[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 30 phần 1 ppt

Trong lá thư của mình gửi Lát-xan, anh có thể trực tiếp nhắc nhở rằng tôi đã từng coi đó là một thứ âm mưu bí mật của ông ta và của Đun-cơ câu kết với Phô-gtơ, khi ông ta gây cản trở ch

Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!

10 mác gửi ăng-ghen, 25 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 24 tháng tư 1860 11

Toàn tập C.Mác và Ph Ăng-ghen xuất bản theo quyết định của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam

Hội đồng xuất bản toàn tập C Mác và Ph Ăng- ghen

GS Nguyễn Đức Bình Uỷ viên Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương

Đảng cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng

GS Đặng Xuân Kỳ Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chủ nghĩa

Mác - Lê - nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch (thường trực) Hội đồng

GS.PTS Trần Ngọc Hiên Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, uỷ viên

PGS Hà Học Hợi Phó trưởng ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương

Đảng cộng sản Việt Nam, uỷ viên GS.PTS Phạm Xuân Nam Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Tổng biên tập

tạp chí Vietnam Social Sciences, uỷ viên

GS Trần Nhâm Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản chính trị

quốc gia, uỷ viên

GS Trần Xuân Trường Trung tướng, Viện trưởng Học viện chính trị - quân

Thư từ (Tháng giêng 1860 - tháng chín 1864)

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

Sự Thật

Hà Nội - 1997

độc lập; tính tích cực chính trị của họ ngày càng tăng

Trong hoàn cảnh đó, bằng những hoạt động lý luận và thực tiễn của mình, C.Mác, Ph.Ăng-ghen và các bạn chiến đấu của hai ông đã giúp cho giai cấp vô sản nhận thức rõ những lợi ích giai cấp của họ, đã góp hết sức mình vào việc thúc đẩy thành lập các đảng vô sản cách mạng, giáo dục giai cấp công nhân tình đoàn kết quốc tế, trên cơ sở đó chuẩn bị nền tảng cho việc thành lập một tổ chức quần chúng quốc tế của giai cấp vô sản vào tháng Chín 1864 - Hội liên hiệp công nhân quốc tế Mác vẫn tiếp tục soạn thảo học thuyết kinh tế của ông Đây là một trong những hoạt động khoa học chủ yếu của Mác trong thời kỳ này Những bức thư trong tập này cho độc giả thấy rõ lịch sử ra đời của bộ Tư bản và giúp cho độc giả hiểu rõ hơn nội dung của tác phẩm này Chúng cũng cho thấy những hoạt động khoa học của Ăng-ghen trong lĩnh vực lý luận quân sự và những đánh giá của Mác và Ăng- ghen đối với những sự kiện quan trọng diễn ra trên trường quốc tế: những triển vọng cách mạng ở Hợp chúng quốc, tính tích cực cách mạng của giai cấp công nhân Anh, phong trào ở Ba Lan và ở Nga, nhất là sự tham gia của nông dân Ba Lan và nông dân Nga vào các cuộc khởi nghĩa, cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân các nước châu Mỹ la-tinh

Tập này được dịch dựa vào bản tiếng Nga bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen, tập 30, do Nhà xuất bản sách Chính trị quốc gia Liên Xô xuất bản tại Mát-xcơ-va năm 1963 Ngoài phần chính văn, chúng tôi còn in kèm theo phần chú thích và các bản chỉ dẫn do Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lê-nin Liên Xô (trước đây) biên soạn để bạn đọc tham khảo Các tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăng-ghen được nhắc

đến trong tập này đều được dẫn theo C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, tiếng Việt,

do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản tại Hà Nội và được ghi vắn tắt là

Toàn tập, tiếp đó là số tập, năm xuất bản tập đó và số trang đề cập đến vấn đề được

dẫn

10 lời nhà xuất bản 11

Đồng thời với việc xuất bản bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen, chúng tôi sẽ

tổ chức biên soạn sách giới thiệu nội dung mỗi tập và các tư tưởng cơ bản trong các

tác phẩm chính của hai nhà kinh điển

Tháng 5-1997

Nhà xuất bản chính trị quốc gia

Phần thứ nhất

Thư từ trao đổi giữa C.Mác và Ph.Ăng-ghen

Tháng Giêng 1860 - Tháng Chín 1864

N¨m 1860

1 m¸c göi ¡ng-ghen

Phrai-li-14 mác gửi ăng-ghen, 25 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 24 tháng tư 1860 15

grát của anh1*

_

1* Nguyên bản lá thư của Phrai-li-grát, được dẫn ra trên đây, đã được Mác gửi

cho Ăng-ghen cùng với lá thư của mình Phần đầu lá thư của Mác được viết ở dưới

bức thư của Phrai-li-grát trên tờ giấy đó

Tôi chưa bao giờ tiếp nhân vật “Rai-phơ” này tại nhà tôi, bởi vì

tôi thấy hắn có vẻ khả nghi, thậm chí còn hơn là khả nghi, do

hành vi của hắn trong vụ án những người cộng sản Trái lại, “nhà

soạn thơ thợ vườn” lại đặt hắn dưới sự bảo trợ của mình và đặt hắn

lên cổ Líp-nếch Từ đó anh chàng này sống bằng tiền của Líp-nếch,

Láp-lan-đét-xơ1, Le-xnơ, Sruê-đơ và của những người nghèo khổ

khác, và thậm chí còn bắt người ta phải quyên góp cho mình

trong Hội công nhân1

Lá thư dẫn ra trên đây của Phrai-li-grát là tất cả những gì mà

tôi nhận được của nhân vật người xứ Tơ-tông ấy từ thời kỳ xảy ra

cuộc rút lui vĩ đại2 Đồng thời lá thư ấy cũng buồn cười làm sao

Thật là một mánh khoé tinh xảo tỏ vẻ oai vệ, mà đằng sau đó

ẩn giấu lương tâm không trong sạch của một chú chó lông xù

Phrai-li-grát tưởng rằng những dấu chấm than có thể làm tăng

tính chất tầm thường “Đảng” phải giữ một “lập trường” Đối với

cái gì vậy? Đối với “sự sa đoạ” của Vin-hem Giô-dép Rai-phơ, đối

với “con người rác rưởi ấy”, theo cách nói của người bạn của Bê-ta

Thật là một sự xấc láo! Tiện thể tôi có một nhận xét: “Liên minh

những đại phu Đức” - do một anh chàng thợ xếp chữ đáng nghi

ngờ có tên là Xin-nơ nào đó thành lập - đã bầu “làm thành

viên danh dự” của mình các nhân vật sau đây: hoàng tử An-be,

Gốt-phrít Kin-ken, C.Blin-đơ và Ph.Phrai-li-grát Hê-ru-xcơ dĩ

nhiên là đã chấp nhận tấm văn bằng ấy3

Đến thứ hai tuần tới lại sẽ đến hạn tôi phải trả 1 pao xtéc-linh

cho toà án quận Mê-ri-le-bôn Đồng thời tôi cũng nhận từ toà án

quận Oét-min-xtơ (thay mặt chủ hiệu bánh mỳ) tờ giấy đính kèm

theo ở đây, xin gửi trả lại tờ giấy này Những điều tôi đã từng tiên

đoán thì nay bắt đầu trở thành hiện thực Nếu một kẻ tiểu thị dân

tìm được con đường vào toà án quận thì những người khác cũng sẽ

_

1  An-đe-xơ

tìm được con đường tới đó Nếu cứ sẽ tiếp diễn điều đó thì, thú thực, tôi không biết sẽ chịu đựng tiếp như thế nào nữa Những điều khó chịu liên tục xảy ra ấy đặc biệt không thể chịu đựng nổi bởi lẽ tôi hoàn toàn không tiến lên được trong công việc của mình4

Bài báo ngắn đăng trên tờ “Militọr - Zeitung” ở Đác-mơ-stát rất đúng lúc5 Với bài báo đả kích của mình1*, anh ta đảm bảo cho mình ở Đức địa vị một nhà phê bình quân sự Trong dịp thuận tiện gần nhất, anh hãy cho xuất bản một tài liệu nào đó, đề tên mình và thêm vào đó dòng chữ: tác giả “Pô và Ranh” Bọn kẻ thù

đểu cáng của chúng ta dần dần sẽ nhận ra rằng chúng ta được lòng công chúng mà không xin phép bản thân công chúng ấy, cũng như không xin phép các Bê-ta của họ

Theo ý tôi, hiện nay trên thế giới đang diễn ra những sự kiện hết sức vĩ đại - một mặt đó là phong trào của những nô lệ ở Mỹ,

được mở đầu sau cái chết của Brao-nơ6, và mặt khác, là phong trào của những nô lệ ở nước Nga Tất nhiên anh đã nhận thấy rằng giới quý tộc ở Nga đã trực tiếp cổ động cho hiến pháp, và đã

có hai hoặc ba thành viên của những gia đình quý phái nhất bị

đẩy đến Xi-bi-ri Đồng thời vua A-lếch-xan-đrơ cũng đã làm hỏng quan hệ của mình cả với nông dân vì ông ta tuyên bố trong tuyên ngôn gần đây nhất của mình rằng “nguyên tắc công xã” sẽ phải biến mất cùng với sự giải phóng Phong trào “xã hội” ở phương Tây và ở phương Đông đã bắt đầu như thế đó Cùng với sự phá sản sắp diễn ra ở Trung Âu, điều đó sẽ là sự kiện có tầm vóc lớn lao Tôi vừa đọc thấy trên tờ “Tribune” rằng ở Mi-xu-ri đã nổ ra cuộc khởi nghĩa mới của các nô lệ - tất nhiên là cuộc khởi nghĩa ấy

đã bị đàn áp7 Nhưng tín hiệu đã được phát ra Nếu tình hình sẽ _

1* Ph.Ăng-ghen Pô và Ranh

18 mác gửi ăng-ghen, 25 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 24 tháng tư 1860 19

trở nên ngày càng nghiêm trọng hơn thì điều gì sẽ xảy đến với

Man-se-xtơ?

Lê-ô-nác-đơ Hoóc-nơ đã rời khỏi cương vị của mình Bản báo

cáo ngắn ngủi cuối cùng của ông đầy sự mỉa mai đau xót Liệu

anh có thể tìm hiểu xem những chủ xưởng ở Man-se-xtơ, có can

dự vào sự từ chức ấy không?

