[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 31 phần 2 pot

Thông báo về việc ấy, cũng như báo cáo của Si-li tôi hôm nay còn phải dịch một số đoạn trích từ đó và căn cứ vào đấy viết thông báo cho tiểu ban, anh sẽ nhận được ở thư sau.. Vào lúc này

Trang 1

Vì anh đã hứa với tôi một cách chắc chắn là nếu Mai-xnơ trả

lời khẳng định thì có biện pháp ngay đối với báo chí1* cho nên

tôi cho rằng việc đó đã được thực hiện Dù sao hôm nay tôi

cũng đã gửi những thứ cần thiết cho Di-ben2*, Líp-nếch và

Clai-nơ ở Khuên (có liên quan tới tờ "Rheinische Zeitung")109 vì

không nên để mất thời gian Nếu anh có người có thể làm được

gì đó theo hướng này, hãy viết thư cho họ; - có thể là

Cu-ghen-man? Tôi gửi trả lại bức thư của anh ấy, ditto3* thư của

Mi-ken, cái tài khôn khéo dùng lý luận làm cái bệ leo lên chức thị

trưởng và giao hảo với giai cấp tư sản của ông ta làm tôi nực

cười101 Buyếc-ghéc-xơ Hen-rích cũng sẽ hình dung thế giới gần

như vậy, nếu ông ta một lúc nào đó được trở thành thị trưởng ở

một nơi nào đó tại Ni-pe-xơ hoặc Can-sây-ren Giôn-xơ lại bận

việc xử án, tôi vẫn chưa gặp được anh ta Mai sẽ viết chi tiết

hơn Đã 7 giờ tối rồi, tôi phải gửi thư

K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

38

Ăng-ghen gửi Mác

ở Luân Đôn

Man-se-xtơ, ngày 3 tháng Ba 1865 Mo-rơ thân mến!

Anh hãy tha lỗi cho tôi về sự thiếu chu đáo trong việc trao đổi thư từ tuần này Boóc-hai-mơ đã đến đây và làm tôi mất rất nhiều thời gian; chiều tối nay anh ta đã đi Thêm vào đó là sự kinh hoàng

về bông do hậu quả thắng lợi của Séc-man43 và việc thư từ dài vô tận cũng như những cố gắng vô ích tiêu thụ những dự trữ của chúng tôi Tôi nghĩ rằng qua khoảng hai tuần nữa Ri-smôn sẽ bị quét sạch, và qua bốn tuần nữa sẽ xảy ra cuộc quyết chiến cuối cùng, nếu tướng Li không giành được một thời kỳ hoãn binh ngắn mới độ hai - ba tháng bằng một phép mầu nhiệm nào đó

Bây giờ tôi phải về nhà viết thư cho Mai-xnơ và Di-ben;

Trang 2

Di-ben rất cố gắng, - nói là đã gửi cho anh bản tuyên bố1* Tôi

mừng là cuối cùng bản tuyên bố đã được in Trong tờ

"Social-Demokrat" đáng nguyền rủa số ra ngày 1 tháng Ba vẫn chưa có

gì - chắc là nó đã nuốt lời hứa hay sao?110 Tôi thấy nhẹ cả người,

cuối cùng rồi thì cũng xảy ra việc đoạn tuyệt với bọn đê tiện ấy

Như vậy là giờ đây xuất hiện bài kết thúc dài về Bi-xmác, bài này

sẽ phải làm dịu tất cả111 O jerum, jerum, jerum2*

Ph.Ă. của anh

Vì vội quá cho đến giờ tôi vẫn chưa tìm được loại rượu nho

poóc-vây ngon, nhưng hôm qua đã gửi cla-rét rồi Còn poóc-poóc-vây tôi đang

tìm

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der

Briefwechsel zwischen F Engels und

39 Mác gửi Ăng-ghen

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 4 tháng Ba 1865 Phrết thân mến!

1*

C.Mác và Ph.Ăng-ghen "Tuyên bố gửi ban biên tập báo "Social-Demokrat""

2*

O jerum, jerum, jerum! O, quae mutatio rerum! - Ôi, tuyệt đẹp, tuyệt đẹp,

tuyệt đẹp Nó không giống cái gì cả! (câu trong bài hát sinh viên của

Huê-phlinh-gơ)

Hôm nay trên tờ "Social-Demokrat" đăng bản tuyên bố của chúng ta1* Ngài Svai-xơ vin vào cớ rằng tuyên bố của "các ngài" ấy không cần bình luận thêm nữa, nhưng vẫn dành cho

chúng ta một trong những bài xã luận "dấu tên" "đầy ý nghĩa

sâu sắc" của mình112 Lát-xan và B.Bếch-cơ, cái "ông chủ tịch của nhân loại" ấy vĩnh viễn mãi mãi! nhưng dù sao trong tay tôi hiện có lời mời khiêm nhường của ngài Svai-xơ v.v Di-ben gửi cho năm tờ báo ("Barmer", "Elberfelder", "Dỹsseldorfer",

"Rheinische", "Neue Frankfurter"2*) có đăng bản tuyên bố Gửi

kèm theo đây mảnh báo cắt từ tờ "Elberfelder" Tôi rất lấy làm

thú vị rằng chúng ta, thứ nhất, "đã ra khỏi đấy" và thứ hai, chúng ta đã đến "đấy" Không có cái sau thì chúng ta không bao giờ lọt được vào "bí mật của Lát-xan"

Về cuốn sách mỏng của anh3* (hình thức in cuốn sách gây ấn

tượng rất tốt; trong lần xuất bản thứ hai, nếu cuốn sách được

ra, chỉ cần sửa đổi một vài câu riêng biệt thôi) tôi đã viết thư cho Cu-ghen-man (hãy trả lại tôi đơn thuốc của ông ta) Anh có

thể gửi thêm cho tôi hai bản nữa không Tôi muốn qua

ếch-ca-ri-út đăng hai bài tin ngắn tại tờ báo ti tiện của Ben-đéc (Luân

Đôn4*) và tờ "Hermann", nhưng không nộp hai bản thì điều đó

khó thực hiện

"Cuộc mít-tinh Ba Lan" (hôm thứ tư) diễn ra rất tốt và rất đông người dự, mặc dù bọn tư sản tuyên bố là thời điểm cho việc này

"không thích hợp"5* vì đã làm mọi cách để cản trở113 1*

Trang 3

Công việc ở Pháp rất rối ren51 Thông báo về việc ấy, cũng

như báo cáo của Si-li (tôi hôm nay còn phải dịch một số đoạn

trích từ đó và căn cứ vào đấy viết thông báo cho tiểu ban), anh

sẽ nhận được ở thư sau Vào lúc này tôi chỉ có thể thông báo

rằng hiện nay đang diễn ra cuộc đấu tranh giữa các phái viên

công nhân đầu tiên của chúng ta và các ngài làm công tác

chính trị - xã hội (kể cả các thủ lĩnh của "Association" cũng đã

làm cho Mô-dét1* thật sự thán phục) xung quanh vấn đề ai

phải duy trì quan hệ với chúng ta Công nhân (Pháp)2*, trước

hết là công nhân Pa-ri (mặc dù chúng ta đã có quan hệ ở 25

thành phố Pháp khác) coi Tổng hội đồng ở Luân Đôn đúng như

bộ phụ trách "chính sách đối ngoại" của công nhân

Thiếu tá Vôn-phơ sau khi mãn hạn tù ở A-lêch-xan-đri-a, đã

trở về

Không hiểu tôi đã thông báo cho anh chưa, rằng Mát-di-ni vẫn

bí mật chia sẻ "nỗi bất bình" của mình với Phôn-ta-na (và chia sẻ

cả cái điều rằng ông ta ưa thích C.Blin-đơ, người mà trước kia ông

ta gọi là kẻ dối trá3*)?

