[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 31 phần 1 pot

Giôn-xơ xuất bản trong những năm 1851 - 1852 đã ngẫu nhiên rơi vào tay tôi, tạp chí này, nếu nói về những bài viết thuộc lĩnh vực kinh tế, thì trong những điểm chủ yếu được biên tập dưới

Hội đồng xuất bản toàn tập C Mác và Ph Ăng-ghen

GS Nguyễn Đức Bình ủy viên Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương

Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng

GS Đặng Xuân Kỳ Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chủ nghĩa

Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Phó chủ tịch (thường trực) Hội đồng

GS PTS Trần Ngọc Hiên ủy viên Hội đồng lý luận Trung ương, ủy viên

PGS Hà Học Hợi Phó trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương

Đảng Cộng sản Việt Nam, uỷ viên

GS PTS Phạm Xuân Nam ủy viên Hội đồng lý luận trung ương, Tổng biên

tập tạp chí Vietnam Social Sciences, uỷ viên

GS Trần Nhâm Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Chính

trị quốc gia, uỷ viên

GS Trần Xuân Trường Trung tướng, Viện trưởng Học viện chính trị -

quân sự, uỷ viên

C Mác

và

Ph Ăng-ghen

Toàn tập Tập 31

Thư từ (tháng mười 1864 - tháng Chạp 1867)

Nhà xuất bản chính trị quốc gia

sự thật

Hà Nội - 1997

Lời nhà xuất bản

Tập 31 của bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen bao gồm những thư từ trao đổi giữa hai nhà kinh điển và thư từ của hai ông viết cho những người khác trong thời gian từ tháng Mười 1864 đến tháng Chạp 1867

Đây là thời kỳ phong trào cách mạng của giai cấp vô sản và phong trào dân chủ ở châu Âu tiếp tục dâng lên mạnh mẽ và phong trào giải phóng dân tộc tiếp tục được đẩy mạnh trong nhiều dân tộc bị áp bức Hoạt động lý luận khoa học và hoạt động cách mạng thực tiễn của hai nhà kinh điển trong thời kỳ này được đánh dấu bằng hai sự kiện hết sức trọng đại: việc thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế (Quốc tế thứ nhất) ở Luân Đôn ngày 28 tháng Chín 1864 và việc công bố tập I của bộ Tư bản vào tháng Chín 1867

Những bức thư trong tập này cho ta thấy lịch sử ra đời của Hội liên hiệp công nhân quốc tế, tổ chức quốc tế có tính chất quần chúng đầu tiên của giai cấp vô sản, và cuộc đấu tranh không khoan nhượng của

nó chống các trào lưu chính trị và tư tưởng phi vô sản: chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa bè phái, chủ nghĩa Pru-đông, chủ nghĩa cải lương dưới mọi hình thức để đưa phong trào công nhân đi vào con đường cách mạng đúng đắn Những bức thư cũng phản ánh quá trình ra đời khó khăn và gian khổ của tập I của bộ "Tư bản", đồng thời góp phần giúp

ta hiểu nội dung khoa học và cách mạng của tác phẩm vĩ đại này của khoa kinh tế chính trị mác-xít Ngoài ra những bức thư còn cho ta thấy lịch sử ra đời của một số tác phẩm khác của C.Mác và Ph.Ăng-ghen, và cho ta thấy một hình ảnh rõ nét về tình bạn vĩ đại và cảm

động của hai nhà kinh điển cũng như sự quan tâm của hai ông về nhiều mặt của khoa học tự nhiên: sinh vật học, nông hóa học, địa chất học, y học, vật lý học, thiên văn học và toán học

Tập này được dịch dựa vào bản tiếng Nga bộ Toàn tập C.Mác và

Ph.Ăng-ghen, tập 31, do nhà xuất bản sách chính trị Quốc gia Liên Xô

xuất bản tại Mát-xcơ-va năm 1963 Ngoài phần chính văn chúng tôi

còn in kèm theo phần chú thích và các bản chỉ dẫn do Viện nghiên cứu

chủ nghĩa Mác - Lê-nin Liên-xô (trước đây) biên soạn để bạn đọc tham

khảo Các tác phẩm của C.Mác và Ph.Ăng-ghen được nhắc tới trong

tập này đều được dẫn theo C.Mác và Ph.Ăng-ghen Toàn tập, tiếng

Việt do Nhà xuất bản chính trị Quốc gia xuất bản tại Hà Nội và được

ghi vắn tắt là Toàn tập, tiếp đó là số tập, năm xuất bản tập đó, và số

trang đề cập đến vấn đề được dẫn

Đồng thời với việc xuất bản bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen,

chúng tôi sẽ tổ chức biên soạn sách giới thiệu nội dung mỗi tập và các

tư tưởng cơ bản trong các tác phẩm chính của hai nhà kinh điển

Tháng 5 năm 1997 Nhà xuất bản chính trị quốc gia

Phần thứ nhất

Thư từ trao đổi giữa C.Mác và Ph.Ăng-ghen

Tháng mười một 1864 - tháng Chạp 1867

Lời nhà xuất bản

N¨m 1864

1 M¸c göi ¡ng ghen

Bd 3, 1930 vµ b»ng tiÕng Nga trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t XXIII, 1930

In theo b¶n viÕt tay Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc

11

Cuộc khủng hoảng và vô số công việc bận rộn liên quan đến

nó có thể giúp tôi xin lỗi về việc không viết thư sớm cho bạn

Cả đời mình tôi chưa bao giờ gặp phải những biểu hiện của

lòng tham lam và tính hoạnh hoẹ như lần này, và anh có thể

hình dung cần phải có sự trao đổi thư từ như thế nào trong

trường hợp ấy

Ngay trong tuần lễ này tôi sẽ đến gặp Boóc-hác-tơ để hoàn

tất công việc thừa kế tài sản của Lu-pu-xơ2 Hiện nay việc này

đang đi vào giai đoạn kết thúc

Lộ trình của tôi tới tận Dôn-đéc-buốc-gơ1*, tôi không tới

Cô-pen-ha-ghen một phần vì thiếu thời gian và không có hộ

chiếu, một phần vì biên tập viên tờ "Dagbladet" Bin-lơ vừa tới

Luy-bếch khi tôi còn ở Ki-lơ; như vậy khắp Cô-pen-ha-ghen tôi

không biết phải đến đâu bởi vì tôi chưa bao giờ nhìn thấy

những tờ báo khác

1*

Tên gọi bằng tiếng Đan Mạch là Sôn-néc-boóc-gơ

Slê-dơ-vích là một xứ sở thú vị: bờ phía đông rất đẹp và giàu

có, bờ phía tây cũng giàu có còn phần giữa là đồng cỏ và đất hoang Những vịnh nhỏ đều rất đẹp Dân chúng quả là một trong những cư dân có tầm vóc cao to và khoẻ mạnh vào bậc nhất trên trái đất, nhất là người Phri-dơ vùng duyên hải miền Tây Chỉ cần dạo qua xứ sở này cũng đủ để tin rằng hạt nhân cơ bản của dân cư người Anh ở đó là từ Slê-dơ-vích mà ra Bạn biết rõ người Phri-dơ ở Hà Lan, nhất là phụ nữ thì to béo và có

da mặt trắng và đôi má ửng hồng (hiện tượng này cũng phổ biến ở Slê-dơ-vích) Đó là nguyên mẫu của người Anh sống ở miền Bắc; đặc biệt những phụ nữ cao to gặp ở đây, ở Anh, có một kiểu cách Phri-dơ đậm nét Tôi chắc rằng người "Giu-tơ" (Eotena cyn - theo tiếng Ăng-glô-xắc-xông), di cư vào nước Anh cùng với người Anh và người Xắc-xông là người Phri-dơ, và rằng cuộc nhập cư của người Đan Mạch vào Giuýt-lan-đi và Slê-dơ-vích chỉ diễn ra ở thế kỷ VII hoặc VIII Chính bản thân thổ ngữ Giu-tơ hiện nay chứng minh điều đó

Những con người cừ khôi này phần nhiều là cuồng tín và vì vậy tôi rất thích họ Chắc rằng anh đã đọc một cái gì đó về con người độc đáo, "bác sĩ C I Clê-men-tơ, người xứ Bắc Phrít-xlan-đơ" Chàng trai này tiêu biểu cho cả một chủng tộc Họ rất nghiêm túc đối với cuộc đấu tranh chống người

Đan Mạch Cuộc đấu tranh này, đối với họ, là nhiệm vụ của toàn bộ cuộc đời họ; và học thuyết Slê-dơ-vích - Hôn-stai-nơ,

đối với họ, không phải là mục đích mà là phương tiện Họ cho mình là chủng tộc cao hơn người Đan Mạch cả về thể lực lẫn tinh thần, và điều đó đúng với hiện thực Bi-xmác nghĩ rằng

có thể thắng những con người như vậy bằng cách áp dụng những phương pháp của mình3 thì thực là một ảo tưởng kỳ

lạ Trong mười lăm năm, chúng ta đã đứng vững trong cuộc đấu

tranh chống lại người Đan Mạch và đã vững vàng hơn trên lãnh

thổ của mình Lẽ nào chúng ta lại để cho bọn quan lại Phổ thắng

chúng ta? Những con người cừ khôi ấy nói vậy

Mối tương quan giữa ngôn ngữ và dân tộc là rất đặc biệt

Theo các tài liệu của Đan Mạch, ở Phlen-xbuốc, phần phía

trước của Đan Mạch nhất là ở hải cảng, phần lớn những trẻ em

chơi ở đây nói thổ ngữ miền Hạ Đức Trái lại ở phía bắc

Phlen-xbuốc, tiếng nói của nhân dân là tiếng Đan Mạch, nghĩa là thổ

ngữ miền Hạ Đan Mạch, mà trong đó hầu như tôi không hiểu

một từ nào ở Dun-đơ-vích1*, trong các quán ăn, nông dân nói

bằng tiếng Đan Mạch xen kẽ cả thổ ngữ miền Hạ Đức lẫn thổ

ngữ miền Thượng Đức; nhưng cả ở đó, ở Dun-đéc-buốc, tôi

thường nói chuyện với mọi người bằng tiếng Đan Mạch, lại

được trả lời chính chỉ bằng tiếng Đức Miền Bắc Slê-dơ-vích đã

quá Đức hóa, bất luận thế nào, rất khó mà làm cho nó trở lại

thành Đan Mạch thuần tuý, đương nhiên lại càng khó hơn là

biến nó thành Đức Tôi ưa thích nó trở thành Đan Mạch bởi vì

ở đây do phép xã giao, đằng nào cuối cùng cũng phải nhường

chỗ một chút cho xứ Xcăng-đi-na-vơ

Thời gian gần đây, tôi có nghiên cứu một chút ngôn ngữ

học và khảo cổ học vùng Phri-dơ-Anh - Giu-tơ - Xcăng-đi-

na-vơ và trên cơ sở những nghiên cứu ấy, tôi đi đến kết

luận rằng người Đan Mạch là dân luật sư thật sự: để bảo vệ

quan điểm của mình, họ nói dối một cách thẳng thừng và cố ý,

ngay cả trong những vấn đề khoa học Chứng cớ là cuốn

sách của ngài Voóc-xô "Về những người Đan Mạch v.v, ở

1*

Tên gọi bằng tiếng Đan Mạch là Xun-ne-vét

Anh" Mặt khác, sau này, khi anh tới đây, tôi sẽ cho anh xem quyển sách về cơ bản, rất hay của Clê-men-tơ cuồng nhiệt ở Bắc Phri-xlan-đơ, viết về Slê-dơ-vích và về cuộc nhập cư vào nước Anh

