng tư" bí mật, mà

như một sự vạch trần ma ng tính chính trị "Sự hiểu" hai điểm nà y

được chính anh ta tung vào báo chí

Anh ta là tác giả hay không phải là tác giả tờ truyền đơn xuất hiện sau này, điều đó càng không quan trọng Trong tờ truyền

đơn chỉ quy về một mối Blin-đơ truyền khẩu và đã được in; đây là Blin-đơ đã được quy về một mối Bởi vậy không chỉ có tôi coi ông

ta là tác giả tờ truyền đơn này, mà còn cả Phrai-li-grát nữa Anh

ấy cũng gạn hỏi anh ta về điều nà y

Như vậy, anh ta là tác giả của tờ truyền đơn hay không -

điều đó hoàn toàn không làm tha y đổi sự việc Anh ta vẫn là

người đề xướng phải chịu trách nhiệm

780 MÁC GỬI VIN-HEM LÍP-NẾCH, 17 THÁNG CHÍN 1859 MÁC GỬI BÉC-TA-LAN XÊ-ME-RƠ, 26 THÁNG CHÍN 1859 781

390

Bạn còn nhớ là trong cuộc gặp mặt tôi nhắc đến ở trên, anh ta

đã thề rằng anh ta không phải là tác giả cuốn sách này Là tác

giả và viết - quả là những việc khác nhau Tuy nhiên, lúc này tôi

đang có trong tay những bằng chứng tài liệu có hiệu lực pháp lý

(sẵn sàng để bạn sử dụng chúng) chứng minh rằng tờ truyền đơn

được in ở chỗ Ph.Hô-linh-gơ, rằng nó được Blin-đơ chuyển cho

linh-gơ, được viết bằng nét chữ của Blin-đơ và được

Hô-linh-gơ coi là kết quả sáng tác của Blin-đơ6 36

Như vậy, còn lại "sự hiểu" không đơn thuần "sai" mà là "sự

hiểu hoàn toàn sai" của tôi

Về tờ "Allgemeine Zeitung" ở Au-xbuốc, thì giữa tôi và nó đã

luôn luôn có và cả đến hôm na y vẫn đang có mối quan hệ thù địch

rõ ràng Tuy nhiên, trong vụ án sẽ xử công khai vào ngày 28 tháng

Mười ở Au-xbuốc637, vấn đề không phải là việc cãi cọ giữa báo

"Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc với Phô-gtơ, mà lại quyết định của

toà án về quan hệ giữa Phô-gt ơ638 - cựu nhiếp chí nh của đế chế

Đức - và hoàng đế Pháp Lu-i Bô-na-pác-tơ Vì vậy, theo ý tôi,

trong trường hợp này, đối với mỗi người cách mạng Đức, thậm

chí nếu anh ta không thuộc "Hội những người bạn của Tổ

quốc"639, thì vấn đề không phải là "công việc của một tờ báo hoàn

toàn xa lạ với anh ta", mà là công việc của chính bản thân anh ta

Gửi lời chào bạn

C.M của bạn

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong

C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản

tập một bức thư riêng, trong đó tôi đòi nhất thiết phải vạch trần

những mưu mô và xảo kế của tên đại bịp khoác lác này1* Với thời

gian chúng ta sẽ có khả năng biết rõ tờ "New-York Tribune642 có công

bố những bức thư của tôi hay không642

Về các nhật báo lớn của Luân Đôn, thì không thể có chuyện thúc đẩy họ công bố t oàn bộ phần t ố cáo Cô-sút Thứ nhất, tuyên

bố này có thể gâ y ra việc truy tố vì tội phỉ báng, điều mà các

tổng biên tập đều sợ, hoặc làm ra vẻ sợ, chú ý rằng chứng minh việc buộc tội nhận hối lộ kiểu ấy và đưa ra nhân chứng cho toà

án của anh khó dường nào Thứ hai, Cô-sút là kẻ bịp bợm hết sức quá q uắt nên khô ng t hể không lợi dụng mối thiện cảm ngầm

từ phía b ọn người làm báo bất lương ở Luân Đôn Thế nhưng tôi đã soạn một bài trình bày vắn tắt cho tờ "Free Press" (cơ quan

1*

- Cô-sút

782 MÁC GỬI BÉC-TA-LAN XÊ-ME-RƠ, 26 THÁNG CHÍN 1859 MÁC GỬI BÉC-TA-LAN XÊ-ME-RƠ, 26 THÁNG CHÍN 1859 783

391

của Uốc-các-tơ, xuất bản hàng tháng vào ngày thứ tư cuối tháng)1*

Tôi trao quyền cho họ, nếu họ coi điều này là cần thiết, "thêm

gia vị" theo khẩu vị của mình, và tôi nghĩ tôi không nhầm khi hy

vọng thấy được "tác phẩm" đã được đăng ngay trong tuần này

Lúc đó tôi sẽ gửi bạn một bản Tuy tờ "Free Press" có số lượng

bạn đọc rất hạn chế, nó vẫn đến được tất cả các phòng làm vi ệc

và tất cả các thủ đô ở châu Âu Nó hết sức quen thuộc ở thành

phố Công-xtăng-ti-nô-plơ Ngoài ra, nếu có một thông báo xuất

hiện t rên tờ "Free Press", thì một vài người trong số những

phóng viên ở Luân Đôn có liên quan đến báo chí nước Đức và ít

nhi ều chịu ảnh hưởng của tôi, sẽ dễ dàng có thể chuyển nó đến địa

hạt người Tép-tôn

Tôi gửi kèm theo đây lời tuyên bố của A-sbốt trên tờ "New -

York Tribune"643 Hành động của Cô-sút đã được lý giải như thể

một nhà yêu nước "nổi tiếng" chỉ định ngăn ngừa "một cuộc khởi

nghĩa non yếu ở Hung-ga-ri" và "đấng trượng phu nhà nước" thông

thái đã hoàn thành công việc trong "khó khăn" này

Cách đây một thời gian, Uốc-các-tơ đã dịch ra tiếng I-ta-li-a và

phát hành rộng rãi ở I-ta-li-a những thư tín của mình với

2) Về việc kinh doanh rượu, tôi đã được biết ít lâu sau khi bạn

rời Luân Đôn, rằng cậu em rể tôi2* không trở về Am-xtéc-đam

trước tháng Mười Vì vậ y hiện thời tôi chưa viết cho cậu ấy về

việc này

Đối với nước Anh thì đến bây giờ tôi chưa chọn xong giữa hai

người, mỗi người một vẻ, hình như hoàn toàn thích hợp để tiến

hành công việc này Một người là người Đức, không có vốn, nhưng

rất có nghị lực, kiên quyết và tháo vát Người thứ hai là người Anh,

sẽ được làm rõ - người Đức chưa sẵn sàng bắt tay vào việc (mà tôi

có thể có cơ sở để phỏng đoán đúng là như thế), thì tôi sẽ đề nghị người Anh và sẽ trình bày đi ều kiện với anh ta Lúc đó bạn cũng

sẽ được thông báo về điều kiện của anh ta và bạn sẽ có thể tự

mì nh quyết định

A.Uy-li-am-xơ1* chân thành của bạn P.S Tôi vừa nhận được thư thứ hai của bạn Tôi cho rằng điều trả lời cho bức thư đó đã có trong thư tôi viết cho bạn trên đây

Ngày 27 tháng Chín Tôi đã nhận được bản in thử của "tác

phẩm" trong tờ "Free Press"

Công bố lần đầu bằng tiếng của nguyên bản trong tạp chí "Revue d'hi stoi re comparée", t.IV, số 1-2, 1946

In theo bản viết tay Nguyên văn l à tiếng Anh

In bằng ti ếng Nga l ần đầu

1*

- Bí danh của Mác

784 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 2 THÁNG MƯỜI 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 2 THÁNG MƯỜI 1859 785

392

40 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

Ở BÉC-LIN

Luân Đôn, 2 tháng Mười 1859

9, Graftonterrace, Maitlandpark,

Haverstockhill Lát-xan thân mến!

Rất hay từ phía bạn là, mặc dù hoàn cảnh dường như không có

lợi cho tôi, nhưng bạn là người đầu tiên lại cầm bút, và đúng vào

vấn đề đụng chạm đến lợi ích của tôi

Về sự im lặng của tôi, thì các nguyên nhân vắn tắt như sau:

Thứ nhất, cả hai bức thư của bạn tôi đều nhận được cách rất

nhiều tuần lễ sau khi chúng được gửi đi, - sau khi tôi trở về Luân

Đôn từ chuyến đi qua Man-se-xtơ tới Xcốt-l en, chuyến đi mà

tôi thực hi ện p hục vụ cho một công vi ệc6 4 5 Trong thời gian này

các sự ki ện liên tiếp xảy ra nhanh đến mức có t hể nói chúng đã

làm giảm mức độ ga y gắt cuộc tranh cãi của chúng ta Vì rằng

cuộc tranh cãi về t hực chất không di ễn ra và không thể di ễn ra

ở chỗ chúng ta về vấn đề dân t ộc - cuộc tranh cãi đã di ễn ra về

chí nh sách hợp lý nhất mà những người cách mạng Đức cần ti ến

hành đối với các chí nh phủ của chí nh mình và đối với nước

ngoài Nhưng tôi lẽ ra vẫn gửi thư trả lời bạn, tuy có chậm trễ,

nếu không có một tì nh huống mới gây ra sự trì hoãn Ở một

trong những bức thư của bạn, bạn có yêu cầu tôi các bằng

chứng về Phô-gtơ Những bằng chứng này đã nằm trong tay

Các-lơ Blin-đơ646, "Nhà dân chủ trung thực" này ngấm ngầm đồng

ý giả bộ nổi giận về mặt đạo đức và gây ra một vụ tai tiếng, nhưng mặc cho mọi lời yêu cầu khẩn khoản, vẫn từ chối lên ti ếng công khai Vì việc này tôi đã đoạn tuyệt với anh t a (Anh ta thậm chí còn phủ nhận mình là tác giả tờ truyền đơn "S ự phòng ngừa"

được tờ báo ở Au-xbuốc1* đăng lại) Tuy nhiên, về vấn đề nà y tôi

đã ki ếm được những bằng chứng tư liệu chống lại anh ta (Blin-đơ)648, cần quay lại nói về những bằng chứng này "trong thời gian thích hợp và trong trường hợp thích hợp" Tất cả những điều đó là nguyên nhân làm tôi im lặng lâu thêm Và vì "cái ác càng kinh khủng hơn bởi nó không khỏi sinh ra cái ác"2 *, nên bản thân sự i m lặng lại trở thành một trở ngại ngăn cản chấm dứt

nó Thêm vào đó còn, - xin bạn đừng nghĩ rằng đây là câu nói sáo rỗng, - một loạt nỗi lo đời thường mà cả lúc này còn lâu mới lắng xuống được và, nói thật, đã làm mất hết mọi ý muốn viết lách của tôi Đấy là những gì tôi có thể nói về sự im lặng của tôi, trong đó, - mặc dù từ phía ngoài dường như không phải thế, - không hề có ý đồ xấu nào

Còn về Đun-cơ thì sau khi trở về Luân Đôn tôi thấy bức thư của ông ấy và sau bức thư đó tôi cho là mình không thể lại trực

lâu như vậy tôi không viết thư cho bạn, nên tôi không thể bắt đầu việc trao đổi thư từ ngay từ những việc riêng của tôi Vì vậy, tôi