Rượu của anh hôm qua đã gửi đến, đã nhận được với lòng cảm

tạ vô cùng

Anh rể của tôi từ mũi Hảo Vọng4* lại đến đây đã được một tuần;

thứ ba tới anh ấy đi Cháu gái tôi5* từ Ma-a-xtơ-rích cũng đến cùng

anh ấy (con gái chị tôi, bà góa Sman-hau-den), khoảng một tuần

nữa tôi phải đưa cháu về nhà

Với Liên đoàn chắc đã xong rồi

Bd 3, 1930 và trong C.Mác và ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

Ph.Ăng-In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

1*

Trang 4

40

ở Luân Đôn

Tôi đã nhận được thư của anh viết ngày hôm kia và nhận

được tờ "Social-Demokrat" hôm nay với bài thật nực cười,

trong đó họ rút phép thông công chúng ta112 Chuyện đó quả

là vui

Vì bị cúm nên hôm nay phần lớn tôi ngồi nhà, nhưng chỉ khi

nào có thể tôi sẽ đến luật sư về việc Lu-pu-xơ2 Mọi chuyện sẽ

kết thúc, khi nào ông ấy quyết toán; đã trả 100 p.xt cho

Boóc-hác-tơ (tức là trừ đi những khoản ông ta đã thu), gửi cho Hội

Si-lơ21 cũng 100 p.xt Tiếp đó tôi gửi gần 150 p.xt cho ông luật

sư để thanh toán thuế và chờ ông ấy giao biên lai, để rồi gửi

ngay cho anh toàn bộ số còn lại Tôi chuẩn bị cho anh bản tính

toán sơ bộ sau vài ngày nữa để anh biết được tình hình sự việc

như thế nào

Tôi gửi kèm thư của Di-ben và của Lăng-gơ nào đó1* Anh

nghĩ gì về việc này? Anh gửi trả tôi tất cả cùng với thư của

Mai-xnơ, vì tôi cần bức thư ấy để trao đổi thư từ với ông ta

Tôi gửi trả lại thư của Brun Làm sao lại có thể xảy ra chuyện anh nợ tiền cái tay ấy?2* Anh viết thư cho biết là bao nhiêu, tôi sẽ gửi ngay cho anh

Hai bản của cuốn sách mỏng3* đã gửi đi cùng với số còn lại Đấy

là những bản cuối cùng Nhưng tôi cũng đã đặt thêm mấy bản nữa Thông báo về cuốn sách mỏng đã được đăng trên tờ "Kửlnische Zeitung"

"Tài liệu báo chí ở Man-se-xtơ có liên quan tới vụ khủng hoảng

bông" mà anh viết là thế nào? Anh định nói về ủy ban cứu trợ?23 Từ lâu tôi không gặp Ma-cluy-rơ; khi nào gặp anh ấy tôi sẽ bàn ngay

về việc này

Gum-péc-tơ đánh giá không cao lắm về can-xi phốt-pho của Cu-ghen-man Dù sao thì đấy không phải là specificum4* Anh phải uống thạch tín - ông ta nói vậy Tôi trả lại đơn thuốc

Bây giờ tôi phải đến Hội Si-lơ, làm chủ tọa điều hành à

này, một trong số những ngài vốn là nhà hóa học ở đó5* vừa mới

đây giải thích cho tôi về thí nghiệm của Tin-đan với các tia 1*

Trang 5

mặt trời1* Việc đó thật tuyệt vời

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn

sách: "Der Briefwechsel zwischen F

Engels und K Marx" Bd III,

Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong

Marx-Engels Gesamtausgabe Dritte

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 7 tháng Ba2* 1865 Phrết thân mến!

Anh rể tôi3* hôm nay lên đường trở về mũi Hảo Vọng Tôi phải

tiễn anh ấy ra tàu thủy Cho nên tôi không có thời gian và chỉ có

thể thông báo ngắn gọn như sau:

1) Ad vocem4* Brun Một công nhân Pa-ri nhận được thư của

một công nhân ở Hăm-buốc, trong đó nói rằng Brun tung ra

Le-xnơ để chuyển cho người công nhân Pa-ri: Tôi chưa bao giờ có

quan hệ (lúc đó tôi nghĩ như vậy) tiền nong gì với Brun và nói chung cho đó là sự ba hoa, dường như lúc nào đó hắn ta từng có sáu mươi ta-le Sau đó là giải thích về việc của Ban-đi-a với bản thảo, dựa vào lời tuyên bố của chúng ta đề tháng Tư năm 18531* in trên báo "New-Yorker Criminal - Zeitung"2*, và dựa vào những trang tương ứng trong tác phẩm "Ngài Phô-gtơ"115 Tuyệt thật! Sau

đó nhận được thư của Brun Tôi vắt óc nghĩ và hình như nhớ ra việc sau đây: mùa xuân năm 1849 tôi đến Hăm-buốc để kiếm tiền cho tờ "Neue Rheinische Zeitung" trong túi tôi chỉ có một

số tiền vừa đủ để đi đến Hăm-buốc Tôi ở đấy 14 ngày trong khách sạn loại nhất Tôi nói với nam tước Phri-sơ, người có thiện ý sau này gửi cho chúng ta tiền trợ cấp, rằng tôi cần tiền

để thanh toán ở khách sạn và chuyến trở về Và tôi nhớ lại là hình như tôi không muốn nhận tiền của ông ta như một "món quà", còn ông ta về phần mình lại không muốn nhận lại số tiền

đó, chúng tôi đã thỏa thuận hồi ấy là để cho Brun nhận, hồi ấy

hắn đã là một thằng đểu và bây giờ vẫn thế Tôi quên hẳn cái chuyện vặt vãnh ấy, và giờ đây tôi đã viết thư cho Brun rằng

tôi chẳng nhớ lại được giao kèo tiền nong gì với hắn Vì khi tôi từ

Hăm-buốc về Khuên thì tờ "Neue Rheinische Zeitung" bị đóng cửa, 1*

Trong nguyên bản viết nhầm là "tháng Giêng 1852"

2*

C.Mác "Những lời thú nhận tự nguyện của Hiếc-sơ"