ở thế kỷ VI - VIII1* Với tất cả những điều kỳ lạ của mình ông ta quả là một chàng trai rất vững vàng Nhưng, theo tôi, hình như

ông ta uống nhiều rượu

Điều làm tôi ngạc nhiên là người Phổ ở Slê-dơ-vích có một hình dáng rất đẹp, nhất là người Vét-xtơ-pha-li, mà đứng cạnh

người áo, họ là những người khổng lồ, nhưng thật ra họ vụng về

hơn nhiều Toàn bộ quân đội để râu ria rậm rạp không chỉnh tề

và nói chung, rất buông thả, vì vậy những người áo chỉnh tề ở

đây hầu như giữ vai trò người Phổ Trong số sĩ quan pháo binh

và sĩ quan công binh người Phổ, tôi có gặp một vài anh chàng rất đứng đắn, họ kể cho tôi đủ chuyện lý thú; nhưng bộ binh và

kỵ binh có thái độ rất kiêu căng và xa lánh, và rất không được dân cư cảm tình Sự chỉ huy của hoàng tử Phri-đrích - Các-lơ ở

đây hoàn toàn không tạo ra được một sự nhiệt tình nào, còn việc phân phát phần thưởng cũng bị tất cả mọi người, không trừ một

ai, chê trách, ngay cả những người được khen thưởng Các hạ sĩ quan đối xử một cách lịch sự đối với những chiến binh cao tuổi hơn và nói chung cả trong xã hội; mặt khác, tôi đã nhìn thấy một hạ sĩ quan trong số những công binh Bran-đen-buốc đang huấn luyện cho những tân binh ở Dôn-đéc-buốc - một tên Phổ già đê tiện Tuy vậy, điều đáng chú ý là về mặt này có biết bao nhiêu tiếng nói khác nhau trong quân đoàn 3 và 7 Bộ tộc

địa phương, theo cách diễn đạt của Ghê-oóc I-ăng, chấp nhận 1*

C Gi Clê-men-tơ "Slê-dơ-vích cái nôi của các dân tộc không phải gốc Đan Mạch, của người Anh, người Phơ-ri-dơ, và tổ quốc của Anh, như nó đã và

đang tồn tại"

cách cư xử thô bạo nhất đối với mình, trong khi đó ở người

Vét-xtơ-pha-li (những cư dân này đã lai nhiều với cư dân vốn sinh ra ở

vùng hữu ngạn sông Ranh) thì phần lớn các hạ sĩ quan đối xử với

binh lính một cách bình đẳng

Anh nghĩ gì về cuộc khủng hoảng thương mại?

Theo tôi, cuộc khủng hoảng ấy đã qua rồi, nghĩa là giai đoạn

xấu nhất của nó đã qua Đáng tiếc là hiện nay, những hiện tượng

như thế giờ đây không bao giờ đạt đến sự chín muồi đích đáng của

nó

Rỹm Hart, klar Kimmang nghĩa là thế nào?

Gửi lời chào thân ái tới chị và các cô bé của anh

Ph Ă của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

3 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 4 tháng Mười một 1864

Phrê-đê-rích thân mến!

Tôi rất vui mừng lại nhận được tin của anh

ở đây mọi việc đều ổn cả Công việc vẫn như vậy từ lúc anh ra

đi4, cho đến ngày thứ ba, khi dưới vú phải của tôi lại phát sinh những cái mụn mới Lần này nếu nó không chóng khỏi, lại lan sang chỗ khác, tôi sẽ điều trị nó bằng thạch tín, phương pháp của Gum-péc-tơ

Căn cứ vào tiếng Hà Lan - Phri-dơ, tôi có thể dịch cụm từ của anh Rỹm hart, v.v thành: tấm lòng rộng lớn, chân trời sáng sủa Nhưng tôi e ngại rằng sau nó ẩn dấu một cái gì hoàn toàn khác, vì vậy tôi không muốn phỏng đoán

Những tài liệu gửi kèm theo đây anh phải trả lời ngay cho tôi

sau khi đọc xong Tôi còn cần đến chúng Để không bỏ sót những gì

tôi muốn thông tin, tôi bắt đầu theo từng điểm một:

1) Lát-xan và bá tước phu nhân Hát-txơ-phen

Tài liệu dài dòng này là bản sao bản thông tri mà Êm-ma, vợ của Héc-vếch (honni soit qui mal y pense1*) ở Béc-lin gửi tới ngay sau tai hoạ5, để trích đăng báo Qua đó anh sẽ thấy Êm-ma đã khôn khéo như thế nào nhằm đặt mình và anh chàng ba hoa Ghê-oóc của bà ta vào đầu, vào giữa và vào cuối bản tin; tuy nhiên, câu

chuyện bỏ qua hai điểm chính Thứ nhất, cuộc gặp của Ruy-xtốp

với Đuê-ni-ghét và con gái của ông ta, rõ ràng là trong cuộc gặp

này cô ta từ chối Lát-xan, ngay trước khi xảy ra cảnh tượng mà

Êm-ma đã mô tả Thứ hai, sự việc đã dẫn đến cuộc đấu súng như

thế nào Lát-xan đã viết một bức thư thóa mạ Nhưng sau điều đó

đã xảy ra việc gì đó mà không được nói tới và là điều đã trực tiếp

dẫn đến cuộc đấu súng

1*

nhục nhã cho những ai nghĩ xấu về điều đó (châm ngôn của dòng tu Nịt-tất

ở Anh)

Việc che giấu hai điểm hết sức quan trọng có ý nghĩa quyết định

ấy đã gây nên sự nghi ngờ chính đáng đối với tính trung thực của

câu chuyện

Bức thư của Hát-txơ-phen Khi bà ta tới Béc-lin, Líp-nếch, đã

thay mặt tôi, chuyển tới bà ấy bức thư ngắn với những lời chia

buồn Líp-nếch đã viết cho tôi biết là bà ta phàn nàn rằng hình

như tôi "đã bỏ mặc Lát-xan trong lúc hoạn nạn"; phải chăng tôi có

thể giúp con người này nhiều hơn bằng cách nào khác hơn là im

lặng, và để cho ông ta tự do hành động? (Trong lời phát biểu cuối

cùng của mình, trước tòa án Đuy-xen-đoóc-phơ, ông ta đóng vai

hầu tước Pô-da đối với Vin-hem Đẹp trai trong vai Phi-líp II1*,

nhằm xúi giục ông này xóa bỏ bản hiến pháp hiện nay, ban bố

quyền đầu phiếu phổ thông trực tiếp và liên minh với giai cấp

vô sản6 Anh hiểu rõ điều gì ẩn sau lá thư của bà ta và bà ta

muốn gì ở tôi Tôi đã trả lời bà ấy với lời lẽ rất hữu nghị, dĩ

nhiên là với sự từ chối xã giao Người cứu tinh thời nay! Bản

thân bà ta và những kẻ nịnh hót vây quanh bà ta, đã hoàn toàn

phát khùng lên

Tiện thể nói luôn Một vài số của tạp chí "Notes to the

People" của E Giôn-xơ (xuất bản trong những năm 1851 -

1852) đã ngẫu nhiên rơi vào tay tôi, tạp chí này, nếu nói về

những bài viết thuộc lĩnh vực kinh tế, thì trong những điểm

chủ yếu được biên tập dưới sự chỉ đạo trực tiếp của tôi và thậm

chí tôi còn tham gia trực tiếp trong một mức độ

nào đó Vậy tôi tìm thấy gì ở đây? Lúc bấy giờ, chúng ta đấu

tranh chống phong trào hợp tác xã, - chừng nào mà nó, với hình

1*

- hầu tước Pô-da và Phi-líp II là những nhân vật trong vở kịch nói của Si-lơ

"Đôn Các-lốt"

thức hạn chế - chây ì hiện nay, lại đòi trở thành đỉnh cao cuối cùng,

bằng cách - tiến hành trận bút chiến, mà mười - mười hai năm sau đó Lát-xan đã tiến hành ở Đức chống lại Sun-txơ - Đê-lít-xơ, song chúng ta đã làm việc đó tốt hơn mà thôi

Lát-xan, trong di chúc - "trong di chúc" (như một hầu tước có tài sản) - đã chỉ định người kế nghiệp mình, ở cương vị chủ tịch Liên

đoàn công nhân toàn Đức, là Béc-hác Bếch-cơ, một kẻ thật thấp hèn đã một thời mạo danh, ở chỗ Giúc, là biên tập viên tờ "Hermann"

Đại hội của Liên đoàn được tiến hành trong tháng này ở

Đuy-xen-đoóc-phơ7 và ở đại hội ấy hình như người ta thấy trước sẽ xuất hiện một sự phản đối kịch liệt đối với "sự sắp đặt" ấy theo di chúc Tôi cũng gửi kèm theo đây bức thư của Clinh-xơ, một công nhân miền Dô-lin-ghen, người lãnh đạo bí mật trên thực tế của công nhân tỉnh Ranh (hội viên cũ của Liên đoàn8) Thư này đừng gửi đi,

nhưng hãy cất giữ làm tài liệu

2) Hội Liên hiệp công nhân quốc tế

Thời gian gần đây, công nhân Luân Đôn đã gửi cho công nhân Pa-ri lời kêu gọi về vấn đề Ba Lan và mời họ cùng hành động chung về vấn đề đó9

