[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 11 phần 3 pot

212 C.MÁC 106 NHỮNG TIẾT LỘ CỦA ỦY BAN ĐIỀU TRA 213có mấy bước, chứ không phải trong một cuộc rút lui vội vã khi lính cô-dắc bám truy đuổi sát kẻ rút lui, chặn đường tiếp tế của nó; tất

196 PH.ĂNG-GHEN 98 TRẬN XÊ-VA-XTÔ-PÔN 197

PH.ĂNG-GHEN

Trong s ố ra hôm nay, tờ b áo của chú ng t ôi đã đăng bản ti n

chí nh t hức của P háp, Anh và Nga về t rận đánh gi ữa hai đị ch

thủ ở Xê-va-xt ô-pô n S ự ki ện khá quan trọng đó đáng đ ược

chú ng tôi gi ải t hí ch t hêm và bì nh l uận đôi đi ều đ ể b ổ s ung cho

các văn ki ện chí nh t hức

Khoảng một t háng t rước đây, các cuộc xuất kí ch t hường

thắng lợ i của quân Nga cho phép chúng t ôi kết l uận rằng chi ến

hào đã đ ược đẩy l ên p hí a t rước đ ến cự l y t ạo t hành t hế cân

bằng l ực l ượng gi ữa b ên bị vây và b ên b ao vây1 *; nói cách

khác, chi ến hào đã đào gần đ ến mức khi xuất kí ch, q uân Nga

có t hể t ập trung ở b ất cứ đoạn nào của chi ến hào ấ y một l ực

lượng ít ra t ương đươ ng với lực l ượ ng mà li ên quân có t hể

đi ều đến trong 1 - 2 giờ Vì 1 - 2 giờ ấy hoàn toàn đủ để l oại

các khẩu pháo của các khẩu đội pháo ra khỏi vòng chi ến bằng

cách đóng đi nh có ngạnh vào ngòi nổ của nó, nên dĩ nhi ên,

liên quân khô ng t hể đào hào ti ếp cận dấn lên p hí a trước Kể t ừ

lú c đó, li ên quân ngừng mọi hoạt đ ộng tí ch cực cho đ ến khi ba

lữ đoàn của P háp (1 l ữ của s ư đoàn 8 và 2 l ữ của s ư đoàn 9)

tới nơi những đ ơn vị nà y cho phép t hay t hế một phần bộ bi nh

Anh và tăng cườ ng canh gác chi ến hào Cùng lúc đó, t ướng

Ni-en của công bi nh và Gi ô n-xơ đến đã đẩy mạnh công t ác bao

v â y v à ch o p h ép s ửa chữa n hữ ng s ai l ầm đã mắ c p hả i ch ủ

1*

Xem tập này, tr 72 - 74

yếu vì sự cố chấp của t ướ ng P háp Bi -dô và do số l ượ ng ít của

bộ bi nh Anh Li ên quân đã đ ào những hào ti ếp cận mới, đặc

bi ệt l à ở đ oạn b ố t rí quân Anh, ở nơi cách công s ự quân Nga chừng 300 i-ác-đ ơ t rên đồi Ma-l a-khốp đã đào những chi ến hào s ong song mới Một s ố trong những pháo đ ài mới đượ c

xâ y dựng lại đ ã nhí ch gần In-ke-rơ-man đ ến mức l à hễ có kh ả năng nổ súng l à chúng có t hể bắn vào một p hần các p háo đ ài của Nga t ừ p hí a sau l ưng hoặc bằng hỏa l ực bắn dọc Quân Nga đã có nhữn g hoạt động t hực hi ện hết sức tài tì nh và tá o bạo chống l ại những t uyến cô ng sự mới ấy

Như bản đồ đã chỉ rõ, phòng tuyến của Nga bọc lấy thành phố thành hình cung, từ đầu vịnh Ca-ran-tin đến quân cảng bên trong, rồi lại từ đây đến đầu vịnh Ki-len Vịnh này là một vị nh nhỏ, do một khe núi sâu hình thành, kéo dài từ vịnh Lớn hoặc bến tàu Xê-va-xtô-pôn đi sâu vào mãi tận cao nguyên, trên đó có doanh trại của liên quân Một dãy cao điểm chạy dài ở phía tây khu núi ấy, tạo thành phòng tuyến của quân Nga; quan trọng nhất trong các cao điểm ấy là đồi Ma-la-khốp; do vị trí khống chế của nó, nó là trận địa then chốt của toàn bộ cánh phải của quân Nga Ở phía đông khe núi và vịnh Ki-len có một cao điểm khác; nó hoàn toàn nằm trong tầm bắn của các pháo đài cũng như của tàu chiến của quân Nga, liên quân không chiếm được nó vì liên quân không hoàn toàn phá hoại được tuyến giao thông giữa Xê-va-xtô-pôn và In-ke-rơ-man được hỏa lực của các lô cốt và pháo đài ở phía bắc bến tàu yểm hộ Nhưng vì liên quân đặt các khẩu đội pháo của

mì nh tại các trận địa ở phía đông và đông - nam đồi Ma-la-khốp nên có thể uy hiếp phòng tuyến quân Nga từ bên sườn và sau lưng, nên cao điểm trung lập này có ý nghĩa đặc biệt Do đó, đêm 20 rạng ngà y 21 tháng Hai quân Nga đã cử đến đấy một đơn vị công trình để xâ y dựng lô cốt vuông1 * mà đồ án đã đượ c kỹ sư của họ thiết kế từ trướ c S áng sớm, liên quân đã nhìn thấ y một chi ến hào dài và t ường chắn ở phía sau nó, nhưng xem ra t hì họ hoàn toàn không hiểu ý nghĩa của những công sự ấy nên khô ng cản trở quân Nga tiến hành Sáng sớm hô m sau lô-cốt vuô ng đã

1*

- đồn Xê-len-ghin

198 PH.ĂNG-GHEN 99 TRẬN XÊ-VA-XTÔ-PÔN 199

được làm xong, nhưng thực ra còn chưa hoàn chỉnh vì, như các sự

kiện về sau đó đã chứng minh, tiết diện của tường chắn nà y, tức là

chiều sâu của hào và mức độ ki ên cố của tường chắn còn xa mới

đầy đủ Bấy giờ liên quân mới bắt đầu hiểu rằng công sự ấy chiếm

vị trí tuyệt diệu, tạo khả năng cho quân Nga dùng hỏa lực trải

rộng bắn vào các pháo đài nối liền nhau của liên quân, do đó làm

cho những pháo đài này hầu như mất tác dụng Các kỹ sư tuyên bố

cần chi ếm công sự nà y bằng mọi giá Vì vậy Can-rô-béc thành lập

một cách hết sức bí mật một đơn vị cường tập gồm khoảng 1 600

lính du-a-vơ và 3 000 lính thủy đánh bộ Vì lệnh tác chiến đưa

xuống khuya quá mà lại bất ngờ, nên có sự lúng túng trong việc

tập kết binh lính ở địa đi ểm qui định và khi số quân lính, dẫn đầu

là lính du-a-vơ, rút cục mở cuộc tấn công thì đã là 2 giờ sáng ngày

24 tháng Hai Sau một cuộc chạy ngắn, họ đã ở cách hào 20

i-ác-đơ Theo lệ thường, các cuộc tấn công đó không được phép nổ

súng; binh sĩ được lệnh tháo ngòi thuốc nổ ra khỏi súng để tránh

nổ súng không cần thiết và sớm quá Đột nhiên khẩu lệnh của

quân Nga vang lên và một đơn vị mạnh của quân Nga ở bên trong

lô-cốt vuông bắt đầu hành động, đặt súng lên tường chắn và bắn

từng loạt vào đơn vị tấn công Do đêm tối và do qui tắc đã ăn sâu

vào binh sĩ tác chiến trong chiến hào - bao giờ cũng bắn thẳng

thông qua tường chắn - loạt súng ấy chỉ gây ra thương vong không

đáng kể cho toán đi đầu đội hình hẹp của đơn vị tấn công Lính

du-a-vơ, mà bước tiến hầu như không bị cản trở gì bởi các vách

dốc thoải của hào và tường còn chưa làm xong, trong khoảnh

khắc đã xông vào được lô-cốt vuông và chĩa lưỡi lê xông thẳng

vào quân địch Một cuộc đánh giáp lá cà gay go đã xảy ra Qua

một thời gian ngắn, lính du-a-vơ đã chiếm được một nửa lô-cốt

vuông, còn sau đó ít lâu quân Nga đã rút bỏ toàn bộ Lúc bấy giờ

lính thủy đánh bộ, đi theo sau lính du-a-vơ không xa, đã dừng lại

ở sườn một cao điểm, không rõ vì lạc đường hoặc vì nguyên

nhân gì khác Ở đây họ đã bị đơn vị của quân Nga tấn công vào

hai sườn, mặc dầu lính thủy đánh bộ chống cự kịch liệt, quân

Nga vẫn đuổi được họ khỏi cao điểm Rõ ràng là trời đã sáng

nga y trong trận đánh hoặc sau trận đánh ít lâu vì quân Nga vội vàng

rút khỏi cao đi ểm, bỏ lô-cốt vuô ng trong tay l ính du-a-vơ, mà

sau đó họ pháo kích bằng toàn bộ số pháo mà Nga có thể sử dụng vào mục đích đó Có một thời gian ngắn lính du-a-vơ đã nằm rạp xuống, còn một số xạ thủ tình nguyện đi theo họ đã bò lên công sự trên đồi Ma-la-khốp và tìm cách bắn vào các pháo thủ Nga qua lỗ châu mai Nhưng hỏa lực quân Nga quá mạnh, chẳng bao lâu lính du-a-vơ buộc phải lui xuống sườn của cao điểm, hướng về phía In-ke-rơ-man, nơi đây họ tránh được hỏa lực của phần lớn các pháo đài Nga Họ quả quyết rằng họ đã mang theo toàn bộ số thương binh của mình

Trong t rận đ ánh nhỏ này, lí nh du-a-vơ dưới quyền chỉ hu y của t ướ ng Mô-nơ đã hành động rất dũng cảm, cò n quân Nga thì tác chi ến với t rì nh đ ộ ngh ệ t huật cao và với tí nh ngoan cường vốn có ở họ Lực l ượng quân Nga gồm có hai trung đoàn Xê-l en-ghi n và Vô-l ưn mà quân s ố của mỗi ti ểu đoàn s au

mấ y t r ận đ án h c hỉ có k hô ng q u á 5 0 0 ng ườ i h oặ c cả t hả y l à

4 000 người Tướng Khru-s ốp chỉ huy họ Hành động của q uâ n Nga đã t hành công đ ến mức quân P háp phải t uyên b ố rằng toàn b ộ kế hoạch t ấn cô ng đã bị q uân Nga bi ết trước C uộc t ấn

cô ng của quân Nga vào l í nh t hủ y đ ánh bộ đ ã thu được t hắng lợi hoàn t oàn và hầu như chớp nhoáng, còn cu ộc rút l ui của họ khỏi lô-cốt vuông chưa hoàn t hành đã làm cho lí nh du-a-vơ bất hạnh, t hi ếu sự chi vi ện, hứng chị u hỏa l ực mạnh mẽ củ a pháo bi nh đã i m lặng khi cuộc chi ến đấu di ễn ra b ên t rong l ô-cốt vuông

Tướng Can-rô-béc phát hiện rằng cuộc thất bại ấy tác động hết sức mạnh mẽ đến binh sĩ mình Sự nôn nóng mà người ta đã nhiều lần cảm thấy thì bây giờ đã bùng nổ với tất cả sức mạnh của nó Binh

sĩ yêu cầu cường tập thành phố Từ “phản bội”, đó là sự giải thích thường dùng của người Pháp đối với bất cứ trận thất bại nào của họ,

đã vang lên mạnh mẽ trong quân sĩ và thậm chí còn chỉ rõ tên kẻ phản bội đã tiết lộ cho quân thù quyết định bí mật của hội đồng quân sự của quân Pháp; người ta cho rằng kẻ phản bội là tướng Phoóc-rơ

mà không dựa trên những căn cứ đặc biệt nào Can-rô-béc đã hoảng hốt đến mức thảo một bản mệnh lệnh mô tả toàn bộ trận đánh như

là một thắng lợi huy hoàng, tuy rằng tương đối, đồng thời gửi công văn cho huân tước Ra-glan đề nghị bắt đầu ngay lập tức cuộc cường

200 PH.ĂNG-GHEN 100 TRẬN XÊ-VA-XTÔ-PÔN 201

tập, nhưng đương nhiên là huân tước Ra-glan đã bác bỏ đề nghị

này

Quân Nga giữ được lô-cốt vuông mới ấy và bồi trúc thêm Vị

trí ấy rất quan trọng Nó bảo đảm tuyến giao thông với

In-ke-rơ-man và việc chuyên chở cung cấp từ phía này Nó uy hiếp từ bên

sườn toàn bộ cánh phải của các công sự bao vây của liên quân và

buộc người ta phải làm các hào tiếp cận mới để loại trừ tác hại

của nó Ngoài ra, tất cả những cái đó chứng minh quân Nga có

khả năng không những giữ vững trận địa của mì nh mà còn tiến ra

phía ngoài trận địa Vào nửa cuối tháng Hai, quân Nga đã xây

dựng gần lô-cốt vuông mới một hệ thống hào chống tiếp cận về

hướng công sự của liên quân Nhưng trong báo cáo không chỉ rõ

phương hướng chính xác của những công sự ấy Dù sao, sự có

mặt của hai trung đoàn tác chiến nói trên ở Xê-va-xtô-pôn nói

lên rằng toán quân đồn trú đóng giữ cho tới nay chỉ gồm có lính

thủy đánh bộ và lính thủy đã được bổ sung nhiều và hiện nay có

đủ lực lượng đối phó với mọi hành động có t hể có của quân địch

Tin tức gần đây cho biết khoảng ngày 10 - 11 tháng Ba, các

pháo đài của liên quân có t hể bắn vào công sự phòng ngự của

quân Nga Nhưng trong tình hình quân Nga có những nguồn lực

lượng như thế, trong tình hình liên quân gặp những khó khăn

như thế, phải chăng có thể hy vọng liên quân sẽ tạo được những

điều kiện cần thi ết trước tiên để giành thắng lợi, tức là đạt tới

chỗ hỏa lực của bên vây đánh mạnh hơn bên bị vây, vả lại, mạnh

hơn đến mức có thể buộc các pháo đài của quân Nga phải câm tịt

trước khi quân Anh và quân Pháp cạn hết đạn dược của mình?