Qua báo cáo của các viên thanh tra công xưởng8 (từ “năm

1855” đến “nửa đầu năm 1859”) thấy rằng nền công nghiệp của

Anh đã phát triển một cách phi thường từ năm 1850 Kể từ sau

ngày xuất hiện tác phẩm của anh “Tình cảnh giai cấp lao động” (ở

đây tôi vừa đọc lại nó trong Bảo tàng1*), tình hình sức khoẻ của

công nhân (của người lớn) đã tốt lên, trong khi đó tình hình sức

khoẻ của trẻ em lại xấu đi (tình hình tử vong)

Gửi lời chào nhé

C.M của anh

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách

Der Briefwechsel zwischen F Engles und

K.Marx Bd.II, Stuttgar, 1913 và công bố

toàn văn bằng tiếng Nga trong C.Mác và

Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ

đây? Xem ra ngài Lát-xan đã rất phật lòng bởi lá thư gần đây nhất của tôi, cho nên ông ấy tuyệt nhiên không cho biết tin gì về mình10

Sẽ rất tốt nếu anh sẽ viết xong bài báo vào thứ sáu hoặc vào thứ bảy (có chuyến tàu biển đi qua Coóc1*)

Gửi lời chào nhé

C.M của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách Der Briefwechsel zwischen F Engels und K.Marx Bd.II, Stuttgar, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

Man-se-xt¬, 26 th¸ng Giªng 1860

Anh Mo-r¬ th©n mÕn!

22 ăng-ghen gửi mác, 26 th áng giêng 1860 ăng-ghen gửi mác, 26 tháng giêng 1860 23

Vì mai là ngày của tờ báo “Tribune”11, cho nên đáng tiếc là lại

không có tài liệu; mấy bài báo nhỏ về Ma-rốc và một bài tin đăng

trên tờ “Times” vẫn chưa nói lên điều gì về trận chiến ở Ca-bô-Nê-grô,12

mà ngoài cái đó ra thì không có gì xảy ra cả; tuy nhiên, anh có thể

tìm được cho mình đủ tài liệu qua các cuộc tranh luận tại nghị viện

Tôi cũng chờ các tin tức về cuộc cải cách trong quân đội Phổ13

Quan điểm của anh về ý nghĩa phong trào của những nô lệ ở Mỹ

và ở Nga đang được chứng thực Câu chuyện xảy ra ở Hác-pơ-xơ -

Phê-ri cùng với tiếng vang dội lại của nó ở Mi-xu-ri đang mang

lại những kết quả14 ở miền Nam, đâu đâu người ta cũng trục

xuất những người da đen tự do ra khỏi các bang, còn trong bản

thông báo đầu tiên ở Niu Oóc về tình hình bông (U.P Rai-tơ và

công ty, công bố ngày 10 tháng Giêng 1860)15 tôi vừa mới đọc thấy

rằng bọn chủ đồn điền đã chuyển gấp số bông của mình đến các

cảng để bảo đảm cho mình tránh khỏi những hậu quả có thể xảy

đến do câu chuyện ở Hác-pơ-xơ-Phê-ri ở Nga tình hình cũng rất

phức tạp Tờ báo ở Au-xbuốc “Allgemeine Zeitung” giờ đây đã

có ở Pê-téc-bua một phóng viên rất giỏi về những vấn đề ấy Tuy

nhiên, ông này chú ý nhiều hơn đến phong trào lập hiến của giới

quý tộc, nhưng đương nhiên là phong trào này tạo đà cho nông dân

ở ấn Độ đang chín muồi một cuộc khủng hoảng to lớn Những

phần tử phi-li-xtanh nhìn nhận tình hình ấy như thế nào thì anh có

thể xét đoán qua những bản báo cáo về các thị trường gửi kèm theo

đây Giá cả nhiều loại sợi giờ đây cũng cao ngang như, và thậm chí

còn cao hơn đôi chút so với thời điểm giá cả lên cao nhất vào năm

1857, nhưng trong lúc đó bông rẻ đi 22/8-21/2 pen-xơ Chỉ riêng ở

Bớc-nơ-li đã có 26 xưởng đang được xây dựng; tại các địa phương

khác tình hình cũng đại thể như vậy ở đâu đâu công nhân cũng đều

dần dần nhận được khoản phụ thêm 10% vào tiền lương, và sắp tới

sẽ còn được nhận nhiều hơn nữa Theo tôi, việc sử dụng tư bản giả trong nền thương mại ấn Độ lại đang trở thành một hiện tượng hết sức phổ biến như vào những năm 1846-1847, và đa số người

ta mua chỉ vì đa số ấy buộc phải mua và không thể dừng lại được

Nhưng nếu điều này không xảy ra thì chỉ riêng sự tăng trưởng của sản xuất cũng sẽ phải gây ra một cuộc phá sản to lớn vào mùa thu hoặc chậm nhất là vào mùa xuân năm 1861

Bây giờ, những người Anh ngu ngốc đã tưởng rằng sắp tới họ

sẽ làm cho nước Pháp tràn ngập hàng hoá Một gã ngu ngốc, chủ một xưởng dệt vải hoa - thuộc số những kẻ ranh mãnh nhất - nói rằng với mức thuế quan bảo hộ 10% ở Pháp, hắn ta có thể tiến hành suôn sẻ công việc kinh doanh của mình ở đó và kiếm lời

được nhiều hơn 15% so với mức lời ở bất kỳ thị trường nào khác

Kẻ ngu xuẩn ấy tưởng rằng ở Pháp, các giá độc quyền có thể đứng vững được thậm chí ngay cả sau khi bãi bỏ độc quyền Không một

ai nghĩ đến điều sau đây: toàn bộ câu chuyện ấy đơn giản chỉ là một trò bịp bợm nhằm nắm được Giôn Bu-lơ ở phía yếu hiển nhiên, và cuối cùng thì hoàn toàn đánh lừa ông ta

Thực ra, cái ông Phi-sen, người đã từng viết cho công tước Cô-buốc-gơ1 bài văn châm biếm16 của ông ấy, còn bây giờ thì viết bài cho tờ “Free Press”, là ai vậy? Công tước Cô-buốc-gơ có những

sở thích của Uốc-các-tơ, điều này tôi đã nhận thấy ngay qua những đoạn trích từ bài văn đả kích ấy

Bây giờ Đron-ke đang giữ một chức vụ rất tốt ở Li-vớc-pun -

là đại diện thương mại của một công ty mỏ đồng Pháp - Tây Ban Nha, - anh ta được lĩnh 500 pao được đảm bảo cố định, và như người ta nói, anh ta có thể kiếm được đến 1000 pao Gác-ni-ê - _

1  éc-nơ-xtơ II

Pa-gie-x¬

26 mác gửi ăng-ghen, 28 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 28 tháng giêng 1860 27

thu xếp cho anh ta chức vụ đó Anh ta thường tới đây, nhưng luôn

luôn tránh gặp tôi và chỉ post festum1 mới chuyển lời chào đến tôi

Lu-pu-xơ2* bị viêm phế quản nặng, bây giờ có đỡ hơn, nhưng

anh ta vẫn lo sợ, vì hiện thời cảm thấy chưa hoàn toàn khoẻ hẳn

Anh ấy lại khởi sự cuộc chiến kinh niên với bà chủ

Bây giờ tôi rất bận rộn ở văn phòng, vì thế tôi biên thư không

đều đặn Hiện thời tôi chưa biết đến bao giờ mới chấm dứt các

công việc cặm cụi quá mức này, nếu như không nổ ra một cuộc

khủng hoảng, điều mà tôi hy vọng sẽ nổ ra

Cho tôi gửi lời chào đến quý phu nhân và các tiểu thư của anh

Ph.Ă. của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách

Der Briefwechsel zwischen F

Engels und K.Marx Bd.II,

Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

4 mác gửi Ăng-ghen

3* C.Phô-gtơ Vụ kiện của tôi chống tờ Allgemeine Zeitung

tập sách ấy cho anh Đó là tài liệu in lại (hoặc là lần xuất bản đầy

đủ thứ nhất) vụ kiện của ông ta ở Au-xbuốc, cùng với phần vào

đề Phần này đặc biệt nhằm chống lại tôi và hình như đó là lần tái bản được hoàn thiện thêm tác phẩm của Muy-lơ-Tên-lơ-rinh17 Khi nào cuốn sách này đến tay, ta sẽ phải quyết định xem phải làm gì Phau-sơ rất hồ hởi kể cho tôi rằng Phô-gtơ đã hạ thấp tôi với một thái độ khinh miệt được nhấn mạnh rõ ràng Tên vô lại ấy

cố thuyết phục những phần tử phi-li-xtanh Đức để họ tin rằng tôi sống ở đây cũng giống như tiến sĩ Cun-man, bằng tiền của công nhân v.v (dĩ nhiên, tôi không để vợ tôi biết tất cả trò bẩn thỉu này)

ở Béc-lin người ta đã bắt đầu xuất bản tờ tuần san quân sự mới1* Tôi nghĩ rằng anh phải viết thư ngay cho Lát-xan, lấy cớ là

cần có một số dữ kiện về tạp chí này Bây giờ chúng ta phải nhất thiết duy trì liên lạc với Béc-lin Câu trả lời của Lát-xan sẽ cho anh thấy là sẽ còn có thể cùng đi với ông ấy nữa hay không Trong trường hợp không thể - đây là điều không hay - tôi sẽ phải sử dụng tiến sĩ Phi-sen (viên thẩm phán Phổ) mà tôi sẽ nói đến dưới

đây Trong lá thư của mình gửi Lát-xan, anh có thể trực tiếp nhắc

nhở rằng tôi đã từng coi đó là một thứ âm mưu bí mật của ông ta

và của Đun-cơ câu kết với Phô-gtơ, khi ông ta gây cản trở cho việc

công bố lời tuyên bố của tôi về Phô-gtơ trên tờ “Volks - Zeitung”

(chính là lời tuyên bố đã được đăng trên tờ “Allgemeine Zeitung”2*), hoặc ít ra ông ta đã khuyên tôi không làm việc này Dĩ nhiên, sau nữa anh có thể ngỏ vài lời nói rằng do hành vi mập mờ của một số người bạn cũ trong đảng (nếu gặp dịp thì có vài lời nói kháy ám chỉ Phrai-li-grát), do tôi ở vào hoàn cảnh khó khăn và do có những hành động bỉ ổi mà tôi phải chống chọi lại, nên tâm trạng _