Về phía mình, công nhân Pa-ri đã gửi một đoàn đại biểu đứng

đầu là một công nhân có tên là Tô-lanh, ứng cử viên công nhân

thật sự trong cuộc bầu cử mới đây ở Pa-ri10 - một chàng trai đáng yêu (Những người bạn đồng hành của anh ta cũng là những chàng trai đáng yêu) Một cuộc hội nghị công khai được ấn định vào ngày

28 tháng chín 1864 tại quảng trường Xanh-mác-tin Hội nghị được triệu tập bởi ốt-gie-rơ (thợ giày, chủ tịch liên đoàn sở tại của tất cả các hội công liên Luân Đôn, cũng là chủ tịch của hội công liên cổ

động cho quyền bầu cử11, hội này duy trì quan hệ với Brai - tơ)

và Cri-mơ - thợ nề, thư ký của hiệp hội thợ nề (chính hai ông này

là những người tổ chức cuộc mít - tinh lớn của các hội công liên

ở quảng trường Xanh - Giêm-xơ, dưới sự chủ tọa của Brai-tơ để

biểu thị sự cảm tình với Bắc Mỹ, ditto1* những cuộc biểu tình

chào mừng Ga-ri-ban-đi12.) Người ta phái một người tên là Lơ

Luy-bơ tới gặp tôi, hỏi ý kiến tôi, liệu tôi có thể tham gia với tư

cách là đại diện của công nhân Đức và gửi một công nhân tới

hội nghị v.v., chuyên làm diễn giả của công nhân hay không

Tôi đã đề cử ếch-ca-ri-út, là người đã hoàn thành tốt nhiệm

vụ; bản thân tôi ditto có mặt - với tư cách một nhân vật thầm

lặng ở khán đài Tôi biết rằng lần này đại diện cho Luân Đôn

và cho Pa-ri có những "lực lượng" đích thực, và vì vậy, tôi

quyết định từ bỏ cái quy tắc thông thường của mình - từ chối

tất cả những lời mời tương tự

(Lơ Luy-bơ - một người Pháp trẻ, tuổi khoảng 30, nhưng lớn lên

ở đảo Giớc - xi và ở Luân Đôn, nói thông thạo tiếng Anh, và là một

người trung gian rất tốt giữa công nhân Pháp và công nhân Anh)

(một thầy giáo dạy âm nhạc tiếng Pháp)

Tại hội nghị - phòng họp chật ních (vì lúc này rõ ràng có sự sôi

động của phong trào công nhân) - hội công nhân I-ta-li-a ở Luân

Đôn13 do thiếu tá Vôn-phơ (Tuốc-nơ - Tác-xit, sĩ quan tuỳ tùng của

Ga-ri-ban-đi), đại diện Hội nghị quyết định thành lập "Hội liên

hiệp công nhân quốc tế", Tổng Hội đồng của nó phải đóng ở Luân

Đôn "và thực hiện sự liên lạc" giữa những hội công nhân ở Đức, ở

I-ta-li-a, ở Pháp và ở Anh Hội nghị cũng quyết định sẽ triệu tập đại

hội toàn thể công nhân ở Bỉ vào năm 1865 Hội nghị đã bầu ra Ban

chấp hành lâm thời có ốt-gie-rơ, Cri-mơ và nhiều người khác, một

số ít những người trước kia thuộc phái Hiến chương, những người

vốn thuộc phái Ô-oen v.v., đại diện cho nước Anh; thiếu tá Vôn-phơ,

Phôn-ta-na và những người ta-li-a khác đại diện cho nước

I-ta-li-a, Lơ Luy-bơ v.v., đại diện cho nước Pháp; ếch-ca-ri-út và

tôi - đại diện cho nước Đức Ban chấp hành được quyền thu hút vào thành phần của mình bất kỳ thành viên mới nào

Hiện nay mọi việc đều tiến triển tốt Tôi đã có mặt ở phiên họp

đầu tiên của Ban chấp hành Người ta đã bầu ra một Tiểu ban

(trong đó có tôi) để soạn thảo một bản tuyên bố những nguyên tắc

và biên soạn điều lệ tạm thời14 Bệnh tật đã ngăn cản tôi tham gia phiên họp của Tiểu ban và phiên họp toàn thể sau đó của Ban chấp hành

Trong hai phiên họp ấy - phiên họp của Tiểu ban và phiên họp toàn thể của Ban chấp hành, mà trong đó tôi không có mặt, đã xảy

ra những chuyện sau đây:

Thiếu tá Vôn-phơ đề nghị áp dụng cho Hội liên hiệp mới quy chế (điều lệ) của những hội công nhân I-ta-li-a (các hội này có

tổ chức trung ương, nhưng, như sau này được làm rõ, tổ chức trung ương này, về cơ bản, tập hợp những hội tương tế) Sau đó tôi đã thấy điều nhảm nhí này Hoàn toàn rõ ràng đó là trò

nhảm nhí của Mát-di-ni, và vì vậy anh có thể đoán trước vấn

đề thực sự ở đây - vấn đề công nhân - được thể hiện theo tinh thần nào và từ ngữ nào; vấn đề về các dân tộc diễn ra giống như vậy15

Ngoài ra Oét-xtơn, một người trước đây thuộc phái Ô-oen nay là chủ xưởng, một con người dễ thương và tuyệt vời, đã biên soạn một cương lĩnh hết sức dài dòng và hết sức lộn xộn Phiên họp toàn thể tiếp sau đó của Ban chấp hành giao cho Tiểu ban biên soạn lại cương lĩnh của Oét-xtơn và bản

điều lệ của Vôn-phơ Bản thân Vôn-phơ đã đi để tham dự đại

hội của những hội công nhân I-ta-li-a ở Na-plơ và để thuyết phục

họ hợp nhất vào tổng Hội đồng ở Luân Đôn

Trong phiên họp thứ hai của Tiểu ban, tôi cũng vắng mặt vì

người ta báo cho tôi quá muộn Trong phiên họp này Lơ Luy-bơ

đã đọc bản "tuyên bố về những nguyên tắc" và bản điều lệ của

Vôn-phơ đã được ông ta biên soạn lại; Tiểu ban đã thông qua cả

hai văn bản ấy để trình phiên họp toàn thể của Ban chấp hành

thảo luận Hội nghị toàn thể của Ban chấp hành họp ngày 18

tháng Mười Vì ếch-ca-ri-út viết cho tôi là periculum in mora1*,

nên tôi đã có mặt và thật sự kinh hoàng khi nghe nhân vật Lơ

Luy-bơ dễ thương đọc lời mở đầu quá rườm rà, viết tồi và hoàn

toàn chưa chín chắn nhưng lại có tham vọng trở thành bản

tuyên ngôn về những nguyên tắc, mà trong đó bóng dáng

Mát-di-ni luôn luôn lộ ra qua các vỏ bọc gồm những mẫu hết sức mơ

hồ của chủ nghĩa xã hội Pháp Ngoài ra, bản điều lệ I-ta-li-a,

nói chung và về toàn bộ, được thông qua, chưa kể đến những sai

lầm khác, bản điều lệ này đã đặt cho mình mục tiêu về một cái

gì đó thực sự không thể thực hiện được: một kiểu chính phủ

trung ương của các giai cấp công nhân châu Âu (dĩ nhiên là với

Mát-di-ni sau hậu trường) Tôi đã phản đối một cách khéo léo,

và sau cuộc thảo luận lâu dài ếch-ca-ri-út đề nghị chuyển lại

văn bản ấy cho Tiểu ban để "biên tập" "Sentiments"2* trong

tuyên ngôn của Lơ Luy-bơ đã được biểu quyết

Hai ngày sau đó, vào ngày 20 tháng Mười, tụ tập tại nhà tôi có

Cri-mơ, đại diện cho người Anh, Phôn-ta-na (I-ta-li-a) và

Lơ Luy-bơ (Oét-xtơn đã không thể tới được.) Những văn bản (mà

1*

- nguy cơ nằm trong sự chậm trễ (lời trong tác phẩm của nhà sử học La Mã

Ti-tút Li-vi-út "Lịch sử La Mã từ khi thành lập nó" quyển XXXVIII, chương

đêm Cri-mơ nói (đúng là tôi đã đạt được điều này): "chúng ta

không có gì để đề nghị với Ban chấp hành sẽ họp vào ngày 25 tháng Mười Cần hoãn phiên họp ấy đến ngày 1 tháng Mười một Còn Tiểu ban có thể họp ngày 27 tháng Mười và cố gắng

đạt được kết quả cuối cùng" Đề nghị đó được chấp nhận và

"những văn bản" đã được "để lại" cho tôi để xem xét

Tôi thấy không có một khả năng nào để làm được cái gì đó từ cái

điều nhảm nhí ấy Để biện hộ một phần nào cho phương thức hết sức đặc thù ấy mà tôi dự định biên tập lại "những quan điểm" đã

được biểu quyết, tôi viết Tuyên ngôn gửi giai cấp công nhân1*(điều này không có trong kế hoạch ban đầu; một loại tài liệu khái quát vận mệnh giai cấp công nhân từ năm 1845) Với lý do là toàn bộ tư liệu đã được đưa vào "Tuyên ngôn" này và không cần lặp lại ba lần một sự việc, tôi đã thay đổi toàn bộ phần nói đầu, vứt bỏ

"tuyên bố về những nguyên tắc" và cuối cùng giữ lại 10 điểm thay vì 40 điểm của điều lệ Về chính sách quốc tế trong "Tuyên ngôn" tôi nói về các nước chứ không nói đến các dân tộc, vạch trần nước Nga, chứ không phải là minores gentium2* Tiểu ban chấp nhận tất cả những kiến nghị của tôi Người ta chỉ buộc tôi phải đưa vào 1*

C.Mác "Tuyên ngôn thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế"