Nhưng thậm chí cứ giả định rằng li ên quân đạt được kết quả ấy;

giả định rằng vào giờ phút quyết định ấy các binh đoàn dã chiến

của quân Nga không mưu toan chiếm lấy trận địa ở gần

In-ke-rơ-man và Ba-la-cla-va; giả định rằng liên quân sẽ tiến hành một

loạt cuộc tấn công vào phòng tuyến thứ nhất của quân Nga và

chọc thủng được nó, thì sẽ ra sao? Trước mắt các cánh quân vây

đánh sẽ xuất hiện những công sự phòng ngự mới, các pháo đài

mới , và những công trình kiên cố biến thành những cứ điểm nhỏ

mà để tiêu diệt chúng cần có những pháo đài mới Dưới làn mưa

đạn pháo và đạn thường, liên quân buộc phải rút lui, và điều lớn nhất

mà họ có thể làm được là nắm giữ trong tay mình phòng tuyến thứ nhất của quân Nga

Kế đ ó l à cuộc vâ y đánh phò ng t u yến t hứ hai, rồi t hứ ba, chưa nói gì đ ến vô s ố những vật chướ ng ngại nhỏ mà các k ỹ

sư Nga - mà hi ện na y chú ng ta đã bi ết họ l à những người như thế nào - không t hể khô ng đặt ở khu vực phòng t hủ mà họ phụ trách Đồng t hời mưa và nắng, nắng và mưa cứ t ha y t hế nhau, trên mặt đ ất t ràn ngập uế khí do s ự rữa nát của hàng ngàn t hâ y người và ngựa t ỏa ra, s ẽ gây ra những t hứ b ện h t ật cho t ới na y chưa t ừng ngh e t hấy và chưa t ừng bi ết đến Tuy nhiên, b ệnh

dị ch s ẽ hoành hành khô ng những ở ngoại t hành mà cả ở nội thành, nhưng ai bi ết được bên nào sẽ đầu hàng trước ti ên t rướ c bệnh dị ch ấ y?

Mù a xuân đến s ẽ l à một tai nạn đ áng sợ đối với cái bán đảo nhỏ rộng năm dặm và dài mười dặm nà y, nơi đây ba cườn g quốc mạnh nhất châu Âu ti ến hành một cuộc đấu tranh ngoan cường, và Lu-i Bô-na-pác-tơ có đủ lý do để tự chúc mừng

mì nh nếu như cu ộc vi ễn chi nh vĩ đại của ô ng t a rút cục s ẽ b ắt đầu đ em lại những t hành quả phong phú

Do Ph.Ăng-ghen viết khoảng 23 tháng Ba

Nguyên văn là ti ếng Anh

In bằng tiếng Nga lần đầu

202 C.MÁC 101 VỀ LỊCH SỬ LIÊN MINH VỚI PHÁP 203

C.MÁC

VỀ LỊCH SỬ LIÊN MINH VỚI PHÁP

Luân Đôn, ngày 24 tháng Ba Tờ “Press”113, cơ quan ngôn

luận của Đi-xra-e-li, đã gây ra t rong tuần trước một cuộc cãi

nhau vặt do nó khẳng đị nh rằng “hoàng đế Lu-i” là trở ngại duy

nhất trên con đường ký kết hòa ước, rằng hoàng đế đã liên kết

với Áo, ký với nước này một “hiệp định” bí mật mà nước này cố

sức ruỗi ra Đảng To-ri cho tới nay vẫn bảo vệ liên minh Anh -

P háp như bảo vệ đứa con cưng của mình P hải chăng huân tước

Man-mơ-xbê-ri đã không tăng cường liên minh với

Bô-na-pác-tơ?114 P hải chăng Đi-xra-e-li đã không chế giễu một cách độc ác

Grê-hêm và Vút trong nghị viện về vi ệc họ hình như đã báng bổ

một cách tội lỗi cuộc chính biến ngày 2 tháng Chạp trước mặt cử

tri của họ? Phải chăng trong vòng hai năm nay, đảng To-ri đã

không phải là kẻ đề xướng chi ến tranh một cách điên cuồng nhất

trên diễn đàn nghị viện, cũng như trên báo chí? Giờ đây, không

cần có một sự chu yển giọng nào, không cần có sự khách khí nào,

họ đột nhiên chuyển sang vu cáo liên minh với Pháp, châm chọc

“hoàng đế Lu-i” và tuyên truyền hòa bình! Tờ “Morning Heral d”,

cơ quan ngôn luận già yếu của đảng To-ri đáng kính không được

biết những điều bí mật của các lãnh tụ của đảng, đã lắc đầu hoài

nghi và lắp bắp những lời lẽ gay gắt chống lại những ảo giác của

tờ “P ress” mà nó không hi ểu Song tờ “P ress” hôm nay lại trở

lại cái chủ đề tai hại Nó đăng bản tin sau đây bằng chữ đậm ở chỗ dễ thấy nhất:

“ Nhữ ng tì nh huống qua n t rọng đã đ ư ợc l à m s á n g t ỏ Cá c h đ â y k hô ng l â u,

c hú n g t ô i vi ế t rằ n g c hú n g t ô i c ó c ă n c ứ để dự k i ế n rằ n g c o ngr e s s r e i nfe c t a1 * sẽ

bị gi á n đ oạ n và h uâ n t ư ớc Gi ô n R ớt - xe n t r ở v ề An h n ga y Gi ọ n g đ i ệ u c ủa Áo đ ối

v ới Nga t ha y đ ổi sa u c á i c h ế t c ủa h oà n g đ ế Ni -c ô -l ai , và n h ấ t l à l ời t uy ê n b ố c ủa

h oà n g đ ế Áo v ới A -l ế c h- xa n -đ r ơ II, k hô n g n g hi n g ờ gì nữ a , đã gó p p hầ n và o k ế t

“ T ì nh hì n h ở Vi ê n” , - bà i xã l uậ n vi ế t , - “ hà ng gi ờ đề u c ó s ự c h u yể n bi ế n mỗi

l ú c một k é m s á n g s u ốt và k é m t h uậ n l ợi ; do đ ó , đ i ề u q ua n t rọ n g l à d ư l uậ n sá ng

s u ốt ở c ả hai bê n b ờ bi ể n M ă n g- s ơ p hả i s ử dụ n g t oà n b ộ ả nh hư ở n g c ủa m ì nh đ ể

n gă n n g ừ a n hữ n g k ế t q uả c ó t hể gâ y ra s ự k hó c hị u và s ự đ á ng t i ế c Nế u như nă m

1 85 3 c á c bộ t rư ở n g c ủa c hú n g t a t ỏ ra c hâ n t hà n h đ ối v ới s ự l i ê n mi nh A nh - Phá p t hì c hắ c l à đ ã k hô n g xả y ra n g u yê n c ớ d ẫ n đ ế n c hi ế n t ra n h; c ò n nế u n hư

c hi ế n t ra n h k hô n g t hể t rá n h k h ỏi , t hì h oà n t oà n c ó k hả nă n g l à nó đ ã đ ư ợc t i ế n

hà n h mộ t c ác h t hà n h c ô ng và t hắ n g l ợi Đá n g l ẽ k ý kế t đồn g mi nh hữ u ng hị v ới Phá p t hì C hí n h ph ủ An h l ạ i bỏ p hí c ả mộ t nă m t r ời đ ể đ ạ t t ới c á i mà nó g ọi l à

Ad h a s i o n 2 * c á c ba n g l ớ n ở Đ ức C u ộc c hi ế n t ra n h c ủa c ác c ư ờ n g q u ốc ph ư ơ ng

Tâ y v ới Nga k hô ng t hể đ ư ợc bi ệ n mi n h b ằ ng c á c h nà o k há c n g oài q uyế t t â m sắ t

đ á mu ố n c ắt xé n một c á c h đ á ng k ể p hạ m vi c ủa đế q u ốc Nga ở mi ề n Na m Đấ y l à

gi ả i p há p d u y n hấ t đ ối v ới vấ n đề p hư ơn g Đ ô n g T h ời c ơ c ó l ợi nă m 1 8 53 đ ã bị

b ỏ l ỡ mấ t Họ đ ã l ãn g p hí t hời gi a n và t i ề n bạ c , đ ã h y si nh quâ n đ ội và t i ế ng t ă m

204 C.MÁC 102 VỀ LỊCH SỬ LIÊN MINH VỚI PHÁP 205

b u ộc p hả i t he o c hú ng t a C ò n hi ệ n na y t hì t ì n h hì n h r a sa o? H oà ng đế Áo bả o đ ả m

v ới h o à ng đ ế A-l ếc h - xa n-đ r ơ rằ ng “ Áo k hô ng mư u t o a n t hu hẹ p bi ê n gi ới c ủa

N g a, c ũ ng n hư g â y t hi ệ t hạ i gì đ ó c h o l ã n h t h ổ c ủa N g a ” C â u nó i đ ó c hỉ c ó t hể

c ó một c á c h gi ả i t hí c h C ò n n h ư hi ệ p đ ị n h bí mậ t gi ữa P h á p và Áo mà c hú n g t ô i

đ ã á m c hỉ t rư ớ c đâ y, t hì d ự a và o n h ữ n g ng u ồ n t i n h oà n t oà n đá n g t i n c ậy, c hú n g

t ôi bi ế t rằ n g t u y hi ệ p đ ị n h ấ y rõ rà ng l à ma n g t í n h c h ất l i ê n mi nh t hư ờ n g xu yê n

gi ữ a ha i c ư ờ n g qu ốc , n hư n g k hô n g ba o g ồ m đ i ều nà o q ui đ ị n h Áo n hấ t t hi ế t p hả i

- một điều gì đó ở giữa, con đường ở giữa

n gạ i mà q u â n Nga b ố t rí ở Cr ư m , bệ n h d ị c h hạc h l à mộ t m ối đ e d ọa k hô n g k é m gì

v ũ k hí Nế u n hư c hi ế n d ị c h nà y đ ư ợc p há t đ ộ n g vì uy t í n khô n g t hà n h cô n g t hì

An h v à P há p sẽ ra sa o ? B â y gi ờ c á c c ư ờ n g q u ốc Đứ c s ẽ đ ứ ng về bê n nà o? Tri ể n

v ọn g c hỉ c ó m ộ t : sự s u y đ ồi và d i ệ t v on g c ủa c hâ u Âu Nga y k hi t h ời c ơ t h u ậ n l ợi

c ho c hú n g t a , p hả i c hă n g c hú n g t a có q u yề n đ ó n n h ậ n n hữ n g hi ể m n g u y n hư vậ y,

h uố n g h ồ k hô n g p hả i vì một c hí nh sá c h n hấ t đ ị n h, m à l ạ i vì s ự t hị u y t h uầ n t ú y? Đối v ới k ẻ t hố n g s oá i c ủ a n gư ời P há p, c ó l ẽ b ỏ l ỡ t h ời c ơ t h uậ n l ợi ấ y l à đ i ề u rấ t

đ au l òn g; đ i ề u đ ó c ũ ng k hô ng k é m phầ n đ a u l ò ng đ ối với n hâ n dâ n A nh Như ng

c á c nhà h oạ t đ ộn g n hà nư ớc p hải t í n h đ ế n c á c t ì nh h u ố ng Nă m 1 8 5 5, c ả Phá p,

An h l ẫ n N ga đề u k hô ng ở và o t ì n h hì n h gi ốn g nă m 18 5 3 T h ả m h ạ i t ha y n hữ ng kẻ

bá n r ẻ l ợi í c h t ối c a o c ủa c h â u Âu M ặ c c ho h ọ gá n h c hị u c á i s ố ph ậ n xứ n g đ á ng

đ ối với h ọ Vị t h ố ng l ĩ nh c ủ a n gư ời P há p và n ữ h oà n g An h đề u k hô n g c ó l ỗi ,

n hư n g họ k hô n g nê n hà nh đ ộ n g gi ố n g n hư m ột đ ấ u t h ủ mấ t t rí , t r on g c ơ n đi ê n

l oạ n c ủa ni ề m t h ấ t v ọ ng h oặ c t r o n g k hi t u yệ t vọ n g t ột đ ộ h ọ đ ã đẩ y n ha nh đ i ề u

bấ t h ạ nh đế n gầ n m ì nh”

Cũng trên tờ báo này, chúng tôi thấy một đoạn trích từ tiểu phẩm của Gi-rác-đanh “La Paix”115 trong đó sự giải trừ quân bị đồng thời ở Xê-va-xtô-pôn và Gi-bran-ta được hoan nghênh như là một giải pháp chân chính cho vấn đề hòa bình

“ Như quý vị t hấ y đ ấ y” , - t ờ “ P re s s” t h ốt l ê n, - “ t i ể u p h ẩ m ấ y, ha y nó i đ ú ng

h ơn, vi ệ c bá n t i ể u p hẩ m ấ y l ạ i đ ược C hí nh p h ủ P há p c ho p hé p, mà t á c gi ả t á c

p hẩ m nà y l ạ i l à bạ n gầ n g ũi và t hâ n t hi ế t , l à c ố vấ n và đ ồ ng c hí c ủa n gư ời n ối

n gô i đư ợc d ự k i ế n !”

Ở đây cần nêu lên rằng phái Đớc-bi, mà cơ quan ngôn luận là

tờ “Press”, ra sức liên hợp với trường phái Man-se-xtơ yêu chuộng hòa bình, còn về phần mình, chính phủ cũng tìm cách lôi kéo trường phái ấy về phía mình bằng dự luật xóa bỏ thuế tem đối với báo chí (chúng tôi còn trở lại dự luật này) Tư tưởng về một chiến dịch thuần túy mang tính chất thị uy, tư tưởng về cuộc chiến tranh châu Âu không phải để đánh vào sự hùng mạnh của

kẻ địch mà là để cứu vãn uy tín của bản thân, tư tưởng về một

cuộc chiến tranh giả vờ, đương nhiên, làm cho b ất cứ người Anh nào có l ý trí lành mạnh đều phẫn nộ Một câu hỏi đặt ra là: phải

206 C.MÁC 103 VỀ LỊCH SỬ LIÊN MINH VỚI PHÁP 207

chăng tư tưởng ấy là một trong những “idées napoléoniennes”116

như đế chế phục tích hiểu và buộc phải hiểu như thế?