đã không làm gì cả xuất phát từ phỏng đoán ngầm của tôi rằng, nếu đến một thời hạn nhất định mà tôi không nhận được gì của Đun-cơ thì tôi buộc phải sử dụng người xuất bản khác

1*

- "Allgemeine Zeitung"

2*

- Ph.Si-lơ "Con đầm pích", hồi thứ nhất

786 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 2 THÁNG MƯỜI 1859 MÁC GỬI BÉC-TA-LAN XÊ-ME-RƠ, 8 THÁNG MƯỜI 1859 787

393

Sau một trong những lá thư trước đây của bạn, tôi cho rằng nói

đúng ra, Đun-cơ đã cam kết xuất bản hai cuốn, nghĩa là toàn bộ

mục thứ nhất ("Tư bản nói chung") Nhưng, mặt khác, cuốn đầu1 *

hoá ra lại lớn hơn rất nhiều so với dự định theo kế hoạch lúc đầu,

vả lại nói chung, tôi không muốn biến Đun-cơ thành "người xuất

bản miễn cưỡng" Dù thế nào thì cũng mong muốn ít ra là cả hai

cuốn đầu đều ra đời ở cùng một người xuất bản, bởi vì chúng là

một thể thống nhất

Bây giờ tôi phải chỉnh lý lại tất cả vì bản thảo cho cuốn thứ

hai viết cách đây một năm rồi650 Nhưng hoàn toàn không cho

phép tôi vào thời điểm nà y dành cho việc ấy nhiều thời gi an Vì

vậy tôi không nghĩ rằng tôi có thể kết thúc được công việc trước

cuối tháng Chạp Nhưng đó là thời hạn cuối cùng

Tôi đang chuẩn bị xuất bản cuốn đầu bằng tiếng Anh mà tôi

cũng phải tạm dừng vì những khó khăn đời thường Ở nước Anh, dù

thế nào thì tôi cũng có thể trông đợi được tiếp nhận tốt hơn

ở nước Đức, nơi mà, trong chừng mực tôi được biết, cho đến lúc

này không ai hé răng nửa lời về việc này Nhưng tôi muốn dành

hoàn toàn cho bạn đọc người Đức, ít ra là chương thứ nhất này

Nếu bạn đọc không chú ý đến tác phẩm này một chút nào như

trước kia, thì tất cả những phần tiếp theo tôi sẽ viết thẳng bằng

tiếng Anh, không chú ý đến những kẻ phi-li-xt anh Đức nữa

Vale faveque2*

C.M

Công bố l ần đầu t rong cuốn sách

F.Lassall e "Nachgelassene Bri efe und

Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

1) Hôm thứ năm (29 tháng Chín) tôi đã gửi bạn một bản của tờ

"F ree Press" Luân Đôn số ra ngày 28 tháng Chín, trong đó có

đăng bản tin với tiêu đề: "Những chi t iết về sự cấu kết của

Cô-sút với Lu-i Na-pô-lê-ông"651 Vào chính ngày phát hành số báo

"Free Press" ấy, nó đã được gửi đến ban biên tập của tất cả các

báo ở Luân Đôn Tờ "Times" đăng bài của mình để bênh vực sút652 chỉ sau khi nhận rõ được qua tờ "Free Press" rằng

Cô-Cô-sút cũng bị mua chuộc y như bọn bồi bút của tờ "Times" vậy

Để phòng trường hợp số báo "Free Press" gửi cho bạn bị bưu điện Pháp giữ lại, tôi gửi kèm bài báo đã nêu trên theo thư này 2) Bản tin của tờ "Free Press" được các tờ báo tỉnh lẻ của Anh, Xcốt-len và Ai-rơ-len đăng lại Bản dịch nguyên văn được các bạn của tôi đăng trên tờ "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc và tờ "Weser- Zeitung" Brê-men Một bản dịch nữa ra tiếng Đức hình như đã xuất hiện trên tờ "National - Zeitung" Béc-lin

3) Cùng lúc với bức thư của bạn, hôm nay tôi nhận đ ược tờ

"New - York Tri bune"số ra ngày 24 tháng Chín, t rong đó có

đăng bài báo của tôi vi ết chi ti ết, chi ếm hai cột rưỡi ở vị trí dễ

788 MÁC GỬI BÉC-TA-LAN XÊ-ME-RƠ, 8 THÁNG MƯỜI 1859 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 5 THÁNG MƯỜI 1859 789

394

thấy dưới tiêu đề "Cô-sút và Lu-i Na-pô-lê-ông" Chú ý rằng tờ

"Tribune" luôn luôn có nhược điểm là thích C[ô-sút] và rằng

P [un-xki ] là phóng viên của tờ báo này ở Luân Đôn, thì sự xuất

hiện của bài báo này là một thắng lợi thực sự, nhất là vì trong

bài báo, P[un-xki] bị vạch trần đích danh và những chỗ biện hộ

trong bài báo của ông ta trên tờ "New - York Tribune"6 5 3 bị chế

giễu Có không dưới một trăm tờ báo nhỏ của Mỹ xuất bản bằng

tiếng Anh, lấy "khẩu hiệu" của mình từ tờ "Tribune" và, vì vậy,

sẽ đăng lại bài báo này Báo chí Đức - Mỹ từ Niu OÓc đến

Xan-P hran-xin-xcô chắc đã dịch bài báo này ra thổ ngữ Tép-tôn

Ngoài ra, đừng quên rằng Niu Oóc là trung tâm của giới lưu

vong Hung-ga-ri ở Mỹ

Nếu bạn không chiếm được tờ "Tribune" số ra ngày 24 tháng

Chín, thì tôi sẽ gửi cho bạn bài báo, với điều kiện là bạn trả nó lại

cho tôi, vì tôi không có bản khác và nó có thể cần cho tôi nếu

P[un-xki] trả lời bài báo

4) Bức thư của C[ô-sút] gửi Mác A-đam được nhắc đến trong

bài xã luận của tờ "Times", đã trở thành trò cười cho thiên hạ đối

với những tờ báo ở Luân Đôn đến mức C[ô-sút] buộc Mác A-đam

phải tuyên bố cũng trên báo này rằng đây là thư riêng, không dành

cho báo chí654 Để làm ví dụ xem bức thư của C[ô-sút] được bình

luận như thế nào, tôi gửi kèm theo đây bài xã luận từ tờ "Dail y

Telegraph" ở Luân Đôn

5) Nếu bạn có thể thông báo cho tôi các tình tiết tiếp theo về

những lời kêu gọi và mưu kế của Cô-sút ở Hung-ga-ri, thì chúng

sẽ đến rất đúng lúc và chắc chắn sẽ được đăng trên báo chí

6) Người phát hành sách của tôi không kiếm được những số

của tờ "Times" mà bạn đề nghị Thông thường qua mấy ngày sau

khi ra, khó kiếm được các nhật báo Luân Đôn những số ra trước

7) Việc ám chỉ Péc-t xen trong bài báo của tờ "F ree Press" dựa

vào lời tuyên bố công khai của chính ông ta Tôi cho rằng ám

chỉ điều này là thích hợp, để đánh lạc hướng những người t heo Cô-sút về nguồn thông tin655

8) Qua bức thư ngắn gửi kèm bạn sẽ thấy rằng nhà buôn người Anh, sau khi suy nghĩ, đã từ chối việc buôn rượu Còn người Đức

mà tôi viết cho bạn thì đã trở về đại lục Như vậy t ôi thấy không

có khả năng thu xếp công việc này ở Anh

In theo bản viết tay Nguyên văn là ti ếng Anh

In bằng tiếng Nga lần đầu

42 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC3*

Ở BÉC-LIN

Man-se-xtơ, 5 tháng Mười một 1859 Chị Mác thân mến!

1*

- I-u-ta 2*

- Bí danh của Mác

3*

Thư trả lời bức thư của Gien-ni Mác ngày 4 tháng Mười một 1859 (xem tập này, tr.837)

790 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 5 THÁNG MƯỜI 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 791

395

Tôi phải xin lỗi chị vì tính hay quên của tôi, hoá ra nó lớn đến

mức mà Mo-rơ cuối cùng đã buộc phải nhờ đến cả chị nữa, để thu

hồi bài báo1* ở chỗ tôi đã được nhắc tới Tôi không hiểu rằng bài

báo có thể cần thiết để làm điều gì đó nữa ngoài việc để loại trừ

điều tai tiếng có khả năng xảy ra từ phía ngài Pun-xki, vì vậy tôi

hoàn toàn không vội gửi trả lại nó2 * Nhưng lần này thì tôi xin

gửi nó đi

Quả thực anh chàng phi-li-xtanh béo phị Phrai-li-grát cư xử

hết sức hèn hạ và đang phải bị choảng một trận nên t hân mà cơ

hội để trừng phạt nhất định sắp xả y đến Thế là cuộc chi ến đấu

ở thành Tơ-roa thật tức cười xoay quanh một vấn đ ề quan t rọng

là ai thì đọc bài tụng thi, còn ai thì đọc bài phát biểu trọng t hể,

và bài tụng t hi có phải s ẽ đọc trước, còn b ài phát biểu trọng thể

thì đọc sau ha y không3* Ở đây, những người tiểu thị dân dữ kinh

khủng đến nỗi tôi và Lu-pu-xơ đều né tránh toàn bộ phái Si-lơ

Ngay t ối hô m qua tôi đã buộc phải chịu sự công kích của ba

người theo chủ nghĩa Si-lơ quá nhiệt tình Các ngài này hoàn toàn

không thể hiểu được làm thế nào để họ không cố chen vào việc

này, khi có khả năng rực rỡ như vậy để quảng cáo cho mình Họ

định thành lập ở đây "Hội những người theo Si-lơ"656, tức là câu

lạc bộ Đức mà ở đó có thể đọc sách, ăn uống, báo cáo, tập thể

dục thể thao, dàn dựng kịch, chơi nhạc và không biết họ còn có

thể làm cái gì ở đó nữa Boóc-khác-tơ ngốc đến mức đã tới dự

cuộc họp sơ bộ, để bày tỏ ý kiến phản đối (anh ấy xui cả tôi nữa,

nhưng cũng chính vì thế mà tôi không đi), và đến lúc bỏ phiếu thì

cùng biểu quyết với anh ta chỉ có anh hoạ sĩ thọt Hôi-ôn và một

người nào đó nữa và Boóc-khác-tơ tất nhiên đã thất bại nhục nhã

S au tất cả những việc này anh ta đã bỏ ra 4 pao 10 si-linh cho

hội để được trở thành hội viên trong 3 năm

Chị thấy đấy, thế là tôi bắt đầu đơm đặt chuyện - vì vậy tốt hơn là tôi dừng bút Cho tôi gửi lời chào chân thành tới các cháu gái và, chị đừng quên, cả Mo-rơ nữa