Trang 6

còn tôi bị phát vãng khỏi Phổ, cho nên trong cơn lốc các sự kiện hồi

đó tôi có thể quên hẳn việc ấy Có điều kỳ lạ là hắn ta đã chờ đợi từ

năm 1849 đến năm 1865, để nhắc lại cho tôi về việc đó Thế nhưng

sự việc đơn giản thôi Cứ để cho hắn viết, theo ý hắn tôi nợ hắn

bao nhiêu, và cứ để hắn gửi địa chỉ của Gruy-ben Lúc đó tôi sẽ

viết thư cho Gruy-ben Nếu ông này khẳng định ý kiến của anh

ta thì yêu cầu của anh ta sẽ được thỏa mãn Biện pháp như vậy

hoàn toàn cần thiết, bởi vì tôi đến tận bây giờ vẫn chưa hẳn tin

rằng, tất cả những điều đó là sự thật, còn tôi thì với những yêu

cầu như vậy bị người ta lột đến tận xương tuỷ bằng cách chưa

từng thấy bao giờ

2) Qua thư của Si-li gửi kèm theo đây anh thấy điều gì đã

xảy ra ở Pa-ri, nơi chúng tôi đã cử Lơ Luy-bơ tới để giàn xếp

cuộc tranh chấp nảy sinh ở đó (Si-li cũng nhận của chúng ta

toàn quyền để đàm phán1*, bởi vì chúng ta cũng đã được biết

thái độ thiên vị của Lơ Luy-bơ đối với Lơ-pho51) Tôi cũng nhận

xét thêm rằng Bê-luy-dơ, chủ tịch Ngân hàng nhân dân116,

người lãnh đạo một số hội liên hiệp Pa-ri, và cơ quan ngôn luận

của họ là tờ "Association" cùng một giuộc với Lơ-pho) Về tương

lai - cái gì sẽ được quyết định, trong chừng mực đang nói tới

các hành động của chúng ta, thì chỉ chiều tối nay tôi sẽ thông

báo trong thư tiếp

3) Tôi trả lại thư nhận được của Di-ben Tôi thấy rất bất

tiện là anh ta đề mấy chữ Luân Đôn vào bài báo ngắn gửi cho

tờ "Dỹsseldorfer Zeitung"2*); bằng cách đó anh ta ám chỉ tôi có

4) Tôi gửi kèm đây thư của Líp-nếch

5) Bản sao chỉ thị của Chi bộ Giơ-ne-vơ của Hội liên hiệp117 6) Thư của Mai-xnơ

7) Lăng-gơ: không nên từ bỏ anh ta ngay1* Hãy viết thư cho anh

ta, để anh ta tốt nhất gửi cho anh những tài liệu đó qua bưu điện hai bản một, còn anh mỗi lần sẽ gửi cho tôi một bản trong số đó Còn anh ta tự hiểu rằng chúng ta, trên cơ sở kinh nghiệm gần đây,

phải tạm thời tự kiềm chế không hợp tác với bất kỳ tờ báo Đức nào

Anh ta đương nhiên có quyền như bất kỳ biên tập viên khác của bất kỳ báo chí định kỳ nào tuỳ ý cho in đoạn trích nào từ cuốn sách mỏng của anh2*

Chào thân ái

C.M. của anh

Số đầu tiên (số kép) của tờ "Eidgenosse" của Blin-đơ xuất hiện chỉ có những bài của Blin-đơ, Xtơ-ru-vơ, Ra-sơ118 Thật đê tiện Trên họa tiết có bàn tay cầm dao găm để giết "những kẻ bạo chúa"

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F

Engels und K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong Marx-Engels Gesamtausgabe Dritte Abteilung, Bd 3, 1930 và trong C.Mác

và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

1*

Xem tập này, tr 124-125

2*

Ph.Ăng-ghen "Vấn đề quân sự ở Phổ và Đảng công nhân Đức"

Trang 7

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 10 tháng Ba [1865]

Phrết thân mến!

Hôm nay tôi chỉ có thể viết vài dòng này thôi, vì rất bận

Tuyên bố của Héc-vếch và Ruy-xtốp tốt lắm Thái độ trắng

trợn của ngài Svai-xơ, người biết thừa rằng việc in những thư

riêng của ông ta đối với tôi quá đủ, quả là không thể tưởng

được Nhưng con chó bị ăn đòn ấy còn biết làm gì hơn!

Đoạn văn mà anh ta trích từ tờ "Neue Frankfurter Zeitung",

chắc anh cũng đã đoán ra, là của chàng học giả "Blin-đơ"119

Tôi gửi anh số đầu của "tên đầy tớ" của các vua chúa nền dân

chủ bị lật đổ và "bọn tự quảng cáo"1*, "khoác lác" theo kiểu

Hô-lu-ây ấy Anh cần phải gửi cho Di-ben một vài bài châm biếm

về tờ báo này, còn Di-ben sẽ đăng tải chúng ở những báo khác

nhau

Thế nhưng nếu như cuốn sách mỏng của anh2* may mắn

được xuất bản lần thứ hai, thì có thể chính thức trình bày vài

lời về lập trường của chúng ta đối với sự nhơ nhuốc của Lát-xan

1*

- "Deutsche Eidgenosse"

2*

và tờ "Social-Demokrat" trong lời nói đầu ngắn gọn Đương nhiên là tranh cãi với bọn vô lại ấy trên các tờ báo nhỏ thật

không xứng với chúng ta

Chào thân ái

C.M. của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách

"Der Briefwechsel zwischen F Engels und K Marx" Bd III, Stuttgart, 1913

43

ở Luân Đôn

Man-se-xtơ, ngày 11 tháng Ba1* 1865 Mo-rơ thân mến!

Thái độ trơ tráo của Svai-xơ lên đến mức độ nực cười Nhưng thái độ đó cho thấy việc "rút ra"2* của chúng ta đã xúc phạm sâu sắc tới ông ta như thế nào, và ông ta biết rõ rằng đối

với tờ lá cải của ông ta, rất nhiều vấn đề phụ thuộc vào điều đó Sau khi Héc-vếch và Ruy-xtốp đứng về phía bản tuyên bố3*

của chúng ta, có thể chờ đợi mọi cái Svai-xơ chẳng bao lâu

1*

Trong nguyên bản viết nhầm là "tháng Hai"

2*

- khỏi số cộng tác viên tờ "Social-Demokrat"

3*

Trang 8

nữa sẽ phát hiện, đặc biệt là ở Ranh, thái độ ngạo mạn của ông ta

có ý nghĩa gì Di-ben đã phân phát cuốn sách mỏng1* khá lắm

"Bonner Zeitung" đã hai lần đăng những đoạn trích dài và sẽ đăng

nữa Và tờ "Rheinische"2* cũng đã đăng một đoạn trích dài Với địa

chỉ của chúng ta trong số công nhân ở Ranh thì việc tuyên truyền

của bè lũ ấy chống lại chúng ta chẳng mấy tác dụng

Di-ben đã gửi cho tôi đoạn cắt từ báo "Neue Frankỹrter

Zeitung"119 Chàng học giả Blin-đơ vẫn vững tin ở mình Chỉ

cần vài câu lấy từ lời phát biểu của Lát-xan là đủ cho ông ta

suốt cả năm Vẫn chưa nhận được tờ "Tên đầy tớ"3*

Vụ việc về di sản đã xong, tuần sau luật sư sẽ gửi quyết

toán; ông ta không nhớ chính xác là phải trả ông ta hay là cần

phải đòi ông ta gần 10 p.xt Như vậy là tôi sẽ có thể gửi tiền

cho anh vào hôm thứ hai2 Tạm thời tôi gửi phiếu trả tiền của

tôi theo đó anh sẽ còn được thêm gần4* p.xt

Quan niệm của Líp-nếch về Man-se-xtơ đến thế là cùng!