1* - Militọrische Blọtter

2* C.Mác Tuyên bố gửi Ban biên tập tờ Allgemeine Zeitung

của tôi thường rất buồn bực, và tôi đã cho anh biết rằng tôi đã viết

30 mác gửi ăng-ghen, 28 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 28 tháng giêng 1860 31

thư này đã làm ông ấy giận Về phần mình, dĩ nhiên là anh

phải đưa ra giả định rằng ông ta, tức Lát-xan, biết quá rõ về

tôi, nên không chấp nê sự thô lỗ tình cờ dưới hình thức những

lời nói xẵng giọng v.v Dù sao thì lúc đó ông ta phải phát biểu

rõ ràng ý kiến Giờ đây tôi cho rằng một chút ngoại giao là

tuyệt đối cần thiết - chí ít cũng để thấy rõ xem chúng ta có thể

trông cậy vào ai So với những người khác thì dẫu sao Lát-xan

cũng vẫn là sức ngựa

Nên nhớ là, thực chất là ở chỗ, băng nhóm bọn vô lại đế chế, thứ

hai là băng nhóm mệnh danh là Liên minh Dân tộc Đức19, và sau

hết là băng nhóm phái tự do dùng mọi nỗ lực để thủ tiêu chúng ta

về mặt tinh thần trong con mắt kẻ phi-li-xtanh Đức Vị tất có thể

nghi ngờ được rằng, bất chấp mọi sự la ó về hoà bình, chắc là ngay

trong vòng năm nay, và rất chắc chắn là ngay trước đầu mùa hè

này, sẽ bùng nổ cuộc chiến tranh mới Dù sao thì quan hệ quốc tế

cũng hết sức phức tạp, cho nên đối với phái dân chủ tầm thường và

phái tự do thì điều hết sức quan trọng là bịt lỗ tai - đối với chúng

ta - giới phi-li-xtanh (tức là công chúng) Đức và bịt khả năng tiếp

cận giới phi-li-xtanh ấy Thái độ xem thường, nghĩa là thái độ thờ ơ,

là điều có thể chấp nhận được chỉ ở giới hạn nhất định trong các

công việc cá nhân và trong các công việc của đảng Đối với trường

hợp Phô-gtơ không thể có thái độ y như thái độ đối với

Tên-lơ-rinh Hai-nơ-txen nào đó và tuti quanti1* ở nước Đức, con người

nói không mở miệng ấy được coi là nhà khoa học sáng chói, ông ta

đã từng là quan nhiếp chính đế chế20, được sự hậu thuẫn của

Bô-na-pác-tơ Anh cũng có thể nhân tiện hỏi Lát-xan cao quý

xem ông ta thấy cần phải làm gì trong vụ Phô-gtơ Trong các lá

thư gửi cho tôi, Lát-xan quá trói buộc mình nên không thể ngay lập

tức quay ngoắt hoàn toàn Dẫu sao cũng cần thử tìm cách buộc

_

1* những kẻ giống như họ, đồng bọn

một lập trường xác định hơn: hoặc là thế này, hoặc là thế kia21

Phi-sen là một phần tử Phổ theo phái Uốc-các-tơ Trong ấn

phẩm do ông ta xuất bản ở Béc-lin “Portfolio”, ông ta đã nêu

những bài đả kích của tôi chống lại Pam1* và ông ta đã cho đăng

những đoạn trích từ các bài báo ấy22 (theo chỉ thị trực tiếp của

Uốc-các-tơ) Phái Uốc-các-tơ đã triệu tập ông ta về nước Anh ở

đây, ông ta đã phát biểu trước các Uỷ ban về các vấn đề nước

ngoài23 với tư cách là người chứng kiến “niềm tin” thắng lợi (vào

Uốc-các-tơ) ở lục địa Tôi đã gặp ông ta ở đây ông ấy đã ngỏ ý

giúp đỡ trong trường hợp tôi muốn có được sự trợ giúp ấy trên báo

chí Bắc Đức

Trong tập sách nhỏ “Xung phong, hãy tiến vào I-ta-li-a” (của

thằng cha Băm-béc-gơ vô dụng ở Pa-ri) - theo như lời người ta nói

- có những chỗ đả kích các bài viết của anh trên tờ “Volk”

ông Oóc-ghéc tuyên bố gì vậy? 24 Tôi đã bỏ qua điều đó

Nếu có thể được, đến thứ ba anh hãy viết (không cần dài) về ý

nghĩa quân sự của vùng Xa-voa (và vùng Ni-xơ) đối với nước

Pháp2* Anh hãy tham khảo số ra hôm nay của tờ “Times”, diễn

văn của Noóc-man-bi tại thượng nghị viện

Tiện thể xin nói thêm “Để bày tỏ sự thừa nhận những đóng góp

của tôi trong sự nghiệp phát triển các nguyên lý cộng sản chủ nghĩa”,

tôi đã được Hội giáo dục công nhân ở đây mời dự, vào ngày 6 tháng

Hai, lễ kỷ niệm ngày thành lập của Hội (Các anh chàng này vẫn

còn coi mình là những người kế thừa Hiệp hội ngày xưa ở phố

Uyn-đơ-min)25 Những giấy mời cũng như thế, nhưng nêu lý do

khác, đã được gửi cho Sáp-pơ, Pphen-đơ và ếch-ca-ri-út Trong

tình hình như hiện nay dĩ nhiên là tôi sẽ nhận lời mời ấy, và nhờ

_

1* - Pan-mớc-xtơn

2* Ph.Ăng-ghen Xa-voa và Ni-xơ

34 ăng-ghen gửi mác, 31 th áng giêng 1860 ăng-ghen gửi mác, 31 tháng giêng 1860 35

dấu vết cuối cùng của cuộc cãi cọ trước đây với hội công nhân này

sẽ tan biến đi Ngài Ph Phrai-li-grát đã không được mời Bây giờ

tôi thật sự cần tránh gặp gỡ với nhân vật bụng phệ này Vì tôi đã

điên tiết lên do tất cả hành vi đê hèn này của Phô-gtơ - trong việc

này Ph.Phrai-li-grát đã góp phần không ít - nên sự việc có thể dễ

dàng đi đến một cuộc hiềm khích không hay

Cho tôi gửi lời chào Lu-pu-xơ nhé

Chào anh

C.M. của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

Tôi định ngày mai sẽ viết thư cho Ê-phra-i-mơ thông thái1*

Cần suy nghĩ kỹ bức thư ngoại giao này trước khi gửi nó đi Đã mấy

ngày nay trong đầu tôi lởn vởn một cái gì đó đại thể như sự tiếp

nối bài “Pô và Ranh”: “Xa-voa, Ni-xơ và Ranh” Tôi có ý định đề

có thể làm mọi cái một cách nhanh chóng

Cần nện cho ngài Phô-gtơ một đòn ra trò - đó là điều đương nhiên, nhưng thật khó có thể nói được điều gì đó chừng nào chúng

ta chưa biết cụ thể ông ta chưa in tài liệu gì Dù thế nào cũng có thể sử dụng được Phi-sen, cũng như bất kỳ người nào khác, nếu anh ta thật sự có những mối liên hệ Anh chàng Do thái Brao-nơ1*

giờ đây cũng sẽ hiểu rằng lời tuyên bố2* của anh và tất cả những

sự cãi cọ của Phô-gtơ với tờ báo “Allgemeine Zeitung”26 ở xbuốc mang một ý nghĩa hoàn toàn khác với điều mà lúc đầu nhân vật tiểu thị dân Béc-lin ấy đã tưởng Trong tình hình hiện nay, chúng ta phải duy trì tất cả những mối liên hệ đó, còn về âm mưu giữ im lặng và về những mưu mô khác mà tạm thời phải nhắm mắt không quan tâm đến, thì sau này những mưu mô ấy sẽ làm cho chúng ta rảnh tay, khi vào thời điểm quyết định, vì những lý do thật sự mang tính chất chính trị, chúng ta sẽ phải chấp nhận việc cắt đứt quan hệ

Au-Về khả năng nổ ra những sự kiện bão táp mới, tôi hoàn toàn chia

sẻ ý kiến của anh3*, nhưng tôi nghĩ rằng để duy trì - bất chấp Phô-gtơ

và đồng bọn - uy tín của mình với công chúng, chúng ta phải cho ra _

1* - Lát-xan

2* C.Mác Tuyên bố gửi Ban biên tập tờ Allgemeine Zeitung 3* Xem tập này, tr 19-20

những tác phẩm khoa học Để tổ chức hoạt động sách báo lưu vong

thì chúng ta không có tiền, và ngoài ra, đã nhiều lần chúng ta thấy

rằng tờ báo lưu vong hoặc những tập sách tiếng Đức in tại Luân

Đôn chỉ đến được với công chúng (ở Đức) trong trường hợp những

tập sách ấy được lưu hành ít nhất trong vòng một năm ở Đức

hoàn toàn không thể công khai đưa ra những quan điểm chính trị

và ý kiến tranh luận theo tinh thần của Đảng chúng ta Vậy còn

lại cách gì? Hoặc là phải lặng thinh, hoặc là phải có những nỗ lực

mà người ta chỉ biết đến trong giới lưu vong và trong hàng ngũ

những người Đức ở Mỹ, nhưng tuyệt đối không phải ở Đức, hoặc

là phải tiếp tục những gì anh đã khởi đầu bằng tập đầu1*, còn tôi

thì bằng bài “Pô và Ranh” Hiện nay tôi xem đó là công việc chủ

yếu nhất, và nếu chúng ta làm công việc ấy thì lúc đó cứ mặc cho

Phô-gtơ la lối bao nhiêu tuỳ thích, còn chúng ta chẳng mấy chốc

sẽ lại có được miếng đất vững chắc ở dưới chân mình, đến mức là

thỉnh thoảng chúng ta sẽ có thể cho đăng (nếu cần) trên báo chí

Đức những tuyên bố cần thiết của cá nhân Đồng thời, tất nhiên

điều quan trọng nhất là việc xuất bản, trong thời gian sớm nhất,

tập thứ hai của anh27, và tôi hy vọng rằng câu chuyện về Phô-gtơ

sẽ không cản trở anh tiếp tục viết tập đó Sau cùng thì xin anh

hãy thử một lần có thái độ ít chăm chỉ hơn đôi chút đối với tác

phẩm ấy của mình; đối với đám công chúng hư hỏng ấy thì tác

phẩm đó quả là đã hay lắm rồi Điều chủ yếu là phải viết cho

xong và cho ra mắt tác phẩm ấy; bọn người ngu xuẩn ấy cũng sẽ

chẳng nhận ra các mặt còn yếu mà anh cảm thấy đập rõ vào mắt

Chứ không khéo sẽ đến thời kỳ sôi động bão tố, rồi anh sẽ rơi vào

tình thế ra sao nếu phải bỏ dở tất cả công việc trước khi anh có

thể hoàn tất bộ “tư bản nói chung”? Tôi biết rõ cả những khó khăn

khác đang cản trở anh; nhưng tôi cũng biết rõ rằng nguyên nhân

_

1* C.Mác Góp phần phê phán khoa kinh tế chính trị

chủ yếu của sự chậm trễ luôn luôn vẫn là tính quá cẩn thận

38 mác gửi ăng-ghen, 31 th áng giêng 1860 mác gửi ăng-ghen, 31 tháng giêng 1860 39