Ph.Ă của anh chị

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t XXII, 1929

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

43 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

792 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 793

396

như rất nhiều việc phiền lòng trong gia đình không choán hết thời

gian rảnh rỗi của tôi

1) Cám ơn bạn về sự lo lắng của bạn ở Đun-cơ6 57 Tuy nhi ên,

bạn nhầm, nếu bạn cho rằng tôi mong đợi sự công nhận có tính

tán dương của báo chí Đức hoặc, nói chung, tôi coi trọng nó bất kỳ

như thế nào Tôi đã chờ đợi sự công kích hay phê phán, nhưng

không phải sự xem thường hoàn toàn, có thể làm tổn hại đáng kể

cả việc bán sách Chính những con người này trong những hoàn

cảnh khác nhau còn cay nghiệt công kích chủ nghĩa cộng sản của

tôi Và có thể dự đoán họ sẽ vận dụng toàn bộ sự thông thái của

họ để chống lại cơ sở lý luận của nó Ở Đức cũng có những tạp

chí kinh tế chuyên ngành

Oóc đến vùng Tân Oóc-lê-ăng thảo luận kỹ Tôi chỉ sợ rằng đối

với bạn đọc thuộc tầng lớp công nhân ở đó thì nó được viết quá

nặng về lý luận

2) Về Phô-gtơ

Chắc bạn ngạc nhiên trước những thông tin trên tờ "Allgemeine

Zeitung" Au-xbuốc về vụ kiện của Phô-gơt658 và trước việc ở đấy

tôi đã ở trong một bọn người kỳ lạ như thế nào

Vắn tắt vụ việc như sau:

Ngoài "Hermann" ra ở đây còn cái gọi là tờ báo công nhân

"Neue Zeit", gần đây do Ét-ga Bau-ơ làm chủ bút Bi-xcam-pơ,

giáo viên một trường học ở ngoại ô, đã cộng tác với báo này Tờ

báo này, xin nói vô phép, mâu thuẫn có tính nguyên tắc với tờ

"Hermann" Ét-ga Bau-ơ cho là đóng vai một người cộng sản là

kịp thời Dĩ nhiên, với tôi cái đó hoàn toàn xa lạ Để thoát khỏi

1*

C.Mác "Góp phần phê phán khoa kinh tế - chính trị"

đối thủ cạnh tranh - Bau-ơ viết cho Bi-xcam-pơ như thế - Kin-ken

đã chuyển giao việc in tờ báo của mình cho người chủ nhà in1*, đã từng in tờ "Neue Zeit", tờ báo phụ thuộc vào kinh phí của người chủ nhà in này và hoàn toàn nằm dưới quyền của anh ta: Nhận được thư nà y, Bi-xcam-pơ phóng ngay tới Luân Đôn và được biết không chỉ việc Kin-ken đã thủ tiêu tờ "Neue Zeit" bằng cách xuất bản tờ báo của mì nh, mà còn bi ết rằng Ét-ga Bau-ơ, tổng biên tập của cái gọi là "tờ báo công nhân", đã tham gia vào Ban biên tập

"Hermann" và nhảy sang phía Kin-ken

Về Bi-xcam-pơ này nói ngắn gọn như sau: anh ta có hồi là người đồng sáng lập tờ "Hornisse" và biên tập tờ "Bremer Tageachronik" cùng với Đu-lông và Ru-gơ Ở Thụy Sĩ, anh ta gi a

ta với Ru-gơ, nên trong thời gian anh ta ở Luân Đôn, tôi không gặp anh ta lần nào Tôi không hề quan tâm đến anh ta, nhưng anh

ta, có dị p là lại có những nhận xét luận chi ến nhằm vào tôi Con người này - một sự hoà trộn tức cười của những bản năng hào hi ệp, sự yếu đ uối (cả về thể lực) bẩm sinh, chủ nghĩa khổ hạnh và thói vô công rồi nghề, ý thức đạo đ ức ki ểu Can-tơ và tính cách t hất thườ ng bất nhã Trong lú c nổi nóng, anh ta có thể

"vì nguyên tắc" mà hy sinh mọi địa vị, đột ngột rơi vào trạng thái yếu đuối nhất, thụ động, và kiên trì chị u đựng trạng thái ấ y một thời gian, rồi sau đó bỗng dưng lại đưa ra một điều ngố c nghếch nào đó, gần như hèn mạt Dĩ nhiên, trước kia tôi không biết con người này như tôi đang mô tả với bạn Tôi mô tả bộ mặt của anh ta như cách nó dần dần hình thành ở tôi do tiếp xúc với Bi-xcam-pơ

Vậy, tôi xin quay trở lại câu chuyện đang trình bày Bi-xcam-pơ

1*

- Hô-linh-gơ

794 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 795

397

trong giờ phút này ở vị trí giáo viên của mình, và để tiến hành "cuộc

đấu tranh của lao động chống tư bản" (tức là chống Kin-ken), đang

thành lập tờ báo "Volk", mà chẳng hề có kinh phí gì, ngoài

khoản tài trợ của một hộ công nhân v.v Chừng nào việc này vẫn

kéo dài thì, cố nhiên là anh ta bị đói Khả năng viết bài tin tức

cho hai tờ báo Đức, mà anh ta có được trước đó đã bị mất, ngay

sau khi người ta biết được chức năng mới của anh ta Một vài giờ

dạy tư cho phép anh ta sống cuộc sống của người lưu đãng một

cách chật vật

Tôi còn phải nhận xét sơ bộ rằng từ năm 1851 tôi không hề

liên hệ với một hội nào trong số những hội chính thức của công

nhân, kể cả cái gọi là hội cộng sản1* Những công nhân duy nhất

mà tôi gặp gỡ, là 20 - 30 người được lựa chọn, mà tôi, bằng cách

riêng, giảng về kinh tế chính trị cho họ Còn Líp-nếch là chủ tịch

của hội công nhân, mà nhờ sự giúp đỡ của hội này, Bi-xcam-pơ

đã thành lập tờ báo "Volk"

Vài ngày sau khi thành lập báo này, Bi-xcam-pơ cùng đi với

Líp-nếch đến chỗ tôi và mời tôi cộng tác với tờ báo Vào thời

điểm đó tôi đã kiên quyết từ chối đề nghị ấy, phần vì thiếu thời

giờ, phần vì t ôi định đi khỏi Luân Đôn một thời gian dài Tôi chỉ

hứa kiếm một số tiền qua những người bạn đang sống ở Anh,

việc nà y thì đã làm được Cũng hôm đó, tôi đã kể cho cả hai

người rằng Blin-đơ thông báo cho tôi ngày hôm trước về Phô-gtơ

với một vẻ vô cùng bực bội, và chính lúc bấy gi ờ tôi đã nêu cho

họ biết nguồn thông tin của tôi Như sau này tôi đã thấy

Bi-xcam-pơ dựa vào đó viết một bài báo660 Trong lúc tôi vắng

mặt, anh ta đã đăng lại trên báo "Volk" tờ truyền đơn nặc danh

của B li n-đ ơ được i n ở nga y n hà i n t ờ "V ol k " C ũ ng chí n h l ú c

1*

Hội giáo dục cộng sản của công nhân Đức ở Luân Đôn

đó Líp-nếch gửi bản sao tờ truyền đơn cho báo "Allgemeine Zeitung"661, tờ báo mà anh ấy cung cấp những bài báo về nước Anh (Về trường hợp cuối này cần nhận xét rằng những người lưu vong ở đây viết cho tất cả các báo không phân biệt báo nào Tôi hình như là người duy nhất tạo t hành ngoại lệ về mặt này, vì tôi

không viết cho một t ờ báo nào của Đức Tuy nhiên, tôi xin nhận xét rằng Pan-mớc-xtơn, thông qua sứ quán Phổ, cố đẩy Líp-nếch

khỏi tờ "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc vì "khuynh hướng chống

chính phủ" của anh ấy; sứ quán Phổ, đến lượt mình, lại lợi dụng người phát hành sách của Anh là Uy-li-am-xơ làm công cụ của

mì nh)

Sau khi tôi trở về Luân Đôn662, tờ "Volk" nhận được của tôi và Ăng-ghen mấy bài viết không hề liên quan gì với vụ Phô-gtơ

Slai-ni-xơ663, tôi chỉ gửi đến ban biên tập có hai bài nhận xét vui,

phân tích trên góc độ văn phạm những t huyết giáo mỹ học của

Kin-ken trên tờ "Hermann"2* Những thuyết giáo cuộc sống ở đây, tại Luân Đôn, quá sức nặng nề nên không dám giải trí như vậy, dù chỉ một lần trong tám năm

Tờ báo ngừng xuất bản đột ngột, chủ yếu vì thi ếu ti ền Bi-xcam-pơ khô ng có p hươ ng ti ện gì đ ể t ồn t ại, t hêm vào đó lại bị ốm nặng và p hải vào nằm ở một bệnh vi ện Đức R a vi ện, anh ấ y đúng l à sẽ ch ết đói, nếu t ôi khô ng giúp đỡ anh ấy Lú c

đó anh ấy đề nghị mấy t ờ báo của Đức cho vi ết tin t ức, nhưng đều vô vọng C uối cùng t hì anh ấy nhận được t hư của b an biê n tập báo "All gemei ne Zeit ung" Au-xb uốc, anh ấy đã vi ết một bức t hư t rả lời nhục nhã, anh ấy, tất nhi ên, đã gi ấu bạn bè của

1*

C.Mác "Quid pro quo"

2*

C.Mác "Qua các trang báo chí"

796 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 6 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 797

398

mì nh1 * đi ều nà y Cố nhiên, ở đây anh ấy nghĩ rằng mì nh chỉ

viết thư riêng thôi Lúc này anh chàng ngốc nghếch ấy hết sức ủ

rũ và đã hai ngày rồi không ăn không ngủ Tôi không biết điều gì

sẽ đến với anh ấy Tôi kể cho bạn tất cả những điều nà y với

những chi tiết như vậy, không phải để thanh mi nh, mà là để giải

thích hành vi của con người này Nếu anh ấy cũng là con người

bị mua chuộc như phần lớn "các nhà dân chủ" ở đây, thì anh ấy

đã khô ng đặt mì nh vào tình thế mà anh ấy không thể nào chị u

đựng nổi ấy

Về tuyên bố của tôi trên tờ "Allgemeine Zeitung"2* Au-xbuốc thì

sự thể như sau

Bạn biết Blin-đơ đã đăng bài vạch trần Phô-gtơ Đồng thời

với việc này, trên tờ "Free P ress" ở Luân Đôn (tờ báo của

Uốc-các-tơ) xuất hiện bài báo nặc danh của anh ta với nội dung về cơ

bản y như vậy (tôi gửi nó kèm theo bức thư này), mặ c dù trong

đó không nhắc đến tên của P hô-gtơ và không có một số chi

tiết664 Khi Phô-gt ơ đưa đơn kiện báo "Allgemei ne Zeitung"

Au-xbuốc và báo nà y hỏi Líp-nếch, thì Líp-nếch chịu trách nhi ệm

trước tờ "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc, đương nhiên, lại hỏi

tôi, còn tôi thì hỏi Blin-đơ Nhưng Blin-đơ không muốn chịu

trách nhiệm về những tuyê n bố của mình Người ta nói, tất cả

đều dựa trên sự hiểu lầm Tất cả sự việc này, bạn thấy không,

chẳng liên quan đến anh ta Anh ta t hậm chí đi đến chỗ thề danh

dự rằng không có liên quan gì đến tờ truyền đơn nặc danh cả Yêu

cầu năm lần bảy lượt cũng chẳng ăn thua Hành vi ấy càng hèn hạ

vì như anh chàng phi-li-xtanh nà y đã biết, P hô-gtơ đã nêu ở Luân

Đô n một cách riêng t ư, cò n ở Thụy S ĩ t hì cô n g k hai nê u t ôi l à

1*

Xem tập này, tr.635 và 639

2*

C.Mác "Thư gửi chủ biên báo "Allgemeine Zeitung""

nguồn gốc của sự vạch trần ấy và mô tả toàn bộ sự việc này là kết quả của sự ghen tỵ và lòng căm thù của một người cộng sản đối với