Người ta chẳng có cái bỏ vào miệng, thế mà anh ta hỏi tôi một

ngôi nhà "có vườn" ở đây giá bao nhiêu! Anh chàng quả thật đã

hoàn toàn u mê Theo ý kiến anh ta thì Svai-xơ vì không thể

bán mình cho Bi-xmác được, cho nên hắn sẽ phải làm điều đó

thông qua cái con lợn già5*

Nói chung là cao trào mới làm tôi đổ mồ hôi sôi nước mắt

Quỷ tha ma bắt! Suốt ngày bận giao dịch thư từ cho xí nghiệp,

tối đến còn phải viết bài cho đảng, cho nhà xuất bản v.v tới

Tôi gửi trả lại anh thư của Si-li, thư này làm tôi rất buồn cười

Đồng chí lão thành của chúng ta đã hoàn thành xuất sắc chức năng ngoại giao của mình105 Các anh đã dàn xếp mọi việc như thế nào?

Đối với Giôn-xơ thì đành chịu Kỳ họp vừa kết thúc thì lại họp thẩm phán Có lẽ tội phạm đang gia tăng

Tạm biệt, cho gửi lời chào thân ái tới các chị

Bản quyết toán gia tài của V Vôn-phơ

Bên nợ Theo biên lai thanh toán của Stai-nơ-tan và công ty, kể cả lãi p.xt 1083.9.3 Theo biên lai thanh toán của anh em Hây-vu-đơ kể cả lãi ." " 234.14.9 Theo biên lai thanh toán các món nợ nhận qua bác sĩ Boóc-hác-tơ " " 66.13

Bên có Theo biên lai thanh toán của Mác p.xt 234,14.9 " " " " " " " " " 350.- " " " " " " " " " 200._ 1*

Ph A Lăng-gơ "Vấn đề công nhân và ý nghĩa của nó đối với hiện tại và

tương lai"

Trang 9

Theo biên lai thanh toán của Mác p.xt 40._

824.14.9 Theo biên lai thanh toán của Boóc-hác-tơ p.xt 100._ _

Theo biên lai thanh toán của Hội Si-lơ " " 1000 _ _

Theo biên lai của Ăng-ghen " " 100 _ _

Theo biên lai của luật sư Vut ." " 150 _ _

Trả cho chủ nhà qua Boóc-hác-tơ " " 13.4.9

Chi phí mai táng qua Boóc-hác-tơ " " 57.11

Hai biên lai thanh toán qua Boóc-hác-tơ " " 1.2.4

Chi phí bưu điện qua Boóc-hác-tơ p.xt 30._ _ 1376.12.10

Số dư p.xt 8.4.2

ở đây còn một ít lãi mà tôi phải bù lại cho anh thời hạn từ

ngày 9 tháng Mười một (khi tôi nhận được của Stai-nơ-tan

phần còn lại khoảng 633 p.xt., mà tôi gửi anh lúc đầu mới chỉ

200 p.xt.; tôi cũng còn chậm trả những khoản khác nữa) Hôm

nay tôi không thể xác minh được điều đó, bởi vì thủ quỹ đã về

nhà và khóa sổ cần tìm; anh sẽ nhận được cái đó cùng với biên

lai thanh toán từ Vút; nhưng khoản đó không nhiều Tiền lãi

tính thêm có được chủ yếu do khoản 633 p.xt Còn lại ở chỗ

Stai-nơ-tan từ tháng Năm đến tháng Mười một, 16 p.xt anh sẽ

nhận được thêm

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách:

"Der Briefwechsel zwischen F Engels und K

Marx" Bd III, Stuttgart, 1913; công bố toàn

văn trong Marx-Engels Gesamtausgabe

Dritte Abteilung, Bd 3, 1930 và trong

C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản

lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 13 tháng Ba 1865

Ăng-ghen thân mến!

Về việc thanh toán tiền anh có những chỗ sai như sau: ngày

8 tháng Sáu anh gửi cho tôi 235 p.xt., đầu tháng Bảy 350 p.xt

(ngày tháng gửi không ghi trong thư gửi tiền, nhưng tôi xét

đoán việc đó theo thư gửi ngày 5 tháng Bảy, trong đó anh báo

trước về việc gửi tiền đó) và ngày 9 tháng Mười một 1864 - 200

p.xt.; ngược lại, về số tiền 40 p.xt trong khoản cuối cùng mà

anh báo trước là có thể gửi (trong thư gửi kèm theo ngày 9

tháng Mười một) thì anh lại không gửi Tôi hy vọng là sau khi xem lại sổ sách của mình lần nữa, anh sẽ xác định điều ấy và trong trường hợp như vậy anh hãy chuyển ngay cho tôi số tiền

đó, trước khi tôi lên đường về lục địa (cùng với cô cháu gái1*), chuyến đi có lẽ bắt đầu vào cuối tuần này120

Còn về thái độ xấc xược của Svai-xơ thì về khoản này tôi có

quyết định khác Có những việc ta sẵn sàng trả lời công chúng,

nhưng việc đó chỉ có thể làm được dưới dạng đáp lại lời thách thức trực tiếp, do vậy không được bỏ lỡ cơ hội thuận lợi để trả

1*

- Ca-rô-li-a Sman-hau-den

Trang 10

lời Đối với lời bạt của Svai-xơ có liên quan tới hành động hèn

mạt của Blin-đơ119 thì đúng là như vậy Tôi muốn trả lời trên

tờ "Dỹsseldorfer Zeitung", thực ra cho cả hai chúng ta, nhưng

chỉ nhân danh tôi thôi, bởi vì thật là nực cười nếu buộc cả anh

chịu trách nhiệm cho "A-sin"121 và nói chung (ít ra thì cũng

theo dàn ý của tôi) sẽ chỉ trích dẫn chủ yếu từ thư của Svai-xơ

gửi cho tôi

Tóm lại, đây là dàn ý của tôi:

Svai-xơ đăng lại từ tờ "Neue Frankfurter Zeitung" điều bịa đặt,

mà anh ta biết trước đó là điều bịa đặt (Liệu bài đó có phải là bài

xã luận trên báo không?) cụ thể là: 1) Bản tóm tắt gửi cho chúng

tôi và "được in dưới dạng bản thảo" không có cả tên Lát-xan lẫn

một từ nào về ông ta cả (Líp-nếch cản trở việc này.) 2) Nhân việc

anh ta trơ tráo lợi dụng một chỗ trong thư chia buồn riêng để rào

đón trước lời biện hộ của mình đối với Lát-xan, Svai-xơ rất chi là

khiêm nhường xin lỗi tôi trong bức thư nhỏ ngày 30 tháng Chạp 3)