2*

- các cường quốc loại hai

trong lời nói đầu của điều lệ1* hai câu về "nghĩa vụ" và "quyền

lợi" ditto về "chân lý, đạo đức và công lý"16, và những câu đó đã

được đưa vào sao cho không mang lại bất cứ một tổn hại nào

Trong phiên họp của Hội đồng trung ương, "Tuyên ngôn" của

tôi, v.v đã được thông qua với sự nhiệt tình cao (nhất trí) Việc

thảo luận vấn đề xuất bản sẽ tiến hành vào thứ ba gần nhất2*

Lơ Luy-bơ lấy bản sao "Tuyên ngôn" để dịch ra tiếng Pháp, còn

Phôn-ta-na - dịch ra tiếng I-ta-li-a (Trước hết, nó xuất hiện ở

tuần báo "Bee-Hive"17, tuần báo này xuất bản dưới sự chủ biên

của Pô-te-rơ, một hội viên của công liên, đây là một thứ công

báo) Tôi lãnh trách nhiệm dịch nó ra tiếng Đức

Làm cho những quan điểm của chúng ta được diễn đạt trong

một hình thức thích hợp với trình độ hiện tại của phong trào

công nhân là việc rất khó Cũng chính những người ấy, hai

tuần lễ sau, sẽ tổ chức cuộc mít - tinh cùng với Brai-tơ và

Cốp-đen vì quyền bầu cử Cần phải có thời gian để cho phong trào

mới thức tỉnh trở lại thì sẽ làm cho tính táo bạo trước đây

trong lời nói có thể có được Cần phải fortiter in re, suaviter in

modo3* Ngay khi văn kiện đó được xuất bản, anh sẽ nhận được

nó

3) Ba-cu-nin nhờ chuyển tới anh lời chào Hôm nay ông ta đã đi

I-ta-li-a, ở lại đó (Phlo-ren-xi-a) Hôm qua tôi thấy ông ta lần đầu

tiên sau mười sáu năm Phải nói rằng tôi rất thích ông ta,

thích hơn trước Về phong trào Ba Lan, ông ta nói như sau:

phong trào đó cần cho Chính phủ Nga để giữ cho chính nước

Nói chung đó là một trong số ít người mà theo tôi, qua mười sáu năm, không thụt lùi, trái lại, đã tiến lên phía trước Chúng tôi cũng đã tọa đàm với ông ấy về việc vạch trần Uốc-các-tơ (tiện thể xin nói luôn: Hội liên hiệp quốc tế, chắc là sẽ đưa tôi tới sự đoạn tuyệt với những người bạn ấy!19) Ông ấy hỏi thăm nhiều về bạn và Lu-pu-xơ1* Khi tôi báo tin Lu-pu-xơ đã mất,

ông ấy nói ngay rằng phong trào đã mất đi một con người không thể thay thế được

4) Khủng hoảng ở lục địa nó vẫn còn lâu mới kết thúc (đặc

biệt ở Pháp) Tuy vậy, hiện nay, sự lặp lại thường xuyên của những cuộc khủng hoảng bù đắp một phần nào cho cường độ không đầy đủ của chúng

Chào anh

C.M của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

- Vin-hem Vôn-phơ

Giải đáp của anh về câu đố Phri-dơ là đúng, ngoài một từ

Kimmang, theo tiếng Bắc Phri-dơ có nghĩa là cái nhìn, con

mắt Người Bắc Phri-dơ có bản tính suy đoán và họ đặt tầm

nhìn nội tại thay cho tầm nhìn bên ngoài, giống như Vác-gơ-nơ,

hiện nay đòi hỏi "Đuy-pen nội tại"20 Đó là thành ngữ cũ của

thuỷ thủ

Xin gửi trả lại anh những lá thư của Héc-vếch và Hát-txơ-phen

Anh đã nói về sự thách thức nào tiếp sau đó, mà Lát-xan đã đưa ra

với một người xứ Va-la-ki1* và được Êm-ma giấu kín? Rõ ràng

Lát-xan chết là vì ở nhà trọ, ông ta đã không quật ngã nhân vật này2*

ngay trên giường và nện cho bà ta một trận nên thân Cái cần đối

với bà ta không phải là tâm hồn đẹp đẽ của ông ta, mà là cái thắt

lưng Do thái của ông ta Câu chuyện này chỉ có thể diễn ra với

Lát-xan Việc ông ta ép buộc anh chàng xứ Va-la-ki đấu súng là một

điều quá phi lý

ý nghĩ của bà già Hát-txơ-phen về việc anh nên viết một bài tán

dương người cứu tinh thời nay, thật là điều có một không hai

Bức thư của anh công nhân Dô-lin-ghen không có trong

phong bì1* Tôi sốt ruột chờ bản Tuyên ngôn gửi công nhân2*; cứ xét theo

điều anh sẽ viết cho tôi về những con người ấy thì thấy đấy thật sự phải là một tác phẩm tài ba Dù sao cũng rất tốt, vì chúng ta lại bắt tay với những con người, ít ra cũng đại diện cho giai cấp mình Xét cho cùng, đó chính là điều chủ yếu Điều

đặc biệt quan trọng là ảnh hưởng đối với người I-ta-li-a, ở đây,

dù sao, cũng có nhiều cơ hội để cho khẩu hiệu "Dioe popolo"3*chấm dứt trong hàng ngũ công nhân Đây là một điều bất ngờ

đối với Giu-dép hùng dũng4* Tuy vậy, tôi nghĩ rằng Hội liên hiệp mới này rất nhanh chóng phân liệt ra làm hai: những phần tử lý luận tư sản và những phần tử lý luận vô sản, chỉ khi mà các vấn đề được làm sáng tỏ một phần nào

Về việc thừa kế tài sản của Lu-pu-xơ2, sáng hôm nay chúng

tôi đã gặp luật sư Số tiền phải trả cho anh còn hơn 200 pao

xtéc-linh; ngay khi tôi nhận được số tiền ấy, tôi sẽ gửi cho anh

phần lớn số tiền ấy Chúng tôi chưa biết chính xác một vài chi tiết, vì vậy chưa thể tính toán dứt khoát Cục thuế đòi hỏi bản

kê khai tất cả những quyển sách, ngay cả giá cả của chiếc đồng

hồ mà Lu-pu-xơ để lại Xin làm ơn gửi cho tôi danh mục có ghi tên những tác phẩm lớn, và sau đó - như thế về số lượng các sách nhỏ, v.v -, chỉ ghi số lượng chung

1*

Tôi phải kết thúc vì phải đi dự phiên họp của ban lãnh đạo

Hội Si-lơ21; trong đó như anh biết, tôi giữ chức chủ tịch, trước

sự bực tức của Boóc-hác-tơ Thật may mắn, bia cũng đã được

đưa vào đấy

Gửi lời chào tới chị và các cô bé của anh

Ph Ă của anh

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn

sách: "Der Briefwechsel zwischen

F Engels und K Marx" Bd III,

Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong

Marx-Engels Gesamtausgabe Dritte

Về tài sản thừa kế2, tôi gửi thêm 200 p.xt dưới dạng những

phần nửa của hai tấm ngân phiếu 100 pao Nếu công việc tiến

triển tốt sẽ còn khoảng 40 pao nữa Ngay sau khi anh cho tôi

biết qua điện tín rằng đã nhận được, tôi sẽ gửi hai nửa khác nữa

Chắc anh đã nhận được các số báo "Dagbladet" với bài xã luận nổi tiếng Rất tiếc, tôi không thể tìm thấy phần thứ hai của bài xã luận ấy, nhưng chẳng có gì trong đó cả

Tình hình ở gần Ri-smôn-đơ, chắc có lẽ sắp kết thúc22 Nhưng khi Li không bị hạn chế ở việc phòng thủ đơn thuần và,

do đó, thu hút về phía mình mọi lực lượng quân sự đến từ

thung lũng Sê-na-đô-a, khi mà Ri-smôn-đơ chưa hoàn toàn bị

vây hãm, thì mọi bước tiến của Gran-tơ về phía các công sự của

Ri-smôn-đơ hoặc Pi-téc-xbéc-gơ chả có ý nghĩa gì lắm Tình hình đó cũng đã giống như tình hình ở vùng phụ cận Xê-va-xtô-pôn, ở đó cũng đã không có sự vây hãm hoàn toàn Muốn biết xem ông Bô-rơ-ga sẽ làm được gì; có lẽ không hơn gì Hút, trước ông ta, và chưa chắc đã làm được như thế Tôi không tin một tí nào vào người anh hùng với niềm vinh quang giả tạo ấy Gửi anh tờ "Guardian" số ra ngày hôm qua1*, trong đó, anh nên xem qua báo cáo của ban cứu trợ để hiểu được sự khác nhau giữa những công xưởng quốc gia của ông Ma-ri và những công xưởng của các ông chủ người Anh23 Trong những công xưởng quốc gia người ta đã tiến hành những công việc, mà ích lợi tuy còn

đáng ngờ, nhưng phần lớn số tiền chi phí dẫu sao cũng tới được

tay những công nhân thất nghiệp ở đây người ta cũng đang tiến

hành những công việc mà sự cần thiết của chúng còn đáng nghi ngờ (tuy vậy xét cho cùng, thì chắc chắn là có lợi cho tư sản), nhưng trong toàn bộ số tiền 230000 pao xtec-linh dành cho những công nhân công xưởng, thì chỉ có 12100 p.xt lọt vào tay

họ, (thực ra chỉ là số tiền dành cho "những công nhân không 1*

- "Manchester Guardian"

lành nghề") Như vậy, đạo luật về cứu trợ cho những công nhân

công xưởng nghèo túng lại biến thành đạo luật trợ giúp cho giai

cấp tư sản không nghèo túng, nhờ đó, giai cấp tư sản tiết kiệm

được nhờ các khoản thuế công cộng

Gửi anh lời chào nồng nhiệt

Ph.Ă của anh

(Phần ghi chú của Mác)

Trả lại tôi bức thư này, vì tôi muốn lưu giữ nó, do nhận xét ở

phần cuối

Công bố lần đầu trong cuốn sách

"Der Briefwechsel zwischen F Engels

und K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

6 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 14 tháng Mười một 1864

Ăng-ghen thân mến!