"nhà dân chủ vĩ đại" và "cựu nhiếp chính đế chế"665 Vì vậy, rước hết tôi dùng đến Cô-lét, người đã tuyên bố hết sức thẳng thắn rằng, bài báo trên tờ "Free Press" do Blin-đơ viết Sau đó tôi kiếm được

Sự phản trắc của Blin-đơ đáng bị trừng phạt Tôi hoàn toàn không định còng lưng làm cho "người cộng hoà" nà y được hưởng Vả lại, ngoài ra, khả năng duy nhất để làm sáng tỏ chân lý là buộc anh ta

và Phô-gtơ phải công kích lẫn nhau Cuối cùng, tờ báo "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc cũng như bất kỳ tờ báo nào đăng những lời vạch trần tương tự như vậ y, xứng đáng được nghe giải thích tất cả mọi tình tiết của sự việc

Toàn bộ giới dân chủ tầm thường ở nước Đức lúc này đều lăn xả vào tôi và sự ngốc nghếch của Bi-xcam-pơ sẽ tiếp tay cho họ Tất nhiên, tôi không định hục hặc với cả lũ chó con ấy trên bất kỳ tờ báo nhỏ nào, nhưng tôi vẫn cho là cần cho ngài Ê-đu-a Mây-en của

tờ "Freisch ü tz" một bài học nên thân, để cho những người khác phải chừa667 Tôi gửi một bản đến tờ "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc và một bản đến báo Refỏm"1* Hăm-buốc sẽ rất tốt, nêu bản của tôi gửi cho bạn được công bố trên một tờ báo nào đó của Béc-Lin

Việc trình bày quan điểm của tôi về chiến tranh I-ta-li-a, mà tôi thì hoàn toàn không tha y đổi cách nhìn của mình đối với nó, - tôi phải hoãn lại đến thư sau (cũng sắp được gửi)2 *

1*

C.Mác "Tuyên bố gửi Ban biên tập các báo "Reform", "Volk - Zeitung" và

"Allgemeine Zeitung"

2*

Xem tập này, tr.805-809

798 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 14 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 14 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 799

399

Gửi lời chào bạn

C.M của bạn

P.S Tôi thật khó khăn để nói điều này, nhưng tình hình tài

chính của tôi nguy kị ch đến mức gần như không đủ thời gian để

viết bài cho tờ "Tribune", nhất là cho Kinh tế chính trị học"6 68 Sự

thực thì sau 8 - 10 tuần nữa tôi sẽ nhận được hơn 40 p.xt., nhưng

đối với tôi điều cực kỳ quan trọng là sử dụng chúng trước thời hạn

này Bạn có thể giúp tôi thực hi ện một việc vay mượn nho nhỏ với

mục đích này được không? Sau 8, nhiều nhất là 10 tuần lễ, tôi có

thể trả cả 50 pao xtéc-linh

Công bố l ần đầu t rong cuốn sách

F.Lassall e "Nachgelassene Bri efe und

Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

44 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

Ở BÉC-LIN

Luân Đôn, 14 tháng Mười một 1859

9, Graftonterrace, Maitlandpark,

Haverstockhill Lát-xan thân mến!

Tôi trả lời bạn mấy dòng này để không mất thời gian

Vấn đề không phải là bạn giao tiền, mà về một hoạt động vay

tiền Bạn có cho phép tôi đứng tên bạn vay tiền với thời hạn ba

tháng hay không? Trong trường hợp này bạn sẽ nhận được khoản

tiền thanh toán nó trước khi đến hạn thanh toán phiếu nợ (điều nà y

không chỉ có tôi đảm bảo, mà cả Ăng-ghen nữa") Như vậy, đây là

nói một kỳ phiếu hữu ái, hay nói một cách thô bạo, là một mưu

chước với kỳ phiếu Dĩ nhiên, chưa chắc chắn lắm là tôi có thể chiết khấu kỳ phiếu ấy ở đây được hay không Nhưng cũng có một

khả năng nào đó để làm việc này Ăng-ghen lẽ ra có thể giao số

tiền cần thiết, nếu tất cả tiền nhàn rỗi của anh ấy không bị ngốn vào vụ kiện về vi ệc làm t ổn hại thân thể của một người Anh1 * Cái chuyện ấy tốn phí mất hơn 100 p.xt., mà kỳ phiếu hữu ái từ Luân Đôn chuyển tới Man-se-xtơ chỉ có khả năng thực hi ện giữa các thương nhân với nhau

Theo tôi, lúc này gửi bản tuyên bố chống Mây-en2 * là quá muộn Nếu tờ "Reform" và tờ "Allgemeine Zeitung" Au-xbuốc tiếp nhận nó, thì nó tới Béc-lin3* quá muộn Còn nếu các tờ báo ấy không nhận nó, thì việc trả lời bài báo của Mây-en vĩ đại - bài báo mà vào lúc đó sẽ lạc hậu - nói chung, sẽ muộn màng

Về Phô-gtơ, thì đối với đảng ta - trái với giới dân chủ tầm thường - điều quan trọng là buộc ông ta nhận lời thách đấu và đấu súng với Blin-đơ Cả hai ngài này, ý chừng đều hèn nhát cố gắng để đứng xa nhau hơn P hô-gtơ hành động rất nhanh nhẹn, thứ nhất, ông ta biến tôi thành nguồn gốc của sự vạch trần ông

ta, thứ hai, công kích không phải tờ "Volk" xuất bản ở Luân Đôn, mà là tờ "Allgemeine Zeitung" của Au-xbuốc Vì đấy là nói

về tôi, nên ông ta có t hể giải thích mọi sự vi ệc đều là do sự mong muốn trả thù, dù chỉ vì sự thù địch quá khứ của tờ "Neue Rheinische Zeitung" đối với ông ta (Tất nhiên bạn cũng bi ết khi

1*

800 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 14 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 14 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 801

400

Lu-pu-xơ được vào Quốc hội Phran-phuốc, anh ấy đã lên tiếng

phản đối thư trả ơn của U-lan-đơ gửi I-ô-han, người trị vì đế chế

Phô-gtơ lợi dụng cơ hội này để trút nọc độc của mình Ông ta đọc

bài thoá mạ "Neue Rheinische Zeitung"' nói chung và Lu-pu-xơ

nói riêng669 Sau sự việc này Lu-pu-xơ đã thách đấu với ông ta

Nhưng Phô-gtơ tuyên bố rằng bộ da của ông ta rất cần thiết đối

với Tổ quốc nên không thể làm cho nó chịu sự nguy hiểm như

vậy Trả lời điều này Lu-pu-xơ doạ cho ông ta xơi một cái bạt tai

công khai, ngay trên đường phố Từ đó Phô-gtơ lúc nào xuất hiện

cũng đều có cô em gái kèm một bên, người quen cô em kèm một

bên Còn Lu-pu-xơ thì quá ư lịch sự, v.v ) Ngoài ra, ngài Phô-gtơ

đã biết rằng giới dân chủ tầm thườ ng của nước Đức coi tôi là

bêtenoire1* của mình Tiếp nữa, nếu ông ta truy tố tờ "Volk" chứ

không phải tờ "Allgemeine Zeitung", thì Blin-đơ và những người

khác sẽ buộc phải thề trước toà và vụ việc nhất định sẽ được làm

sáng tỏ Cuối cùng, quyết đấu với một tờ báo cách mạng là một

việc hoàn toàn khác so với chiến đấu với tờ báo phản động

"Allgemeine Zeitung" Thật thú vị quan sát xem Phô-gtơ "cao

thượ ng" (cách nói Phô-gtơ " trò n trĩnh", như người bào chữa cho

ông ta đã gọi ông ta,thích hợp với ông ta hơn) công kích tôi trên tờ

"Handelscourier"670 ở Bi-lơ của mình như thế nào Ông ta bảo tôi có

liên hệ "với cảnh sát", sống nhờ vào công nhân và những điều nhảm

nhí tương tự nữa

Về Cô-sút, thì mọi chi tiết về sự cấu kết của ông ta với

Bô-na-pác-tơ, tôi đã được Xê-me-rơ (nguyên thủ tướng Hung-ga-ri

hiện đang sống ở Pa-ri)671 báo cho biết Tôi đã gửi cho ông ấ y

bài báo của tôi chống Cô-sút2* cắt từ tờ "Tribune" và gửi cho bạn

ngay sau khi ông ấy gửi từ P a-ri về trả lại cho tôi Đồng t hời, thú

vị hơn cả là Pun-xki, tay sai của Cô-sút, lại là phóng viên của tờ

"Tribune" tại Luân Đôn

1*

- con ngoáo ộp, thứ gây ra sợ hãi và căm thù (nguyên văn: "thú dữ màu đen")

2*

C.Mác "Cô-sút và Lu-i Na-pô-lê-ông"

Ở đây, lễ kỷ niệm S i-lơ đã biến thành l ễ mừng Kin-ken6 7 2 Phrai-li-grát tham dự lễ kỷ ni ệm mặc dù tôi đã nhắc nhở, bây giờ

tự mình thấy rõ rằng Gốt-phrít lợi dụng anh ấy đơn thuần như một công cụ của mình Anh ấy kể cho tôi rằng bản báo cáo lâm

l y quá đáng của Kin-ken đúng là một trò khỉ mà chưa thấy nó thì không thể nào tưởng tượng được Bạn sẽ bật cười nếu tôi kể cho bạn nghe chuyện gì đã xảy ra sau cánh gà giữa Kin-ken và Phrai-li-grát, trước khi sự vi ệc được trình diễn trước công chúng1* Vào thời tờ "Neue Rheinische Zeitung", Gốt-phrít thường hiện diện trên báo chí với một vật đặc trưng không thay đổi - với cái túi đi đường Về sau là với khẩu súng mút, rồi với cây đàn lia

và cuối cùng, với chiếc xa quay sợi Bây giờ thì ông cha đạo nà y không bao giờ rời lá cờ ba sắc vàng - đỏ - đen6 73 Những người gọi là "công nhân" mà ông ta tập hợp xung quanh mình, là của các phường hội mà trong điều lệ của họ điều khoản đầu t iên nói:

"Theo đi ều l ệ, mọi vấn đ ề chí nh trị đều bị loại trừ khỏi cá c cuộc tranh luận của hội " Trướ c năm 1848 những chàng trai này được Bun-den bảo trợ

Nhưng tán chu yện t hế là đủ rồi, - bởi vì tôi định chỉ viết ở đây về vấn đề ti ền nong thôi

Gửi lời chào bạn

C.M của bạn

Công bố lần đầu trong cuốn s ách

F Las salle "Nachgelassene Briefe und Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản vi ết t ay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

Xem tập này, tr.630-633

802 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 15 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 ĂNG-GHEN GỬI Ê-MIN ĂNG-GHEN, 16 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 803

401

45 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

Ở BÉC-LIN

Luân Đôn, 15 tháng Mười một 1859

Lát-xan thân mến!