của chính bản thân anh Xét cho cùng thì việc tác phẩm đó xuất

hiện vẫn tốt hơn là do hoàn toàn không được xuất bản chỉ vì

những sự hoài nghi kiểu đó

Ngài Oóc-ghéc đã cho đăng lời tuyên bố thuần tuý mang

tính chất cá nhân1*, từ đó có thể nhận ra rằng gã ấy là con

người như thế nào Thoạt đầu là trung uý pháo binh Phổ ở

Béc-lin đã theo học trường quân sự (từ năm 1845 đến năm 1848),

hắn đồng thời còn học ở trường đại học tổng hợp và chuẩn bị

nhận học vị; năm 1848, vào tháng Ba, ông ta từ bỏ binh nghiệp

(đơn xin giải ngũ của ông ta đề ngày 19 tháng Ba 1848) và đến

Slê-dơ-vích - Hôn-stai-nơ phục vụ trong pháo binh; năm 1850

ông ta lên một chiếc tầu buôn, “phục vụ” trên tầu đó và đã thực

hiện chuyến đi vòng quanh thế giới; năm 1851 ông ta đã có mặt tại

cuộc triển lãm Luân Đôn28 mà ông ta đã có viết các bài tường thuật

về cuộc triển lãm ấy cho tờ “Allgemeine Zeitung” ở Au-xbuốc, lúc

đó ông ta đã gặp Sim-men-phen-ních, Vi-lích, Te-khốp v.v., rồi

trở thành biên tập viên phụ trách trang quân sự trên tờ

“Allgemeine Zeitung” ở Au-xbuốc Dù sao thì con người này cũng

làm được nhiều hơn những người khác cho tờ báo này và đã vực

dậy lại tờ báo ấy Những bài viết được đánh dấu bằng chữ h, mà

tôi từng gán cho Hai-lơ-brôn-néc, đều là của ông ta cả Nhưng dù

sao thì tôi cũng sẽ còn thanh toán cho ra trò với ông ta

Lời mời của những kẻ ngu dốt ấy2* đã đến rất đúng lúc Song,

tôi hy vọng rằng anh sẽ từ chối không tiếp tục gần gũi với họ nữa;

bởi vì chúng ta biết quá rõ về đám người ấy, và thật may mắn là

anh sống ở cách xa họ

Gửi anh lời chào nồng nhiệt

Ph.Ă. của anh _

1* Xem tập này, tr 20-21

2* Xem tập này, tr 20-21

Bọn Phổ muốn niêm phong, ở chỗ ông cụ tôi1*, số tài sản của tôi trị giá 1005 ta-le 20 din-bơ-grô-sơ 6 phen-ních về tội tôi đảo ngũ khỏi đội quân dự bị Ông cụ tôi nói với bọn chúng rằng ở chỗ ông không có tài sản của tôi, thế là bọn chúng đã thôi Ngày 18 tháng Hai tôi sẽ bị kết án

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

6 mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], 31 tháng Giêng 1860

Ăng-ghen thân mến!

Tôi đã nhận được bài viết của anh2* Rất hay

Tôi gửi kèm theo đây bức thư của Lát-xan, mới nhận được hôm qua và tôi đã lập tức trả lời ngắn gọn3* Nếu không có bài văn đả

kích mà chúng ta sẽ phải cùng nhau viết, thì chúng ta sẽ không thoát

ra khỏi câu chuyện này được Đồng thời tôi cũng đã viết thư gửi đi Béc-lin cho Phi-sen để hỏi xem có thể phát đơn kiện tờ “National

- Zeitung” về tội vu khống được không Tập sách mỏng của

Phô- _

1* Phri-đrích Ăng-ghen cha, cha của Ăng-ghen

2* Ph.Ăng-ghen Xa-voa và Ni-xơ

3* Xem tập này, tr 573-575

_

4* C.Phô-gtơ Vụ kiện của tôi chống tờ Allgemeine Zeitung

(không một người buôn bán sách nào ở Luân Đôn có cuốn sách

này; ông ta đã không gửi tập sách này cho Phrai-li-grát, cũng như cho Kin-ken và cho bấy kỳ ai trong số những người quen biết của ông ta ở đây; rõ ràng là bằng cách ấy, ông ta muốn tranh thủ thời gian; vì vậy, tôi đã buộc phải đặt mua tập sách mỏng ấy)-vì

nó liên quan đến chúng ta - hiển nhiên đó là một tài liệu nhảm nhí được viết theo tinh thần Đơ-lô-ốt - Sơ-nuy29 Tôi đã học bài

thứ hai trên tờ “National - Zeitung” và qua đó tôi thấy rằng

Phô-gtơ cũng còn đụng chạm đến cả Lu-pu-xơ (gọi Lu-pu-xơ là phơ ngục tối, Vôn-phơ nghị trường), mà ông ta bảo là Vôn-phơ vào năm 1850 đã gửi tờ thông tri đến cho tờ báo phản động ở Han-nô-vơ30 Ông ta lại tung ra tất cả những lời bịa đặt bẩn thỉu của giới lưu vong vào những năm 1850-1852 Đương nhiên, báo chí tư sản mừng rỡ vô hạn, và cũng không khó khăn gì thấy được ấn tượng gây ra đối với công chúng nếu cứ xét theo giọng điệu trong lá thư của Lát-xan; anh làm ơn đưa cho Lu-pu-xơ xem lá thư này và sau

Vôn-đó anh hãy lưu giữ nó

Hôm qua tôi có gặp Phrai-li-grát, rất không lâu Tôi đã rất trịnh trọng nói với anh ta (nếu anh ta còn một tí chút danh dự thì anh ta phải lên tiếng tuyên bố chống lại Phô-gtơ), và toàn bộ cuộc

trò chuyện giữa chúng tôi quy tụ vào điểm sau đây: “Tôi nói: Tôi

đến đề nghị anh cho tôi mượn tập sách mỏng nói về vụ kiện tờ

“Allgemeine Zeitung” ở Au-xbuốc, tôi đã uổng công tìm kiếm tập sách này tại tất cả các cửa hàng sách, và tất nhiên ông bạn

Phô-gtơ của anh đã có gửi tập sách ấy cho anh Phrai-li-grát (với

một vẻ mặt rất không tự nhiên) nói: Phô-gtơ không phải là bạn

của tôi Tôi nói: Lát-xan biên thư bảo tôi rằng tôi phải trả lời

ngay lập tức Vậy là anh không có tập sách mỏng đó phải không?

Phrai-li-grát nói: Không có Tôi nói: Xin chào nhé” (Anh ta chìa bàn

tay trung thực ra cho tôi và thế là sau đó đã có cú bắt tay theo kiểu Ve-xtơ-pha-li) Tất cả chỉ có thế thôi

42 mác gửi ăng-ghen, 31 th áng giêng 1860 ăng-ghen gửi mác, 1 tháng hai 1860 43

Giúc (chủ nhân và chủ biên hiện nay của tờ báo “Hermann”,

người mà tôi đã quen biết nhân vụ xử Ai-sơ-hốp ở Béc-lin trong

vụ án Sti-bơ31) đã cam đoan với tôi rằng cho đến nay, ngay cả

Kin-ken cũng chưa nhận được của Phô-gtơ một bản nào cuốn

sách ấy của ông ta Còn Giúc thì đã nhận được rất nhiều bài viết

của Phô-gtơ chống lại chúng ta, nhưng Giúc đã không đăng

những bài viết đó Tạm thời tôi cần có quan hệ tốt với anh chàng

này, một con người cũng tỏ ra hoàn toàn trung thực theo cách

của mình Vì hiện nay ở Luân Đôn chỉ có báo “Hermann” xuất

bản, cho nên thật là hết sức khó chịu phải đứng khoanh tay

không có vũ khí để chống lại bè lũ Phô-gtơ ở đây, ngay trên lãnh

địa của chính chúng ta

Tiện thể xin nói thêm Do kết quả cuộc gặp gỡ đầu tiên của tôi

với Giúc, theo lời khuyên của tôi Ai-sơ-hốp đã mời anh bạn Hiếc-sơ

ra làm nhân chứng biện hộ, nhân vật này bị ngồi tù ở Hăm-buốc

về tội giả mạo Vì sự việc này mà vụ xử án, được mở đầu vào ngày

26 tháng Giêng (tôi được biết sự việc này khi đọc tờ “Publicist”),

lại bị hoãn lại sau những cuộc tranh luận ác liệt Với Hiếc-sơ,

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

đã một nửa là theo chủ nghĩa Bô-na-pác-tơ, vì hiện nay ở Béc-lin chơi trò đùa rỡn với chủ nghĩa Bô-na-pác-tơ hình như đang là cái

mốt, và ở đó, ngài Phô-gtơ ắt hẳn sẽ tìm được miếng đất thuận

lợi ý tưởng của Lát-xan thật hay tuyệt: không thể lợi dụng mối liên hệ với tờ “Allgemeine Zeitung” ở Au-xbuốc để chống lại Phô-gtơ và Bô-na-pác-tơ, Phô-gtơ lại có thể nhận được các khoản tiền của Bô-na-pác-tơ để dùng vào các mục đích phục vụ chủ nghĩa Bô-na-pác-tơ và đồng thời vẫn hoàn toàn trong trắng! Những con người ấy thấy công lao của Bô-na-pác-tơ là ở chỗ ông

ta đã đánh bại người áo; cái chủ nghĩa Phổ đặc thù và lối triết lý kiểu Béc-lin đã lại thắng thế, và bây giờ ở Béc-lin chắc hẳn đang ngự trị một tâm trạng gần giống như sau khi có hoà ước Ba-lơ33 Người ta không thể thuyết phục nổi những con người như vậy Những lời lẽ ba hoa dài dòng bất tận và thảm hại ấy tuôn ra ở Lát-xan hình như cũng tự nhiên giống như những thứ phân thải

từ người ông ta, mà có thể

46 ăng-gh en gửi mác, 2 th áng hai 1860 ăng-ghen gửi mác, 2 tháng hai 1860 47

còn dễ dàng hơn thế Anh có ý kiến gì về điều ngu xuẩn ấy và về

sự thông thái rẻ tiền ấy? Con người ấy đưa ra những lời khuyên

tuyệt vời

Miễn sao chúng ta có được tập sách mỏng1*; còn hiện thời cần

suy nghĩ xem nên in bài trả lời ở đâu và ở nhà xuất bản nào Cố

gắng in ở nước Đức và tại đại bản doanh của đảng thù địch - ở

Béc-lin Chuyện 3000 bản rõ ràng là sự dối trá của Phô-gtơ34

Đúng là đã dấy lên một trận rùm beng mạnh mẽ Ngay hôm nay

tôi sẽ gặp Lu-pu-xơ và sẽ nói với anh ấy hãy suy nghĩ xem anh ấy

có thể thu thập tài liệu nào về Phô-gtơ Trong khi đó, tôi sẽ sắp

xếp các giấy tờ những năm 1850-1852, còn anh sẽ phải tìm kiếm

bản thảo cũ của chúng ta về những người lưu vong2* Tạm thời tôi

không hề có một khái niệm nào về việc con người ấy cụ thể nói gì

ở đó

Tôi gửi lời thăm gia đình anh

Ph.Ă. của anh

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong

C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản

1* C.Phô-gtơ Vụ kiện của tôi chống tờ Allgemeine Zeitung

2* C.Mác và Ph.Ăng-ghen Những vĩ nhân của giới lưu vong

Mo-rơ thân mến!