Gần tám ngày nay, phần lớn thời gian tôi nằm trên giường vì

mụn nhọt Hiện nay đang là quá trình liền da Nhưng điều còn gây

khó khăn cho tôi là khi viết phải cúi còng lưng, do những cái nhọt ở

ngay dưới ngực Vì vậy tôi viết hết sức vắn tắt:

1) Những lá thư gửi kèm theo ở đây dành cho tôi (của Svai-xơ

và của Líp-nếch) thì anh hãy gửi lại và trả lời nhanh chóng cho tôi,

vì câu trả lời của chúng ta đối với họ càng nhanh càng tốt24

ý kiến của tôi là chúng ta cần hứa thỉnh thoảng có cộng tác,

nhưng không thường xuyên Điều quan trọng đối với chúng ta

là có một cơ quan ngôn luận ở Béc-lin, đặc biệt là vì hội mà tôi

đã tham gia thành lập ở Luân Đôn1* và vì cuốn sách mà tôi muốn xuất bản2* Tiếp nữa điều quan trọng là những gì chúng

ta làm thì chúng ta phải cùng nhau làm

Nếu anh đồng ý với tôi, anh có thể viết vài dòng dành cho

những gã đó rồi bỏ vào lá thư gửi cho tôi hoặc chỉ nói vài lời

cho biết tôi sẽ phải nói gì thay mặt anh

2) Khoảng vài ngày nữa, anh sẽ nhận được "Tuyên ngôn" và

"Điều lệ tạm thời"3* Công việc không phải khó khăn như anh tưởng, vì dù sao ta quan hệ với "công nhân" Nhà văn duy nhất trong Hội liên hiệp là một người Anh tên là Pi-tơ Phốc-xơ, một nhà báo và nhà cổ động, đồng thời thuộc nhóm "National Reformer" (vô thần, nhưng thù địch với Hô-li-ốc) Gửi anh lá thư rất thân mật

mà ông ta đã gửi cho tôi nói về "Tuyên ngôn"; Mát-di-ni hơi không bằng lòng về việc những người của ông ta cũng đã ký vào "Tuyên ngôn", mais il faut faire bonne mine à mauvais jeu4*

3) Tư liệu anh gửi tôi rút ra từ tờ "Guardian"5* thì rất quan trọng đối với tôi Tôi cũng đã soạn cho mình bản liệt kê về 1*

- Hội Liên hiệp công nhân quốc tế

2*

- "Tư bản"

3*

C.Mác "Tuyên ngôn thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế" "Điều lệ

tạm thời của Hội"

4*

- đành phải tỏ vẻ bằng lòng với trò chơi xấu

5*

- "Manchester Guardian" (xem thư trước)

chuyện đê tiện đó, chỉ có điều là phải cố gắng lắm, trên cơ sở những

dữ kiện lẻ tẻ trong những báo cáo về các công xưởng

4) Tôi đã nhận từ luật sư ở Man-se-xtơ hai bản để ký v.v Sau

một vài ngày, tôi sẽ gửi cho anh những bản đó với chữ ký và bản kê

khai (tài sản) v.v mà anh sẽ điền vào đó Tất nhiên là tôi không

thể nhớ để liệt kê và đánh giá tất cả những gì mà chúng tôi đã để

lại căn hộ v.v 2

Lão già bịp bợm Mắc-Cu-lốc đã chết Tôi hy vọng rằng Bảo tàng

Anh sẽ mua tủ sách kinh tế của ông ta Nhưng Ê-đin-buốc có lẽ sẽ

nhanh tay hơn

Chào anh

C.M của anh

Thư của P Phốc-xơ cũng vừa tới, tôi gửi nó luôn cho anh, và khi

nào anh có thời gian xem xong xin anh hãy gửi trả ngay cho tôi

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

ký riêng đầy nhã ý của anh1* về việc đã nhận được

Tôi gửi kèm theo vài dòng cho Svai-xơ25 Rất tốt là chúng ta lại sẽ có một cơ quan ngôn luận, và rất tốt là Líp-nếch (nếu ông

ta không tạo cho mình ảo tưởng) sẽ là đồng biên tập viên; điều

đó, tất nhiên, đem lại sự bảo đảm nào đó Nhưng đối với chúng

ta tốt nhất là không biểu lộ sự sốt sắng của mình, vì 1) nếch không phải là nhà ngoại giao và không nên quá trông mong vào tầm nhìn xa trông rộng của ông ta 2) bá tước phu nhân2* muốn chính "việc tán dương"3* kia ngự trị trên tờ báo này từ đầu chí cuối, và 3) chúng ta cũng cần thấy trước xem những con người này còn hướng vào ai Có thể, anh am hiểu hơn tôi, nhưng trong những thư của Líp-nếch, mà anh đã chuyển cho tôi, đã không nói gì về tờ báo, về Svai-xơ, và vì vậy, tất cả những điều đó tôi không được rõ Do đó tôi yêu cầu giải thích cho tôi rõ, chúng ta sẽ xuất hiện bên cạnh ai

Líp-Vì có thể là bên cạnh cái ông Gruyn hoặc loại người vô lại giống ông ta

Nhưng cái tên gọi ấy mới ngu ngốc làm sao - "Người dân chủ

- xã hội"! Tại sao những kẻ đó không gọi thẳng cơ quan ngôn

luận ấy là người "Vô sản"?

Tôi gửi trả lại tài liệu với lòng biết ơn Tại sao anh không 1*

gửi thư của Dô-lin-ghen như đã hứa1*?

Từ những điều nhảm nhí mà Êm-ma Héc-vếch sắp đặt2* tôi

còn thấy rõ cái mưu đồ muốn biến Lát-xan thành ông thánh:

chỉ nhờ vào bản tính độc đáo của mình, ông ta mới sống lâu đến

thế; còn bất cứ người nào khác sẽ chết ngay sau hai giờ bị

thương; vậy hễ có dịp cứ hỏi A-len, xem viêm màng bụng

(peritonitis) tiến triển thế nào do chấn thương và anh sẽ nghe

ông ta nói rằng sau hai giờ tuy viêm chưa bắt đầu, nhưng cái

chết hầu như bao giờ cũng xảy ra, không sớm hơn sau 24 giờ,

và trong phần nhiều trường hợp còn chậm hơn Nhưng những

người này, hình như, sinh ra là để làm một việc là thần thánh

hóa người nào đó

Sa-phơ-hau-den đã đọc ở Bon một bản báo cáo tuyệt vời về

loài người và loài khỉ; trong báo cáo đó, ông ta đã chỉ ra rằng

loài vượn người châu á và những con người ở đấy có đầu tròn,

còn ở châu Phi loài vượn người và con người có đầu dài, và từ

đó, nhận xét rằng, trong trình độ hiện nay của khoa học đó là

luận chứng mạnh nhất để chống lại ý tưởng về sự thống nhất

của loài người Có người nào dám nói điều đó ở Anh trong hội

nghị những nhà khoa học tự nhiên!

Tôi rất thích khi Muy-lơ và cố đạo Cáp-pen, lúc còn ở bệ

giá treo cổ đã sỉ nhục Kin-ken, Giúc và đồng bọn như thế nào

Những hành vi phi lý, như ở các ngài ấy thì đã từ lâu tôi

không thấy Thế rồi, Gốt-phrít3* cũng gặp may với những

người mà ông ta bênh vực Trước tiên là Mác-đô-nan, sau là

Ph.Ă của anh

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913;

Công bố toàn văn trong Marx-Engels Gesamtausgabe Dritte Abteilung, Bd 3,

1930 và trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

8 Mác gửi Ăng-ghen

2) Ad vocem2* Dô-lin-ghen Bức thư đó của tôi đã được chuẩn

1*

bị khi gửi gói bưu phẩm áp chót của tôi cho anh "Từ đó không

thấy nó nữa"1* Tôi cho rằng lá thư ấy đã lẫn vào một quyển vở

nào đó, và một buổi sáng nào đó nó lại xuất hiện

3) Ad vocem Svai-xơ

Ông ta là một tiến sĩ luật học, trước kia sống ở Phran-phuốc

trên sông Mai-nơ Năm 1859 ông ta công bố một bài công kích hồ

đồ chống Phô-gtơ2* Sau đó ông ta viết một quyển tiểu thuyết xã

hội mà tôi không được biết3* Ông ta tuyên bố mình là người ủng hộ

nhiệt tình Lát-xan Hơn nữa, khi Lát-xan còn sống, lúc còn ở

Béc-lin, ông ta làm quen với nhiều tác phẩm của chúng ta ở nhà

Líp-nếch, và lúc đó ông ta cũng đã cho tôi biết, qua Líp-Líp-nếch, rằng ông

ta lấy làm ngạc nhiên là tất cả những gì của Lát-xan làm ông thích

thú lại đều là sự ăn cắp tác phẩm

Tôi cũng như anh, đã viết thư để họ chỉ ra danh sách những

người cộng tác24 Đồng thời tôi cũng gửi cho Líp-nếch bản dịch ra

tiếng Đức Tuyên ngôn của Ban chấp hành Quốc tế4* để đăng báo

(Nó sẽ ra hôm nay hoặc ngày mai và sẽ được gửi đến cho bạn)27

Còn về việc tán tụng Lát-xan, thì, như trước đây, tờ "Nordstern"

ở Hăm-buốc, do Brun ngu ngốc biên tập, đặc biệt dành riêng làm

điều đó (đồng thời, Brun lại in thêm những bài tập thâm thuý của

Hai-nơ-txen) và vị tất tờ "Social-Demokrat có thể cạnh tranh với nó

I B Svai-xơ "Bác bỏ những nghiên cứu của Các Phô-gtơ về tình hình hiện

tại của châu Âu"

3*

I B Svai-xơ "Lu-xin-đa, hay là Tư bản và lao động"

4*

C.Mác "Tuyên ngôn thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế"

tôi đối với "ý định" của bà ta1*, mặc dầu sự trả lời ấy rất nhẹ nhàng và thận trọng Từ độ ấy, bà ta im lặng

Tên gọi "Người dân chủ xã hội" - là tên gọi không hay

Nhưng đặt ngay những tên gọi tốt nhất cho tờ báo để làm gì, khi tờ báo ấy có thể phạm nhiều sai lầm

Như anh có thể nhận thấy rõ bản tin Béc-lin đăng trên tờ

"Morning Star", Vin-hem Líp-nếch chắc chắn là con người vĩ

đại trong giới công nhân Béc-lin, tôi chỉ sợ rằng chẳng bao lâu người ta sẽ đuổi cổ ông ta đi

4) Ad vocem peritonitis2*, tôi đọc trong "Bệnh viện y học thực hành" của An-đran:

"Viêm màng bụng cấp tính trong vài trường hợp chỉ diễn biến trong vài giờ

giữa lúc xuất hiện căn bệnh và lúc chết, nhưng trong các trường hợp khác, viêm màng bụng, luôn luôn cấp tính về triệu chứng, thì chỉ trở thành nguy hiểm đến tính mạng sau 30 - 40 ngày ),

còn dưới đề mục "Viêm màng bụng, do chấn thương bên ngoài

gây nên" người ta dẫn ra trường hợp của một công nhân Pa-ri,

bị ngựa đá vào bụng ở vùng rốn Anh ta chỉ được đưa tới rít3* vào ngày thứ ba: "những triệu chứng của viêm màng bụng nguy kịch được bộc lộ" (sau đó việc mổ tử thi khẳng định điều này) Người bệnh chết vào khoảng ngày thứ năm sang ngày thứ sáu Và trong những nhận xét chung về trường hợp này có nói:

Sa-"cho đến giây phút cuối cùng không thấy có một sự giảm sút trí tuệ và khả năng cảm giác nào"28

1*

5) Anh hãy giữ cẩn thận bản ghi nhớ gửi kèm theo đây về học

giả Blin-đơ trong tờ giấy nhỏ dơ bẩn, trong đó Blin-đơ tự quảng cáo

về mình một cách hết sức nhiệt thành, bắt đầu từ năm 1859 Tờ

"Beobachter" này-cơ quan ngôn luận "vĩ đại" của phái dân chủ

Sva-ben"!29

6) Giáo sư Hu-bơ đã tổ chức "đại hội công nhân" của mình với sự

tham gia của gần 100 hội công nhân Về mặt chính trị, ông ta là

bảo thủ, nhưng là người ủng hộ sự hợp tác kinh tế - chính trị

Nhưng ở đại hội Lai-pxích của ông ta sự việc đã dẫn tới chỗ là ông

ta và những đồng chí của ông ta gần như bị đánh nhừ tử vì đại đa

số tự tuyên bố mình là "cấp tiến"30 về mặt chính trị

7) ở Man-se-xtơ, chắc chắn là uỷ ban ở đó đã công bố đủ loại tài

liệu về tình trạng khan hiếm bông31 - tôi muốn nói tới những gì

liên quan đến tình cảnh công nhân Liệu anh có thể tìm cho tôi các

tài liệu đó được không?

8) Tôi vẫn còn đau, khi tôi viết và nghiêng ngực về phía trước

Do đó có "sự đánh số" trong lá thư của tôi

Gửi lời chào Gum-péc-tơ

Slốt-xơ "Lịch sử toàn thế giới" 1 p.xt 10 si-linh

Slai-đen "Những nghiên cứu" 3 "

Phôn-tơ "Địa lý"4* 4 "

Mooc-ti-mơ Téc-nô "Lịch sử của sự khủng bố" 2 tập .5 " A-ra-gô "Thiên văn học phổ thông" .10 " Muy-lơ "Vật lý"5* .3 "

Bê-rơ "Từ trường học" 1 " Phi-ghi-e "Năm khoa học", 3 tập .5 " Mi-ni-ê "Cách mạng Pháp" .5 "

Ê-gli "Địa lý thương mại" .2 " Rít-tơ "Châu Âu" 3 " Cốt-ta "Những bức thư về địa chất học" 3 " Ga-ri-đô "Tây Ban Nha" .1 " Phrây-tác "Những bức tranh từ cuộc sống nhân dân" .1 " Mô-lê-sốt "Học thuyết về các vấn đề ăn uống" .3 " Hác-tin-gơ "ảnh hưởng của những vật nhỏ bé" 1 " Gru-be "Những tiểu sử trong khoa học tự nhiên" 1 "

"Hành trình của Mác-cô-Pô-lô" 1 " Ki-xen-bắc "Lịch sử thương mại thế giới" .1 " I-a-cốp-xơ "Ê-la-đa" .1 " Xmít "Từ điển la-tinh Anh"6* 5 "

1*

M Đun-cơ "Lịch sử thế giới cổ đại"

Rô-xtơ "Từ điển Hy Lạp - Đức" 5 si-linh

Chu-đi "Cuộc sống của các loài vật ở vùng núi An-pơ" 5 "

Pau-li "Những bức tranh từ cuộc sống nước Anh" 1 "

102 sách giáo khoa dành cho trường cấp I 31 p.xt

Toàn bộ đồ lặt vặt đó được định giá cao hơn so với số tiền có thể

thu được khi đem bán nó với giá hiện hành ở Anh đối với những

sách cũ Mặt khác, còn thiếu vài thứ gì đó nhưng tôi không thể nhớ

ra Như vậy, có sự hoàn bù Nếu anh cần bổ sung thêm gì vào đồ

dùng còn lại, anh cứ làm

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách:

"Der Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913; công bố

toàn văn trong Marx-Engels Gesamtausgabe

Dritte Abteilung, Bd 3, 1930 và trong

C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản

Hôm nay tôi đã nhận được thư của Svai-xơ, gửi kèm theo

đây32 Như vậy, Héc-vếch và Hét-xơ - một hội tuyệt vời! Tình hình công việc hiện nay và sự am hiểu không đầy đủ của tôi về tình hình sắp tới đây của công việc, điều đó làm cho anh phải

thay mặt cả hai chúng ta trả lời cho con người ấy, vì ông ta

đang mong chờ sự trả lời nhanh chóng Còn Mô-dét1*! Anh hãy gửi cho tôi bức thư ấy, báo tin là anh đã trả lời, và như thế tôi sẽ có thể khẳng định thêm điều anh đã viết

Tôi đã nhận được tài liệu dành cho luật sư

Gửi lời chào nồng nhiệt

Ph.Ă của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

- Hét-xơ

10 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn, ngày 24 tháng Mười một 1864]

Phrê-đê-rích thân mến!

Tôi gửi tới anh bức thư của bà già Hát-txơ-phen mà tôi

muốn nhanh chóng nhận trở lại

Cũng gửi kèm theo đây bức thư vừa tìm thấy của nhân vật ở

Dô-lin-ghen1* và thư của Svai-xơ

Hôm nay tôi đã gửi cho anh 3 bản "Tuyên ngôn"2* cho anh, cho

Gum-péc-tơ và cho éc-ne-xtơ Giôn-xơ Nếu anh có thể phân phát ở đâu

đó (không lấy tiền) một số lượng lớn hơn anh có thể nhận chúng

Về Svai-xơ, tôi đã viết thư không phải cho ông ta, mà cho

Líp-nếch, nói rằng hai chúng ta không thích cái hội ấy, nhưng

lần này chúng ta sẵn sàng làm bonne mine à mauvais jeu3*

Tôi đang vội

Chào anh

C.M của anh

Tôi vừa mới phải viết bức thư dài cho bà già1* để bằng cách nào

đó thoát khỏi câu chuyện của Blin-đơ29 mà người ta gán cho tôi Nhằm mục đích quảng cáo mình, nhà học giả Blin-đơ, dĩ nhiên là không bỏ cơ hội công bố "Kháng nghị" nhân danh nền cộng hòa và chọn trích lấy vài chỗ trong bài phát biểu của Lát-xan sặc vị bảo hoàng rất khó chịu Ngoài ra, tôi cần phải khuyên bà ta đừng dựng lại những chân dung của kẻ thù của bà ta34

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

11 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 25 tháng Mười một [1864]

Phrê-đê-rích thân mến!

1*

- Hát-txơ-phen (xem tập này, tr 47)

Tôi gửi trả lại bức thư kèm theo đây của Vây-đơ-mai-ơ (lạ thật,

ý kiến của ông ta trùng hợp với quan điểm của bá tước phu

nhân1*!)35 và bức thư của Svai-xơ mà hôm qua tôi quên không bỏ vào

"Bài cắt ở báo ra"2* tôi đang còn cần

Tình hình hiện nay như thế này:

1) Blin-đơ đã gửi qua tiến sĩ Brôn-nơ đến tờ "Beobachter" ở

Sva-ben bài trả lời (dĩ nhiên là nặc danh, nhưng có ghi là: Brát-phoóc;

bức thư này rõ ràng là do chính Blin-đơ viết), trong đó, thứ nhất,

ông ta chứng minh, do ảnh hưởng của bản thân mình đối với "7"

triệu người Đức mà Blin-đơ trên thực tế đã làm chính trị ở Mỹ; thứ

hai, ông ta trắng trợn khẳng định rằng câu chuyện của Phô-gtơ đã

được thanh toán bằng "những sự giải thích toàn diện"29 Điều này

chỉ sau bức thư tôi gửi cho anh tôi mới thấy rõ Như vậy, ở đây tôi

có lý do để trả lời và viện vào "affidavits"36, và nếu thêm vào đó

đoạn trích từ bức thư của Vây-đơ-mai-ơ, thì có thể, với một mũi

tên, bắn chết hai con thỏ: thứ nhất, vạch trần chuyện hoang đường

về ảnh hưởng của Blin-đơ ở Mỹ, và thứ hai, làm cho bá tước phu

nhân già nua hài lòng về Lát-xan, theo cách của bà

2) Những văn bản của bài "Kháng nghị của phái cộng hòa" mà,

cùng một ngày, Blin-đơ đã gửi đi Xanh-Lu-i, đi Phran-phuốc trên

sông Mai-nơ và cho tờ "Hermann" ở Luân Đôn, chỉ giống nhau về

tư tưởng chủ đạo của chúng Trong bài nhảm nhí của mình đăng

trên tờ "Hermann" và tờ "Phran-phuốc"3* mà hôm nay tôi cố gắng

gửi cho anh, anh chủ quán xứ Ba-đen này chỉ đơn giản lượm lặt

những chỗ chúng ta cực kỳ khó chịu, trong khi đó, ở bên kia bờ đại

dương anh ta xử sự một cách trâng tráo và nói dối bạt mạng

hòa Mỹ và châu Âu, còn trong bản xuất bản ở Mỹ anh ta lại kêu gọi

Chính phủ Mỹ phản kháng ở đây chúng ta có thể tóm được con

khuyển ấy in flagranti1* 3) Khi Lát-xan chết rồi và bản thân ông ta không thể gây tác hại thêm, thì cần phải - dĩ nhiên là trong phạm vi có thể, nghĩa là không tự làm mất thanh danh của mình - bảo vệ ông ta chống lại những tên đểu cáng tiểu tư sản ấy