Có thể đăng trên tờ "Volks-Zeitung" bài gửi kèm dưới đây để

trả lời tuyên bố của Blin-đơ trên tờ "Allgemeine Zeitung"1*

Au-xbuốc số 313 được không? Nếu đăng được thì bạn gửi cho tôi 2

bản Nhân tiện, tôi lưu ý bạn đến bài ca mà trên báo "Hermann" số

ra gần đây, Gốt-phrít Kin-ken, để đón lễ mừng chung của những

Tôi đang vội

C M của bạn

Công bố l ần đầu t rong cuốn sách

F.Lassall e "Nachgelassene Bri efe und

Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

1*

C.Mác "Tuyên bố gửi Ban biên tập báo "Allgemeine Zeitung""

46 ĂNG-GHEN GỬI Ê-MINĂNG-GHEN

1 Trục được làm bằng sắt, ở hai đầu lắp những chốt hình tứ giác, đột những lỗ hình tứ giác (ở trục tâm) Nhưng thiết bị nà y chỉ có ở trục dưới, được má y làm cho quay, còn trục trên thì nằm trên một cái đế thường và chuyển động nhờ việc quay trục dưới

2 Như anh đã nói, các trục vít nằm ở cả hai đầu và trục trên

và được kéo căng ra bằng má y, chứ không phải bằng tay

3 Xy-lanh bàn chải có những điểm tựa cố định đối với trục tâm của nó và ti ếp nhận vị trí đúng một khi sợi được đặt lên và kéo căng ra Nếu chúng ta không làm với cỡ q uá mảnh, thì bây giờ ngay trên một xy-lanh chúng ta luôn có lần lượt các bàn chải và các thanh gỗ mà sợi cọ sát vào

4 Câu hỏi cuối cù ng của em, - mối ghép của các t rục đã chèn l ắp vớ i bộ p hậ n q ua y đ ượ c đ ặt như t hế nà o, - an h k hô n g

804 ĂNG-GHEN GỬI Ê-MIN ĂNG-GHEN, 16 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 22 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 805

402

hiểu, nhưng anh cho rằng, lời đáp cho câu hỏi này đã có trong

điểm 1

Anh không phác hoạ được cho em bản vẽ của máy, bởi vì anh

không thể nhớ hết các bánh răng Nhưng em sẽ dễ dàng tự mình

làm được bản vẽ ấy, bởi lẽ mọi chi tiết cơ bản của má y, theo như

anh biết, hoàn toàn trùng với các chi tiết máy của em, và chúng ta

sử dụng cùng một máy để kéo các cỡ thô và cỡ mảnh, cùng lắm là

chỉ thay ròng rọc để giảm tốc độ quay Thường thường đường

kính ròng rọc cho bàn chải là 20 in-sơ, cho trục là 14 in-sơ, còn

tốc độ quay của trục là 163,90 vòng trong một phút Khi cỡ rất

mảnh, chúng ta tăng đường kính của ròng rọc trên trục lên đến

18 in-sơ "Dây cu-roa thẳng và giao nhau" làm cho trục vít

chuyển động

Máy móc của chúng ta một phần do chúng ta tự làm, một phần

do Ben và Hốp-kin-xơn làm, chỉ cần hỏi ngài G.Éc-men là em có

thể nhận từ đây cả má y hoặc một số chi tiết của máy

Em nói với bố rằng anh đang tìm việc cho Lin-ken-hắc, mặc dù

ít hy vọng t hành công, khi chính anh ta chưa đến đây Những

người ít tuổi đến đây mà được giới thiệu tốt (cậu ấy cần phải

mang theo càng nhiều càng tốt những giấy tờ giới thiệu như thế

đối với những hãng khác nhau) thường nhanh chóng được bố trí

công việc, nhưng không ai ngồi ở nhà mà lại được thu xếp việc

làm cả Tuy nhiên, nếu đến cầu may thì, dĩ nhi ên, thật mạo hiểm

Em chuyển lời chào chân t hành của anh tới Lốt-khen1 *, bố và

mẹ, Ê-li-da2 *, A-đôn-phơ3 * và gia quyến của cả hai nhà, cùng tất

- A-đôn-phơ Phôn Gri-xhai-mơ

cả mọi người đã đến lánh nạn dịch tả, nếu em vẫn còn cho họ nương nhờ ở đó Con ngựa mới của anh chạy rất tuyệt

Phri-đrích của em

Công bố lần đầu bằng ti ếng Nga trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXV, 1934

In theo bản viết tay Nguyên văn là ti ếng Đức

47 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN

1) Cám ơn bạn về bức thư gần đây S ong, rất có thể là tôi

tự mình có thể va y được tiền ở đây, tại Luân Đôn, bằng phiếu nợ

đứng tên tôi, trả lãi nặng

2) Sau khi tờ "Reform" đã đăng bản tuyên bố của tôi1 *, thì tốt hơn là bỏ lời tu yê n bố của bạn chống Phô-gơt đi Quan trọng

1*

C.Mác "Tuyên bố gửi Ban biên tập các báo "Reform", Volks - Zeitung" và

"Allgemeine Zeitung"

806 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 22 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 22 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 807

403

đặc biệt đối với tôi là buộc ngài Phô-gtơ tiếp tục sự việc ở Luân

Đôn1*

3) Tôi đã kể với Phrai-li-grát rằng bạn khen bài thơ của anh ấy

về Si-lơ và bạn không hài lòng về cách cư xử của anh ấy đối với

bạn676 Bây giờ anh ấy sẽ viết cho bạn Bạn hãy đọc tờ "Gartenlaube"

số 43, trong đó Bết-ta (nguyên tổng biên tập tạp chí "How do hou

do?" do Lu-i Đrúc-cơ xuất bản trước kia ở đây, còn bây giờ là kẻ đầu

nậu chính trong "Hermann", tuần báo mà các biên tập viên của nó

hoàn toàn được tuyển trong giới vô sản lưu manh hoạt động văn

học), kẻ bợ đỡ của Kin-ken, phát hiện ra rằng Phrai-li-grát" bắt đầu

ít hát" từ khi "hơi thở của tôi chạm tới anh ấy"677 Trong những

năm gần đây, Phrai-li-grát chỉ ve vãn những người có thế lực của

thế giới này, bởi vì anh ấy khao khát được nổi tiếng Bà vợ có ảnh

hưởng hình như không tốt lắm đến anh ấy về mặt này Tôi sẽ

không đề cập hơn nữa đến chủ đề này và chỉ xin nhận xét rằng,

một số người hết sức được việc của đảng ta cảm thấy là tôi đối xử

quá nể nang với bạn bè cũ của mình, kể cả bạn bè riêng và bạn bè

trong đảng

4) Về Bô-na-pác-tơ Trong chừng mực tôi có thể nhận định,

cuộc chiến tranh I-ta-li-a đã củng cố địa vị của Bô-na-pác-tơ ở

P háp trong một thêi gian; đã trao cuộc cách mạng I-ta-li-a vào

tay những người khống luận P i-ê-mông và những kẻ đồng loã với

họ; đã làm cho nước Phổ nổi tiếng quá mức, vì chính sách của

nước nà y theo tinh thần của Hâu-gơ-vít-xơ, trong con mắt của

các tiện dân tự do, đã tăng ảnh hưởng của nước Nga ở Đức;

cuối cùng đã tạo điều kiện để truyền bá một sự bại hoại đạo đ ức

chưa từng có, một sự kết hợp hèn hạ nhất chủ nghĩa

Bô-na-pác-tơ với việc ba hoa về các dân tộc Về phía tôi, tôi t hực sự khô ng

mi nh Nga - Pháp Sự đối kháng với nước Nga đã lập tức gạt bỏ

tất cả những gì chống tự do, điều này có vẻ hình như gần với cuộc đấu tranh chống nước P háp

Những công văn khẩn của Slai-ni-xơ679 mà tôi đã nghiên cứu

kỹ, cùng với những lời tuyên tố của các bộ trưởng ở đây, một phần trực tiếp tại nghị viện, một phần trên báo chí đã chứng minh

cho tôi thấy rằng nước Phổ không định can thiệp chừng nào biên

giới Đức chưa bị tấn công Bô-na-pác-tơ, lợi dụng sự bảo trợ của Nga và Anh, lúc đó đã được phép tiến hành cuộc chiến tranh "cục bộ" để đứng vững được ở nước Pháp Nước Phổ sẽ không dám nhúc nhích, mà nếu có dám, thì cuộc chiến tranh giữa Đức và Nga sẽ nổ

ra - một sự kiện đáng mong muốn nhất trong tất cả mọi sự kiện

Nhưng thực ra, vấn đề không phải thế, bởi vì nước Phổ chẳng bao

giờ đủ can đảm để có những bước như vậy Ngược lại, vấn đề là,

một mặt, phô bày toàn bộ sự yếu hèn thảm hại của Chính phủ Phổ, mặt khác, - mà trước hết là điều này, - vạch trần sự l ừa bịp của chế độ Bô-na-pác-tơ Cái trò này cũng không khó khăn gì, vì tất

cả các đại diện của đảng cách mạng - từ Mát-di-ni đến Lu-i Blăng, Lơ-đruy Rô-lanh và thậm chí cả Pru-đông đều đã hùa theo

nó Nhờ chuyện này mà cuộc luận chiến chống sự lừa gạt của chế

độ Bô-na-pác-tơ sẽ không mang tính chất thù địch đối với

I-ta-li-a hI-ta-li-ay với nước P háp

Tất n hi ên, ở đ â y t ô i khô ng xét k ỹ v ấn đ ề nà y, mà chỉ nê u

808 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG LÁT-XAN, 22 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 23 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 809

404

một vài điểm Nhưng bạn cho phép tôi có thêm một nhận xét,

chẳng bao lâu nữa tình hình lại có thể trở nên ngu y kị ch Với

trường hợp đó, trong đảng ta phải thực hiện một trong hai điều

sau: hoặc không người nào được nhân danh đảng để phát biểu

khi chưa hỏi ý kiến những người khác, hoặc mỗi người đều có

quyền bày tỏ ý kiến của mình, không cần chú ý đến những người

khác Tuy nhiên, điều thứ hai này không đáng có, bởi vì tranh luận

công khai trong nội bộ một đảng có ít đảng vi ên như vậy (vả lại,

nên hy vọng rằng đảng có thể bù đắp được sự thiếu hụt về số

lượng bằng sự kiên quyết của mình), trong mọi hoàn cảnh đều

không có lợi Tôi chỉ phải nói thêm rằng trong thời gian (mùa hè)

tôi đi thăm nước Anh và Xcốt-len6 80, - chính vì tất cả những bạn

bè cũ của chúng ta trong đảng đều ở đây, - tôi không hề gặp một

ở nhiều điểm Tôi giải thích điều này đơn giản chính là do chính

sách đối ngoại ở nước Anh và ở lục địa được hình dung hoàn toàn

khác nhau

Chào bạn

C M của bạn

Công bố l ần đầu t rong cuốn sách

F.Lassall e "Nachgelassene Bri efe und

Schriften" Bd.III, Stuttgart-Berlin, 1922

In theo bản viết tay Nguyên văn là t iếng Đức

1*

Ph.Lát-xan "Chiến tranh I-ta-li-a và nhiệm vụ của nước Phổ"