Bằng biện pháp trích dẫn ngắn gọn từ những bức thư của Svai-xơ

từ ngày 30 tháng Chạp năm 1864 đến ngày 15 tháng Hai 1865

(Bức thư cuối cùng của ông ta) tôi chứng minh rằng cuộc xung đột

về "sách lược" đã diễn ra thường xuyên, bắt đầu từ số báo thử

nghiệm đầu tiên cho đến lời tuyên bố của chúng tôi về việc rút ra1*

mà tuyệt nhiên không xảy ra bất ngờ vô căn cứ như ngài Svai-xơ

đáng kính mô tả nhằm khẳng định những lời đơm đặt của

Blin-đơ Đồng thời việc chắp nối ngắn gọn những lời trích từ thư của

Svai-xơ cho thấy rằng nhân vật ấy đối với chúng ta có vẻ khúm

núm, nhưng sau khi ăn cú đá thì bỗng nhiên trở thành trâng

1*

tráo Điều đó hoàn toàn bổ ích cho cả nhà tư sản lẫn người công nhân (kể cả Ruy-xtốp) Nói chung đó là khúc dạo đầu thuận lợi

dẫn đến việc đoạn tuyệt với "Chủ nghĩa Lát-xan" trước sau nhất

định sẽ xảy ra (Đương nhiên là đối với chàng học giả Blin-đơ, nếu quân sâu bọ ấy lại bò ra, tôi lúc nào cũng sẵn sàng luận giải Lát-xan như một con sư tử chết đối với con lừa sống Quả là bất lịch sự

để cho anh chàng chủ quán trọ "dốt nát như vậy" ở Ba-đen dám

đặt mình ngang hàng với con người đã từng nghiên cứu Hê-ra-clít

và quyền thừa kế của La Mã)

Anh hãy viết thư ngay chuyến tới, cho biết có tán thành dàn ý của tôi không, vì tôi không muốn mất thời gian122 (Đừng quên báo cho biết xem bài báo bôi bác của Blin-đơ xuất hiện trên tờ "Neue Frankfurte Zeitung" như thế nào.) Tôi rất cần điều đó

Mặc dù tôi không thích thú trao đổi thư từ với Lốp-ki1*, như anh và vì vậy không có cơ hội bôi nhọ anh ta, dù sao chăng nữa gần đây tôi bận túi bụi, đấy là chưa nói tới mụn nhọt tiếp tục hành hạ; ví như hôm qua tôi đi nằm vào lúc 4 giờ sáng Cùng với cuốn sách2* tôi đang viết thì Hội liên hiệp công nhân Quốc

tế choán của tôi quá nhiều thời gian, vì in fact3* tôi là người đứng

đầu của hội này Và mất thời gian biết nhường nào! (Đúng lúc hiện nay cùng xảy ra vụ việc với người Pháp, sự kiện cải cách quyền bầu

cử104 ở đây v.v ) Ví dụ, công việc bận rộn với người Pháp

Ngày 28 tháng Hai Tô-lanh và Phri-bua từ Pa-ri tới Hội đồng trung ương họp để họ giải thích và tranh luận với

1*

- Gốt-phrít éc-men, bạn của Ăng-ghen

Trang 11

Lơ Luy-bơ đến tận 12 giờ đêm Sau đó họp tiếp tại quán rượu

Bô-le-tơ, ở đây tôi lại phải ký gần 200 thẻ hội viên (Bây giờ tôi

đã thay đổi cái phương thức ngu xuẩn ấy bằng cách chúng ta

ký thẳng vào bản kẽm, cho nên chỉ có tổng thư ký mới phải tự

tay ký thôi Nhưng vẫn còn 1000 thẻ tồn lại từ đợt in lần trước,

đành phải ký theo lối cũ vậy)

Ngày 1 tháng Ba Mít-tinh Ba Lan113

Ngày 4 tháng Ba Họp tiểu ban về vấn đề Pháp tới một giờ

sáng

Ngày 6 tháng Ba Họp tiểu ban cũng về vấn đề đó đến tận

một giờ sáng

Ngày 7 tháng Ba Họp hội đồng trung ương đến 12 giờ đêm

Thông qua nghị quyết (Tôi gửi kèm theo đây những nghị quyết

đó cùng với chỉ thị riêng của Hội đồng trung ương gửi cho Si-li;

Si-li, như anh thấy trong nghị quyết V, được bổ nhiệm làm đại

diện (sứ giả) của Hội đồng trung ương ở Pa-ri)123

(Cuộc họp ngày 7 tháng Ba ấy, nơi Lơ Luy-bơ bị lật nhào

hoàn toàn, rất nặng nề, sôi động và gây ấn tượng đặc biệt đối

với người Anh rằng người Pháp thực tế vẫn cần đến

Bô-na-pác-tơ!) Và ở đây mọi người vẫn chạy lui chạy tới liên tục

đến chỗ tôi về vấn đề hội nghị với Brai-tơ và v.v họp vào

hôm thứ bảy (ngày 11 tháng Ba) Tôi đã viết báo cáo ngắn

cho Giôn-xơ về hội nghị này (ông ta đề nghị tôi về việc này

từ trước, vào hôm thứ sáu) và giao cho ông ta chuyển cho

anh bức thư này124

Biết làm thế nào được, bạn thân mến? Buộc phải nói B, nếu

như đã nói A

Qua tờ "Nordstern" gửi kèm theo đây (anh hãy xem 2 bài xã

luận đầu) anh sẽ thấy rằng Brun mặc dù căm ghét chúng ta,

nhưng ganh tỵ với Svai-xơ nên vẫn lên tiếng chống đối lại ông

ta125 Điều đó rất quan trọng, vì cơ quan của Brun đang già cỗi và

dù sao đi nữa thì sự phân biệt trong phê phán của chính những con người cừ khôi ấy cũng xảy ra như vậy đó

Trong tuần này sẽ xuất hiện bài báo ngắn về cuốn sách mỏng1*của anh trên tờ "Anzeiger"2* của Ben-đéc Tôi đã gửi bài đó cho tờ

"Hermann" (cho Giúc): cứ để cho ông ta bình luận về nó theo cách nhìn của mình v.v Việc đó sẽ được thu xếp3* Tôi chọn hình thức

đó vì ở chỗ Giúc tôi thường xuyên chế nhạo những lời tuyên bố của Blin-đơ do tờ "Hermann" gửi đến vì lợi ích của Blin-đơ, vì nguyên

cớ Blin-đơ, còn ở đây họ coi hai chúng ta như một

Xin gửi lời chào

C.M. của anh

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und K Marx"

Bd III, Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong Marx - Engels Gesamtausgabe Dritte Abteilung,