Luân Đôn, ngày 27 tháng Ba Theo những nguồn tin đáng tin

cậy, chúng t ôi được biết là chuyến đi thăm hoàng cung Xanh Giêm-xơ117 của Bô-na-pác-t ơ dự định thực hiện vào ngày 16

tháng Tư, sẽ là lý do cho một cuộc biểu tình phản kháng qui mô

lớn Phái Hiến chương đã mời nhân vật lưu vong người Pháp là

Ác-măng Bác-be đến Luân Đôn cũng vào ngày 16 t háng Tư, nơi

đây, nhân dịp ông đến, sẽ tổ chức một cuộc diễu hành ngoài đường phố và một cuộc mí t-tinh lớn Nhưng cho tới nay vẫn chưa biết tình hình sức khỏe có cho phép Bác-be tiến hành một cuộc hành trình qua biển hay không

Hôm qua hạ nghị viện đã thông qua, trong lần đề xuất thứ hai,

dự luật về bãi bỏ thuế tem đối với báo chí Những điều khoản chính của dự luật này qui lại như sau: 1) Bãi bỏ thuế tem cưỡng bách đối với báo chí 2) Các ấn phẩm định kỳ in trên giấy có đóng dấu tem vẫn được hưởng đặc quyền gửi qua bưu điện không mất tiền như trước đây Điều ba nói về khối lượng của các tài liệu ấn loát gửi qua bưu điện, và sau hết còn một điều qui định rằng báo chí in trên giấy có đóng dấu tem phải nộp tiền ký gửi đề phòng những vụ kiện tụng có thể xảy ra do vu khống Để nêu rõ đặc trưng của chế độ

208 C.MÁC 104 NA-PÔ-LÊ-ÔNG VÀ BÁC-BE… 209

thuế báo chí cũ, chỉ cần nêu lên vài ví dụ là đủ Xuất bản một tờ

báo hàng ngày ở Luân Đôn cần có một số vốn ít ra là 50 000 -

60 000 pao xtéc-linh Toàn bộ báo chí Anh, trừ một số ít ỏi, đã

phát động một chiến dị ch trơ trẽn nhất và vô sỉ nhất chống lại dự

luật mới Phải chăng cần có những bằng chứng khác để chứng

minh rằng chế độ cũ là chế độ bảo hộ đối với báo chí hiện có và

là chế độ cấm đoán đối với những tác phẩm sáng tác ti nh thần tự

do hay sao? Ở Anh cho tới nay tự do báo chí vẫn là đặc quyền

chỉ dành riêng của tư bản Một số rất ít tuần báo đại biểu cho lợi

ích của giai cấp công nhân - dĩ nhiên, không thể bàn đến việc

xuất bản các tờ báo hàng ngày, - chật vật lắm mới tồn tại được

nhờ sự quyên góp hằng tuần của công nhân Anh là những người

vì mục đích chung đã chịu những sự hy sinh khác hẳn so với

công nhân lục địa Với sự sốt sắng bi hài, con quái vật khổng lồ

của báo chí Anh - tờ “Times” - hò hét đấu tranh pro aris et

focis1 * tức là cho sự độc quyền báo chí, đồng thời khi thì khiêm

tốn so sánh mình với nhà tiên tri ở đền Đen-phơ, khi thì quả

quyết rằng ở Anh chỉ tồn tại một cơ quan du y nhất đáng duy trì,

đó là tờ “Times” khi thì ma ng tham vọng thống trị trong giới báo

chí thế giới và - không cần đến Hiệp ước Quy-súc - Cai-nắc-gia

nào cả - bảo hộ t oàn thể các nhà báo châu Âu

Tất cả “cant”2 * ấy của tờ “Times” đã bị đập lại đích đáng

trong lời phát biểu của con người kỳ quặc Đram-môn-đơ tại

phiên họp hôm qua của hạ nghị viện Ông nói:

“ B áo c hí hi ệ n na y l à hoạ t đ ộn g t hư ơn g mạ i và k hôn g p hả i l à c ái gì k há c … “ C á c

ngà i Oa n-t ơ” (n hữ ng c ổ đ ô ng c hí n h yế u c ủa t ờ “ Ti me s” ) đ ư ơ ng n hi ê n c ó quyề n l ậ p

r a xư ởng ba hoa c hí nh t rị, c ũng như ô ng B ra i -t ơ lậ p ra xưởn g dệ t bô ng… T ờ

“ Ti me s” ki nh doa nh gi ỏi hơn n hữ n g k ẻ c ạ nh t ra nh với nó B ọn Oa n-t ơ ba o gi ờ c ũn g

c ó bê n c ạ nh mì nh nhữ ng k ẻ t há o vá t , - bọn l uậ t sư hà nh n g hề l â u năm và nhữ ng

nhâ n vậ t t ương t ự , - ba o gi ờ c ũn g sẵ n sà ng p há t bi ểu ý k i ế n tá n t hà nh hoặ c phả n đ ối

Mo-“Morni ng Chronicle”, chỉ dựa vào một đảng phái nhất định Tờ báo này thì t rở thành cơ quan của phái Pin, tờ báo ki a thì trở t hành cơ quan của phái Đớc-bi v v Chừng nào mà phái Pin còn hưng t hị nh thì tờ báo của nó cũng hưng thị nh, nhưng nếu tình hì nh của phái Pin tồi đi t hì tì nh cảnh của tờ báo của nó cũng tồi đi Người t a nhìn thấy ngay những kẻ khô ng được việc Nghệ thuật chân chí nh - ở đây t ờ “ Times” cũng thể hiện tài nghệ của nó

- là ở chỗ thuê cả một lô những nhân vật t rượng phu có ý kiến khác nhau và bắt họ viết Đương nhiên, không thể trách bất kỳ một người nào trong số các ngài ấy về tí nh không nhất quán; gi ả sử mỗi người trong số họ bao giờ cũng gi ữ cùng một quan điểm và như thế

là mỗi nhà báo ấy nói ri êng là hoàn t oàn nhất quán; nhưng nếu gộp chung họ l ại thì phải thừa nhận rằng trên thế gian này khô ng có cái gì thiếu nhất quán hơn họ Sự hoàn thiện chân chí nh của nhà báo xem ra là ở chỗ tuân thủ nguyên tắc: sự đứng đắn của cá nhân và

sự không thành t hật t ập thể về chí nh trị cũng như về văn học Nguy ên tắc ấy rất có ích và

tờ “ Times” luôn luôn làm ông t a nhớ lại một người tá điền mà ông bảo tát khô một khoảnh ruộng lầy “ Ấy chớ! - người tá điền nói - Đừng có tát khô nó ! Trời mưa sẽ tìm thấy được

ở đấy một cái gì đó để nuôi bò, mà nếu khô ng tìm được một cái gì để nuôi bò thì sẽ mọc lên một cái gì đó để nuôi lợn; t hậm chí nếu không ki ếm được một cái gì để nuôi l ợn thì bao giờ cũng tìm được một cái gì đó để nuôi ngỗng” Còn tính chất bị mua chuộc của báo chí thì ở đây đã có chứng cứ trực tiếp về t ờ “ Times” mà Na-pô-lê-ông đã từng nói đến:

“ họ gửi cho tôi báo “ Ti mes”, tờ báo “ Ti mes” hèn hạ, tờ báo của dòng họ Buốc-bông” Một cuốn sách của Ô M a-ra đã khẳng định rằng tờ “ Times” đã nhận của ông ta mỗi tháng 6 000 phrăng Trong tay Ô Ma-ra còn có những biên lai nhận tiền do người xuất bản tờ báo chính thức ký Ô Ma-ra cũng kể lại rằng t rước khi bị đày đi En-bơ, Na-pô-lê-ông đã nhận được kiến nghị của nhiều t ờ báo, trong đó có tờ “ Times” viết bài để bảo vệ ông Na-pô -lê- ông cự tuyệt những kiến nghị ấy, nhưng về sau ông ta hối hận về quyết đị nh của mì nh”

Chúng tôi chỉ b ổ s ung một đi ểm vào t ì nh hì nh nói t rên là năm 1 815 tờ “Ti mes ” nằng nặc đòi đưa Na-pô-l ê-ô ng, mà nó

mô t ả l à kẻ mị dân chí nh ở châu Âu, ra xử t ại t òa án q uân s ự

210 C.MÁC 105 NA-PÔ-LÊ-ÔNG VÀ BÁC-BE… 211

và kết tội xử bắn Còn năm 1816 cũng tờ báo ấy cố sức đòi đặt

lại Hợp chủng quốc Bắc Mỹ, “tấm gương nguy hi ểm về phiến

loạn thắng lợi ấy”, dưới quyền thống trị của chế độ chuyên chế

* NHỮNG TIẾT LỘ CỦA ỦY BAN ĐIỀU TRA

Luân Đôn, ngày 28 tháng Ba Ủy ban điều tra của hạ nghị viện đã

họp trên 12 phiên và phần lớn kết quả điều tra của nó thì công chúng

đã rõ Những nhân chứng thuộc các tầng lớp khác nhau nhất của xã hội, từ công tước Căm-brít-giơ cho đến ông Mác-đô-nan của tờ

“Times” đã được thẩm vấn và tất cả những chứng cớ của họ đều có đặc điểm là sự nhất trí hiếm thấy Các ngành quản lý khác nhau đã bị kiểm tra và tất cả đều ở trong tình trạng không những không làm cho người ta hài lòng, mà còn thực sự nhục nhã, tai tiếng Bộ tư lệnh lục quân, ngành y tế, cục quản lý cung ứng, cục quân nhu, ngành vận tải, cục quản lý quân y viện, cục cảnh sát vệ sinh, cục cảnh sát cảng ở Ba-la-cla-va và Công-xtăng-ti-nô-plơ, - tất cả các cơ quan ấy đều bị nhất trí nhận định là vô dụng Nhưng dù mỗi ngành nói riêng có tồi tệ thế nào chăng nữa thì toàn bộ sự lộng lẫy của hệ thống ấ y chỉ lộ ra trong quá trì nh tiếp xúc và tác động qua lại với nhau Các qui chế được đặt ra lạ lùng đến nỗi khi đem thi hành thì không ai biết được quyền hạn của mình bắt đầu từ đâu, kết thúc ở đâu và cần giao thiệp với ai Hãy đọc các bài mô tả tình hình các quân y viện, mô tả những điều kiện tàn nhẫn nhục nhã - không biết do thiếu tinh thần trách nhiệm hay do khinh suất - mà thương bệnh binh lâm vào khi đi trên tàu vận tải cũng như khi đến địa điểm qui định Trong cuộc rút lui khỏi Mát-xcơ-va cũng không có sự kinh khủng như thế Và tất cả những sự việc ấy đã xảy ra ở Xcu-ta-ri cách Công-xtăng-ti-nô-plơ - một thành phố lớn với tài nguyên phong phú,

212 C.MÁC 106 NHỮNG TIẾT LỘ CỦA ỦY BAN ĐIỀU TRA 213

có mấy bước, chứ không phải trong một cuộc rút lui vội vã khi

lính cô-dắc bám truy đuổi sát kẻ rút lui, chặn đường tiếp tế của

nó; tất cả những việc đó xảy ra vào lúc chiến dịch còn thuận lợi ở

một địa điểm được bảo vệ khỏi những cuộc t ấn công của địch, ở

kho trung tâm lớn, nơi mà nước Anh tập trung vật tư dự trữ cho

quân đội của mình Mà thủ phạm của tất cả những đi ều kinh

khủng ấy không phải là bọn dã man, mà là những nhân vật trượng

phu thuộc vào số “một vạn nhân vật thượng đẳng”, những con

người vốn có tấm lòng dịu dàng Qui chế fiat1*, quân đội pereat2*!

“Hãy tìm hỏi ngành khác, việc đó không thuộc thẩm quyền chúng

tôi!” “Nhưng hỏi ở đâu bây giờ?” - “Tìm hiểu xem ngành nào có

thẩm quyền, thì điều đó không thuộc quyền hạn của chúng tôi, mà

thậm chí nếu việc đó thuộc thẩm quyền của chúng tôi thì chúng tôi

cũng không có thẩm quyền báo cho quý vị biết điều đó” - “Nhưng

bệnh binh cần áo lót, xà phòng, vải trải giường, nhà ở, thuốc men,

bánh mì, rượu poóc-tô Họ bị chết hàng trăm người” - “Quả thực

chúng tôi rất lấy làm tiếc rằng tinh hoa của nước Anh bị tiêu vong

nhanh như thế, nhưng chúng tôi không thể giúp gì cả Ngay cả khi

chúng tôi có, chúng tôi cũng không thể phát gì cả, nếu không có

mệnh lệnh chính thức hữu quan có chữ ký của nửa tá nhân vật

trong đó hai phần ba đang vắng mặt, hiện ở Crưm hoặc ở nơi

khác” Và giống như Tăng-ta-lơ, binh sĩ vẫn phải chết trong khi

trông thấy, thậm chí cảm thấy có tất cả những vật phẩm có thể cứu

vãn cuộc sống của họ Ở đây không thấy một người đàn ông nào

có đủ nghị lực để phá bỏ cái hệ t hống hủ lậu đó và gánh lấy trách

nhiệm hành động theo yêu cầu của tình hình và bất chấp mọi qui

chế Chỉ có một người dám làm việc đó, và đấy lại là một phụ nữ,

cô Nai-tin-gây Sau khi chắc chắn rằng nhu yếu phẩm để ở trong

kho, cô dẫn mấ y người can đảm, bẻ khóa, làm một vụ trộm thực

sự trong kho của nữ hoàng, đồng thời còn tuyên bố với các viên sĩ

quan quân nhu sợ đến ngẩn người ra:

“ Rút c ục, t ôi đã có tất c ả những t hứ mà t ôi cần Cò n bâ y gi ờ cá c ô ng hã y t hô ng

bá o về nư ớc Anh điề u mà các ô ng đ ã thấ y T ôi xi n nhậ n t oà n bộ t rác h nhiệ m”

1*

- muôn năm

2*

- hãy diệt vong

Những tên nhát gan cổ hủ quản lý công việc ở Công-xt nô-plơ và Xcu-ta-ri không những không thể hành động dũng cảm như thế, mà còn tỏ ra nhát gan đến mức người ta khó lòng tin được điều đó nếu như chúng ta không được biết về những lời công nhiên thú nhận của chính họ Chẳng hạn, ủy ban điều tra đã hỏi một người trong họ, một bác sĩ En-đriu Xmít nào đó đã có thời gian làm viện trưởng một số quân y viện, rằng: phải chăng ở Công-xtăng-ti-nô-plơ không có tiền để mua những thứ cần thiết

ăng-ti-và không có thị trường có thể mua tại đó những thứ ấy?