Tối hôm qua, tôi có trao đổi với Lu-pu-xơ1 Khi tôi đọc to cho anh ấy bức thư của Lát-xan1*, thì sau cùng tôi đã thấy rõ trong con người này có bao nhiêu tư tưởng tiểu thị dân và tính kiêu căng; đồng thời tôi cũng hiểu rõ hoàn toàn cả “phương pháp” của

ông ta Thậm chí trong những chuyện vớ vẩn nhỏ nhặt nhất ông ta cũng bộc lộ mình như một tinh thần tuyệt đối cổ xưa của Hê-ghen; giống như trong lĩnh vực kinh tế chính trị, ông ta đã từng muốn

là sự thống nhất tối cao giữa các cực đối lập tột cùng - giữa anh với các nhà kinh tế học bây giờ cũng vậy, ông ta đã tự coi mình là

sự thống nhất cao nhất giữa anh và Phô-gtơ ở anh là “nguyên lý”, còn ở Phô-gtơ là “chính sách I-ta-li-a”35, - có gì tuyệt vời hơn thế? Đó là sự trổ trí xấu xa của viện kiểm toán, bắt đầu từ đòi hỏi phải tuyên bố Phô-gtơ là người không thể mua chuộc được và biến

sự sắc sảo duy nhất - được dẫn ra trong tuyên bố của Phruê-ben - thành điều vô nghĩa, chỉ vì ông ta coi trọng nó!36

Lu-pu-xơ đang nghĩ xem có thể dựa vào luật lệ của Phổ để buộc tờ “National - Zeitung” đăng lời tuyên bố của anh được không Tôi cũng cho rằng trong luật báo chí có điều khoản đó Nếu đúng như thế thì cần tranh thủ ngay điều đó sau khi có được tập sách2*; như Lát-xan nói đúng, “habent sua fata libelli”3*; không thể biết được tình hình sẽ ra sao đối với tập sách mỏng ấy, còn lời giải đáp mà càng xuất hiện sớm thì hiệu quả sẽ càng chắc chắn

Về cuốn sách của chúng ta thì điều bất lợi trong hoàn cảnh của _

1* Xem tập này, tr 25-26 và 28-30

2* C.Phô-gtơ Vụ kiện của tôi chống tờ Allgemeine Zeitung

3* Các cuốn sách đều có số phận của mình (Tê-ren-xi-an Ma-vrơ Về chữ

cái, những âm tiết và những âm luật của Hô-ra-xơ , câu thơ 1286)

chóng ta lµ ë chç b¶n th©n chóng ta ph¶i tù b¶o vÖ m×nh, vµ chóng

50 ăng-gh en gửi mác, 2 th áng hai 1860 mác gửi ăng-gh en, 3 tháng hai 1860 51

ta không thể lấy sự dối trá đáp lại sự dối trá Điều bất lợi thứ hai

là ở chỗ công chúng, nghĩa là đám người phi-li-xtanh, vốn dĩ đã

căm ghét chúng ta sẵn; người ta quy tội chúng ta, nếu không phải

về tội chúng ta odium generis humani1* thì dù sao cũng là về tội

chúng ta odium generis2* tư sản, mà đối với họ thì hai điều đó

cùng là một mà thôi

Nhưng chúng ta có lợi thế ở chỗ là chúng ta có thể trình bày

chính sách của chúng ta đối với I-ta-li-a, sự trình bày ấy sẽ đưa

vấn đề sang một bình diện khác, gạt sang một bên yếu tố cá nhân

và sẽ đem lại cho chúng ta một lợi thế nhất định, nếu không phải

trong con mắt của phái tự do ở Béc-lin, thì cũng là trong con mắt

của đại bộ phận nước Đức, bởi vì chúng ta kiên trì quan điểm

nhân dân, quan điểm dân tộc Đối với chúng ta thì đặc biệt câu

chuyện về xứ Xa-voa có ý nghĩa rất đúng lúc37

Theo tôi, ngay sau khi anh nhận được tập sách ấy (Liệu

Lát-xan có thể gửi đến cho anh qua bưu điện được chăng?), anh

cần sắp xếp và đến đây, lúc đó chúng ta sẽ quyết định dứt khoát

xem làm gì và như thế nào Tôi có thể sẵn lòng tranh thủ dịp tốt

để đến Luân Đôn, nhưng vì vợ anh không được biết gì hết, cho

nên sẽ tốt hơn nếu anh đến đây, vả lại, nếu cần phải làm việc đôi

chút thì tôi cũng sẽ không thể lưu lại Luân Đôn lâu được Cũng sẽ

phải thoả thuận xem có cần nêu tên tôi trong đầu đề hay không;

tôi chỉ có một lý do duy nhất để phản bác việc đó, nhưng tôi cho

rằng lý do ấy có ý nghĩa quyết định; song, về chuyện này sẽ trao

3* Ph.Ăng-ghen Xa-voa, Ni-xơ và Ranh

thư cho Lát-xan và Đun-cơ Dĩ nhiên, bức thư dự định gửi cho Lát-xan vẫn chưa được gửi đi

Thật kỳ lạ, về cái chết của Hây-dơ tôi chỉ được biết qua Đơn-đi

và Luân Đôn1* Cậu nhóc2* đã có mặt ở đây vào thứ năm hoặc thứ sáu tuần trước, có ghé vào chỗ tôi, nhưng lúc đó tôi không có nhà,

và buổi tối cậu ấy cũng không gặp tôi tại câu lạc bộ Nếu cậu ấy biết chuyện đó thì hiển nhiên là cậu ấy có thể đã truyền đạt lại cho tôi thông qua nhân vật thứ ba, như cậu ấy vẫn thường làm

Mà cậu ấy cũng đã gặp cả Sác-lơ nữa3* Chào anh

Ph.Ă. của anh

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F

Engels und K.Marx" Bd II, Stuttgart,

1913 và công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t XXII, 1929

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

9 mác gửi Ăng-ghen

Ăng-ghen thân mến!

Sau một sự sửa đổi nhỏ, hay nói đúng hơn, sau khi gạch bỏ một

câu thì S.Đ Cô-lét hôm qua đã đồng ý, nhưng đồng thời còn nói:

vì chủ biên thực thụ là Uốc-các-tơ, cho nên trước tiên ông ta phải

đưa tài liệu này cho Uốc-các-tơ xem, do đó sẽ chậm lại hai mươi

bốn giờ38 Cô-lét nói thêm rằng tôi dĩ nhiên, có thể không thông

qua họ, cho đăng lời tuyên bố, nhưng nếu đăng lời tuyên bố ấy ở

chỗ họ thì sau này tôi sẽ có thể phần nào viện dẫn ông ta và viện

dẫn Uốc-các-tơ Thôi được, tôi đã đồng ý làm như vậy Chúng ta

chờ xe ông già Uốc-các-tơ sẽ nói gì (Về những điều tiếp theo xin

đọc ở dưới đây)

Tuy nhiên, vào thời điểm này, bằng tập sách mỏng và bằng lời

tuyên bố đăng trên các báo, anh sẽ không đạt được điều gì cả Tập

sách ấy sẽ bị giết bởi chính các tờ báo này đang la lối om sòm về sự

vĩ đại của Phô-gtơ Sự đả kích của ông ta chống lại tôi - hiển

nhiên là ông ta tìm cách miêu tả tôi như là một kẻ đê tiện thấp hèn

và kẻ lừa đảo (đó là điều rút ra từ tất cả những gì mà tôi đã được

nghe thấy từ trước đến nay) - tất phải có nghĩa là một đòn quyết

định của phái dân chủ tư sản tầm thường và đồng thời của bọn vô

lại Nga theo thuyết Bô-na-pác-tơ giáng vào toàn đảng Vì vậy, cũng

phải đáp lại bằng một đòn quyết định Tiếp nữa: phòng thủ không

thích hợp với chúng ta Tôi sẽ kiện tờ “National - Zeitung” Tôi đã

quyết định làm như vậy Tạm thời thì để làm việc này không cần

nhiều tiền, - tôi muốn nói về khoản lệ phí nộp trước cho toà Rất

dễ tìm được các luật sư, vì dù sao đây cũng là một vụ kiện sẽ gây ầm

ĩ trên toàn nước Đức Khi nào nhận được thư của Phi-sen1* (tôi nghĩ,

ngày mai lá thư ấy sẽ tới), thì tôi sẽ cho đăng trên các tờ báo Đức

lời tuyên bố ngắn nói rằng tôi sẽ kiện tờ báo “National - Zeitung” ở

_

1* Xem tập này, tr 26-28

Béc-lin về tội vu khống Trong bài thứ hai của nó, mà tôi đang có trong tay, tôi đã đánh dấu những mục buộc tội mà về phương diện pháp lý sẽ giáng cho báo ấy một đòn chí mạng1* Vụ kiện này sẽ tạo điều kiện để đập lại tại toà án tất cả những lời buộc tội có tính

chất luật pháp-dân sự Rồi sau đó chúng ta có thể bắt tay vào con

lợn Phô-gtơ

Nếu anh nhớ lại rằng sau mấy tuần lễ, nhân vụ án Sti-bơ, lại nổi lên toàn bộ vụ án những người cộng sản ở Khuên39, thì anh sẽ

đồng ý rằng nếu khéo lợi dụng, thì sự đả kích của những con cẩu

ấy có thể giúp chúng ta, chứ không phải làm hại chúng ta - điều

đó sẽ lập tức cho phép ta lại lên tiếng một cách kiên quyết, để quần chúng công nhân biết đến chúng ta

Mặt khác, Phô-gtơ hoặc tờ “National - Zeitung” có thể đưa ra

những bằng chứng nào để chống lại chúng ta? Chỉ qua bài của

Phô-gtơ đăng trên tờ “Handels-Courier” của Bi-lơ cũng đã thấy rằng Phô-gtơ, ngoài những chuyện đơm đặt của Te-khốp ra và

có thể (điều này có thể là tồi tệ nhất) là ngoài một số ý kiến nhận xét không hoàn toàn thú vị của Luy-ninh, thì ông ta chẳng biết gì về tình hình ở đây và đã phạm phải những sai lầm hết sức ngu ngốc40

Do vậy, kế hoạch của tôi như thế này: sau khi nhận được tài liệu đê hèn của Phô-gtơ2*, tuần tới tôi sẽ đến chỗ anh vài ngày để

trao đổi về mọi chuyện41 Đron-ke cũng phải chịu phần của mình

về các chi phí cần thiết trong vụ kiện này, tuy nhiên, anh ấy cũng

nợ tiền của tôi (Vào dịp lễ Phục sinh thế nào anh cũng cần phải

đến đây và lưu lại vài ngày)