48 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT

"Trong tay tôi chỉ có một bức thư của Phô-gtơ đề ngày 1 tháng Tư 1859 Bức thư này,

mà từ thứ bảy tuần trước Mác đã đồng ý với nó, cũng không hề có một lời nào có thể dù ng

làm căn cứ để buộc tội Phô-gtơ"1 *

Vì trong những việc loại này cần sự chính xác, nên tôi buộc

Thứ nhất, Tôi chẳng đồng ý với cái gì cả Đồng ý (conce -

dere) phải có tiền đề là một cuộc tranh luận mà trong quá trình ấy, người ta từ bỏ ý kiến ban đầu và chấp nhận cách nhì n do phía đối phương đã nêu Giữa chúng ta không hề xẩ y ra điều gì tương tự như vậy cả Thế chủ động xuất phát từ phía tôi Tôi đã kể chuyệ n cho bạn nghe, chứ tuyệt nhiên không đồng ý với điều gì đó, sự việc như thế này:

Tôi đã nhắc bạn rằng chính bạn đã hỏi ngài Blin-đơ xem ông

ta có phải là tác giả của cuốn sách mỏng khuyết danh không, bởi vì câu chuyện nói mi ệng của ô ng t a hoàn t oàn t rùng với t ờ

1*

Xem tập này, tr.655

810 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 23 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 23 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 811

405

trước khi gặp ngài Blin-đơ tại cuộc mít tinh do Uốc-các-tơ tổ chức

ngà y 9 tháng Năm, tôi chẳng biết gì về hoạt động của ngài

Phô-gtơ nhân những chuyện rắc rối ở I-ta-li-a, tôi tuyệt đối không

biết gì, ngoài bức thư của ông ta gửi bạn683 Tôi đã nhắc bạn rằng

vào buổi tối khi bạn cho tôi xem bức thư ấy, tôi chẳng hề nả y ra ý

nghĩ rút ra từ bức thư kết luận về việc Phô-gtơ bị mua chuộc, v.v

Tôi chỉ tìm thấy trong bức thư của ông ta câu chuyện phiếm đầy

mánh lới chính trị, mang tính tự do tầm t hường mà tôi đã biết từ

lâu Tôi nhấn mạnh tất cả những điều nà y để xử trí với từng người

một cách đích đáng và hoàn toàn không hạ thấp công lao của ngài

Blin-đơ trong việc phát hiện ra "tội phản bội tổ quốc" mà P hô-gtơ

đã phạm

Thứ hai, t ôi cũng không đị nh nói rằng "Bức thư của Phô-gt ơ

không có một lời nào có thể dựa vào đó mà buộc tội Phô-gtơ"

Tôi chỉ nói rằng sau khi đọc bức thư, tôi không hề nả y ra ý nghĩ

kết luận như vậ y Tu y nhi ên, ấn tượ ng chủ quan mà bức thư gâ y

ra cho tôi lú c đầu, khác hết sức nhiều với nhận định khách quan

về nội dung bức thư, nhất là về những giải thi ết có thể nêu ra

căn cứ vào nội dung ấ y Tôi không có nguyên cớ và chẳng có

dịp thực hiện vi ệc phân tí ch b ức thư một cách p hê phán cần

thiết để đối chi ếu với nhận đị nh khách quan trên Ngài Blin-đơ,

t ỷ dụ, đã hi ểu hoàn t oàn t heo cách khác những bức t hư của

Phô-gtơ gửi bạn, gửi ông ta, v.v., - điều này bạn bi ết rồi và đã bi ết

từ trướ c Trong bài của ông ta đăng trên tờ "F ree Press"

bố vì lợi ích của đảng Trước tiên, trong vòng hai ngà y đêm với suy ngẫm t ất cả những điều lợi hại Nếu sau khi suy nghĩ chín chắn mà quyết định ra lời tuyên bố687, thì về cơ bản nó sẽ có nội dung sau:

1) Nếu như người ta, bất chấp cả sự thật, cứ muốn gán cho

tôi ảnh hưởng nào đó đối với bạn, thì điều này hoạ chăng có thể liên quan đến thời kỳ ngắn ngủi của tờ "Neue Rheinische Zeitung", khi bạn viết những bài t hơ tuyệt diệu và, dĩ nhiên, nổi tiếng nhất của bạn

2) L ược khảo tiểu sử của ngài Bết-xi-khơ, nói khác đi là

Han-xơ Bết-ta, bắt đầu từ khi ông ta xuất bản ở Béc-lin tờ truyền

đơn có tính đe doạ tố giác của nhà hát, cho đến khi xuất bản

"How do you do?" của chủ quán rượu và là anh hề Lu-i Đrúc-cơ (việc tôi với ổ gian phi "How do you do?"6 8 8 sẽ được nêu rõ), sau

đó về hoạt động tiếp theo của ông ta ở Lai-pxích, khi ông ta vu khống tôi trên tờ "Gartenlaube", hoạ lại những điều bịa đặt bẩn thỉu của "How do you do?", và đồng thời còn nhận xằng những bài văn đả kích của tôi chống P an-mớc-xtơn1 * là của mình, cho đến bây giờ, khi ông ta phát biểu với tư cách là cánh tay phải của Gốt-phrít Kin-ken Có lẽ sẽ không có hại nếu chỉ ra cho công

1*

C.Mác "Huân tước Pan-mớc-xtơn"

812 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 23 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 28 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 813

406

chúng Đức biết, bè lũ vô sản lưu manh của bọn đê tiện giờ đây

đang gào to nhất trong đầm lầy thối rữa của báo chí Đức là cái gì

3) Hai bức thư của Hai-nơ gửi tôi, bạn đọc Đức có thể căn cứ

vào chúng mà lựa chọn giữa sự thành thạo của Hai-nơ và sự thành

thạo của Bết-ta

4) Cuối cùng là mấy bức thư của I-ô-han Kin-ken1* và của bà

I-ô-ha-na Kin-ken gửi tôi thuộc thời kỳ báo "Neue Rheinische

Zeitung" Nhờ những bức thư này tôi sẽ hất được ông cha đạo quá

lâm ly ấy khỏi con ngựa cao mà linh mục Brây2 * này (dùng cách

phát âm của Gơ-tơ mà bạn đã chấp nhận) ngồi trên đó công kích

tôi, trong lúc cưỡi ngựa dạo quanh vũ đài "Gartenlaube" điển hình

đối với ông ta, thích hợp hết chỗ nói đối với ông ta

Tôi báo bạn biết tất cả những điều này, như chuyện trò thường

nói giữa bè bạn với nhau, để bạn được thông tin sớm phòng trường

hợp tôi quyết định tuyên bố

Về Líp-nếch thì Côn-bơ, rõ ràng, đang cố biện bạch trước

Cốt-ta, dựa vào bức thư của bạn, biến Líp-nếch thành người giơ đầu

chịu báng vì quid pro quo3* phát sinh do l ỗi của chính anh ta, chứ

không phải Líp-nếch689 Câu châm ngôn Peccant reges, plectuntur

Achi vi4 * - vẫn luôn luôn đúng

1*

Gốt-phrít Kin-ken (ở đây được gọi giễu cợt là I-ô-han theo tên của vợ ông ta là

I-ô-ha-na Kin-ken, người đóng vai trò lớn trong hoạt động của ông ta)

2*

Nhân vật trong vở kịch của Gơ-tơ "Tấn kịch đưa tiễn mùa đông, cũng hợp cả

sau lễ Phục sinh, về linh mục Brây, nhà tiên tri giả hiệu"

3*

- sự rắc rối

4*

Vua mắc lỗi thì những người A-khây phải khổ (cải biến từ câu "Quidquid

delirant reges, plectuntur achivi" - "Dù cho những ông vua gàn dở có tạo ra cái gì

đi nữa thì những người A-khây vẫn khổ" Hô-ra-xơ "Thông điệp" cuốn thứ nhất,

thông điệp II)

Để phòng ngừa khả năng nảy sinh mọi hiểu lầm, tôi gửi kèm theo những đoạn (trích bức thư ấy gửi Líp-nếch) có liên quan đến chuyện P hô-gtơ

Ở LUÂN ĐÔN

[Luân Đôn, 28 tháng Mười một 1859]

Phrai-li-grát thân mến!

Tôi không phải là người chuyển thư, cũng không phải là luật

sư của Líp-nếch Tuy vậy tôi sẽ chuyển cho anh ấy bản sao những đoạn trích bức thư của bạn có liên quan đến anh ấy

Lời tuyên bố mà có lần tôi định đưa ra, tôi sẽ không công bố nữa,

vì nhớ rằng: "Odi profanum vulgus et arceo"2*

Tuyên bố này, tất nhi ên l à nhằm chống B ết -t a, nhưng chí nh

1*

Xem tập này, tr.664

2*

- "Tôi thấy đám dân đen thật đáng ghét và xa lạ với những điều thầm kín của tôi" (Hô-ra-xơ "Đoản thi", quyển thứ ba, đoản thi I)

814 MÁC GỬI PHÉC-ĐI-NĂNG PHRAI-LI-GRÁT, 28 THÁNG MƯỜI MỘT 1859 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 22 THÁNG CHẠP 1859 815

407

vì vậy, như bạn có thể thấy qua phần trình bày vắn tắt t uyên bố,

không khỏi liên quan đến bạn Cũng chính vì một điều mà tôi

thấy cần báo trước cho bạn biết, chưa nói gì đến sự thân thiết mà

gia đình bạn và gia đình Bết-ta được nhắc tới trong òpusculum1 *

của anh ta

Bạn chẳng thích thú gì khi thấy tên của bạn đã bị người ta kéo

vào câu chuyện P hô-gtơ Tôi mặc kệ Phô-gtơ và sự dối trá đê hèn

của ông ta trong tờ "Handels - Courier"690 ở Bi-lơ, nhưng tôi không

muốn tên tôi làm mặt nạ cho những người ranh ma của cánh dân

chủ Bạn biết đấy, nếu người nào đó bị buộc phải viện dẫn nhân

chứng thì không ai có thể "ngăn cấm" việc bị gọi ra toà làm nhân

chứng Theo tập quán về luật pháp cũ của nước Anh, các nhân

chứng trốn tránh việc cung khai, thậm chí có thể- horribile dictu2 *

- bị tử hình

Cuối cùng, về những lợi ích của đảng, thì tôi đã quen với việc

báo chí bôi nhọ tôi vì toàn đảng và việc những lợi ích cá nhân của

tôi bị tổn hại thường xuyên vì lợi ích của đảng; mặt khác, tôi cũng

không quen trông đợi người ta coi trọng lợi ích cá nhân của tôi

Gửi lời chào bạn

Ở LUÂN ĐÔN

Man-se-xtơ, 22 tháng Chạp 1859 Chị Mác thân mến!