“Có chứ! - ông ta trả l ời - “nhưng xi n các vị hãy tin rằng sau 40 năm quen t hói thủ cựu và quan liêu giấy tờ, trong vò ng mấy tháng trời tôi khó bề nghĩ được rằng có những khoản tiền nào đó thực sự đang thuộc quyền chi phối hoàn toàn của tôi”

Mà quân đội Anh t hì lại đ ược trao phó cho những tên nhát gan cổ hủ như t hế! Những s ự mô t ả si nh động nhất được trì nh

bà y t rên báo chí và t rong nghị vi ện đ ều t ỏ ra l u mờ trướ c tì nh cảnh t hực t ế đ ược phơi b ày q ua các bằng chứ ng của các nhâ n chứng Có t hể nói gì về các ngài Héc-bớ c, Gl át-xtô n, Ni u-ca-

lơ và t utti quanti1 * về các q uan chức cao cấp của Pi n là nhữn g người, t rong nghị vi ện, đ ã nhi ều lần gọi những s ự t hực hi ện

na y, đ ã được chứng mi nh, là đi ều bị a đặt và bác b ỏ những s ự thực ấy một cách mãnh li ệt đi ên cuồng khó có t hể t hấ y ở

nh ững n gài “rất khả kí n h” ấ y! Những co n người l ị ch sử ấ y của Ex et er Hal l1 1 8, những con n gườ i ăn mặ c s ang t rọn g ki ểu

P i -út ấy - đối với h ọ s ự khác nhau gi ữa “b i ến tướng ” và “ s ự

t ồn tạ i thực t ế” l à vấn đ ề s ống cò n - đ ã chỉ đạo chi ến t ran h

với l òng t ự t i n “khi êm n hường” ri ên g có ở họ, và về mặt

“b i ến t ướ n g” của q uân đ ội Anh họ đã t hà nh cô ng l ớ n đ ến mứ c quân đội đó đã mất hết mọi “s ự t ồn t ại t hực t ế” “Nó ở một nơi nào đ ó - Gl át -xt ô n trả l ời - ngày 1 t háng Gi êng quân đội Anh

ở Crưm có 32 00 0 người ” Khô ng ma y cho ông ta, chúng tôi

có l ời l àm chứn g của cô ng t ướ c C ăm-brí t -gi ơ cho t hấ y l à sa u

t rận đánh gần I n-k e-rơ -ma n, ngà y 6 t háng Mười một , q uân

1*

- những kẻ giống họ

214 C.MÁC 107 NHỮNG TIẾT LỘ CỦA ỦY BAN ĐIỀU TRA 215

đội Anh có chưa đ ến 13 000 người, mà chúng ta bi ết rằng t ừ

tháng Mười một - t háng C hạp nó đ ã mất đi gần 3 000 người

Trong khi đó những tin tức về sự công phẫn của hạ nghị viện

đối với các bộ trưởng, về ủy ban Rô-bác và về sự bất bình phổ

biến ở Anh đã truyền đến Crưm Được binh sĩ hoan nghênh,

những tin tức ấy đã gây ra sự hoảng sợ cho các tướng lĩnh và thủ

trưởng các ngành Một tuần lễ sau lại truyền đến tin tức cho hay là

các đại biểu của ủy ban có toàn quyền tiến hành đàm phán và điều

tra đã lên đường Tin đó tác động như một dòng điện đối với

những người bị liệt Đồng thời, công nhân đường sắt không bị

ràng buộc bởi các truyền t hống, bởi các luật lệ, cũng như bởi

những thói quan liêu, đã bắt đầu làm việc Họ lo bảo đảm cho địa

điểm đổ bộ, đã sử dụng cuốc chim, xây dựng xưởng đóng tàu, nơi

trú ẩn, vật chướng ngại, và các vị trượng phu già nua nực cười

chưa kịp tỉnh ngộ thì những thanh đường sắt đầu tiên đã được đặt

xong Con đường sắt ấy có lẽ không có ý nghĩa đặc biệt đối với

cuộc vâ y đánh - tất cả những ưu điểm mà nó đem lại, đều có thể

đạt được một cách đơn giản hơn và ít tốn kém hơn - nhưng nó đem

lại lợi ích to lớn bằng việc nêu lên một tấm gương, đem đối lập

rành rành gi ữa lề t hói cũ của nước Anh bất lực với nền công

nghiệp hiện đại của Anh “Sự tiến lên” mạnh mẽ của công nhân

đường sắt đã đưa quân đội Anh ra khỏi trạng thái đờ người như

bị phù phép, - sự đờ người sinh ra từ ảo tưởng về những điều giả

tạo không thể có được, ảo tưởng ấy đẩy sĩ quan và binh sĩ Anh

đến thuyết định mệnh ngu muội của người Thổ Nhĩ Kỳ và buộc

họ bình thản nhìn vào cái chết chắc chắn, coi đó như là số phận

khắc nghi ệt Nhờ công nhân đườ ng sắt mà trong quân đ ội người

ta lại nói đến “Ai de-t oi et l e ci el t’aidera”1 * Trong vòng sáu

tuần, mọi cái đều thay đổi b ộ mặt Ra-glan và bộ t ư l ệnh của

ông ta, các vị tướng chỉ hu y s ư đoàn và lữ đoàn hằng ngày đã

xuất hi ện ở chi ến hào, xem xét mọi t hứ và ra l ệnh Ở cục quân

nhu đã tì m đượ c ngựa, xe và người điều khi ển xe ngựa, còn

binh lính t hì đã làm đ ượ c hầm trú ẩn cho bệnh binh của mì nh và

một phần cho bản t hân Nhân viên quân y đã xóa bỏ được tì nh

1*

- “Hãy tự giúp mình thì trời sẽ giúp anh!”

hì nh t ệ hại hết s ức đáng cô ng phẫn trong các l ều vải và nhà g ỗ của q uân y vi ện Đã bắt đầu có đạn dược, quân trang, t hậm chí thịt và rau t ươi Ở một mức đ ộ nhất định t rật tự đ ã bắt đầu chi ếm t hế t hượng phong, và t uy cò n l ại nhi ều thói xấu cũ cần khắc phục, sự cải t hi ện tì nh hì nh là khô ng t hể phủ nhận đượ c

216 C.MÁC 108 QUÂN ĐỘI ANH 217

C.MÁC

QUÂN ĐỘI ANH

Chúng tôi đã có dịp tìm hiểu các bản báo cáo của chừng 12

phiên họp ủy ban mà mọi người đã biết là được hạ nghị viện cử

ra để điều tra tình hình quân đội Anh ở Crưm Các nhân chứng

thuộc mọi tầng lớp xã hội, kể từ công tước Căm-brít-giơ trở đi,

đã được thẩm vấn, và tất cả những chứng cớ của họ đều có đặc

điểm là sự nhất trí lạ lùng Cuộc kiểm tra đã được tiến hành

trong tất cả các ngành quản lý, và tất cả các ngành này đều ở

trong tình trạng không những không hài lòng, mà còn quả t hực là

xấu xa Bộ tư lệnh lục quân, ngành quân y, cục quản lý cung

ứng, cục quân nhu, ngành giao thông, cục quản lý quân y viện,

cảnh sát vệ sinh và cảnh sát vi cảnh, cảnh sát hải cảng ở

Ba-la-cla-va - tất cả các ngành đó đều bị nhất trí nhận định là vô dụng

Nhưng dù mỗi ngành nói riêng dù có tồi tệ thế nào chăng nữa

thì toàn bộ sự lộng lẫy của chế độ ấy cũng chỉ được bộc lộ t rong

quá trình tiếp xúc và tác động qua lại với nhau Qui chế của các

cơ quan ấy đượ c đặt ra một cách kỳ quặc đến nỗi khi chúng bắt

đầu có hiệu lực, sau khi quân lính đổ bộ ở Thổ Nhĩ Kỳ, thì không

ai biết quyền hạn của mình bắt đầu từ đâu và kết thúc ở chỗ nào,

và đối với vấn đề này hoặc vấn đề kia thì phải giao thiệp với ai

Vì vậy, do quá sợ chị u trách nhi ệm, tất cả họ đ ều đun đẩy chức

trách của mì nh cho người khác Với hệ t hống đó bệnh binh

trong quân y vi ện ở vào những điều ki ện tàn nhẫn nhục nhã Sự

sơ xuất và t hi ếu tinh t hần trách nhiệm đã ảnh hưở ng nghiêm

trọng đến thương bệnh binh khi ở trên tàu vận tải, cũng như khi đến địa điểm qui định Quả thực khó mà tin được những sự thực

đã bị phơi bày; trong cuộc rút lui khỏi Mát-xcơ-va cũng không

có những sự kinh khủng như thế Mà những sự thực ấy q uả thực

đã xảy ra ở Xcu-ta-ri, cách Công-xtăng-ti-nô-plơ - một t hành phố lớn dồi dào nhân lực và tài nguyên - có vài bước Tất cả những việc đó xảy ra không phải trong một cuộc rút lui vội vã như khi lính cô-dắc bám sát truy đuổi quân rút lui và chặn đường tiếp tế của họ mà là vào lúc chiến dịch không còn tương đối thuận lợi, ở một địa điểm được bảo vệ khỏi những cuộc tấn công của địch, ở một kho trung tâm lớn, nơi mà Anh tập trung vật tư dự trữ cho quân đội của mình Thủ phạm của tất cả những sự khủng khiếp

và nhơ nhuốc ấy lại không phải l à bọn dã man tàn nhẫn Thủ phạm là những nhân vật t rượng phu của Anh có giáo dục, xuất thân từ giới quyền quý, có trái tim dịu hiền, từ thiện và ngoan đạo Không nghi ngờ gì nữa, mỗi người t rong s ố họ, với tư cách

là một con người, sẽ vui lòng làm mọi việc cần t hiết; với tư cách

ấy là những nhân vật chính thức họ buộc phải ngồi khoanh tay và thản nhiên ngắm nhìn tất cả những sự đê tiện ấy, tự an ủi bằng ý nghĩ cho rằng trường hợp này không qui định trong bất cứ điều khoản hữu quan nào của qui chế của nữ hoàng Thà để cho hàng ngàn binh sĩ chết đi còn hơn là vi phạm qui chế của nữ hoàng!

Và binh sĩ, giống như Tăng-ta-lơ, phải chết tuy rằng rất gần họ - hình như chỉ trong tầm tay! - có tất cả những của cải có thể cứu vãn sinh mạng của họ

Ở đây không tìm ra một người đàn ông nào có đủ nghị lực phá vỡ cái hệ thống qui định hủ lậu đó và gánh lấy trách nhi ệm hành đ ộng theo yêu cầu của tình hì nh, bất chấp mọi qui chế Chỉ có một người dám làm đi ều đó, và đấy lại l à một phụ nữ, đó

là cô Nai-tin-gây Như tin tức cho biết, sau khi tin chắc rằng nhu yếu phẩm đều ở trong kho, cô dẫn mấy người can đảm, bẻ khóa làm một vụ trộm thực sự trong kho của nữ hoàng! Những tên hèn nhát hủ lậu coi sóc công việc ở Công-xtăng-ti-nô-plơ và Xcu-t a-ri không những không thể có hành động dũng cảm như thế, mà còn

tỏ ra nhát gan đ ến nỗi khó bề tin đượ c điều đó nếu như không

218 C.MÁC 109 QUÂN ĐỘI ANH 219

có những lời thú nhận của chính họ Người ta đã hỏi một người

trong bọn họ, bác sĩ En-đriu Xmít, là người đã có một thời gian làm

viện trưởng một số quân y viện rằng: phải chăng ở

Công-xtăng-ti-nô-plơ không có tiền để mua nhiều thứ trong số các nhu yếu phẩ m

và không có thị trường để có thể kiếm được những thứ đó?

“ C ó chứ !” - ô n g t a t rả l ời - “ nh ư n g x i n c á c v ị h ã y ti n r ằ n g s a u 40 n ă m qu e n

t hó i t h ủ c ựu và qu a n l i ê u g i ấ y t ờ, t r o n g v ò n g mấ y t h á n g t r ờ i t ôi k h ó bề ng h ĩ đư ợ c

r ằ n g c ó n h ữ n g k h o ả n t i ề n nà o đ ó t h ực s ự t h u ộ c qu y ề n c h i p hố i h o à n t o àn c ủ a

t ôi !”

Sự mô tả ảm đạm nhất về tình hình được trình bày trên báo chí

và trong các lời phát biểu ở nghị viện, đều lu mờ trước bức tranh

thực tế phơi bày ra trước mặt chúng ta Một số sự thực ghê gớm

nhất đã được loan báo từ trước, nhưng đến nay chúng xuất hiện

dưới một màu xám xịt hơn Tuy bức tranh còn xa mới hoàn chỉnh,

chúng ta vẫn biết được đầy đủ để phán đoán toàn bộ tình hình

Trong bức tranh ấy không có một nhân vật lỗi lạc nào, trừ các cô y

tá đi theo binh lính Tất cả các nhóm nhân viên công tác đều tồi tệ

và ngu xuẩn như nhau, và nếu như trong báo cáo của mình, các ủy

viên của ủy ban dám nói theo tinh thần các chứng cớ của nhân

chứng thì họ khó bề tìm ra trong tiếng Anh những từ ngữ đủ mạnh

để diễn đạt sự lên án của mình

Sau tất cả những sự vạch t rần ấ y, người ta không sao nén

được cái cả m gi ác phẫn n ộ cự c đ ộ và khi n h rẻ khô ng những

đ ối với nh ững t hủ ph ạm t rực t i ếp , mà t rướ c hết l à đối với cá c

chí n h phủ đ ã t ổ chức ra cuộc vi ễn chi n h ấ y đ ã t u yên b ố một

cách vô l i êm s ỉ rằng những s ự t hực h oà n t oà n hi ển nhi ê n ấ y

l à đi ều đơ m đ ặt C ái nội cá c l i ên hợp vĩ đ ại của “t ất cả các

b ậc t ài hoa ” ấ y, cái n hó m cá c n hà hoạ t đ ộ n g q uốc gi a vĩ đ ạ i

mà s ự cầ m q u yền của h ọ p hả i có ng hĩ a l à t h ờ i đ ại ho àng

vi ệc q uản lý tốt như vậy, còn có thể xảy ra tì nh hình gì không

dự ki ến trướ c được! Những vị bộ trưởng Anh ấy, t heo bản tính

và do thói quen chỉ bi ết phục tùng, đột nhiên đứng ở cương vị chỉ hu y, đã đẩ y nước Anh đến s ự nhục nhã cực độ Hãy lấy ông già Ra-glan mà xét; con người ấ y suốt đời ngồi ở bộ tư lệnh của Oen-lin-tơn; con người ấy chưa bao giờ được p hép t ự mì nh gánh lấy trách nhiệm hành động và suốt 65 t uổi đời chỉ đ ượ c người t a dạy bảo một đi ều là phục tùng mệnh l ệnh một cách mù quáng Và con người ấy bỗng nhiên đượ c giao phó cầm cả một đạo q uân chống lại quân thù, quyết định mọi vấn đề một cách nhanh chóng và đ ộc lập! Ông ta đ ã tỏ rõ tất cả mọi sự lỗi lạc của mình Ngập ngừng, do dự, hoàn toàn thi ếu t ự tin, thi ếu kiên quyết và t hiếu chủ động là đặc trưng của mỗi hành động của ông ta Đến nay chúng ta được bi ết ông ta nhát gan như thế nào trong hội đồng quân sự khi t hông qua quyết đị nh về cuộc viễn chi nh Crưm Ông ta bị dắt mũi bởi một tên khoác lác và đ ểu giả như Xanh-Ác-nô, mà ông già Oen-lin-tơ n có t hể bịt mõ m chỉ bằng một lời châm bi ếm khô khốc! Cuộc hành quân do dự của ông ta ở Ba-la-cla-va, sự bất lực của ông ta trong thời gian tiến hành cuộc vâ y đánh và trong thời kỳ những tai họa mù a đông, bấy giờ ô ng ta khô ng tì m ra cái gì tốt hơn là lẩn tránh mọi người! Rồi đến huân tước Hác-đi nh, mà về tí nh cách cũng chỉ thích hợp với các vai trò phụ thuộc, là tư lệnh quân đội ở đây, ở nước Anh Tuy ô ng ta là người vốn đã từng tham gia nhi ều chi ến dị ch, nhưng xét theo hệ t hống quản lý của ông ta, xét theo cách ông ta bảo vệ hệ thống đó ở thượng nghị viện có thể cho rằng ông ta chưa bao giờ ra khỏi doanh trại và văn phòng của mình Nói rằng ông ta không hiểu tí gì về những nhu cầu tối thiểu nhất của quân đội tác chiến hoặc lười nhớ đến những nhu cầu ấy - đó sẽ là sự nhận xét nhẹ nhàng nhất có thể đưa ra về hoạt động của ông ta Sau nữa là các quan chức của Pin - Các-đu-en,