Tuy nhiên, ngoài việc thu thập những tư liệu cần thiết cho vụ _

1* Xem tập này, tr 584-589

2* C.Phô-gtơ Vụ kiện của tôi chống tờ Allgemeine Zeitung

54 ăng-gh en gửi mác, 4 th áng hai 1860 ăng-ghen gửi mác, 4 tháng hai 1860 55

kiện (hình như tôi đã biên thư cho mọi người trong thiên hạ rồi),

tôi còn triển khai cuốn “Tư bản”42 của tôi Nếu tôi thật sự bắt tay

vào việc thì sau sáu tuần nữa, tác phẩm này sẽ hoàn thành, và

sau vụ kiện, nó sẽ có được sự thành công

Chỉ thiếu một điều là giờ đây chúng ta - khi sắp nổ ra khủng

hoảng, khi vua Phổ1* sắp qua đời v.v - cho phép ông Phô-gtơ đế

chế43 nào đó và bè lũ của hắn tiêu diệt bản thân chúng ta và thậm

chí còn tự mình - theo sáng kiến của Lát-xan - cắt cổ mình

Qua bài báo nhỏ gửi kèm theo đây, anh sẽ thấy rằng bây giờ

ngài Phô-gtơ đang làm việc gì, và bằng cách nào anh sẽ có thể -

chí ít cũng ở phần ghi chú - đem lại, trong cuốn sách của mình,

cho ngài ấy một cái đá đầy khinh bỉ44

C.M. của anh

Như anh thấy qua nội dung lá thư của tôi, chiến dịch chống

Blin-đơ45 đang tiến triển hoàn toàn độc lập với chiến dịch ở Đức,

nhưng nó sẽ được sử dụng để phục vụ chiến dịch ở Đức

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Các quyết định thay đổi từng ngày, - mà cũng không thể khác

được, - bởi vì chúng ta chưa thấy tài liệu đê hèn1* đó

Câu chuyện Hiếc-sơ thật tuyệt diệu2* Tôi cũng coi vụ kiện ở Béc-lin là một việc rất tốt, nếu đạt được việc khiếu tố đó; tuy nhiên, tôi không thấy làm sao mà toà án có thể khước từ anh được46

Tối hôm qua, vì Lu-pu-xơ3* và nói chung vì tất cả câu chuyện

ấy mà tôi đã lục tung phần lớn các tài liệu những năm 1850-1852 Lu-pu-xơ hoàn toàn chẳng còn nhớ gì cả, cho nên phải giúp anh

ấy rất nhiều Vả lại, với tôi tình hình cũng không tốt hơn gì nhiều;

từ ngày ấy đã phải trải qua bao sự cay đắng, đến nỗi thật khó mà dựng lại được nhiều điều Về Lu-pu-xơ thì được biết như sau:

1 Lupuxơ còn có mặt ở Xuyrích khi tài liệu ấy xuất hiện

-vào năm 1851 chứ không phải -vào năm 1850 - trên tờ “Karlsruher

Zeitung” (kế hoạch của chúng ta về chiến dịch chống những người dân chủ4*) và các ngài ở đây đã đả kích anh ấy là một người tuy

đứng trong hàng ngũ của họ, nhưng lại là thành viên trong Đồng

4* C.Mác và Ph.Ăng-ghen Lời kêu gọi của Ban chấp hành trung ương gửi

Liên đoàn những người cộng sản Tháng Ba 1850

Buyếc-ghéc-xơ soạn thảo48 Nhưng tôi không thể xác định được

chính

58 ăng-gh en gửi mác, 4 th áng hai 1860 mác gửi ăng-gh en, 4 tháng hai 1860 59

xác là tài liệu ấy có được đăng trên tờ “Hannoversche Zeitung”

hay không? Nhờ anh kiểm tra lại điều đó

3 Phô-gtơ vơ đũa cả nắm chuyện đó và khẳng định rằng tuồng

như thể vào năm 1850, ở Luân Đôn, Lu-pu-xơ đã sáng tác ra cái

tài liệu đã được soạn thảo ở Khuên, hơn nữa khi Lu-pu-xơ còn ở

Xuy-rích (Lu-pu-xơ đến Luân Đôn sau ngày 5 tháng Năm và

trước ngày 21 tháng Bảy 1851) Chỉ còn phải xác định xem có

đúng là tài liệu của Buyếc-ghéc-xơ đã xuất hiện trên tờ

“Hannoversche Zeitung” hay không, và bằng cách nào mà nó rơi

vào tay cảnh sát Han-nô-vơ Trong những lá thư của tôi gửi anh

vào thời gian từ tháng Hai đến tháng Tư 1851 phải có những

nhận xét về việc đó Xin anh hãy cho tôi biết về những nhận xét

ấy nhé, - tôi nghĩ, không có được điều này thì lời tuyên bố của

Lu-pu-xơ vị tất sẽ có đủ sức thuyết phục49

Có một đoạn trong tờ “Times” (nguồn ban đầu là báo

“Allgemeine Zeitung” ở Au-xbuốc) đã được tôi đánh dấu50

Hôm nay tôi bắt tay vào viết bài1* Trước đây chuyện đấu đá do

Phô-gtơ đầu têu đã cản trở tôi viết Lần này tôi vẫn sẽ tự gọi là

“tác giả của bài Pô và Ranh” để giữ vững chắc cho tác giả này một

chỗ đứng trong lĩnh vực các trước tác quân sự, - nếu để tên tôi thì

lập tức sẽ bắt đầu có vụ âm mưu cố lờ đi Nhưng đồng thời, nghĩa

là khoảng qua hai tuần lễ sau khi tập sách được xuất bản, thông

qua Di-ben, tôi sẽ cho đăng trên các báo một bài báo tương ứng

Anh chàng này nói chung có thể rất có ích cho chúng ta trong trận

đấu đá với Phô-gtơ, vì anh ta có rất nhiều mối liên hệ

Xin gửi lời thăm nồng nhiệt đến gia đình anh

Ph.Ă. của anh _

1* Ph.Ăng-ghen Xa-voa, Ni-xơ và Ranh

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

11 mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], 4 tháng Hai 1860

Ăng-ghen thân mến!

Chưa nhận được gì từ Béc-lin1* Tuy nhiên, nếu anh chàng ít-xích2*

không phải là đồ súc sinh thì hắn đã gửi, ít ra cũng theo sự chủ

động của anh ta, cho tôi số báo “National - Zeitung” ngay khi nó vừa mới được xuất bản

Về đoạn trích trong tờ “National - Zeitung” cho Lu-pu-xơ thì vào lần thứ nhất tôi đã viết theo trí nhớ, nhưng điều đó không

thích hợp đối với một bản tuyên bố dành cho công chúng Vào lần

thứ hai, tôi đã viết lại, và để tránh những sự hiểu lầm, tôi lại viết lại lần nữa Tôi không thể gửi bản đó đi được, vì không thể kiếm

tµi liÖu nµy do «ng

62 ăng-gh en gửi mác, 7 th áng hai 1860 ăng-ghen gửi mác, 7 tháng hai 1860 63

Vôn-phơ nghị viện soạn thảo, alias1*

do ông Vôn-phơ ngục tối soạn ra), đồng thời thông tri này cũng được giúi vào tay cảnh sát Han-nô-vơ

Vẫn chưa nhận được thư trả lời của lão Uốc-các-tơ chết tiệt2*

Tôi đã xem lại tất cả các thư từ cũ và các tờ báo cũ và nhặt

riêng ra tất cả những gì có thể cần thiết trong “tiến trình công

việc” Anh hãy cố gắng sao để ở nhà anh tại Man-se-xtơ, tôi tìm

được ngay “cả một đống” (thư, báo v.v.) và có thể chọn ra được

những gì cần thiết Thật vậy, không thể để cho đám dân chủ

thảm hại ấy - dĩ nhiên, bây giờ họ tràn đầy sự hý hửng ác độc -

trút lên đầu chúng ta những dự án những chuyến chu du cách

mạng của họ, những đồng tiền giấy cách mạng của họ, những lời

ba hoa cách mạng v.v Cần làm cho nước Đức cũng nhìn rõ đám

dân chủ ấy dưới bộ mặt thật, do Gốt-phrít Kin-ken - thông tín

viên bí mật ở đây của Phô-gtơ - cầm đầu

C.M của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

ông này thì Di-ben đã không biết gì về cái tài liệu bôi bác ấy trên tờ

“Telegraph”; mà không có Di-ben thì tôi cũng chẳng biết được điều gì cả

Di-ben - anh ta là một kẻ bịp bợm thực thụ và bản thân cũng biết rằng mình là con người như thế - đang rất muốn trở thành hữu ích đối với chúng ta trong việc này Anh ta có nhiều mối liên

hệ, và điều chủ yếu là anh ta hoàn toàn không bị nghi ngờ Anh chàng này biết rằng tất cả cái băng nhóm ăn cướp của Kin-ken và

đồng bọn cũng chỉ là bọn lừa đảo như anh ta, và cuối cùng thì anh

ta đã thấy chúng ta là những người mà anh ta tuyệt đối không thể làm gì được bằng con đường lừa đảo - do đó đã tỏ thái độ quý trọng vô hạn

Có lẽ ngày mai sẽ phải xem lại tất cả các báo, nhân có thư thông tri

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

Nguyên văn là tiếng

Đức

13 mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], 7 tháng Hai 1860

9, Grafton Terrace etc

Ăng-ghen thân mến!

Trong số những bản1* được chuyển đến chỗ anh, anh hãy gửi

một bản cho Đron-ke, một bản khác thì gửi cho tiến sĩ Brôn-nơ ở

Brát-phoóc Đích thân tôi đã gửi cho Boóc-khác-tơ rồi

Trên tờ “D.T.” (Daily Telegraph), trong số ra hôm thứ hai, ở

trang 5, có đăng một bài bỉ ổi (đề Phran-phuốc trên sông Mai-nơ,

thật ra là gửi từ Béc-lin) được viết ra theo hai bài của tờ “National

- Zeitung” Tôi đã lập tức doạ sẽ đưa các con cẩu ấy ra toà kiện về

tội vu khống2*, rồi họ sẽ phải mở mồm ra xin lỗi

Tôi đã nhận được thư của Phi-sen (có thể đâm đơn kiện mà thậm

chí không phải mất tiền), của Lát-xan (bức thư này hết sức kỳ quặc),

của Si-li (thư này đáng chú ý) v.v Ngày mai sẽ viết tỉ mỉ hơn

_

1* C.Mác Vụ án chống Báo Au-xbuốc (lời tuyên bố được in dưới hình thức tờ

bướm)

2* C.Mác Thư gửi chủ biên báo Daily Telegraph

Bây giờ tôi cần trang trải các khoản chi phí về khâu in (khoảng

1 pao) Đến thứ hai tuần sau sẽ phải trả 1 pao cho toà án quận, và sẽ còn cần một ít tiền nữa, một phần chi cho chuyến đi đến Man-se-xtơ, một phần để lại ở đây Ngoài ra, trước khi đi tôi phải soạn thảo và

66 mác gửi ăng-ghen, 7 th áng hai 1860 mác gửi ăng-gh en, 9 tháng hai 1860 67

yêu cầu soạn thảo một vài affidavits1*

Tiện thể xin nói thêm! Bây giờ Vi-ê sẽ tuyên bố trước quan toà

rằng mình đã ký tên vào bản tuyên bố dối trá vì nghe theo lời yêu

cầu khẩn khoản của Blin-đơ và Hô-linh-gơ52

Chào anh

C.M. của anh

Hôm qua tôi đã gửi lời tuyên bố2* đến báo “National - Zeitung”,

“Kửlnische Zeitung”, “Volks - Zeitung”, “Publicist” (Béc-lin),

“Reform”, “Allgemeine Zeitung”, ở Au-xbuốc, “Frankfurter

Journal” Bản tuyên bố ấy ngắn gọn Thứ nhất, tôi sẽ thực hiện

các bước nhằm đưa tờ “National - Zeitung” ra toà; thứ hai, dựa

vào “tài liệu quy tội” của nước Anh được gửi kèm theo đây, chống

lại Blin-đơ3*

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K.Marx" Bd.II, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

14 mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], 9 tháng Hai 1860

Ăng-ghen thân mến!