Bd 3, 1930 và trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

1*

C.Mác "Bình luận về cuốn sách mỏng của Ph.Ăng-ghen "Vấn đề quân sự ở

Trang 12

45

ở Luân Đôn

Vụ việc 40 p.xt gợi nhớ lại những gì tôi đã làm hồi tháng

Mười một; tôi nhớ hồi ấy là 40 p.xt "tiền mặt" đưa cho anh,

nhưng không ghi ngày giao tiền Bản thân tôi trong suốt thời

gian đó có cảm giác là hình như tôi vẫn chưa gửi 40 p.xt ấy

đi, nhưng vì chưa có dịp kiểm tra lại, tôi chỉ có thể dựa vào

những gì viết trong cuốn sổ tay ghi nhớ của tôi Hôm nay tôi

đã kiểm tra quyết toán trong sổ gốc, nhưng cũng không tìm

thấy gì có liên quan tới món tiền ấy Nhưng nếu anh chưa

nhận được số tiền đó, mà tôi lại không nhớ rõ đúng là như vậy

thì thế cũng đủ để tôi ra lệnh cho viên thủ quỹ chuẩn bị tiền

cho ngày mai

Về lời tuyên bố trên tờ "Dỹsseldorfer Zeitung" tôi hoàn toàn

đồng ý với anh1* Nói chung cho dù tôi không thèm đếm xỉa đến

việc liệu ông Svai-xơ có cho phép mình tỏ thái độ đối với chúng

ta một cách trơ trẽn hay không, thì tôi vẫn lấy làm tức giận là

cái tên mới phất xấu xa tầm thường ấy lại có thể hành động

chống lại chúng ta một cách trôi chảy như vậy Một điều quan

1*

Xem tập này, tr 136

trọng nữa là nếu không công bố ngay bây giờ những bức thư

giọng lưỡi xun xoe của hắn thì sau này hoàn toàn không thể sử dụng chúng được nữa Và nói chung rất hay là một kẻ như vậy thỉnh thoảng lại nhận được một trận đòn Tóm lại, anh hãy làm gấp việc đó và đề nghị Đrê-dơ-man gửi cho hai bản để tôi có thể nhận được một trong hai bản đó

Tôi rất vội

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 18 tháng Ba 1865 Phrết thân mến!

Tôi cần phải viết cho anh về rất nhiều vấn đề, và ở chừng mực nào đó còn là những vấn đề quan trọng nữa Nhưng vì còn nhiều việc phải làm liên quan tới chuyến đi ngày mai, tôi chỉ có vài thông báo cụ thể như sau:

Đã nhận được số nửa ngân phiếu còn lại Bạn có thể chuyển

Trang 13

tiền qua bưu điện cho nhà tôi (Bức thư ngắn của Ben-đéc,

trong đó anh ta yêu cầu 50 cuốn sách mỏng của anh1* và v.v.,

tôi tự gửi cho O Mai-xnơ, vì hôm nay tôi cũng cần viết thư cho

ông ta Có thể trả lời của Mai-xnơ đến quá chậm cho số báo của

tờ "Londoner - Anzeiger" sắp tới Nhưng vì Ben-đéc có tài phân

phối hơn mọi người ở Anh những tài liệu như vậy, cho nên nếu

có thể (tức là nếu anh biết) hãy thông báo ngay cho anh ta số

liệu về giá cả cuốn sách mỏng Sau đó anh ta thông báo ngay

giá đó trong số báo gần nhất Địa chỉ anh ta: 8 Little Newport

Street, Leicester Square

Tôi đã gửi cho Ben-đéc một bài báo ngắn rất cô đọng, theo tôi,

bài này phù hợp với tờ báo của ông ta2*, một bài ở dạng gạch đầu

dòng3* còn đối với Giúc, tôi mới chỉ gửi cuốn sách mỏng của anh và

đề nghị cho ý kiến nhận xét theo tinh thần và quan điểm của riêng

mình4* Tôi đã nhận được của Giúc câu trả lời bằng bức thư ngắn

gửi kèm theo đây (hãy giữ bức thư này!) Để bình luận thì hiện

nay hoàn toàn không có thời gian Vì vậy tôi đã gửi cho Giúc bài

báo ngắn trước hết dành cho Ben-đéc (hôm nay bài này sẽ đăng

trên tờ "Hermann") (Mặt khác, tôi gửi mấy chữ kèm theo đây cho

Ben-đéc) Đồng thời tôi còn viết cho Giúc - ngoại giao ngày càng trở

nên cần thiết hơn - rằng vì bận chuyến đi120 nên tôi chưa thể thực hiện

được nguyện vọng của ông ta, đề nghị ông cứ cho đăng ở một trong

những số báo tới những đoạn trích dài hơn từ cuốn sách mỏng; sau

khi trở về Luân Đôn tôi sẽ nói chuyện với ông ta về tình hình thiếu

cộng tác viên của ông ta (Tôi nghĩ rằng nên đưa ếch-ca-ri-út vào

tờ "Berliner Reform" và "Dỹsseldorfer Zeitung")1* nhưng bài này chỉ

có thể xuất hiện ở "Hermann" vào thứ bảy tới; trong bài gửi tờ

"Hermann" không có gì thay đổi, chỉ thêm ở phần đầu một đoạn chống Blin-đơ

Ben-đéc cũng viết cho tôi:

"Rất cảm tạ về bài báo mới gửi; nhưng giờ đây chúng tôi cần cả bài nhận xét nữa"

Tôi đã giao cho ếch-ca-ri-út viết bài báo đó

Tôi gửi kèm theo cả số báo "Rheinische Zeitung" có đăng lời phát

biểu của Líp-nếch126 và do ông ta gửi cho tôi Vợ ông ta viết thư cho nhà tôi, họ sống rất khổ Ông ấy còn nợ báo "Social-Demokrat"

5 p.xt v.v Vào thời điểm này tôi không thể gửi được gì cho ông ấy

Tôi gửi tờ "Nordstern" Anh phải lưu giữ tài liệu ấy đấy Anh

thấy chưa, các ngài ấy giờ đây muốn bẻ quẹo sự việc, dường

như anh chàng Svai-xơ bất hạnh ấy hoàn toàn bóp méo

Lát-xan127 Cho nên lời tuyên bố của tôi chống lại Svai-xơ trong đó mặc dù ở dạng rất gián tiếp có bác bỏ quan điểm của chính Lát-xan, giờ đây rất là hợp thời Sự việc dần dần sáng tỏ

Qua thư của Brun gửi kèm đây thấy rõ là tôi đã đúng đối với Phri-sơ2* Mặc dù tôi không tin điều này, tôi đã gửi cho Brun 6 ta-

le (thay vì 60!) đồng thời nói với hắn ta rằng tôi sẽ tiếp tục "điều tra" về số 50 còn lại v.v

Xin gửi lời chào

C.M. của anh Nhân tiện báo thêm Clinh-xơ trên đường đi Mỹ có ghé qua

đây Anh ấy kể cho tôi nghe nhiều chuyện hay lắm Một công nhân vùng Ranh "thực thụ"!