220 C.MÁC 110 QUÂN ĐỘI ANH 221

Glát -xtô n, Ni u-ca-lơ, Héc-bớc và t utti q uanti1 * Tất cả bọn họ

đ ều l à những nhân vật t rượng phu t rẻ, có gi áo dục và bề ngoài

dễ mến mà phong cách lị ch t hi ệp và tình cảm cao đ ẹp của họ

khô ng cho p hép hành động một cách t hô b ạo hoặc t ỏ ra q uả

quyết, dù chỉ là b ề ngoài, trong cô ng vi ệc của cái t hế gi ới này

Châm ngôn của họ l à “xem xét cẩn t hận” Họ chú ý đ ến mọi

cái; họ dành cho mọi cái sự chú ý cần t hi ết; họ q uan t âm đ ến

mọi người và hy vọ ng rằng tất cả những ai ch ú ý đ ến đi ều đó

s ẽ dành cho bản thân họ một s ự chú ý cần t hi ết Họ t hí ch rằng

mọi cái đều trọn vẹn và ổn t hỏa Không có cái gì làm cho họ

ghét bỏ hơn l à t hái độ vụng về - t ượ ng t rưng cho nghị l ực và

sức mạnh

Những nhân vật lị ch t hi ệp dễ xú c động, t hẳng t hắn và

ngoan đạo ấy đã phủ nhận một cách vô l iêm sỉ mọi ti n t ức t ừ

quân đội tru yền ra nói rằng s ự lãnh đạo bất tài đã gi ết hại

quân đ ội, một khi họ đã ti n chắc à pri ori2 * rằng công tác quản

lý của họ là khô ng t hể chê t rách được, t hì ngoài họ ra còn

người nào khác hi ểu những l ời bác bỏ như t hế Khi những s ự

buộc t ội ngày càng ki ên q uyết, còn ti n t ức chí nh t hức t ừ chi ến

trường t hậm chí buộ c họ t hừa nhận một phần sự chí nh đáng

của những l ời b uộc t ội đ ối với họ, t hì t rong những l ời bác bỏ

của họ vẫn ti ếp t ục vang l ên cái gi ọng bực t ức và cay độc S ự

phản đ ối của họ đối với đề án ti ến hành đi ều t ra của Rô -bác l à

một ví dụ t ồi t ệ ch ưa t ừng t hấy về vi ệc p hủ nhận chân lý một

cách cô ng khai và ngoan cố Tờ “Ti mes” ở Lu ân Đôn, Lây-ác,

Xtáp-p hớt và t hậm chí Rớt -xen, đồng sự của chí nh họ, đ ều l ên

án các vị t rượng phu ấ y đã nói dối, nhưng họ vẫn ngoan cố

Với đ a s ố hai p hần b a, toàn t hể hạ nghị vi ện đã lên án họ nói

dối, mà họ t hì vốn ngoan cố Hi ện nay họ đã bị đ ưa ra trướ c

ủ y b an Rô-bác và bị vạch mặt, nhưng t heo chỗ chúng tô i bi ết,

họ vẫn t i ếp t ục ngoan cố bác b ỏ S ong, giờ đ ây thì s ự ngoan cố

222 PH.ĂNG-GHEN 111 TIẾN TRÌNH CỦA CHIẾN TRANH 223

PH.ĂNG-GHEN

TIẾN TRÌNH CỦA CHIẾN TRANH

Trong khi các nhà ngoại giao tụ t ập ở Viên thảo luận về số

phận của Xê-va-xtô-pôn, còn các đồng minh tìm cách ký kết hòa

ước theo những điều kiện có lợi nhất cho mình, thì quân Nga ở

Crưm lợi dụng sai lầm nghiêm trọng của địch, cũng như vị trí

trung tâm của mình trên bán đảo, lại chuyển sang tấn công toàn

diện Nếu như nhớ lại những lời cam đoan khoác lác của các

nước đồng minh khi họ bắt đầu cuộc xâm lược, thì tình hì nh thật

nực cười và là một sự châm biếm chua cay đối với thái độ quá tự

tin và ngu xuẩn của con người Việc đó có khía cạnh khôi hài

ngộ nghĩnh, nhưng tấn kịch nhìn chung là một bi kịch sâu sắc và

chúng tôi lại một l ần nữa đề nghị bạn đọc nghiên cứu kỹ những

sự kiện đã được trình bày trong các bản tin gần đây của chúng

tôi, nhận được ở đây vào sáng chủ nhật do tàu “A-mê-ri-ca”119

đem đến

Ở Ép-pa-tô-ri, Ô-me-rơ-pa-sa trên thực tế đã bị phong tỏa t ừ

phía đất liền Ưu thế về số lượng k ỵ binh cho phép quân Nga đưa

tiền tiêu và các t rạm kỵ binh lên hầu như sát thành phố, tuần tiễu

ở ngoại t hành, do đó cắt đường ti ếp t ế của đị ch, cò n trong

trường hợp có cuộ c xuất kí ch q uan t rọng t hì rút về nơi bộ bi nh

đóng Như vậ y l à họ đ ã l àm cái đi ều mà chú ng tôi đã dự ki ến

từ t rước - với một s ố l ượ ng quân b ằng một phần t ư hoặc một

phần b a quâ n Th ổ N hĩ Kỳ, họ đã ki ềm ch ế đ ượ c q uân Thổ Nhĩ

Kỳ có ưu t hế về s ố l ượng1 2 0 Vì t hế Ô-me-rơ-pa-sa chờ đợi s ố

kỵ bi nh tăng vi ện, đồng t hời đến doanh t rại Anh - P háp báo cho liên q uân bi ết rằng lúc nà y ông t a không t hể hành động gì

cả và t hi ết t ha mong muốn li ên q uân cử đ ến một l ực l ượn g tăng vi ện khoảng 10 000 quân Anh - P háp Không nghi ngờ gì nữa, quân tăng vi ện l à đi ều đáng mong muốn, nhưng b ản t hâ n Can-rô-béc cũng cần số quân tăng vi ện đó kh ông kém gì, ông

ta đ ã phát hi ện rằng ông t a có q uá nhi ều đ ồng t hời l ại quá ít quân lí nh - quá nhi ều để ti ếp t ục vây hãm t heo p hươ ng p háp

cũ và đ ể p hòng t hủ sông Đen, nhưng không đủ quân đ ể vượt

sô ng Đen nhằm đẩ y lùi quân Nga vào sâu t rong bán đ ảo và ba o

vâ y đ ồn lũ y p hía Bắc C ử 10 000 người đến Ép-pa-t ô-ri khôn g tạo cho quân Thổ Nhĩ Kỳ khả năng bắt đầu những hành động quân sự t huận lợi t rong khi đó s ự t hi ếu s ố q uân đó s ẽ đ ặt q uân Pháp vào hoàn cảnh gay go vào đúng l úc b ắt đ ầu chi ến dị ch d ự

ki ến vào mùa xuân khi l ực l ượng t ăng vi ện t ới

Hiện giờ tình hình cuộc vây hãm trên thực tế rất xấu Kết quả của cuộc tấn công của lính du-a-vơ đêm ngà y 24 tháng Hai còn thiểu não hơn là chúng tôi đưa tin một tuần lễ trước đây 1* Qua báo cáo của Can-rô-béc có thể thấy rằng bản thân ông ta cũng không hiểu ông ta làm điều gì khi ra lệnh tấn công Ông ta viết:

“ Vì mụ c đ í c h c ủa c u ộc t ấ n c ô n g đ ã đ ạ t đư ợc , q uâ n l í n h c ủa t a đã r út l ui vì

k hô n g a i ng hĩ đ ế n c hu yệ n c ủn g c ố ở một đ ị a đ i ể m h oà n t oà n bị h ỏa l ự c đ ị c h

k hố n g c hế ”

Nhưng đã đạt được mục đích gì? Nếu không giữ được địa điểm

ấy thì tại sao mở cuộc tấn công? Hoàn toàn không cần thiết, lô-cốt vuông không bị phá hủy, mà cũng không thể bị phá hủy dưới hỏa lực địch, thậm chí cả khi lính du-a-vơ đã hoàn toàn chiếm được trong một thời gian, như bản báo cáo thứ nhất khẳng định, nhưng lính du-a-vơ không làm đượ c điều đó Quân Nga kiên quyết bác bỏ sự việc ấy trong các báo cáo của họ, còn Can-rô-béc thậm chí không

1*

Xem tập này, tr 198 - 200

224 PH.ĂNG-GHEN 112 TIẾN TRÌNH CỦA CHIẾN TRANH 225

dám đưa ra cái gì như thế Như thế thì vì sao đã mở cuộc tấn

công ấy? Vấn đề là ở chỗ: Can-rô-béc thấy quân Nga đang củng

cố trận địa đặt phía quân bao vây vào tình hình hết sức khó khăn

và không kém phần mất thể diện, nên đã không chịu suy nghĩ và

cân nhắc kết cục có thể có của cuộc tấn công này và đã tung

quân vào cuộc tấn công Đấy l à một cuộc tàn sát thực sự hoàn

toàn vô nghĩa, nó để lại một vết nhơ nhục nhã cho danh tiếng

quân sự của Can-rô-béc Lời biện bạch duy nhất có thể là giả

thuyết cho rằng quân Pháp khao khát bắt đầu cường tập và viên

tướng này quyết định cho họ khả năng có được một khái ni ệm

nào đó về cuộc cường tập ấy như thế nào Nhưng lời bi ện bạch

ấy cũng làm cho Can-rô-béc mất uy tín như bản thân cuộc tấn

công

Do kết quả trận đánh ở gần đồi Ma-la-khốp, quân Nga đã xác lập

được ưu thế của mình tại khu vực ở ngay trước các công sự phòng ngự

của mình Công sự nằm trên đỉnh của cao điểm và chịu đựng được

cuộc tấn công không kết quả của lính du-a-vơ, được quân Nga gọi là

đồn Xê-len-ghin để kỷ niệm trung đoàn phòng ngự nó Được kết quả

của trận đánh cổ vũ, quân Nga lập tức thi hành những biện pháp củng

cố thắng lợi của mình Đồn Xê-len-ghin giờ đây được mở rộng và

củng cố, trên có đặt pháo tuy rằng phải vận chuyển dưới hỏa lực mãnh

liệt của bên vây hãm, và phía trước nó có đào hào chống tiếp cận có lẽ

nhằm mục đích xây dựng trước lô-cốt vuông này một hoặc hai công sự

nhỏ Ở một nơi khác, trước pháo đài Coóc-ni-lốp cũng xây dựng một

loạt lô-cốt vuông mới ở phía trước các công sự cũ của quân Nga

300 i-ác-đơ Nếu tin vào những báo cáo trước đây của Anh thì

những hoạt động như thế xem ra không thể tiến hành được: vì chúng

tôi luôn luôn được người ta bảo rằng từ lâu liên quân đã đưa chiến

hào của mình tới một cự ly gần phòng tuyến quân Nga hơn Nhưng

dựa vào nguồn tin quân sự có thẩm quyền, chúng tôi đã xác định

được rằng khoảng một tháng trước đây, phòng tuyến quân Pháp vẫn

còn cách công sự ngoại vi của quân Nga 400 i-ác-đơ, còn phòng tuyến

quân Anh còn cách xa gấp đôi Hiện nay trong bản tin ngày 16 tháng

Ba, phóng viên tờ “Times” rút cục đã thừa nhận rằng cho tới gần đây nhất, các chi ến hào của quân Anh còn cách chiến hào của

quân Nga 600 - 800 i-ác-đơ và những pháo đài sẵn sàng bắn vào địch thực ra vẫn là những pháo đài đã bắn ngày 17 tháng Mười năm ngoái! Đấy, thắng lợi của cuộc vây đánh lớn như vậ y, các

chiến hào được đưa lên phía trước xa như vậy, khiến đã phải trả bằng cái giá là sinh mệnh của hai phần ba quân đội Anh!

Trong tình hình đó hoàn toàn có đủ chỗ cho quân Nga xây dựng công sự mới ở khoảng giữa hai tuyến pháo đài, tuy nhiên, việc xâ y dựng những công sự ấy là một biện pháp dũng cảm và tài nghệ chưa từng có mà quân đồn trú bị bao vây chưa từng bao giờ tiến hành Điều đó, về thực chất, có nghĩa là đặt một hào song song mới chống lại liên quân cách công sự của họ 300 - 400 i-ác-đơ, đây là cấu trúc hào chống tiếp cận lớn nhất chống lại bên bao vây, do đó

họ phải lập tức chuyển sang phòng ngự trong khi điều kiện đầu tiên

và cơ bản của bất cứ cuộc vâ y hãm nào cũng đều phải là: bên bao vây phải giữ được bên bị vây ở thế phòng ngự Như thế là vai trò đã hoàn toàn thay đổi, và quân Nga đã giành được ưu thế lớn

Dù các kỹ sư Nga mắc sai lầm nghiêm trọng như thế nào, dù ở Xi-li-xtơ-ri, dưới quyền chỉ huy của Sin-đéc, họ đã tiến hành những cuộc thí nghiệm lạ lùng như thế nào, thì ở đây, ở Xê-va-xtô-pôn, xem ra liên quân đã gặp phải một loại người khác Bản lĩnh xác định phương hướng nhanh chóng và chính xác, tính linh hoạt, lòng dũng cảm và tí nh chuẩn xác trong việc thực hiện ý đồ

đã định mà các kỹ sư Nga thể hiện trong việc xâ y dựng phòng tuyến xung quanh Xê-va-xtô-pôn, sự chú ý thường xuyên đến việc bảo vệ những điểm phòng ngự yếu ngay sau khi bị địch phát hiện, việc tổ chức xuất sắc hệ thống hỏa lực tạo khả năng tập trung, ở bất cứ đoạn nào của mặt trận, một hỏa lực mạnh hơn của địch, việc cấu trúc tuyến công sự thứ hai, thứ ba và thứ tư sau tuyến thứ nhất, - tóm lại toàn bộ việc tổ chức cuộc phòng ngự ấy đã được tiến hành một cách mẫu mực Việc cấu trúc trong thời gian gần đây trên đồi Ma-la-khốp và ở phía trước pháo đài Coóc-ni-lốp