_

1* - tuyên bố trước quan toà, có giá trị như những lời khai có tuyên thệ

2* C.Mác Tuyên bố gửi ban biên tập các báo Đức

3* C.Mác Vụ án chống Báo Au-xbuốc

Làm sao anh lại có thể đề nghị cuốn sách của mình1* với giá 2 lu-i vàng một tờ in? Điều đó thật nhục nhã Những cuốn sách như thế được bán ra không phải tính theo tờ in, mà là trọn cuốn Thậm chí với giá 40 ta-le mỗi tờ in vẫn còn là quá ít Nói chung thì Cam-pe tốt hơn Đun-cơ Vả lại, nhà xuất bản2* vẫn in tờ

“Militọr-Zeitung”3* ở Đác-mơ-stát có thể sẵn sàng chấp nhận in cuốn sách đó Nhưng điều chủ yếu vẫn là làm sao để cuốn sách ấy

được xuất bản sớm, và ở địa vị anh, tôi có thể thoả thuận chí ít là với Đun-cơ vô dụng bằng điện báo53

Từ ngày xuất hiện tin xấu ấy54, tôi vẫn trao đổi thư từ một cách

bí mật và riêng tư với tờ “Daily Telegraph” Anh có biết không, thằng cha ấy4* muốn rằng trước khi đưa ra lời xin lỗi - tôi đã viết lá thư hết sức cục cằn cho hắn - thì hắn phải nhận được câu trả lời của

thông tín viên của mình Còn tôi thì đòi hắn phải lập tức đăng dù

chỉ một bài báo nhỏ Còn bây giờ dù hắn có đăng gì gì trên báo đó thì tôi cũng sẽ trút lên đầu hắn vụ kiện về tội vu khống Trong những hoàn cảnh như vậy sẽ luôn luôn tìm ra được các luật sư vui lòng

đảm nhận công việc này với hy vọng thu lợi Ví dụ, ết-vin Giêm-xơ

tự mình đề nghị giúp vào vụ án éc-ne-xtơ Giôn-xơ kiện Rây-nôn

về tội vu khống Về việc này, hôm qua tôi đã viết thư cho éc-ne-xtơ Giôn-xơ Tuy nhiên, cũng vào thứ ba đó, khi xuất hiện bài ấy5*, tôi

đã viết thư cả cho chủ biên tờ báo lá cải của Pan-mớc-xtơn: “Bức

thư ấy tuồng như thể được viết ở Phran-phuốc trên sông Mai-nơ,

nhưng thực chất lại được soạn ra ở Béc-lin và thực ra chỉ là sự tô

vẽ thêm một cách kỳ quặc hai bài xã luận mà thôi, v.v và v.v.”

của tờ “National - Zeitung” ở Béc-lin1* Tác giả bài ấy, tức là tay

thông tín viên tồi tệ ở Béc-lin của tờ "Daily Telegraph", là một

người Do Thái có tên là Mây-ơ, người họ hàng của một ông chủ ở

khu Xi-ti, một người Do Thái Anh có tên là Lê-vi Vì vậy mà cả

hai thằng cha ấy hoàn toàn có quyền - đặc biệt với sự giúp đỡ của

Phô-gtơ - quy tội Hai-nơ, rằng Hai-nơ là một người Do Thái đã

chịu lễ rửa tội Tôi gửi kèm theo đây lá thư gần đây nhất của

ít-xích2* mà tôi đề nghị anh hãy lưu giữ như một vật hiếm Một

thái độ khách quan biết bao! Anh hãy hình dung tính chất co giãn

của nhân vật ít có dáng vẻ Hy Lạp nhất trong số tất cả những

người Do Thái xứ Xi-lê-di - Ba Lan Tôi chỉ đáp lại con người ấy

bằng cách lập tức thông báo cho các báo, cũng như cho báo “Volks

- Zeitung”, rằng tôi đưa báo “National - Zeitung” ra toà về tội vu

khống3* (ở đâu đâu tôi cũng gửi kèm theo bản thông tri về

Blin-đơ4*, mặc dù - theo lời của ít-xích vĩ đại - lẽ ra tôi không nên

“đánh giá quá cao sức mạnh của luận cứ này”.)

Tuy nhiên, suốt cả một tuần lễ tôi không sao có thể viết thư cho

tờ “Tribune” Tôi đã phải gửi đi khắp nơi ít nhất là năm mươi bức

thư55, chưa kể việc chạy tới chạy lui đến Cô-lét và đến bao nhiêu

nhân vật khác nữa Ngoài ra, lại còn phải trao đổi thư từ với tờ

"Daily Telegraph" đê hèn ấy và trao đổi thư từ với báo “Star”5* mà

_

1* - C.Mác Thư gửi chủ biên báo "Daily Telegraph

2*- Lát-xan

3* C.Mác Tuyên bố gửi ban biên tập các báo Đức

4* C.Mác Vụ án chống Báo Au-xbuốc

5* Morning Star

70 mác gửi ăng-ghen, 9 th áng hai 1860 mác gửi ăng-gh en, 9 tháng hai 1860 71

tôi đã gửi cho nó toàn bộ thư từ trao đổi với báo "Telegraph" Anh

hãy lưu giữ lá thư của báo “Star” mà tôi gửi kèm theo đây Tôi có

biên thư cả cho Rây-nôn Tôi chờ xem anh ta sẽ làm gì Ngoài ra

còn phải chạy tới chạy lui vì vụ việc của Vi-ê và đến cơ quan cảnh

sát Về kết quả xin hãy xem ở dưới đây Những lá thư của tôi - trừ

những thư gửi đến các báo - gửi về lục địa cho đến nay mới có hai

thư phúc đáp Một thư trả lời là của Si-li Một sự phúc đáp vô giá

Nó chứa đựng toàn bộ câu chuyện xảy đến với “băng nhóm lưu

hoàng” và với “những người thợ làm bàn chải”56 Lá thư kia là của

Xê-me-rơ Nó rất có giá trị nhờ những dữ kiện về những quỹ tiền

“của chính mình” (không kể của Bô-na-pác-tơ) của các nhà cách

mạng Hung-ga-ri, mà từ đó Phô-gtơ tuồng như đã có được những

khoản tiền của mình Bức thư của I-man không đến nỗi tồi lắm57

ít ra có một hoặc hai điểm Tôi còn chờ thư trả lời trước hết của

ngài Rai-nắc từ thành phố Nơ-sa-ten - như người ta nói đó là kẻ

chuyên loan truyền những chuyện tai tiếng về nhân vật Phô-gtơ

đế chế58 (Tiện thể xin hỏi thêm! Trên tờ “Allgemeine Zeitung” ở

Au-xbuốc, tên gián điệp Hép-nơ đã nêu ra địa chỉ nào vậy? Tôi

cần làm sáng tỏ với hắn về một vấn đề) Tôi cũng đã biên thư cho

Boóc-cơ-hây-mơ (người mà tôi chưa bao giờ đích thân trông thấy)

Hắn là thủ lĩnh của băng nhóm lưu hoàng ở Giơ-ne-vơ, băng

nhóm này thường tụ tập ở quán cà-phê “Vương miện”, và như

Si-li biên thư cho tôi biết, anh cũng đôi khi ngồi uống với cái nhóm

ấy trong những chuyến du hành của mình

Tôi đã hoàn tất tài liệu buộc tội mà tôi gửi lên cơ quan công tố

của toà án thành phố Béc-lin để chống lại tờ “National - Zeitung” Tôi

sẽ gửi tài liệu ấy đi trước khi tôi đến chỗ anh Nhưng trước đó tôi

phải chờ nhận được thư trả lời của Phi-sen về phần mở đầu và phần

kết thúc, cũng như hình thức được quy định của đơn khiếu tố v.v

Nên gửi kèm tài liệu trong bao gói qua bưu điện (vì phải theo đủ loại các cuốn sách, các văn bản) đến Béc-lin, hay là nên gửi tài liệu ấy đi thông qua công ty vận chuyển hàng đóng gói? Dẫu sao cũng phải gửi bọc tài liệu ấy bằng hình thức gửi bảo đảm

Tôi đã lục tung tất cả các bức thư và các báo lưu lại từ năm

1848 đến năm 1859 mà tôi có ở đây, tại Luân Đôn Tôi đã lựa ra

và sắp xếp lại những thứ cần thiết Anh hãy cố gắng làm sao để

tất cả những tài liệu hiện có ở Man-se-xtơ đã được tập hợp “thành

một đống”

Vào thứ hai đã diễn ra bữa tiệc của công nhân59 Số người tham dự là tám mươi người Đã nhất trí thông qua nghị quyết bày

tỏ thái độ phẫn nộ của “những người vô sản” chống lại Phô-gtơ Tờ

“Hermann” đáng thương hại đã đòi tôi phải có bài tường thuật về bữa tiệc Tôi đã từ chối, nhưng đề xuất với nó hãy đề nghị bố già Líp-nếch cung cấp một bài báo ngắn

Tiện thể, chúng ta hãy trở lại à nos moutons1*, nghĩa là trở lại nói về Lát-xan Vì khi nhận được lá thư đầu của ông ta, tôi đã không biết được liệu anh đã biên thư cho ông ta hay chưa - theo sự thoả thuận ban đầu giữa chúng ta (khi đó tình hình còn khác) - cho nên tôi đã viết đôi dòng nói với ông ta: tôi nghĩ rằng ông ta im lặng trong suốt mấy tháng trời là vì bực tức về lá thư gần đây nhất, hơi cục cằn (thực ra thì rất cục cằn) của tôi Rằng tôi thấy vui mừng khi biết không phải như vậy Rằng ngay trước đó, tôi đã biên thư nói với anh về những băn khoăn của tôi về chuyện đó2* Tốt lắm! Song, _

1* revenons à nos moutons - chúng ta hãy trở lại với những con cừu của chúng ta (thành ngữ rút rừ câu chuyện hài hước thời trung cổ của Pháp về luật sư Pát-lanh, có nghĩa là: chúng ta hãy trở lại điểm xuất phát, trở lại đề tài cuộc nói chuyện giữa chúng ta)

2* Xem tập này, tr 573-576

thằng cha súc sinh ấy đã làm ầm lên nhân chuyện đó! Hắn đã khoe mẽ như thế nào về đạo đức của mình trước Líp-nếch60! Chính là cái

thằng cha mà chỉ vì bà bá tước Hát-txơ-phen, hắn đã sử dụng những thủ đoạn vô sỉ nhất và đã có quan hệ với những loại người vô liêm

sỉ nhất! Chẳng lẽ tên súc sinh ấy đã quên rằng khi tôi muốn kết nạp hắn vào Đồng minh thì hắn đã bị cự tuyệt - vì tiếng tăm xấu của mình - bởi một quyết định nhất trí của Ban chấp hành trung