Tối na y tôi rỗi rãi đến mức có thể gửi một tá chai rượu đến anh chị nhân ngày lễ Tôi hy vọng anh chị sẽ thí ch thứ rượu này và

nó sẽ làm cho cả nhà vui vẻ hơn

Rượu sâm banh và Boóc-đô (Sa-tô đ'Ac-xen) có thể uống ngay được, còn rượu Poóc-vây thì cần để lại một thời gian, phải đến Tết mới đạt tiêu chuẩn cần có

Tôi thật sự bực bội với tất cả hiện tượng Phrai-li-grát1 * Lại vẫn câu chuyện cũ với cái bọn hèn mạt của những kẻ văn chương sáo rỗng ấy: họ lú c nào cũng muốn đượ c báo chí tán dương, được vĩnh viễn nhắc đi nhắc lại về họ với công chúng

và muốn bài t hơ tồi t ệ mà họ nặn ra quan trọng đ ối với họ hơ n

cả sự ki ện lớn nhất trên thế giới Và bởi vì tất cả những vi ệc

nà y không thể tiến hành đ ượ c nếu không có một t ổ chức bầy mưu lập kế, nên hoàn toàn tự nhiên là một tổ chức như vậy trở thành nhu cầu yếu nhất, còn chí nh chú ng ta, những người cộng sản bất hạnh, tiếc rằng lại hoàn toàn không t hí ch hợp để làm

vi ệc này, và hơn thế nữa: chúng ta biết quá rõ tất cả cái trò gian bịp nà y, cười nhạo cái t ổ chức du s uccès2 * kiểu ấy và cảm t hấ y

1*

Xem tập này, tr.646-652, 654-656 và 662-664

2*

- thành công

816 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 22 THÁNG CHẠP 1859 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 22 THÁNG CHẠP 1859 817

408

sự ghê tởm gần như tội lỗi đối với sự nổi tiếng Và nếu một nhà

thơ như vậy chính vì thế mà thấy ngại ở trong đảng, thì điều này

chỉ chứng minh sự nông cạn vô cùng của anh ta, vì ở đây anh ta

không hề gặp phải một sự tranh đua nào, sự tranh đua vẫn được

đảm boả cho anh ta ở những nơi khác; và anh ta còn thể hiện sự

hạn chế hơn nữa của mình, khi anh ta xông vào nơi mà sự ganh

đua của Kin-ken đã đối lập trước với anh ta Nhưng chị muốn gì?

Nhà thơ cần có sự tán dương, nhiều sự tán dương để tồn tại, - còn

vợ anh ta thì cần có thêm nhiều sự tranh đua hoặc hoàn toàn

không có sự tranh đua nào Vợ nhà thơ chỉ say mê một điều là

hàng ngày người ta mang cho công chúng Phéc-đi-năng thiên tài

hào hiệp của chị ta, cả bản thân chị t a, cả những người nối dõi lý

thú của chị ta, cả mèo, chó, thỏ, những con chim hoàng yến và

những kẻ ăn bám khác và hơn nữa, để tất cả những cái đó được

bao bọc bởi ánh sáng pháo bông, bởi tính đa cảm và sự dối trá

lãng mạn Mà vợ nhà thơ muốn gì, thì nhà thơ cũng nhất định

muốn như vậy, hơ n thế nữa bà vợ còn nói với anh ta đúng cái

điều đang ẩn giấu trong sâu thẳm của tâm hồn anh ta Thật đúng

là tờ "Vol k" nào đó ! Đó là "Gart enlaube" - t ờ báo t huộc loại

hoàn toàn khác, còn tên Bết-xi-khơ dầu mỡ là con người hoàn

toàn khác với những người cộng sản nà y691 Trên tờ "Gartenlaube"

người ta còn coi chúng như một gia đình các nhà t hơ, nói về

chúng ta hàng tuần, và anh chàng thọt Bết-xi-khơ ấy không bỏ lỡ

cơ hội để khỏi nói thêm cho chúng ta một lời khen nho nhỏ hoặc lời

quảng cáo Đúng vậy, Kin-ken, vì thơ ca của mình, thứ thơ ca tồi

hơn của chúng ta rất nhiều, lại được nhiều lời khen hơn chúng ta,

những chuyện tiếu lâm về ông ta cũng nhiều hơn, nhưng chính ông

ta lại là anh của Bết-xi-khơ Không sao, với thời gian, tất cả sẽ ổn

thoả Và rồi lễ kỷ ni ệm Si-lơ nữa chứ! Mà chính người cọng sản

ấy lại coi thường và chế giễu Si-lơ, - làm sao có thể tổ chức với

họ lễ kỷ niệm Si-lơ được? Nhưng vì lễ kỷ niệm Si-lơ còn quan trọng

hơn toàn bộ lịch sử thế giới khác ! Và chẳng lẽ Si-l ơ sinh ra cách đây 100 năm không phải để cho chúng ta bây giờ soạn ra bài tụng thi về ông1 *

Cũng cần nói thêm ở đây rằng Phrai-li-grát hào hiệp với toàn bộ thơ ca của mình đã nhiều năm gặp bước gian truân, mà một ít điều anh ta vắt óc ra được, thì quá tồi Buộc phải dùng đến những mưu kế khác nhau, như toàn tập sáng tác v.v., mà điều này cũng không phải hàng ngày có thể làm cơ mà Vậy là để không bị lãng quên hoàn toàn thì quảng cáo ngày càng trở thành nhu cầu thiết yếu Quả thật, ai đã nói về Phrai-li-grát từ năm 1849 đến năm 1859? Không ai nói cả Chỉ có Bết-xi-khơ một lần nữa lại phát hiện ra tác giả cổ điển này, con người đã bị lãng quên tới mức chỉ được dùng như món quà ngày lễ Giáng sinh và ngày l ễ thánh, và được nhắc t ới trong lịch sử văn học, chứ không phải trong chính nền văn học Trong chuyện này, người có lỗi tất nhiên không phải ai khác ngoài Các Mác với "hơi thở" của mình Nhưng một khi Phrai-li-grát được tờ "Gartenlaube" tán dương, - chị sẽ thấy anh ta lập tức vung vãi thơ ca ra!

Và cái chuyện om sò m nhỏ nhen, đê hèn và đáng t hương với các nhà thơ nà y là cái gì thế! Vì vậ y mà dù sao tôi cũng khen ngợi Di-ben: mặc dù là nhà thơ tồi, nhưng anh ta tự mình bi ết

rõ anh ta hoàn t oàn là tên bịp bợm và chỉ đòi hỏi có một điều

- đượ c người ta cho phép làm nghề quảng cáo, như một công

vi ệc cần thiết hi ện na y, vì không có nó thì anh ta chẳng là cái

gì cả

Cái chí nh l à chị đừn g quá phi ền l ò ng về t ất cả những cuộ c

1*

Xem tập này, tr.631-633

818 ĂNG-GHEN GỬI GIEN-NI MÁC, 22 THÁNG CHẠP 1859

409

tranh luận này Phrai-li-grát với "tính cách"1* của anh ta, sẽ bộc lộ

những thói xấu mà lúc cần thiết có thể ghìm anh ta lại được Nhưng

lúc này thì, trong chừng mực có thể, không hề có sự đoạn tuyệt nào

Tôi rất tiếc rằng ngày thứ sáu tôi không thể đến thăm anh chị;

tuy nhiên ở chỗ chúng tôi đang có những thay đổi, tỷ dụ như,

hôm qua tôi làm việc cật lực, đến tận 10 giờ kém 15 tối, thành

thử không thể nói gì đến chu yến đi được

Vậy nhờ chị chuyển lời thăm hỏi chân thành của tôi đến Mo-rơ và

các tiểu thư2* nhé

Ph.Ăng-ghen

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga tr ong C.Mác và

Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản l ần thứ nhất,

Có ý ám chỉ một dòng trong chương XXIV bản trường ca châm biếm của

Hai-nơ "Át-ta Tơ-rôn" - "không phải tài năng, nhưng là tính cách"

2*

- Gien-ni và Lau-ra Mác

PHỤ LỤC

821

410

1 GIEN-NI GỬI ĂNG-GHEN

rõ ràng

Lúc nà y tôi đang phải tính s ổ với ông b ộ trưở ng nội vụ3 *về

kh oản t hừa k ế nhỏ b é của t ôi C hắc an h s ẽ n hớ ra l à t r on g s ố

1*

- Tên lóng của Mác xuất phát từ cách phát âm của trẻ con gọi Sác-li (Các) của người Anh

822 GIEN-NI GỬI ĂNG-GHEN, 28 THÁNG BA 1857 GIEN-NI GỬI ĂNG-GHEN, 28 THÁNG BA 1857 823

411

giấy tờ để lại của bác tôi1 * có một lô thư từ và bản thảo của ông

nội2 * là công tước ở Brao-nơ-svai-gơ, bộ trưởng chiến tranh Vì

những thư từ và bản thảo ấy có tư liệu lịch sử quân sự về cuộc

chiến tranh bảy năm, nên Chính phủ Phổ, thông qua ngài Phôn

S ác-nơ-hoóc-xtơ l àm trung gian, đã tiến hành thương lượng với

cha tôi3*, vì có ý định mua chúng Nhưng rồi ông anh tôi xuất

hiện và cuối cùng chúng tôi thấy những điểm thật kỳ lạ về việc

thừa kế như sau: về những cuốn sách được tìm thấy thì ông bộ

trưởng, vì "lý do hết sức tôn trọng" đã giữ lấy cho mình bằng 10

ta-le Còn gì tồi tệ hơn là việc ông ấy quyết định bán đấu giá ở

Brao-nơ-svai-gơ với giá 11 ta-le và vì sự kính trọng mà tự tiện

lấy cho mình phần quan t rọng hơn, định giá 10 t a-le, vả lại bắt

tôi chịu chi phí chuyên chở phần này từ Brao-nơ-svai-gơ đến

Béc-lin Thật là một sự kính trọng lạ lùng ! Nhưng Casus belli4 *

thực sự còn ở phía trước Tiếp theo ông ấy viết thông qua người

thư ký của mình:

"Ngoà i nhữ ng c uốn sá c h cò n tì m t hấ y nhiề u bả n t hả o, và tr ong số đ ó có một số

l ượng k hô ng nhi ề u nhữ ng bả n t hả o c ủa ô ng bộ trư ởng quá c ố Phô n Ve -xt ơ-pha-l e n, -

phầ n nà o c ó nội d ung về l ịc h sử c hiế n tra nh Tuy nhiê n, số nà y, t hường t hư ờng, có

nhiề u đ oạ n bỏ sót và nhiề u k hiế m k huyết hết đá ng kể và k hô ng t hể có ý nghĩ a về mặt

vă n học "

Như vậy, không gửi cho tôi bản kê khai tài sản đã được chứng

thực, và không q uan tâm đến vi ệc định giá tất cả những giấ y tờ

ấy, họ tính trước rằng bằng cáchvội vàng họ có thể chiếm đoạt

họ về giá trị của những giấy tờ này và đã chất vấn xem họ định làm gì với chúng Sự im lặng thật đáng chú ý Ông anh nghĩ rằng tôi, cũng giống như các chị em gái trung quân của tôi, sẽ lập tức nhượng bộ anh ấy với tư cách một"người chủ" gia đình hùng mạnh Nhưng ở đây anh ấy đã nhầm

Hiện tại thì tôi mới chỉ "hỏi han một cách mềm mỏng", để sau

đó dần dần đưa ra những yêu cầu về quyền "sở hữu" của mình Tôi rất nóng lòng chờ thư anh Trong tâm trạng đang bị khích động hiện na y ở Béc-lin, chúng tôi lúc này có thể dễ dàng gâ y nên một chuyện ầm ĩ Nhưng vì kính trọng mẹ tôi, chúng tôi quyết định

là lúc đầu nên bày tỏ ý kiến một cách bình tĩnh hơn

Chúng tôi hy vọng được gặp anh ở đây trong tuần tới

Gửi anh lời chào chân thành

Gien-ni Mác

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXII, 1929

In theo bảng viết tay Nguyên văn l à ti ếng Đức

1*

- Ca-rô-li-na Phôn Ve-xtơ-pha-len

824 GIEN-NI MÁC GỬI ĂNG-GHEN, KHOẢNG 12 THÁNG TƯ 1857 GIEN-NI MÁC GỬI ĂNG-GHEN, KHOẢNG 11 VÀ 13 THÁNG TÁM 1857 825

412

2 GIEN-NI MÁC GỬI ĂNG-GHEN1*

Ở LUÂN ĐÔN

[Luân Đôn, khoảng 12 tháng Tư 1857]

Ăng-ghen kính mến!