226 PH.ĂNG-GHEN 113 TIẾN TRÌNH CỦA CHIẾN TRANH 227

những công sự nhô ra phía trước là việc làm có một không hai

trong lịch sử vây đánh và chứng tỏ những người tổ chức nó là

những chuyên viên loại nhất trong lĩnh vực này Sự công bằng đòi

hỏi phải nói thêm rằng tư lệnh bộ đội công trình ở Xê-va-xtô-pôn

là đại tá Tốt-tơ-le-ben, một nhân vật ít tên tuổi trong quân đội

Nga Nhưng không nên xem công cuộc phòng ngự Xê-va-xtô-pôn

như là một kiểu mẫu điển hình của nghệ thuật trúc thành ở Nga

Xin hã y có quan điểm sát thực tế hơn, đấy là một cái gì đó đứng

giữa Xi-li-xtơ-ri và Xê-va-xtô-pôn

Ở Crưm, cũng như ở Anh và P háp, người t a bắt đầu hi ểu,

tu y rất chậm, rằng không có hy vọng gì chi ếm Xê-va-xtô -pôn

bằng cường t ập Rơi vào tì nh cảnh khó khăn, t ờ “Ti mes” đ ã đi

hỏi “nhân vật quân sự có uy tí n lớn” và nhận ra rằng cần p hải

chu yển s ang t ấn công, muốn t hế t hì hoặc phải vượt sông Đen

và hội q uân với quân đ ội Thổ Nhĩ K ỳ của Ô-me-rơ-pa-sa - dù

là trước hay sau trận đánh với cánh quân quan sát của quân

Nga, - hoặc t i ến hành một cuộ c nghi bi nh vào Ca-pha để buộ c

quân Nga phân t án l ực l ượng Vì như người t a s u y đoán, li ên

quân hi ện na y có 110 000 - 120 000 người nên những hoạt

động nà y tất p hải vừa sức li ên quân Nhưng t hực ra C

an-rô-béc và Ra-gl an bi ết rõ hơ n bất cứ ai rằng vượt sô ng Đen và

hội q uân với đạo q uân của Ô-me-rơ-pa-s a là cần t hi ết như t hế

nào; nhưng, như chúng t ôi đã nhi ều l ần chứ ng mi nh 1 * ti ếc

thay liên quân trên các cao đi ểm gần Xê-va-xtô-pôn hi ện nay và

trước kia chưa bao giờ có tới 110 000 - 120 000 người Tính

đến ngày 1 t háng Ba, họ có ở đấ y không quá 90 000 có thể làm

nhi ệm vụ Còn cuộc vi ễn chi nh ở Ca-pha thì quân Nga không

mong gì hơ n là đượ c thấy liên quân bị phân tán ở ba đị a đi ểm

khác nhau cách địa điểm trung tâm 60 - 150 dặm, trong khi ở cả

hai địa điểm hiện liên quân khống chế họ đều không đủ lực lượng

để hoàn thành nhiệm vụ đặt ra trước họ! “Nhân vật quân sự có uy

tín lớn” rõ ràng là đã chế nhạo tờ “Ti mes” khi trịnh trọng

228 PH.ĂNG-GHEN 114 VỀ TÌNH HÌNH Ở CRƯM 229

PH.ĂNG-GHEN

VỀ TÌNH HÌNH Ở CRƯM

Luân Đôn, ngày 30 tháng Ba Tính chất của tin tức về tiến

trình đàm phán hòa bình thay đổi hàng ngày Hôm nay thì hòa

bình là điều không nghi ngờ gì nữa, ngày mai chiến tranh lại là

điều không nghi ngờ gì nữa Trong tờ “Post”1 *, Pan-mớc-xtơn đe

dọa bằng đại bác và gươm - một bằng chứng nói lên rằng ông ta

sẵn sàng ký hòa ước bất cứ lúc nào Na-pô-lê-ông ra lệnh cho báo

chí của mình ca tụng cây hòa bình - một bằng chứng xác thực

nhất nói lên rằng ông ta định tiếp tục chiến tranh Tiến trình các

sự kiện ở Crưm không hề cho phép nói rằng Xê-va-xtô-pôn sắp

thất thủ Ở Ép-pa-tô-ri, Ô-me-rơ-pa-sa trên thực tế đã bị phong

tỏa từ phía đất liền Ưu thế về số lượng kỵ binh cho phép quân

Nga đưa các toán tiền tiêu và các trạm kỵ binh của mình hầu như

lên sát thành phố, tuần tiễu ở ngoại thành, chặn đường tiếp tế của

địch và trong trường hợp có cuộc xuất kích quan trọng t hì rút về

chỗ bộ binh đóng ở phía sau họ Như thế là, như chúng tôi đã dự

kiến 2 * với một số lượng quân bằng một phần tư hoặc một phần ba

quân Thổ Nhĩ Kỳ, quân Nga đã kiềm chế được lực lượng ưu thế

của quân Thổ Nhĩ Kỳ Cuộc xuất kích do kỵ binh Thổ Nhĩ Kỳ

tiến hành dưới quyền chỉ huy của I-xcan-đơ-bếch (người Ba Lan

tên là I-lin-xki, nổi tiếng ở gần Ca-la-phát) đã bị đẩy lùi bởi ba

đội quân Nga từ ba địa đi ểm khác nhau, đồng t hời tấn công

bỏ rơi, trừ toán quân ba-si-bu-dúc, đã buộc phải rút lui, xuyên qua hàng ngũ quân Nga Ô-me-rơ-pa-sa chờ đợi số kỵ binh tăng viện, đồng thời đến doanh trại Anh - Pháp báo với liên quân rằng hiện nay ông ta không thể tiến hành một hành động gì và thiết tha mong muốn quân Pháp cử một l ực lượng tăng viện khoảng 10 000 người Không nghi ngờ gì nữa, quân tăng viện là điều mong muốn, nhưng bản thân Can-rô-béc cũng cần đến quân tăng viện không kém, ông ta đã phát hiện rằng ông ta có quá nhiều, đồng thời lại có quá ít quân Quá nhiều để bao vây Xê-va-xtô-pôn theo phương pháp cũ và để phòng ngự sông Đen, quá ít để vượt sông Đen, đẩy quân Nga vào sâu trong bán đảo và phong tỏa phía Bắc

Cử 10 000 người đến Ép-pa-tô-ri không tạo cho quân Thổ Nhĩ Kỳ khả năng bắt đầu những hoạt động quân sự thuận lợi, đồng thời quân đội Pháp sẽ bị suy yếu đối với những hoạt động tác chiến

trên địa hình trống trải Cuộc vây đánh Xê-va-xtô-pôn ngày càng

đặt bên bao vây vào tình thế ngày càng hiểm nghèo

Chúng ta thấy rằng ngày 24 tháng Hai, quân Nga đã giữ vững được đồn trên núi Xa-pun (gần đồi Ma-la-khốp)121 Đồn này hiện nay đã được mở rộng và củng cố, trên có đặt pháo và phía trước

có đào hào chống tiếp cận Ở một chỗ khác, phía trước pháo đài Coóc-ni-lốp cũng đã xây dựng một loạt lô-cốt vuông mới, ở khoảng cách 300 i-ác-đơ, trước mặt các công sự cũ của quân Nga Đối với bạn đọc của tờ “Times” điều đó khó tin được, vì theo tin tức của báo này thì từ lâu liên quân đã đưa chiến hào của mình lên một cự l y gần phòng tuyến quân Nga hơn Hiện nay, phóng viên của tờ “Times” rút cục, đã thừa nhận, chẳng hạn trong bản tin ngày 16 tháng Ba, rằng cho tới gần đây nhất, chiến hào của quân

Anh còn ở cự l y 600 - 800 i-ác-đơ, rằng những pháo đài sẵn sàng bắn vào địch thực ra vẫn là những pháo đài đã bắn ngày 17 tháng Mười năm ngoái Đấy, thắng lợi của cuộc vây đ ánh lớn như vậy,

230 PH.ĂNG-GHEN 115 VỀ TÌNH HÌNH Ở CRƯM 231

chiến hào đưa lên phía trước xa như vậy, khiến đã phải trả bằng

cái giá là sinh mệnh và sức khỏe của hai phần ba quân đội Anh!

Trong tình hình đó hoàn t oàn có đủ chỗ cho quân Nga xây dựng

công sự mới ở khoảng giữa hai tuyến pháo đài Việc xâ y dựng

những công sự đó phải được xem như là việc xây dựng lên một

hào song song mới chống lại bên vây đánh cách công sự của họ

300 - 400 i-ác-đơ, đó là hào chống tiếp cận lớn nhất chống lại

quân bao vây Vì vậy, phía quân bao vây, buộc phải chuyển sang

phòng ngự, trong khi đó thì điều kiện đầu tiên và cơ bản của bất

cứ cuộc vâ y hãm nào cũng đ ều phải là: bên bao vây phải giữ bên

bị vây ở thế phòng ngự

Ở doanh trại gần Xê-va-xtô-pôn cũng như ở chí nh nước

Anh, người t a bắt đ ầu hi ểu rằng không có h y vọng gì chi ếm

Xê-va-xtô-pôn bằng cường t ập R ơi vào tì nh cảnh khó khăn, tờ

“Ti mes ” đi hỏi “nhân vật q uân s ự có uy tí n lớ n” và nhận t hấy

rằng cần p hải chuyển sang t ấn cô ng, muốn t hế hoặc p hải vượt

sông Đen và hội quân với q uân đ ội Thổ Nhĩ Kỳ của

Ô-me-rơ-pa-sa - dù l à trướ c hay s au trận đánh với t oán q uân quan sát

của quân Nga - hoặc ti ến hành một cuộ c nghi bi nh nhằ m vào

Ca-pha để b uộc quân Nga phân t án l ực l ượng Vì liên quân

hi ện na y có 110 000 - 12 0 000 người, những hoạt đ ộng như

thế t ất p hải vừa s ức họ Tờ “Ti mes” nghĩ như t hế

Ra-gl an và Can-rô-béc hi ểu rõ hơn ai hết rằng hi ện nay hội

quân với quân đội của Ô-me-rơ -p a-sa là cần t hi ết như t hế nào,

nhưng ti ếc t ha y, trên các cao đi ểm gần Xê-va-xt ô-pôn, cho t ới

nay liên q uân không có số quân 110 000 - 120 000 người; ở

đây họ có nhi ều nhất là 80 000 - 90 000 bi nh sĩ có t hể l àm

nhi ệm vụ Cò n nói về cuộc vi ễn chi nh ở C a-pha t hì q uân Nga

khô ng t hể mong mu ốn gì t ốt hơn t hế P hân tán li ên quân ra ba

địa đi ểm khác nhau cách đị a đi ểm trung t âm 60 - 150 dặm

trong khi ở cả hai đị a đi ểm mà li ên quân khống chế được t hì

họ đều không đ ủ l ực l ượng đ ể hoàn t hành nhi ệm vụ đặt ra

trước họ! P hải chăng tờ “Ti mes ” đ ã mượ n lời khuyên của mì nh

ở các chu yên gia quân sự “Nga”?

Vì các sư đoàn 11 và 12 của quân Pháp, ít ra là một bộ phận

của chúng, hiện đã lên đường, còn bộ phận còn lại cùng với sư

đoàn 13, 14 và hai sư đoàn quân Pi-ê-mông chuẩn bị đi tiếp sau

họ, nên đến cuối tháng Ba, quân đội của các nước đồng minh sẽ đạt tới số lượng làm cho nó có thể và buộc p hải tiến lên phía trước trận địa phòng ngự của nó trên sông Đen Quân lính sẽ tập trung ở Công-xtăng-ti-nô-plơ và nói đúng hơn, sẽ được đưa xuống tàu cùng một lúc để có thể chỉ dừng lại một thời gian ngắn nhất ở Khéc-xô-nét bất hạnh Bi ện pháp ấy làm cho công việc chậm trễ ít nhiều, nhưng đem lại lợi ích lớn Số quân tăng viện gửi sang Crưm cho tới nay vẫn dần dần, bằng những đơn vị nhỏ, tuy tổng hợp lại thành cả một đạo quân, nhưng chưa bao giờ tăng cường được cho đội quân vi ễn chi nh đến mức tạo cho nó khả năng chuyển sang tấn công

Do Ph.Ăng-ghen viết ngày 30 tháng Ba 1855

Đã đ ăn g tr ê n tờ " Neu e Od e r -Zei tu ng "

số 155, ngày 2 tháng Tư 1855

In theo bản đăng trên báo Nguyên văn là ti ếng Đức

232 C.MÁC 116 CHUYỆN TAI TIẾNG VỀ HỘI ĐỒNG LẬP PHÁP Ở PHÁP 233

C.MÁC

CHUYỆN TAI TIẾNG VỀ HỘI ĐỒNG LẬP PHÁP

Ở PHÁP - ẢNH HƯỞNG CỦA ĐRUÊN ĐƠ

LUY-XƠ - TÌNH HÌNH CỦA ĐỘI DÂN BINH

Luân Đôn, ngày 3 tháng Tư Người ta viết tin cho chúng tôi

từ Pa-ri:

“ T ron g Hội đ ồn g l ậ p phá p c ủa Bô - na - pá c -t ơ đ ã xả y ra một màn kị ch mà t i n t ứ c

c hư a t ru yề n đ ế n bá o chí Anh K hi đ a ng t hả o l uậ n về l uậ t t ha y t hế 1 2 2

, s au l ời p há t

bi ể u c ủa M ôn g -t a -l ăm-b e , Gr a- ni -ê Đơ C á t -x a -n h ắc đ ã đ ứ n g p hắt l ê n và t r on g c ơ n

t ức gi ậ n đã t i ế t l ộ bí m ật M ột khi đ ạ o l uậ t nà y c ó hi ệ u l ự c - ông t a nói - quâ n đ ội

sẽ t r ở t hà n h đ ún g n hư nó phả i t rở t hà n h như t hế , t ru n g t hà nh v ới t rậ t t ự và hoà n g

đ ế và c hú ng t a sẽ k hô n g c ò n phả i t rô n g t hấ y c ả nh t ư ợn g n hụ c n hã - bi nh sĩ qua y

l ưỡi l ê l ộn xuố n g ( s ol d a t s à ba i onne t t e s re nve r sé e s ) Đoạ n c u ối c ủa l ời phá t bi ể u

c ô ng k ha i c a t ụng c hế đ ộ vệ bi n h c ủa T hổ Nhĩ K ỳ n hư l à l ý t ưở ng đ ối với q uâ n đ ội

P há p, đ ã gâ y ra nh ữ n g l ời p hà n nà n ầ m ĩ n ga y c ả ở ng hị vi ệ n nà y và G ra -ni -ê b uộc

p hả i ng ồi xu ố n g B ấ y gi ờ một đ ạ i bi ể u k há c của Hội đ ồ n g l ậ p p há p đ ã p hát bi ể u và

c ô ng k í c h kị ch l i ệ t Gra - ni -ê Ch u yệ n t a i t i ế ng đ ã xả y ra đ ế n nỗi nga y M oó c - ni

c ũn g b u ộc p hả i yê u c ầ u Cá t - xa - nhắ c gi ả i t hí c h ( N hư m ọi n gư ời đ ề u bi ế t , Ghi -d ô