ương ở Khuên, rồi hay sao? Tuy nhiên, tôi cho rằng vì tế nhị tôi đã giấu không cho hắn biết về tất cả chuyện đó, cũng như tôi đã giấu kín chuyện một phái đoàn công nhân đã được cử từ Đuýt-xen-đoóc-phơ đến gặp tôi mấy năm về trước, và phái đoàn này đã đưa những lời buộc tội hết sức tai tiếng và phần nào không thể bác bỏ

được nhằm vào hắn61! Còn bây giờ anh hãy ngắm nhìn cái con khỉ

đầy kiêu ngạo ấy! Chỉ cần hắn vừa cảm thấy - qua cặp kính được phết nước sơn Bô-na-pác-tơ - rằng hắn đã phát hiện ra chỗ yếu của chúng ta là hắn liền tỏ vẻ quan trọng, huênh hoang và đi đứng với những dáng điệu hài hước đủ loại Mặt khác, vì lo sợ rằng tôi không đơn giản để cho Phô-gtơ làm mất thanh danh mình vì lợi ích của người bạn dịu dàng của tôi là Lát-xan, nên ở con người hắn đã lập tức biến đi mất tất cả cái bản năng pháp lý của hắn! Hắn tỏ ra hết sức mâu thuẫn với bản thân mình! Hắn đã trở nên hèn mạt biết bao! Theo ý kiến hắn, thà không “bới móc” các vấn đề ra nữa thì tốt hơn Điều đó sẽ “được chấp nhận một cách không hay”

Được chấp nhận một cách không hay! Bởi ai vậy? Để làm vừa lòng những phần tử phi-li-xtanh của hắn thường vẫn lý sự bên cốc bia

mà tôi phải cho phép anh giáo Xcu-iếc-xơ1*, nói khác đi là Xa-ben, nhảy múa trên đầu tôi! Bây giờ ngài Lát-xan trở nên hoàn toàn rõ ràng đối với tôi

_

1* Xcu-iếc-xơ là nhân vật trong tiểu thuyết của Đích-ken-xơ Cuộc đời và những cuộc phiêu lưu của Ni-cô-la-xơ Ních-cơn-bi

74 mác gửi ăng-ghen, 9 th áng hai 1860 mác gửi ăng-gh en, 9 tháng hai 1860 75

Tôi đã biên thư ngay cho Blin-đơ, tức là, nói đúng hơn, tôi đã bỏ vào phong bì bản thông tri có liên quan hết sức gần gũi đến ông

ta Dĩ nhiên, ông ta im lặng Thay vì làm như vậy, kẻ súc sinh ấy lại chạy khắp thành phố và nghĩ cách thoát thân bằng những chuyện thêu dệt (anh hãy xem ở dưới đây để thấy điều đó sẽ giúp ích như thế nào cho ông ta) Trong những tuần lễ gần đây, con

người này đã có sự hoạt động điên cuồng, cho in hết tập sách này

đến tập sách khác tâng bốc mình đến tận mây xanh trên báo

“Hermann”, tìm đủ mọi cách bợ đỡ trước vài ba tên tư sản mà hắn

đã làm quen được trong cái uỷ ban của Si-lơ, cố lách vào cái chức thư ký của cái hiệp hội mới được nghĩ ra của Si-lơ, lúc thì vu khống “những người bạn cùng tổ quốc”62, lúc thì lại làm ra vẻ lên mặt quan trọng với họ, đưa ra những lời bóng gió với dáng vẻ một chính khách v.v Thế nhưng, dù thế nào anh cũng sẽ thấy rằng tất cả những cái đó chỉ là sự chới với của kẻ sắp chết đuối bám vào cái cọng rơm mà thôi

Nhân vật phi-li-xtanh bụng phệ Phrai-li-grát tỏ ra đê hèn hơn cả Tôi đã gửi một thông tri cho ông ta - ông ta thậm chí cũng chẳng mất công xác nhận việc nhận được thông tri ấy Chẳng lẽ kẻ súc sinh

ấy không hiểu rằng chỉ cần tôi muốn là tôi có thể lôi cổ hắn vào ngọn lửa lưu hoàng của địa ngục hay sao? Chẳng lẽ hắn đã quên rằng tôi nắm trong tay hơn 100 lá thư của hắn hay sao? Hay là hắn tưởng rằng tôi không trông thấy được hắn, bởi vì hắn đã quay lưng lại phía tôi? Hôm qua tôi đã gửi cho phần tử phi-li-xtanh ấy một miếng cao dán, cũng được dẫn ra dưới đây, với một điều kiện nhất

thiết là không được nói với bất cứ ai một lời nào về chuyện đó, thậm

chí không nói với người bạn của mình là nhà dân chủ bí mật Blin-đơ

Điều đó sẽ làm cho ông ta chạm nọc, và chẳng bao lâu nữa ông ta

sẽ thấy lộn mửa vì sự gần gũi quá mức của người bạn bị truy nã về

hình sự với ông ta, kẻ mà ông ta đã cùng đứng tên công khai trên

tờ báo ở Au-xbuốc “Allgemeine Zeitung” (về chuyện này tôi đã nhắc

qua trong lá thư gần đây nhất1) Trừ Phrai-li-grát ra, còn thì tất

cả thiên hạ đều có thái độ đúng mực đối với tôi trong vụ khủng

hoảng này, ngay cả những người ngoài cuộc

Còn bây giờ xin nói về điều chính yếu Thứ nhất, thông qua Giúc,

tôi phát hiện thấy rằng đã có lúc Vi-ê phạm tội ăn trộm ở

Brê-men và vì thế đã phải chạy sang Luân Đôn Thứ hai, thông qua

Sáp-pơ, tôi được biết là chính ông ta, ông Sáp-pơ, người được Vi-ê

tự giới thiệu là thợ sắp chữ của tờ “Volk”, - chính ông ta đã kiếm

chỗ làm hiện nay cho anh chàng Vi-ê Tôi đã nhắc Sáp-pơ cảnh giác,

ông này lại rỉ tai với Vi-ê rằng ông ta biết chuyện xảy ra ở

Brê-men, và lập tức, trước sự chứng kiến của những người chủ của anh

ta, đã tuyên đọc thông tri của tôi và đã thực hiện một cuộc hỏi

cung chéo Gã này đã thú nhận tất cả Anh sẽ thấy kết quả qua tài

liệu dẫn ra dưới đây, tôi có bản sao được chính thức nhận thực của

nó Một bản của tài liệu ấy sẽ được gửi đi Béc-lin, một bản khác

tôi để lại ở đây để thực hiện những bước quyết định chống lại kẻ

thoái thác2 Còn một điều nữa Những con người mà đám người

“mực thước” ấy có quan hệ với họ là như thế nào, thì anh có thể

thấy điều ấy qua đoạn dưới đây Dĩ nhiên, tôi lại nói lại với Vi-ê

rằng tôi hoàn bù cho anh ta số thiệt hại một nửa ngày lao động, là

thời gian mà anh ta sẽ ngồi với tôi ở chỗ quan toà của cảnh sát

Khi mọi việc đã xong xuôi, tôi đưa cho anh ta 2

2

1 si-linh Anh ta

tỏ ý không hài lòng Tôi hỏi: mỗi ngày anh làm được bao nhiêu

tiền? - Gần 3 si-linh - anh ta nói - nhưng ông phải đưa cho tôi 5

si-linh Tôi phải nhận được một cái gì đó về việc tôi đã nói sự thật

- Nhưng còn một kiểu mẫu tốt hơn Tôi nói: Anh từ chối không

cầm số tiền mà Blin-đơ và Hô-linh-gơ đưa cho anh nhằm mua

hèn hơn Phuê-ghe-lơ được cử đến đây hôm qua, nhưng đã không

đến Blin-đơ và Hô-linh-gơ chắc chắn đã dùng tiền giữ anh ta lại

Nhưng họ đã quẳng số tiền ấy vào đống rác Tôi biết anh chàng này

vẫn còn lương tri, và tôi sẽ buộc anh ta đến63 Tờ thông tin của tôi

đã làm cho họ mất phương hướng, thế là họ đã nhờ đến một người

không đúng đối tượng Qua người này, họ kết luận rằng tôi không

thể tiếp cận được với chính Vi-ê Còn bây giờ đi vào vấn đề

Vào những ngày đầu tháng Mười một năm qua - tôi không nhớ chính xác ngày nào - vào khoảng thời gian từ 9 đến 10 giờ tối, tôi bị ngài Ph.Hô-linh-gơ đánh thức, lúc đó tôi sống ở nhà ông ấy và làm thợ sắp chữ cho ông ấy Ông ấy đưa cho tôi xem bản tuyên bố trong đó có nói rằng trong suốt 11 tháng trước dó, tôi làm việc liên

tục ở chỗ ông ấy và rằng trong suốt thời gian ấy, ở xưởng in của ngài Hô-linh-gơ, tại

số 3, Litchfield Street, Soho, không thấy sắp chữ cũng như không in tờ truyền đơn nào bằng tiếng Đức có nhan đề là Zur Warnung ( Cảnh báo ) Do hoang mang

và không nhận thức được ý nghĩa của điều tôi làm, nên tôi đã thực hiện ý muốn của

ông ấy, chép lại và ký tên vào văn bản này Ngài Hô-linh-gơ đã hứa cho tôi tiền, nhưng tôi đã không nhận được gì ở ông ấy Trong thời gian diễn ra cuộc giao dịch

đó, ngài Các-lơ Blin-đơ - như sau này vợ tôi cho biết - đã ngồi chờ tại căn phòng của ngài Hô-linh-gơ Sau đó vài ngày, tôi đang ăn cơm trưa thì bà Hô-linh-gơ gọi tôi ra ngoài và dẫn vào căn phòng của chồng bà mà tại đó thôi chỉ thấy có ông Blin-đơ thôi Ông ấy đưa cho tôi chính cái văn bản mà trước đó ông Hô-linh-gơ đã đưa cho tôi, rồi ông ấy khẩn thiết đề nghị tôi viết và ký tên vào bản sao thứ hai, vì ông ấy cần có hai bản sao - cho chính mình một bản và để công bố trên báo chí Ông ấy nói thêm rằng sẽ đền đáp tôi Tôi lại chép lại và ký tên vào tài liệu này

Nay tôi tuyên thệ xác nhận những điều vừa trình bày trên đây là đúng sự thật, cũng như xác nhận rằng:

1) trong tổng số 11 tháng nêu trong văn bản thì trong vòng sáu tháng64 tôi đã

làm việc, không phải ở chỗ ngài Hô-linh-gơ, mà ở chỗ ngài éc-ma-ni;

2) Tôi đã không làm việc ở chỗ ngài Hô-linh-gơ chính vào thời gian in tờ truyền

đơn Cảnh báo ;