1*

C.Mác "Tuyên bố về những nguyên nhân khước từ cộng tác với báo "Social-Demokrat""

2*

Trang 14

Ngày 5 tháng Ba phân hội Khuên của Liên đoàn công nhân

Đức đã quyết định gửi kháng nghị (theo tinh thần lời tuyên bố

của chúng ta1*), chống lại tờ "Social-Demokrat", nhân thể

chống lại cả B Bếch-cơ, cũng thuộc loại Bit-xcam Secundus2*

Họ tạm ngừng đóng tiền hội phí, mà việc từ chối nộp thuế ấy

thật dễ lây lan

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn

sách: "Der Briefwechsel zwischen F

Engels und K Marx" Bd III,

Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong

Marx-Engels Gesamtausgabe Dritte

Quoad2* B Bếch-cơ, thì chỉ khi đến đây mới thấy hết được

sự đểu cáng của hắn Nhưng dù sao tôi cũng thấy viết trả lời là cần thiết (Ruy-xtốp và Héc-vếch đã trả lời thay "Hát-txơ-

phen" ở tờ "Nordstern" Ruy-xtốp gọi B Bếch-cơ là "tên mật thám"128, tôi đã gửi trả lời của mình tới "Rheinische" và

"Dỹsseldorfer"3* Chừng nào nhận được những số đó, sẽ gửi anh ngay

Tối hôm nay lần đầu tiên sau ba tuần đi vắng tôi sẽ dự cuộc họp của Quốc tế Trong thời gian đó đã xảy ra sự thay đổi Lơ Luy-bơ và

Đê-nu-an rút ra, Đuy-pông được bổ nhiệm làm bí thư thông tấn của Pháp Vì những gian kế của Lơ Luy-bơ và đặc biệt của thiếu tá Vôn-phơ vốn là công cụ trong tay Mát-di-ni, các đại diện I-ta-li-a

là La-ma và Phôn-ta-na đã rút ra Nguyên cớ: Lơ-pho (lúc đó đã tuyên bố trên tờ tạp chí "Association" về việc ra đi của mình"129) lẽ

ra phải đảm nhiệm tiếp cương vị người biện hộ chính ở giới báo chí Pa-ri Câu lạc bộ công nhân I-ta-li-a13, không rút ra khỏi Hội liên hiệp, nhưng không còn đại diện ở Hội đồng nữa Tạm thời thông qua Ba-cu-nin tôi tiến hành ở Phlo-ren-xi-a cuộc phản công chống lại ngài Mát-di-ni Liên đoàn những người thợ giày Anh có tới 5000 người, trong thời gian tôi vắng mặt đã gia nhập Hội liên hiệp130

Anh có nghe tin gì về vụ khủng hoảng bông không? Tôi rất cần tin tức về vụ đó

1*

- Líp-nếch

2*

- Còn về

3*

- "Rheinische Zeitung" và "Dỹsseldorfer Zeitung"

Trang 15

Tôi rất vội

C.M. của anh

48

ở Luân Đôn

Man-se-xtơ, ngày 12 tháng Tư 1865 Mo-rơ thân mến!

Rất hay là anh lại có mặt ở đây, vả lại tôi hy vọng rằng vụ

bất hòa bẩn thỉu kia sẽ nhanh chóng chấm dứt Tôi gửi kèm

thư của Đron-ke và của Boóc-hai-mơ Tôi đã bảo Boóc-hai-mơ

rằng làm sao có thể cộng tác với cơ quan ở Đại Đức của

Cô-la-chếch được, cơ quan bảo vệ cho ách thống trị của áo đối với

Hung-ga-ri, Ba Lan và I-ta-li-a; như thế thì chúng ta ngay lập

tức có thể sẽ làm cho tất cả bạn bè ở các nước khác chống lại

mình; chính điều đó giải thích sự mơ hồ trong câu trả lời của

anh ta.131

Chính tôi cũng nghĩ rằng thời kỳ tình huynh đệ ngây thơ

bao la trong Hội liên hiệp quốc tế sẽ không thể kéo dài lâu

được Nếu như ở đây có được phong trào chính trị tích cực trong

công nhân thì cũng sẽ xảy ra những sự phân liệt như vậy Sự việc này sẽ trải qua không phải một thời kỳ như vậy và sẽ chiếm mất của anh nhiều thời gian đấy Dù sao thì đây là một cái gì đó hoàn toàn khác so với Liên đoàn1* của Lát-xan

Tôi rất lấy làm buồn cười sau khi đọc trong thư của hem2* nói rằng chi hội Béc-lin chính thức của Liên đoàn này gồm năm người bởi vì cách đây không lâu tờ "Social-Demokrat" tường trình rất nghiêm túc về phiên họp của những người đó,

Vin-nơi mà họ chúc tụng nhau rằng họ đã tập hợp được nhiều người như vậy132

Ad vocem3* khủng hoảng bông thì ở đây tình hình rất hứng khởi Giá bông (bình quân ở Oóc-lê-ăng) vào tháng Bảy là 31 3/4 pen-ni, thứ năm tuần trước 14 3/4 pen-ni còn hôm nay cố lắm mới

được 14 pen-ni Như vậy là giá bông xuống hơn quá nửa Ngày 30 tháng Chạp giá còn là 27 pen-ni, tức là sau ba tháng giá đó đã hạ mất 12 1/2 - 13 pen-ni! Ngoài ra, giá còn xuống đối với lanh, len, đường và nói chung tất cả các mặt hàng nhập ngoại, làm tổn thất ít nhất 40 - 50 triệu p.xt Anh biết không, trong tình

trạng như vậy bọn hủ lậu bắt đầu vãi ra quần ở Li-vớc-pun

không còn thấy tuyên bố phá sản nữa Kẻ nào không có khả

năng trả nợ phải đến gặp chủ nợ của mình (thường ở đấy có từ 2-3), thông báo cho biết tình hình là xin trả họ ngần này ngần nọ; chủ nợ bao giờ cũng vội vàng đồng ý, bởi vì rất sung sướng

nhận được dù là một cái gì đó và cố gắng tránh mọi sự tai tiếng

để làm sao cho toàn bộ cái tòa nhà mục nát kia khỏi sụp đổ Loại thỏa hiệp ký ngấm ngầm với chủ nợ như vậy chắc có tới hàng trăm; 1*