đ ã gọi C á t -xa - n hắ c l à l e roi d e s d rô l e s 1 *

nga y t ừ k hi ô n g t a c ò n l à m c h ủ bi ê n t ờ

bá o n hạ t nhẽ o c ủa mì nh “ Gl o be ” ) “ Gra -ni -ê đ ã c h í nh th ứ c x i n l ỗi một cá c h đ ặ c

bi ệ t hè n nhá t và đề n g hị t ờ “ M oni t e ur ” l ờ t ị t sự vi ệ c nà y đi Hội nghị c ũn g ồ n à o

n hư n hữ n g n gà y hoà n g k i m c ủa hạ n g hị vi ệ n t hời Lu-i Phi -l í p”

1*

- Vua của bọn hề

Tờ “Morning Chronicle” viết trong số báo ra hôm nay:

“ C ô n g c hú n g An h đi đế n k ế t l uậ n rằ n g ô n g Đr uê n Đờ L uy- x ơ đ ế n Vi ê n t hì

t hầ m n h ỏ t o và xúi bẩ y để t á c độ n g đ ế n h uâ n t ư ớc Gi ô n R ớt -x e n, n gư ời m à hà nh

vi c ho t ới na y k hô n g l à m h à i l ò n g c ả đ ồ n g b à o c ủa ô ng t a l ẫ n đ ồ n g m i n h c ủa

c hú n g t a Vị h uâ n t ư ớc c a o q uí ấ y đã n ổi t i ế ng n h ờ c h ủ n g hĩ a yê u nư ớc v à c hủ

n ghĩ a t ự d o k hi l ê n k hi x u ốn g c ủa ô ng t a , n h ờ t í n h t í c h c ự c đ ặ c bi ệ t t r o ng h oạ t

đ ộn g x ã h ội k hi ô n g t a ở p h e đ ối l ậ p h oặ c vì cầ n k i ế m v ốn c hí n h t rị c h o mì n h, và

s ự h oà n t oà n nằ m i m, một k hi s ự q ua n t â m t rự c t i ế p bi ế n m ấ t Xe m c hừ ng mộ t c á i

gì gi ố ng t hế c ũ n g đa n g xả y r a với ô n g t a l ầ n nà y và n hâ n dâ n đ ã bắ t đ ầ u t ha n

p hi ề n… S a u k hi Đr u ê n Đ ờ L u y- x ơ đế n L uâ n Đô n, t r o n g c á c gi ới c hó p bu đã x uấ t

hi ệ n gi ọ ng đi ệ u cư ơ n g q uyế t h ơn T h ậ m c hí c ó n gư ời nó i r ằ n g s ứ m ệ nh c ủa ô n g t a

t hà nh cô n g đ ế n mứ c ý đ ồ hòa bì n h c ủa h uâ n t ư ớc Gi ô n R ớt - xe n vấ p p hả i s ự p hả n

đ ối c ủa c hí n h p hủ, và c o n n g ườ i c ủ a h àn h đ ộ ng c ủ a c h ún g t a ” (P a n- m ớc - xt ơ n)

“ dù m uố n ha y k hô n g c ũ ng p hả i đ ồ ng ý đ ư a r a t ối hậ u t h ư mà xe m ra N ga s ẽ cự

bị gọi nhập ngũ t heo pháp l ệnh năm 1852 như thế nào Các cố vấn l uật p háp của nữ hoàng t uyên bố rằng họ coi nghĩ a vụ của loại quân nà y l à p hục vụ t hườ ng xuyê n t rong s uốt t hời gia n chi ến t ranh Trái với kết l uận đó của các l uật gi a, huân t ướ c Pan-muy- rơ mấ y t uần t rướ c đâ y đ ã ra mệnh l ệnh, căn cứ vào

đó t hì t ất cả những người bị gọi nhập ngũ t rước khi có p háp

l ệnh năm 1854 có t hể đ ược giải ngũ, nhưng nếu t ự ngu yện phục vụ t hêm 5 năm t hì s ẽ được một khoản thù l ao l à một p.xt Vì mức t hù l ao cho t ân bi nh p hụ c vụ t rong quân chí nh qui hai năm hi ện nay trong bộ bi nh l à 7 p xt , còn t rong k ỵ

bi nh l à 10 p xt., cho nên khoản t hù l ao với mức 1 p xt cho 5 năm phục vụ t rong đội dân binh là bi ện pháp chắc chắn nhất để giải tán đội dân binh Huân tước P an-mớ c-xtơn, người đã dâ y

234 C.MÁC 117 CHUYỆN TAI TIẾNG VỀ HỘI ĐỒNG LẬP PHÁP Ở PHÁP 235

dưa gần một năm trời trong việc gọi dân binh nhập ngũ, xem ra

muốn giải thoát khỏi nó hễ có t hời cơ thuận lợi Do đó, chúng

tôi được bi ết rằng hai t uần l ễ nay, các trung đ oàn dân binh t heo

nhau mất quân số t ừ 2 đến 5 Như ở tỉnh Xô-mớc-xết , trong

trung đ oàn dân binh thứ nhất, trong s ố 500 người có 414 đã

xuất ngũ, trong dân binh ở Bắc Đớc-hêm, trong 800 người đã

xuất ngũ 770, trong dân binh ở Le-xt ơ, trong số 460 người đã

xuất ngũ 340, trong trung đoàn pháo tỉ nh Xúp-phôn, trong số

Luâ n Đô n, t hứ ba, ngà y 10 t há ng T ư 1855

Cho p hép t ôi l ại ti ếp t ục cá c bản ti n của mì nh trên tờ

“tri b une” s au một t hời gi an dài gi án đ oạn

Hôm qua và hôm na y có l ẽ là hai ngà y đ ầu ti ên có ý nghĩa

qu yết đị nh của Hội nghị Vi ên, vì p hiên họp ngày 9 t háng Tư phải khai mạ c với s ự t ham dự của ông Đruên Đơ Luy-xơ, ngoài ra có t hể t rông chờ rằng t rước thời gian đó, đại s ứ Nga

sẽ nhận đượ c chỉ t hị về đi ểm t hứ ba và t hứ t ư Chu yến đi củ a ông Đruên Đơ Lu y-xơ ngay t ừ đ ầu đã đượ c q uảng cáo ở tất cả các sở gi ao dị ch như l à t ri ệu chứng chắc chắ n của hòa bì nh Người t a q uả qu yết rằng nhà ngoại giao xu ất s ắc như vậ y đươ ng n hi ên không đí ch t hân t ha m gi a vào n hữn g cuộc đà m phán ấ y, n ếu như khô ng t i n chắ c và o s ự t hà nh côn g của nó

C òn nói về những “phẩm chất xuất sắc” của nhà ngoại gi ao

ấy t hì chún g l à những đặ c t í nh mang tí nh chất hoàn t oà n

hu yền t hoại và chủ yếu t ồn t ại t rong những b ài b áo do ô ng t a

t rả t i ền, trong đ ó ôn g t a đượ c t âng b ốc t hành nhâ n vật

Ta-l ây-ră ng t hứ hai , t uồng nh ư t hể t rong bướ c đường cô ng dan h nhi ều nă m của ô ng t a dưới t hờ i Lu-i P hi -l íp, ông t a chưa t ừn g đượ c g án ch o dan h hi ệu v ề sự t ầm t hường “x uất sắc” Ngu yê n nhân chí n h của chu yến đ i này của ô ng t a nh ư sau: huâ n t ướ c

Gi ô n R ớ t - xen, n hờ k h ô ng b i ết t i ến g P há p như a i n ấ y đ ều

r õ, t rong mấ y t uầ n l ễ đ ã khéo t ì m cá ch ràng buộ c các đồng

236 C.MÁC 118 TRIỂN VỌNG TRƯỚC MẮT Ở PHÁP VÀ Ở ANH 237

mi nh của mì nh b ằng những nhượ ng bộ mà ông ta chưa bao gi ờ

có ý đị nh t hực hi ện và hi ện na y cần có nhi ều cô ng s ức để t hu

lại những nhượ ng b ộ ấy Ti ếng P háp của huân t ướ c Giôn l à

loại ngô n ngữ của ô ng Giô n B un đi ển hì nh, ngô n ngữ mà các

“quan l ớn” t rong “P hra Đi -a-vô-l ơ ”1 2 3 và các vở kị ch khác l ưu

hành trước ki a ở P háp đ ã sử dụng; ông t a bắt đ ầu bằng t ừ

“monsi eur I’aub ergist e”1 * và kết t húc bằng t ừ “très bi en”2 *

Nếu ông t a chỉ hiểu đ ược một nửa đi ều mà người t a nói với

ông t a t hì ni ềm an ủi đối với ô ng ta là nhận t hức rằng người

khác còn hi ểu ít hơn nữa đi ều mà ông t a nói Chí nh xuất p hát

từ những s u y tí nh đó mà huân t ướ c Pan-mớc- xt ơ n, người b ạn

và người cạnh tranh của ô ng ta, đã cử ông ta đi Viên, cho rằng

đôi ba sai lầm nghiêm trọng trong môi trường hoạt động nà y, sẽ

đủ để hoàn toàn làm hại ông Giôn bé bỏng đáng thương Sự

vi ệc quả đã di ễn ra như thế Trong p hần lớ n t rường hợp,

Rớt-xen không hi ểu vấn đề đang bàn đến là vấn đề gì và đối với mỗi

câu nói xen ga y gắt và bất ngờ của Goóc-tra-cốp hoặc Bu-ôn,

nhà ngoại giao mới vào nghề gặp vận đen này đều luôn luôn trả

lời bằng câu nói luống cuống “t rès bi en” Điều đó khi ến cho

Nga và, trên chừng mực nào đó khi ến cho Áo có thể khẳng đị nh

rằng một số điều khoản, do có liên quan đến Anh, đã được thỏa

thuận, tuy huân tước Giôn đáng thương chưa hề nghĩ đến nhượng

bộ như thế Dĩ nhiên, Pan-mớc-xtơn không phản đối điều đó một

khi tất cả tội lỗi trút lên đầu người đồng sự bất hạnh của mình

Nhưng Lu-i Bô-na-pác-tơ không thể cho phép người ta dùng thủ

đoạn lừa bịp buộc ông ta ký kết hòa ước Muốn chấm dứt cái thứ

ngoại giao như thế, Chính phủ Pháp quyết định đưa ngay sự việc

đ ến k ết cụ c Nó thảo ra t ối hậu t hư mà Đr uên Đơ Lu y- xơ

ma ng s ang Luân Đô n, nơi đâ y ô ng t a đã bảo đảm có đ ượ c s ự

đ ồn g ý của C hí nh p hủ Anh, rồi mang vă n ki ện ấ y đ ến Vi ên

Như t hế Đruên Đơ Lu y- xơ hi ện na y có t hể đượ c coi như đại

b i ểu ch ung của An h và P háp , và, khô ng nghi ngờ gì nữa, ông

Bô-na-pác-tơ là không ký kết hòa ướ c trướ c khi ông t a gi àn h

đượ c vi nh quang và ưu t hế mới cho nướ c P háp, trướ c khi cuộ c chi ến t ranh được hoàn t oàn bi ện mi nh t rong ý nghĩa của nó là

“moyen de gouv ernement ”1 *, nên rõ ràng l à s ứ mệnh của Đruên Đơ Luy- xơ t uyệt nhiên không p hải là h òa bì nh; trái l ại,

mụ c đí ch của nó, không nghi ngờ gì nữa, là b ảo đảm ti ếp t ục chi ến tranh dưới những lý do hết s ức đ ẹp đẽ

Trong các giới tư sản Anh và Pháp, cuộc chiến tranh dứt khoát không được hoan nghênh Trong giai cấp tư sản Pháp, cuộc chiến tranh này ngay từ đầu đã không được hoan nghênh vì từ ngày 2 tháng Chạp, giai cấp này hoàn toàn đối lập với chính phủ “cứu tinh xã hội” Ở Anh, gi ai cấp tư sản có sự bất đồng Đại bộ phận giai cấp này chuyển sự thù hằn dân tộc đối với người Pháp sang phía người Nga Tuy bản thân Giôn Bun đã đôi khi tự cho phép tiến hành một vài sự thôn tính nào đó ở Ấn Độ, nhưng ông t a không muốn cho phép các nước khác làm chính việc ấy ở những nơi khác sát nách chính nước Anh hoặc lãnh địa của nó.Về mặt này, Nga là nước từ lâu đã gây cho nó sự lo lắng Vì mậu dịch của Anh với Cận Đông và với nội địa châu Á qua Tơ-ra-pê-dun phát triển trên qui mô lớn nên vấn đề tự do đi lại của tàu thuyền qua vùng Đác-đa-nen đã mang ý nghĩa đặc bi ệt quan trọng đối với Anh Anh không thể cho phép Nga thôn tính dần các nước ven sông Đa-nuýp mà vai trò vựa lúa mì của chúng ngày một tăng lên; nó không thể để cho Nga phong tỏa việc đi lại trên sông Đa-nuýp Lúa mì của Nga hi ện l à một khoản quá ư quan trọng trong tiêu dùng của Anh, sự sáp nhập vào Nga những nước sản suất lương thực tiếp giáp với Nga sẽ đặt Anh vào vị trí hoàn toàn phụ thuộc vào Nga và Hợp chúng quốc Bắc Mỹ và biến hai nước này thành những nước điều tiết thị trường lương thực thế giới Ngoài ra ở Anh thường xuyên lưu truyền những tin đồn không xác định được và gây ra nỗi lo lắng về sự bành trướng của người Nga ở Trung Á; công chúng Anh kém hiểu biết về địa lý dễ tin vào những lời đồn đại ấy do các chính khách quan tâm đến công việc làm ăn ở Ấn Độ và những kẻ giầu trí tưởng tượng quá hoảng

1*

- “thủ đoạn cai trị”