Đây là kế hoạch của tôi: trả lời (ngắn gọn) trên tờ "Beobachter" ở

Sva-ben: 1) Bằng việc giải thích về "những sự giải thích toàn diện"

trong vụ Phô-gtơ; 2) bằng đoạn trích từ bức thư của Vây-đơ-mai-ơ nói về ảnh hưởng của Blin-đơ ở Mỹ; 3) Bằng sự vạch trần mới về anh chàng ấy qua việc so sánh các bản "Kháng nghị của phái cộng hòa" của anh ta xuất bản ở châu Âu và ở Mỹ; cuối cùng, 4) kết thúc

ở chỗ không đáng bỏ công sức bảo vệ Lát-xan chống lại nhân vật khôi hài kia

Nếu anh cho rằng làm như vậy là đúng, hãy điện báo cho tôi, để ngày mai, tôi có thể chấm dứt câu chuyện ấy Và để, mặt khác, "bà già", cuối cùng sẽ để cho chúng ta yên37 Tuy nhiên, tôi đã viết cho

bà ấy, nói rõ rằng bản thân Lát-xan có lỗi về hành động của kẻ ngu ngốc đó, vì mặc dầu tôi đã nhiều lần khẩn khoản kêu gọi, anh ta không thông báo rộng rãi ở Đức việc tôi vạch trần Blin-đơ trong cuốn sách "Ngài Phô-tơ"2*

Chào anh

C.M của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách

"Der Briefwechsel zwischen F Engels und K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

12 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 2 tháng Chạp 1864

Phrết thân mến!

Cảm ơn anh về tờ "Guardian"1*

Tôi đã gửi thêm cho E Giôn-xơ một số bản "Tuyên ngôn"2*

và cùng với điều đó viết cho anh ta biết anh ta chắc chắn sẽ

nhận được số đầu tiên từ chỗ anh Hôm nay, anh ta viết cho tôi

là không thấy gì và không được nghe thấy gì từ chỗ anh Địa

chỉ của anh ta: 55, chứ không phải 52, Cross Street Anh ta

viết là, khi kết thúc vụ xét xử của tòa bồi thẩm, anh ta sẽ

thành lập một chi hội của Hội Liên hiệp trong hàng ngũ những

người quen biết của anh ta ở Man-se-xtơ

Anh có thể tìm được địa chỉ của nhạc sĩ Pết-xlơ (có thể trong

tờ lịch địa chỉ Man-se-xtơ hoặc trong Hội Si-lơ21) không?

Pết-xlơ có nhiều liên hệ với những công nhân ở Man-se-xtơ và nếu

không có sự can thiệp nào của anh, tôi cũng có thể, từ đây, giới

thiệu anh ta với E Giôn-xơ, chỉ cần anh gửi cho tôi địa chỉ của

C.Mác "Tuyên ngôn thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế"

Điều không tốt trong những phong trào thuộc loại này là khi

ta chỉ mới tham gia vào đó mà đã bắt đầu có biết bao nhiêu việc bận rộn Ví dụ, hiện nay đang cần viết một bức thư gửi Lin-côn và tôi lại phải soạn thảo nó (khó hơn nhiều so với việc viết một tác phẩm có chất lượng) để sao cho trong một số câu có thể khái quát cả một tác phẩm thuộc loại đó nhưng chí ít cũng khác với những câu nói rỗng tuếch có tính chất dân chủ tầm thường38 May mắn là lời kêu gọi gửi cho những người Ba Lan

được giao cho ngài Phốc-xơ viết Lý do là ngày 29 tháng Mười một là ngày kỷ niệm cách mạng Ba Lan năm 183039

Thấy rằng thư gửi Lin-côn phải chuyển qua A-đam, cho nên

bộ phận người Anh trong Ban chấp hành, căn cứ vào thông lệ

muốn rằng người đứng đầu đoàn đại biểu phải là nghị sĩ Nhưng phần lớn người Anh, được sự nhất trí ủng hộ của những đại diện lục địa đã bác bỏ mưu đồ ấy, và hơn thế còn giải thích rằng những tập quán cũ kỹ đó phải được loại bỏ Mặt khác, ông Lơ - Luy-bơ, một crapaud1* thực thụ, muốn bức thư đó phải được gửi không phải cho Lin-Côn mà cho nhân dân Mỹ Tôi đã chế giễu

ông ta một cách đích đáng và giải thích cho người Anh rằng, nghi lễ dân chủ của Pháp không hơn gì nghi lễ quân chủ

Nhân thể nói thêm Dĩ nhiên là ở đây không thể có bất cứ

phong trào nào nếu không có cơ quan báo chí Vì vậy, Bee-Hive

(tuần báo, cơ quan của các công liên) được tuyên bố là cơ quan của Hội liên hiệp Do số phận rủi ro nào đó - điều này thường xảy ra trong công nhân - trong cơ quan này ẩn nấp một tên

đê tiện, Gioóc-giơ Pô-te-rơ (có mặt trong tờ "Times" như là kẻ

đề xướng của những người tham gia bãi công của công nhân xây dựng40, mặc dầu những bài báo không phải do hắn ta, mà

do những người khác viết) cùng với bè lũ cổ đông mà anh ta là

chủ bút, hiện nay đang chiếm đa số Chính vì thế Ban chấp hành - mà phần lớn thành viên người Anh trong đó là người 1*

- ở đây có nghĩa là: tiểu thị dân Pháp

góp vốn cho tờ "Bee Hive" (một cổ phần chỉ giá 5 si-linh và không ai

có thể có hơn 5 phiếu bầu, ngay cả khi người đó có đến 5000 cổ

phần; như vậy mỗi cổ phần cho một phiếu bầu, nhưng cả thảy

không thể nhiều hơn 5 phiếu bầu), - đã quyết định thành lập ở đây

quỹ cổ phần, nó sẽ cho phép chúng ta khả năng tạo ra những cổ

đông mới và lấn át phe đa số trước kia Tôi rất vui mừng nếu anh

cũng đóng góp vào mục đích này Dĩ nhiên là toàn bộ hoạt động ấy

phải được tiến hành trong số những người bạn thân thiết là thành

viên của Ban chấp hành, nếu không, phía đối lập sẽ có những bước

đánh trả một cách đúng lúc (nghĩa là trước hội nghị toàn thể

những cổ đông sắp được triệu tập)

ở đây, bên cạnh tờ "Hermann" còn có tờ "Londoner Anzeiger"

của Ben-đec, chủ hiệu sách đáng kính và là một người Do Thái

Tờ báo này mong muốn trở thành cơ quan ngôn luận, cạnh

tranh với tờ "Hermann" khi mà việc biên tập nó còn nằm trong

tay ông L ốt-tô-phôn Brây-tơ-svéc nào đó, với tư cách là nhà

báo ông ta đơn giản tự xưng là L ốt-tô Chưa chắc tôi sẽ tham

gia trực tiếp vào công việc này, vì với tôi tờ "Volk" là đủ, nhưng

không phải là điều tồi nếu những lời tuyên bố, ví dụ, chống

Blin-đơ1*, sau khi chúng xuất hiện trên báo chí Đức sẽ lại được

đăng lại ở Luân Đôn

Anh chàng ốt-tô này, lúc đầu làm quen với ếch-ca-ri-út,

theo đề nghị của ếch-ca-ri-út, anh ta trở thành thành viên

người Đức của Ban chấp hành Quốc tế Anh ta là người tỉnh

Sva-ben, sinh ra ở Stút-gát Một chàng trai còn trẻ tuổi

khoảng 27-28 Rất giống người anh cả của vợ tôi2* Lúc đầu là

đảng viên dân chủ lập hiến trong quân đội áo, ở đó anh ta học

nhiều thứ tiếng và được bồi dưỡng một cách toàn diện

Tôi đã viết thư cho Clinh-xơ kính mến nói rằng việc lựa chọn giữa Mô-dét và Béc-hác2* là rất khó và hoàn toàn vô bổ Cả hai đều ngay thật, cả hai đều bất tài Hiện nay, ai là ngài chủ tịch, điều đó không quan trọng Trong giờ phút quyết định những con người cần thiết sẽ được tìm thấy3*

Tôi đang ở tình trạng khiếp sợ: lại cảm thấy bên mông phải mụn nhọt bắt đầu xuất hiện A-len không biết gì về điều này, vì thời gian gần đây tôi tự điều trị lấy Nếu bây giờ tôi tới gặp ông ấy

về vấn đề thạch tín, loại thuốc không được dùng nếu không có sự chỉ dẫn của bác sĩ và bác sĩ có lẽ không đồng ý ghi đơn sử dụng nó, thì

ông ấy sẽ quở trách tôi rất dữ vì tôi đã loay hoay với những mụn nhọt lâu đến như thế mà không nói gì với ông ta!!

có ý nghĩa quyết định trong cuộc bầu cử Và trong tờ báo Mỹ

"Radikal Demokrat"1*, ông ta viết rằng, ông ta đã thực hiện cuộc

cách mạng Ba Lan

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

13 Mác gửi Ăng-ghen

Với tờ "Beobachter" này tôi đã đạt được kết quả là nó ít ra

cũng lấy lại giọng mỉa mai đối với Blin-đơ, trong khi nó - do

bức thư được gửi đến thông qua Brôn-nơ - đã bị đánh gục bởi

tính khoác lác của Blin-đơ (tôi đã gửi bài nhảm nhí này cho

Vây-đơ-mai-ơ), đến mức là nó hoàn toàn dấu kín nanh vuốt của

mình và đi tán dương "con người lỗi lạc" Hơn nữa biên tập

3) Bức thư của Bếch-cơ Đỏ2* Tôi đã gửi cho tờ "Rheinische Zeitung" bản sao của bản tuyên bố Anh cần gửi trả lại tôi thư của Bếch-cơ42

Về Líp-nếch Vào cuối năm Líp-nếch dĩ nhiên ở vào tình trạng

rất khó khăn Suốt trong nửa năm nay, tôi đã vài lần gửi tiền cho ông

ấy, và bây giờ biết ông ấy vô cùng túng thiếu tôi muốn gửi cho vợ

ông ấy3* một cái gì đó dưới dạng là quà lễ giáng sinh cho các cháu Tôi rất vui mừng nếu anh cũng ủng hộ điều đó, anh cần viết thư cho tôi hết sức nhanh chóng vì pécriculum in mora4* Lúc đó tôi sẽ gửi toàn bộ số tiền cho bà Líp-nếch

và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

- Do đâu mà có những giọt nước mắt đó! (Pu-bli-xi-út Tê-ren-xi-út "Cô gái

14 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 10 tháng Chạp 1864

Phrết thân mến!