Theo lệnh của giáo sĩ2*, một người tàn tật viết thay cho một

người khác S a-li3 * bị đau một nửa đầu, bị đau răng kinh khủng,

rồi đau tai, đầu, mắt, họng và có trời biết còn đau cái gì nữa Cả

thuốc phiện, cả crê-ô-dốt đều không có tác dụng Răng thì phải

nhổ, mà anh ấy không cho nhổ, và thế là tôi phải cầu cứu anh

viết giúp một bài gì đó cho ngày thứ sáu Đề tài thì hoàn toàn

không quan trọng Ví dụ, việc chuyển quân và tàu thủy đến

Trung Quốc, việc thay đổi tổ chức của quân đội Nga; hoặc là

về Bô-na-pác-tơ hay về Thụ y Sĩ, hoặc một chuyện vui nào đó

hay điều gì khác nữa Chỉ một cột là đủ Mà hiển nhiên là với

điều ki ện là anh đã khỏi đau mắt Nếu có thể đượ c, anh t hảo

mấy dòng viết cho biết anh có thể viết bài báo được không Thuốc

In theo bảng viết tay Nguyên văn là ti ếng Đức

3 GIEN-NI MÁC GỬI ĂNG-GHEN693

826 GIEN-NI MÁC GỬI ĂNG-GHEN, KHOẢNG 11 VÀ 13 THÁNG TÁM 1857 GIEN-NI MÁC GỬI CÔN-RÁT-SRAM, 8 THÁNG CHẠP 1857 827

413

nhận được Trong một bức thư có những nhận xét về các quân

đội, còn trong bức thư thứ hai - về đội tàu lớn

Cách đây mấy ngày anh chàng hề Ét-ga-Bau-ơ có đến chỗ

chúng tôi vào một buổi tối; thiếu thứ dầu cá anh chàng trở thành

ngốc nghếch2 *, thế mà lại cố tỏ ra sắc sảo Việc gắng sức của anh

ta ghê gớm đến mức tôi gần như ngất đi, còn Các thì không phải

nghĩa bóng, mà đúng nghĩa đen - phát buồn nôn

Giôn-xơ đã mất vợ và giờ đây đã trở thành chàng trai vui tính;

anh ấy bi ến tất cả những người Ấn Độ t hành C ô-sút và ca ngợi

những người yêu nướ c Ấn Độ Đối thủ của anh ấy là Ri-sác

Hác-tơ đức hạnh, phục vụ phái Uốc-các-tơ, bây giờ là luật sư ở

Côn-khôn Các đã được nghe lời bào chữa của anh nà y ở đó

Tôi hy vọng rằng bức thư tới của anh sẽ lại ma ng đến những

tin tốt đẹp; tất cả chúng tôi đều lo cho anh

Rượu có ảnh hưởng tuyệt vời đối với tôi Rượu nho Xê-rét rất

ngon Rượu Poóc-vâ y hình như không ngon vậy, nhưng tôi rất thích

vì vị ngọt của nó Nó sẽ chữa cho tôi khỏi bệnh

Gửi anh lời chào chân thành

Gien-ni Mác

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

Brief wechel z wi schen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản vi ết t ay Nguyên văn là tiếng Đức

Ở ĐẢO GIỚC-XI

Luân Đôn, 8 tháng chạp 1857

9, Graftonterrace, Maitlandpark,

Hampstead Sram kính mến!

Chúng tôi không nghe tin tức gì về anh lâu đến mức tất cả đều nóng lòng chờ tin của anh Chúng tôi thường nói về anh và không thấ y tiếc điều gì nhiều như tiếc việc chúng tôi không có khả năng rút ngắn, dù chỉ chút ít được những ngày mùa đông cô đơn và kéo dài của anh và làm cho chúng trở nên vui đôi chút

Nếu anh thấy không quá nặng nề đối với anh, t hì anh hãy cho mọi người được nghe tin tức của anh !- Anh sẽ nói gì, tỷ dụ, về

sự náo loạn khắp mọi nơi? không phải là sự thật sao, vì ta thậm chí cảm thấy vui mừng vì sự thất bại phổ biến và sự xáo trộn rộng khắp của những đồ cũ bỏ đi ấ y Tôi hy vọng những người thân của anh không còn vin vào cuộc khủng hoảng để bỏ anh,

và hy vọng trong thực t ế, anh không khổ như tất cả mọi người Mặc dù chúng tôi cảm t hấ y rất rõ cuộc khủng hoảng của M ỹ trên ví t iền của chúng tôi , vì đáng l ẽ vi ết hai lần trong một t uần thì Các chỉ viết không quá một lần cho tờ "Tri bune", tờ báo đã

từ chối tất cả các p hóng viên châu Âu, ngoài B ây-ác-đơ Tay-l o

và Các, nhưng anh có thể dễ dàng hình dung được tâm trạng phấn chấn của Mác như thế nào Tất cả khả năng làm vi ệc trướ c đây của anh ấy và nghị l ực cũng như sự sảng khoái và ti nh thần

828 GIEN-NI GỬI CÔN-RÁT-SRAM, 8 THÁNG CHẠP 1857 GIEN-NI MÁC GỬI CÔN-RÁT-SRAM, 8 THÁNG CHẠP 1857 829

414

vui vẻ đang bị kìm nén lại trong nhiều năm kể t ừ khi tai họa trên

trời giáng xuống chúng tôi - cái chết của đứa con kháu khỉnh,

yêu quý của chúng t ôi1 *mà nỗi đau buồn về cháu không bao giờ

nguôi trong lòng tôi - đã quay trở lại Ban ngày Các làm việc để

đảm bảo bữa ăn thiết yếu, ban đêm anh ấy làm việc để hoàn

thành cuốn sách kinh tế chính t rị học của mình Lúc này, khi

công trình đó đã trở thành nhu cầu thiết yếu của thời đại, chắc

cũng sẽ tìm được một người xuất bản sách tàm tạm nào đó

Ngoài chúng tổi a thì cả Lu-pu-xơ và Stếp-phen cũng bị khổ sở

trực tiếp vì cuộc khủng hoảng này Lu-pu-xơ thì bị mất những

giờ dậy chính, vì hãng bị phá sản, còn S tếp-phen thì không thể ở

lại Brai-tơn lâu hơn vì chuyện Ấn Độ2 *, vì việc giảng dạy cho

học viên ở trường quân sự Ấn Độ đột nhiên bị ngừng lại Thêm

vào đó, cô em gái anh ấy bị mất tài sản nhỏ của mình vì sự phá

sản của một chủ nhà băng nào đó Đron-ke nhỏ bé tự lực bắt đầu

sự nghiệp của mì nh ở Gla-xgô Tôi nghĩ toàn bộ cuộc bút chiến

trên báo chí ở Gla-xgô chống "những người không trung thực,

bắt đầu s ự nghiệp mà không hề có chút vốn li ếng", đ ều có liên

quan đến con người nhỏ bé này Phrai-li-grát hiện còn ngồi

vững ở Crédit Mobilier nhỏ bé này Tuy nhiên nếu những ti n

đồn xấu về Crédit Mobilier Pa-ri đang sa lầy ngày càng sâu là

đúng, thì cả Phrai-li-grát cũng sắp s ửa đổ nhào và buộc phải

vứt bỏ chức vị người quản l ý Đối với anh bạn Líp-nếch đứng

đắn và đáng kính của chúng ta thì cuộc khủng hoảng dường như

chưa gây ra ấn tượng gì sâu sắc, ít ra là chưa ảnh hưở ng đ ến

trạng t hái thể lực của anh ấy; anh ấy hoàn t oàn còn giữ được sự

ngon mi ệng mà tất cả mọi người đều biết rõ, sự ngon mi ệng như

1*

- Ét ga Mác

2*

Ý nói cuộc khởi nghĩa giải phóng dân tộc ở Ấn Độ

định mệnh, tuyệt diệu, kỳ lạ và giữ được cả sự say mê muôn thuở đối với lát dăm-bông mỏng

những người phi-li-xtapháp luật ở đó, cuộc khủng hoảng đã ảnh hưởng mạnh đến việc tiêu dùng các đồ uống có rượu; không ai có thể ngồi yên ở nhà, một đối một với gia đình và với mọi sự lo toan, các câu lạc bộ nhộn nhịp hẳn lên và mức tiêu dùng rượu ngọt tăng mạnh Người nào bị cuộc khủng hoảng động đến càng sâu sắc, thì càng cố vui vẻ nhiều hơn, rồi đến sáng hôm sau là một ví dụ rất tiêu biểu của sự nôn nao khó chịu về tinh thần và thể chất Ở Man-se-xtơ trong những ngà y này đã có 8-9 chủ công xưởng hoàn toàn bị phá sản Nhưng không ở đâu điều đó trông có vẻ kỳ diệu như ở Hăm-buốc Chưa bao giờ có một sự kinh hoàng đầy đủ và điển hình như vậy Hãng Un-béc-gơ và Cra-mơ đã phá sản trong khi mắc sổ nợ là 12.000.000 mác (trong số đó có 7 triệu kỳ phiếu), mà có số vốn không quá 300 000 mác ! ! ! Ở đó lúc này tất cả đều bị mất giá, hoàn toàn mất giá, trừ bạc và vàng.Tuần trước Cri-xti-an Ma-ti-ác Sruê-đơ cũng đã bị phá sản Hãng của Đ.G.Sruê-đơ và bè bạn ở Luân Đôn điện về: Nếu 2 triệu má c là đủ thì hãng có thể gửi số tiền này đi bằng bạc Trả lời: 3 triệu hoặc hoàn toàn không có gì; hãng không thể đảm bảo được 3 triệu và Cri-xti-an Ma-ti-ác bị tiêu tan Một hãng lớn của Mỹ, mà sau hai tuần lễ đàm phán, gần đâ y

đã được một ngân hàng của Anh cho va y 1 triệu và bằng cách đó

mà được cứu vãn, là hãng Gi.Pi-bô-đi Liên hệ với người mà tổ chức các bữa tiệc hàng năm vào dịp ngày 4 tháng Bảy694 nà y, tôi

nả y ra ý nghĩ về anh chàng ngốc Hai-nơ-txen Tuy "Pionier" của anh ta (mặc dù có sự cộng tác của bậc trượng phu cách mạng quốc gia vĩ đại nhất, sinh viên Các-lơn Blin-đơ) đã giảm xuống một nửa chí nh vì cuộc khủng hoảng, nhưng anh chàng ngốc này dẫu sao

1*

Xem tập này, tr.281-286