238 C.MÁC 119 TRIỂN VỌNG TRƯỚC MẮT Ở PHÁP VÀ Ở ANH 239

hốt ra sức gieo rắc Vì vậy, khi Nga bắt đầu xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ

thì niềm thù hằn dân tộc lập tức bộc lộ rõ ràng; có lẽ không có

cuộc chiến tranh nào được hoan nghênh như cuộc chiến tranh

này Phe chủ hòa buộc phải tạm thời nín lặng; thậm chí một bộ

phận rất lớn thành viên của phe nà y đã bị l ôi cuốn vào dòng lũ

lớn hơn Nhưng ai đã hi ểu tính cách người Anh t hì sẽ không nghi

ngờ gì rằng nhiệt tình hiếu chiến ấy không thể kéo dài, ít ra là có

thể nói về giai cấp tư sản Nhưng một khi chiến tranh đánh vào

túi tiền của giai cấp tư sản thì bản tính con buôn của họ trội hơn

lòng tự hào dân tộc của họ và sự lo sợ trước tổn thất tức khắc

của lợi ích cá nhân tỏ ra mạnh hơn sự lo sợ trước sự tổn thất dần

dần và không tránh khỏi về những ưu thế lớn lao đối với toàn

dân tộc Phái Pin - những kẻ phản đối chiến tranh, do thái độ

thực sự yêu chuộng hòa bình ít hơn là do tính hạn chế và tính nhút

nhát của mình khiến họ bao giờ cũng lo lắng trước bất cứ cuộc

khủng hoảng lớn và hành động kiên quyết nào - đã dùng mọi biện

pháp để đẩy nhanh cái giờ phút vĩ đại khi mà mỗi nhà buôn và chủ

xưởng Anh có thể tính toán chính xác đến từng phác-tinh xem cá

nhân họ phải trả giá bao nhiêu per annum 1 * cho chiến tranh Ông

Glát-xtôn coi thường tư tưởng thông thường về phát hành công

trái, đã tăng ngay thuế thu nhập lên gấp đôi và tạm ngừng cải cách

tài chính Hậu quả biểu hiện không chậm trễ Phe chủ hòa lại cất

cao đầu lên Với nghị lực và tính ngoan cường vốn có, Giôn

Brai-tơ đã cả gan đứng lên chống lại tâm trạng đang bao trùm đất nước

và rút cục đã làm cho các khu công nghiệp ngả về phía mình Ở

Luân Đôn, tâm trạng vẫn còn có lợi cho chiến tranh, nhưng sự

tăng cường ảnh hưởng của phái chủ hòa đã trở thành rõ nét ngay

cả ở đây Tiện đây cần nhắc rằng Hội hòa bình trước đây chưa bao

giờ có ảnh hưởng quan trọng đôi chút ở thủ đô Tuy nhiên, công

tác cổ động của họ được tăng cường ở khắp nước và chỉ cần qua

một năm thu thuế thu nhập gấp đôi cùng với công trái - mà việc

phát hành công trái hiện nay được xem là tất yếu - là đủ để xóa bỏ

được những dấu vết cuối cùng của tinh thần hiếu chiến trong giai

cấp công t hương nghiệp

1*

- mỗi năm, hằng năm

Tì nh hì nh quần chúng nhân dân ở hai nước l ại khác hẳn

Từ năm 1789, nô ng dân ở P háp là người s ốt sắng ủng hộ mạnh nhất chi ến t ranh và vi nh q uang q uân sự Lần này, nông dân Pháp ti n chắc rằng họ s ẽ khô ng cả m t hấy mãnh li ệt gánh nặng của chi ến t ranh vì ở một nước mà ruộng đất phân t án vô cùng tận gi ữa những người sở hữu nhỏ, t hì quân đị ch không những

gi ải t hoát khu vực nông nghi ệp khỏi s ức lao động t hừa mà hằng năm còn t ạo t hời cơ t huận l ợi cho khoảng 20 0 00 t han h

ni ên đi ki ếm một khoản ti ền khá lớ n, cho họ khả năng đi p hụ c

vụ t rong quân đ ội với t ư cách người đi thay C hỉ có chi ến tranh kéo dài mới ảnh hưởng nặng nề đến nô ng dân Còn nói

về những l oại t huế chi ến t ranh t hì hoàng đế không mu ốn mạo

hi ểm với vươ ng mi ện và si nh mệnh, s ẽ không dám đ ánh vào

nô ng dân Thủ đoạn duy nhất đ ể duy trì chủ nghĩa

Bô-na-pác-tơ trong nông dân, - đó là mi ễn các l oại t huế chi ến tranh cho

họ, do đó mua chuộ c t hi ện cả m của họ; vì vậy trong mấy năm tới, chắc l à họ khô ng bị hì nh t hức áp b ức ấy

Ở Anh, tình hình đại để cũng giống thế Ở các khu vực nông nghiệp thường xu yên thừa sức lao động, họ cung cấp khối lượng binh sĩ chủ yếu mà chỉ đến giai đoạn sau này của chiến tranh mới được sự tiếp sức của quân số bổ sung, lấy trong các phần tử không an phận của thành thị Vì khi chiến tranh mới bắt đầu, thương nghiệp còn ở vào tình trạng ít nhiều khấm khá và cách đây không lâu đã tiến hành một loạt cải tiến trong nông nghiệp, nên số lượng tân binh nông thôn lần này ít hơn trước kia, còn dân thành thị rõ ràng là chiếm ưu thế trong đội dân binh hiện nay Nhưng số lượng người nhập ngũ không đông ấy cũng đủ để ảnh hưởng có lợi đến tiền công, còn cảm tình của dân cư nông thô n bao giờ cũng dành cho những binh sĩ xuất thân từ tầng lớp họ mà

ra và sau đó trở thành anh hùng trước con mắt của họ Thuế trực thu không đụng chạm đến những tá đi ền nhỏ và công nhân nông nghiệp, và cần có mấ y năm chiến tranh để họ cảm thấy ảnh hưởng của sự tăng thuế gián thu Trong số những người này, nhiệt tình hiếu chiến mãnh liệt hơn bao giờ hết; không có làng mạc nào lại không mở ra những quán bia mới với cái tên gọi “Anh hùng An-

ma ” hoặc một cái t ên gi ọ ng gi ố ng t h ế, t ại các l àng đ ó hầu

240 C.MÁC 120 TRIỂN VỌNG TRƯỚC MẮT Ở PHÁP VÀ Ở ANH 241

như trên tường của mỗi ngôi nhà đều trang điểm bằng những

tranh màu kỳ quặc mô tả các trận An-ma, In-ke-rơ-man, các cuộc

tấn công gần Ba-la-cla-va, bằng chân dung của huân tước

Ra-glan và những người khác Nhưng nếu như ở Pháp ưu thế to lớn

của tiểu nông (chi ếm bốn phần năm dân cư) và thái độ đặc thù

của họ đối với Lu-i Bô-na-pác-tơ đem lại sức nặng cho ý kiến

của họ, thì ở Anh, dân cư nông thôn chỉ chi ếm một phần ba dân

số toàn quốc, hầu như không có ảnh hưởng gì và chỉ đóng vai

điếu đóm và phụ họa của giới quí tộc ruộng đất

Ở cả hai nước, giai cấp vô sản giữ một lập trường đặc biệt

hầu như giống nhau đối với chiến tranh Người vô sản Anh cũng

như P háp dạt dào tình cảm dân tộc cao thượng, song họ đã ít

nhiều thoát khỏi những định kiến dân tộc cũ kỹ vốn có ở nông

dân hai nước Họ ít quan tâm trực t iếp tới chiến tranh, nếu như

không kể đến một điều là thắng lợi của đồng bào họ mơn trớn

lòng tự hào dân tộc của họ, còn sự chỉ đạo chiến tranh một cách

không suy t ính và quá tự tin ở người P háp, nhút nhát và vô tích

sự ở người Anh đã tạo cho họ cơ hội thuận lợi để cổ động chống

lại các chí nh phủ hi ện tại và các giai cấp cầm quyền Nhưng điều

chủ yếu nhất đối với họ là: cuộc chiến tranh này kết hợp với

cuộc khủng hoảng thương nghiệp, - hiện mới chỉ có những biểu

hiện đầu tiên của nó - một cuộc chiến tranh được chỉ đạo bởi

những người không có năng lực giải quyết những nhi ệm vụ đặt

ra trước họ, đồng thời nó mang qui mô châu Âu, tất nhi ên sẽ gây

ra những sự kiện đem lại cho giai cấp vô sản khả năng giành lại

vị trí mà họ đã mất do trận chi ến đấu tháng Sáu 1848 ở Pháp 124

Và điều đó không chỉ liên quan đến nước Pháp, mà còn liên quan

đến toàn bộ Trung Âu, kể cả Anh

Ở Pháp, không thể mả y may hoài nghi điều nà y, bất cứ cơn

bão táp cách mạng mới nào sớm muộn đ ều sẽ đ ưa giai cấp công

nhân lên nắm chính quyền Ở Anh, tì nh hình cũng nhanh chóng

có sự biến đổi như thế Giai cấp quí tộc muốn tiếp tục chiến

tranh, nhưng không có năng lực làm việc đó, còn cuộc chiến tranh

được tiến hành rất tồi vào hồi mùa đông năm ngoái đã làm nó mất

sạch uy tín Giai cấp tư sản không muốn tiếp tục chiến tranh,

nhưng chiến tranh hiện nay không thể chấm dứt được; làm tất

cả mọi cái vì hòa bình, giai cấp tư sản qua hành động đó đã chứng tỏ ngay sự bất lực của nó không thể cai trị nước Anh Nếu như các sự kiện gạt giai cấp thứ nhất, với các phe phái khác nhau của nó, ra khỏi chính quyền và không cho giai cấp thứ hai nắm chính quyền, thì chỉ còn có hai giai cấp có thể cầm quyền: giai cấp tiểu tư sản, giai cấp những người tư hữu nhỏ mà mỗi lần khi người ta kêu gọi nó chuyển

từ lời nói sang hành động, đều bộc lộ sự thiếu nghị lực và quyết tâm,

và giai cấp công nhân thường xuyên bị chê trách là có quá nhiều nghị lực và quyết tâm khi bắt đầu hành động với tư cách một giai cấp Giai cấp nào t rong những gi ai cấp ấ y sẽ giải t hoát nướ c Anh khỏi cuộ c vật l ộn hi ện na y và khỏi nhữn g khó khăn s ắp sửa nảy si nh t ừ cuộ c vật lộn ấ y?

Do C.Mác viết ngày 10 tháng Tư 1855

Đã đăng trên tờ "New - York Daily Tribune”

số 4375, ngày 25 tháng Tư 1855

Ký tên: Các Mác

In theo bản đăng trên báo Nguyên văn là ti ếng Anh

242 PH.ĂNG-GHEN 121 PHÊ PHÁN BÀI BÁO CỦA NA-PÔ-LÊ-ÔNG… 243

PH.ĂNG-GHEN

PHÊ PHÁN BÀI BÁO CỦA NA-PÔ-LÊ-ÔNG

Luân Đôn, ngày 14 tháng Tư Công chúng, thậm chí ở Pháp,

xem ra đã khám phá được những điều bí mật của cuộc vây hãm

Xê-va-xtô-pôn Vì vậy với t ư cách biên tập en chef1 * của báo

“Moniteur”, Lu-i Bô-na-pác-tơ đã nổi cơn thịnh nộ bằng một bài

xã luận dài dằng dặc về vấn đề này Với bài báo ấy, ông ta hy

vọng đạt được mấy mục đích: nói chung là an ủi công chúng về

thất bại của hành động đã được thực hiện, đặc biệt là rũ trách

nhiệm cho người kế thừa Na-pô-lê-ông I về sự thất bại đó và, nói

riêng, để trả lời tập Hồi ký Bruy-xen Bài báo viết theo lối văn

nửa thân mật, nửa quan cách, đặc trưng cho con người vừa viết

cho nông dân P háp vừa viết cho các nội các châu Âu, đó là một

thứ lịch sử chiến tranh kèm theo những sự luận chứng bịa đặt

cho mỗi biện pháp được thi hành Văn kiện ấy hết sức phi chính

trị, nó hết sức yếu ớt và thiếu sức thuyết phục Nhưng nếu

Bô-na-pác-tơ buộc phải phát biểu và tự bào chữa kiểu như vậy, thì

pressure from without 2 * rõ ràng là rất mạnh

Sau lời nói đầu dài dòng đã công bố một phần các huấn lệnh

mà Xanh-Ác-nô nhận được vào đầu chiến dịch, và đưa ra sự giải

thích tại sao liên quân ban đầu đổ bộ ở Ha-li-pô-li Đoạn này có

lý l ẽ có t hể vi ện ra để bi ện hộ cho cuộc đổ b ộ ở Ha-li -pô-li

Một l à, R u-súc là một cứ đi ểm chứ không phải là một t hành

phố bỏ ngỏ, như người xuất b ản cao cả của tờ “Moni t eur” tưởng t ượng Đi ều đó làm chú ng tôi nhớ lại s ai lầm lị ch s ử mà báo “Monit eur” mắ c p hải trước đâ y khô ng lâu trong bài t ưởng

ni ệm hoàng đế Ni-cô-l ai, lẫn l ộn Hi ệp ước A-đri-a-nô-pôn với

Hi ệp ước Quy- s úc - Cai -nắc-gi a 1 2 6 Còn về s ự ngu y hi ểm của cuộc hành q uân tạt s ườ n của q uân Nga, t hì cần nhớ rằng nếu không cử một l ực l ượng lớn ki ềm chế đ ạo quân Thổ Nhĩ K ỳ gồm 60 000 người chốt ở gi ữa bốn cứ đi ểm mạ nh t hì q uân Nga không t hể đ ể đạo quân ấ y ở s au l ưng mì nh mà khô ng bị u y

hi ếp; cuộ c hành quân tạt s ườn ấy đã đ ặt q uân Nga, ở khe núi Ban-căng, vào tì nh t rạng gi ống như Đu y- pông ở B ai-l en v à Văng-đam ở C un-mơ1 2 7, và như t hế trong trườ ng hợp may nhất

họ cũng chỉ có t hể đưa đ ến A-đri -a-nô-p ôn đượ c 25 0 00 người Còn những ai cho rằng đạo q uân ấy là s ự uy hi ếp đối với Công-xtăng-ti -nô-pl ơ, t hì có t hể rút ra đượ c một đi ều gì đ ó b ổ

í ch cho họ t rong cuốn s ách của t hi ếu t á Môn-t ơ-kê nói về cuộ c chi ến tranh Nga - Thổ Nhĩ K ỳ năm 1 828 - 18 291 2 8 Chúng ta

hã y nghe ti ếp Nếu C ông-xt ăng-ti-nô-plơ không bị mối ngu y nào đ e dọa thì li ên quân phải đ ưa mấ y s ư đ oàn đến Vác-na đ ể đập t an mọi ý đồ bao vây Xi-li -xt ơ-ri Sau đó s ẽ có t hể ti ến hành hai hành đ ộng: hoặc đổ bộ ở Ô-đét -xa, hoặc đ ánh chi ếm Crưm C ác t ướng lĩ nh li ên quân phải t hảo l uận t ại chỗ vấn đ ề hai hành động ấ y Huấn l ệnh kết t húc bằng mấy l ời khu yên quân sự s áng s uốt dưới hì nh t hức huấn t hị và châm ngôn ngắn:

“ B a o gi ờ c ũn g p hả i nắ m rõ n h ữ ng gì đị c h đa n g l à m Hã y t ậ p t r un g bi n h l ự c ,

c hớ có p hâ n t á n nó ; nế u q uí vị b uộ c p hả i p hâ n t á n bi n h l ự c t hì hã y l à m t hế nà o để

t ro n g vò n g m ột n gà y đê m l ạ i c ó t hể t ậ p h ợ p đư ợc nó ở đ ị a đ iể m q ui đ ị n h” v v

Tất cả những đi ều đó quả t hực l à những qui tắc hành động rất có gi á t rị, nhưng cũ rí ch, ai nấ y đ ều rõ đến mức ngườ i t a lập t ức rút ra kết l uận l à: nếu như Xanh-Ác-nô cần những huấn thị như thế thì, xem ra, trước con mắt của chủ, ông ta chỉ là một