Tôi gửi những lời cầu chúc tốt đẹp nhất tới chị Li-di

Anh đã cho tôi địa chỉ riêng từ trước, nhưng không nói rõ địa chỉ

"công ty" cần gửi tới Tôi mừng là hiện giờ đã có được địa chỉ này vì

nhiều lúc cần phải gửi cho anh vài dòng vào thứ bẩy

5 p.xt gửi cho Vin-hem1* đã được gửi đi hôm nay tới Béc-lin

Anh chưa trả lại thư của Bếch-cơ Mong sao ở đó ông ta không

nghĩ rằng ông ta đã thoát khỏi vụ này một cách khôn khéo, bức thư

của ông ta là một tài liệu mà vào một ngày nào đó có thể lại được

sử dụng vào một mục đích mà ông ta đã không trù tính trước2*

Tuy vậy, bà già Hát-txơ-phen sẽ lo liệu sao cho tuyên bố3* sẽ được

chuyển đến đúng địa chỉ37

Anh nghe được gì về cuộc viễn chinh của Séc-man?43

Tiện thể nói luôn Người ta nói rằng Puê-đi của các anh từ

cục quản lý các nhà tế bần đã công bố, trong thời kỳ khan

C Mác "Gửi ông tổng biên tập báo "Beobachter" ở Stút-gát"

hiếm bông31, một tài liệu đê hèn nhất, trong đó, viện vào sự cải thiện giả tạo về tình hình sức khoẻ của công nhân ngành công nghiệp vải sợi, đã khuyên người ta rút sự trợ giúp xuống mức tối thiểu, hậu quả là đã xảy ra bệnh tật vì nạn đói ở miền Đông Lan-kê-sia (Đây là thời kỳ đầu của nạn khan hiếm bông) Anh

có biết điều gì đó về tình hình này không? Và liệu bạn có thể tìm kiếm cho tôi những tài liệu chính thức (của ban chấp hành1* v.v.) liên quan đến nạn khan hiếm bông, được chăng? Lô-tác Buy-xơ, người mà Lát-xan đã chỉ định làm người đại diện của mình và để lại cho ông ta số lợi tức hàng năm là 150 pao xtéc-linh, đã nhảy sang phía Bi-xmác, chắc rằng anh đã biết điều

đó Chính nam tước It-txi-gơ2* vị hầu tước Pô-da ấy của Phi-líp II Uốc-kéc-mác-cơ3*, có thể, sẽ cũng làm điều đó với tư cách là "bộ trưởng lao động", nhưng không phải với phong cách thấp kém của Lô-tác, người mà Hát-txơ-phen đã tuyệt giao và hiện nay có thể

chìa tay cho ết-ga Bau-ơ và ngài R Sram, lãnh sự Phổ ở Mi-lan

Người Phổ đã tìm cho Sram nói trên một địa vị "không đòi hỏi một cuộc thi cử nào"4* Theo tôi, hình như ngài Rốt-béc-tút cũng đang mưu tính một "điều hèn mạt" nào đó vì ông ta đang muốn "tách hoàn toàn vấn đề xã hội khỏi chính trị", dấu hiệu đích thực của sự ngứa nghề bộ trưởng Thật là bọn đểu cáng người Béc-lin, người Mác-ki và người xứ Pô-mê-ra-ni!

Hình như, theo tôi, giữa Phổ, Nga và Pháp có một sự thỏa

thuận bí mật về cuộc chiến tranh chống áo mùa xuân này

Khẩu hiệu chiến đấu, tất nhiên là Vơ-ni-dơ44 Người áo tỏ ra

1*

trong nguyên bản dùng thổ ngữ Béc-lin: "wo ken Examen ních netig"

vô cùng hèn nhát và ngu xuẩn Điều đó được giải thích bởi lý do là

cá nhân Phran-txơ-I-ô-xíp đã can thiệp vào nền chính trị áo

Bu-ôn-Sao-en-stai-nơ và những người khác, tất cả những hommes

d'état1* thông thái đều phải ngậm miệng; xác định phương hướng

là những tình báo Nga, những nhân vật lõi đời như bộ trưởng

ngoại giao áo hiện nay2* Với tất cả những cái đó, cách xét xử của

người áo vẫn còn khó hiểu, nếu không muốn giả định rằng họ tin

vào lời hứa nham hiểm của người Phổ hoặc họ quyết định đồng ý

với những khoản bồi thường đã được hứa từ lâu trước kia ở Thổ

Nhĩ Kỳ

Anh nghĩ gì về những phát minh sâu sắc của Cô-lét với sự giúp

đỡ thiên thần của Uốc-các-tơ - về Na-vu-khô-đô-nô-xo-rơ và về

nguồn gốc của người Nga từ giống người At-xi-ri và về phát minh sau

này của ông ta, - phát minh được coi là "thuộc Uốc-các-tơ", - cho rằng

ở I-ta-li-a, giáo hoàng là hiện thực duy nhất45

Số báo hôm nay của tờ "Miner and Workman's Advocate" -

cơ quan chính thức của thợ mỏ ở Anh và ở Oen-xơ - đã đăng

toàn bộ "Tuyên ngôn"3* của tôi "Những người thợ xây" Luân

Đôn (hơn 3000 người) tuyên bố gia nhập Hội liên hiệp Quốc tế;

cho đến nay, những chàng trai này chưa bao giờ tham gia một

phong trào nào

Ngày thứ ba vừa qua4* đã có cuộc họp của Tiểu ban, ở đó ông

Pi-tơ Phốc-xơ (tên thật của ông ta là P.Phốc-xơ An-đrơ) đọc

cho chúng tôi nghe lời kêu gọi của mình gửi người Ba Lan39

(Những tài liệu thuộc loại này luôn luôn được thảo luận trước

tiên ở Tiểu ban trước khi được Hội đồng trung ương xem xét)

Nhưng tiến hành công tác hợp lý với công nhân Anh dễ dàng bao nhiêu thì càng phải thận trọng bấy nhiêu một khi những nhà văn, những nhà tư sản hoặc những nhà văn bán chuyên nghiệp bắt

đầu tham gia vào phong trào Phốc-xơ cũng như những người bạn của ông ta là Bi-dơ-li (giáo sư môn kinh tế chính trị học ở trường

Đại học Luân Đôn; người đã chủ trì hội nghị sáng lập ở quảng trường Xanh-Mác-tin1*) và những người "dân chủ" khác có một

"tấm lòng yêu mến" cuồng tín đối với nước Pháp mà họ sẵn sàng hợp tác chẳng những với Na-pô-lê-ông I mà cả với Bu-xtơ-ra-pa46,

trên lĩnh vực chính sách đối ngoại, điều đó đối lập với cái mà họ gọi

là - không phải không có căn cứ - truyền thống quý tộc Anh và sự tiếp nối truyền thống dân chủ Anh năm 1791 và những năm sau

đó Như vậy đấy! Ngài Phốc-xơ trong lời kêu gọi của mình (dĩ nhiên là lời kêu gọi đó được hiểu không phải như là lời kêu gọi của

toàn thể Hội liên hiệp mà chỉ là lời kêu gọi của bộ phận Anh của Hội liên hiệp về vấn đề Ba Lan với sự đồng tình của toàn thể Hội

đồng), đã cho rằng thật vẫn chưa đủ nếu chỉ thông báo cho người Ba Lan những điều đúng với thực tế, cụ thể là đối với họ nhân dân Pháp có truyền thống tốt đẹp hơn người Anh, và ông ta kết thúc lời kêu gọi của mình bằng việc an ủi người Ba Lan chủ yếu bằng tình cảm hữu nghị nồng nhiệt đã nảy sinh ở giai cấp công nhân Anh đối với những người dân chủ Pháp Tôi chống lại điều đó và phát triển bức tranh không thể bác bỏ về mặt 1*

Xem tập này, tr 19-24

lịch sử về sự phản bội có hệ thống của người Pháp đối với người Ba

Lan, bắt đầu từ Lu-i XV đến Bô-na-pác-tơ Đệ nhị Đồng thời tôi

lưu ý họ tới điều hoàn toàn không thể dung thứ được, cụ thể là liên

minh Anh - Pháp được nêu lên với tư cách là "hạt nhân" của Hội

liên hiệp quốc tế, nhưng chỉ trong ấn bản dân chủ Cuối cùng lời

kêu gọi của Phốc-xơ được Tiểu ban chấp nhận với điều kiện là

phần cuối sẽ được sửa đổi cho thích hợp với đề nghị của tôi I-ăng,

thư ký phụ trách Thụy Sĩ, (vùng Thụy Sĩ nói tiếng Pháp), tuyên bố

rằng với tư cách là đại diện cho thiểu số, ông ta đề nghị Tổng hội đồng

bác bỏ lời kêu gọi này như là nói chung, mang "tính chất tư sản"47

Thiếu tá Vôn-phơ của chúng ta hiện đang bị bọn Pi-ê-mông

giam giữ ở pháo đài A-lếch-xan-đrơ

Lu-i Blăng đã viết thư cho tổng thư ký Cri-mơ, ông ta tán thành

"Tuyên ngôn" và tiếc rằng không có điều kiện tham gia Hội nghị ở

quảng trường Xanh-mác-tin v.v Nói chung, mục đích duy nhất

của lá thư là ông ta muốn được chấp nhận với tư cách là một thành

viên danh dự Thấy trước được những mưu toan loại ấy, thật là

may mắn, trước đó, tôi đã đưa ra quyết định là không một ai có thể

được mời (trừ những hội công nhân) và không một người nào có thể

là thành viên danh dự48

Chào anh

C.M của anh

Gum-péc-tơ chỉ sẽ nhận được ảnh khi nào ông ta gửi cho tôi bức

ảnh của vợ ông ta như đã hứa với tôi từ lâu

Công bố lần đầu trong cuốn sách : "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

15 Mác gửi Ăng-ghen

Bd 3, 1930 và bằng tiếng Nga trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t XXIII, 1930

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

Xem tập này, tr 53