- Liên đoàn công nhân toàn Đức

Trang 16

còn hiện nay hình như cả ở đây nữa đã có một trong những chủ

nhà máy lớn nhất Xtốc-poóc, chủ này có tới ba nhà máy và theo

người ta đồn thì vào những năm gần đây chỉ riêng việc đầu cơ bông

đã kiếm được 200 000 p.xt., ông ta vừa mới ký một thỏa hiệp "thầm

lặng" như vậy Song tất cả những cái đó vẫn chưa là cái gì Kỳ hạn

trả kỳ phiếu phát hành ở ấn Độ mua bông sắp hết, trong vòng sáu

tuần nữa, và ngoài Giôn-xơ ở đây còn khối kẻ khác sẽ bị phá sản

hoàn toàn ở Xcốt-len cũng đã có nhiều người phá sản, vào một

ngày nào đó thì cũng sẽ đến lượt các nhà băng, và lúc đó thế là

xong Đồng thời thợ kéo sợi và chủ nhà máy ở áo cũng phá sản

hàng loạt - ở toàn bộ Bô-hêm chỉ còn mỗi "Li-bích vĩ đại" trụ được,

số còn lại đã đến ngày tận số; ở Ba Lan cuộc khủng hoảng cũng đã

bắt đầu

Bản thân công nghiệp tạm thời vẫn còn bị động chạm ít Các

nhà công nghiệp cỡ nhỏ đại đa số đã bị phá sản từ lâu hoặc dần

dần trở thành trắng tay hoàn toàn, số cỡ lớn nếu nhận được đơn

đặt hàng lại có thể hoạt động với lợi nhuận nhỏ Trong số họ chỉ có

những ai có máy móc tồi hoặc không bán tống được bông đi thì sẽ

bị phá sản Ai còn sợi bông và vải tồn kho đều bị lỗ vốn Chúng ta

cũng chẳng dễ chịu gì vì việc này; riêng đối với tôi còn tồi tệ gấp đôi

so với việc nếu như xảy ra năm ngoái

Đấy, cái kỳ thú của việc làm ăn như vậy đó

"Đạo đức" trong thương trường giờ đây cũng thật là tuyệt vời

Hiện nay mua hàng, đến khi nhận được nó thì giá đã hạ đi 3, 4, 5

pen-ni một pao Thế là bắt đầu mọi sự hoạnh hoẹ, phản đối chỉ cốt

làm sao thoát khỏi những hợp đồng thua lỗ ấy, mà việc đó kéo theo

sự trao đổi thư từ lăng mạ và hiềm khích vô tận Tôi đã ngán đến

tận cổ sự bẩn thỉu ấy Anh không thể tưởng tượng được là phải viết

và nổi khùng biết bao nhiêu

Chị ấy chắc đã nhận được 3 pao rồi chứ? tôi gửi theo đây bản quyết toán; tôi sẽ gửi 12 p.xt Vào những ngày tới, hôm nay đã quá muộn để chuyển theo bưu điện

Xin gửi lời chào thân ái

Công bố lần đầu trong cuốn sách "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

Tôi gửi trả anh số báo "Nordstern"

Héch-vếch và Ruy-xtốp đã tìm thấy ở Râu-sơ một con chó

Đi-đô1* ngộ nghĩnh như thế nào Anh chàng quả là rất ngộ nghĩnh với những lời tuyên bố long trọng của mình Tuyên thệ bên linh cữu Lát-xan, việc mà không bao giờ thiếu được, là một

sự bổ trợ tuyệt vời cho cây táo Vi-lích133 Quả là hạnh phúc vì 1*

Tên con chó của Ăng-ghen

Trang 17

cái đám công chúng ấy xa chúng ta và thậm chí trong ý đồ tiếp cận

của họ với chúng ta họ giữ một thái độ thận trọng nhất định Tôi

không nhận được số 43 tờ "Social-Demokrat", nếu trong đó có gì

đáng chú ý thì anh gửi cho tôi nếu tiện

Anh có ý kiến gì về Ri-sơ-mông?22 tôi chờ đợi là tướng Li sẽ

hành động như người lính và đầu hàng để chí ít cũng bảo đảm cho

quân đội những điều kiện tốt hơn thay vì phải bỏ chạy Song xảy ra

như vậy là điều tốt Ông ta bây giờ tận số như một tên đốn mạt,

tấn bi kịch có kết cục hài hước

Công bố lần đầu bằng tiếng của

nguyên bản trong Marx-Engels

Gesamtausgabe Dritte Abteilung,

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn] thứ bảy, ngày 22 tháng Tư 1865 Phrết thân mến!

Tôi gửi bài báo bôi bác của tờ "Rheinische Zeitung"

Mai tôi sẽ viết tỉ mỉ cho anh Hôm nay tôi mệt đến ngất xỉu, phần vì làm việc khuya (không phải lao lực), phần vì thuốc quá tồi

Với Đron-ke mọi việc chắc sẽ tốt đẹp, nếu như tôi cũng như anh ta có thể biến đồng thau thành vàng được Nhưng dù sao cũng cần phải lợi dụng thời điểm này, khi các cơ quan tư sản

đang thi nhau in ấn những tuyên bố phản bác mọi sự vu khống, mà có thể họ rất muốn có chúng cho ngày mai, khi cuộc

đấu tranh bắt đầu khốc liệt

Xin gửi lời chào Cho tôi gửi lời chúc chân thành tới chị Li-di

Mo-rơ của anh

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 1 tháng Năm 1865 Phrết thân mến!

Anh hãy tha lỗi cho tôi vì mãi hôm nay mới viết, như vậy là

Trang 18

không giữ được lời hứa Điều đó không phải vì "quá ư thích thú

thất hứa"1*, mà vì tôi quả thật bận nhiều việc, một mặt phải hoàn

thành cuốn sách2*, mặt khác - Hội liên hiệp quốc tế chiếm hết thời

gian của tôi

Hôm nay là ngày sinh nhật của Gien-ni, và cũng tối nay có

éc-ne-xtơ Giôn-xơ cùng với ốt-gie-rơ, Cri-mơ, Phốc-xơ và I-ăng đến chơi

Như vậy là sẽ kỷ niệm ngày sinh nhật theo kiểu chính trị vậy

Lau-ra từ chối lời cầu hôn của anh chàng Sác-lơ Man-ning nào

đó, người Nam Mỹ Bố anh ta là người Anh, mẹ - người Tây Ban

Nha Anh ta là người giàu có, về mọi mặt là một chàng trai đáng

yêu, nhưng Lau-ra "does not care a pin for him"3* còn tính cách

cuồng nhiệt của người miền Nam thì "she has already know how to

damp"4* Thế nhưng cháu nó nhà tôi lại chơi thân với các em gái

của anh chàng ấy, còn anh ta thì phải lòng say đắm, việc lại rắc rối

thế kia chứ

Tôi gửi anh "Một chuyện ngộ nghĩnh" Những lỗi in sai của tờ

"Nordstern" làm cho tờ báo xứng đáng là cơ quan của bọn Đức dốt nát

Tôi cũng gửi phần cuối một bức thư của Si-li, thông báo của anh

ta về Mô-dê-xích5*, sẽ làm anh vui thích

Hội liên hiệp quốc tế đạt được kết quả to lớn Kết quả đó như sau:

Liên đoàn cải cách là kết quả do chúng ta tạo dựng Trong

ủy ban hẹp gồm 12 người (có 6 là tư sản và 6 là công nhân),

công nhân - toàn bộ là ủy viên Hội đồng chúng ta (trong số họ

có ếch-ca-ri-út)104 Tất cả những âm mưu môi giới của tư sản

nhằm lôi kéo công nhân khỏi con đường đúng đắn đã bị chúng ta

đập tan Phong trào ở địa phương kỳ này hoàn toàn phụ thuộc vào

Luân Đôn éc-ne-xtơ Giôn-xơ chẳng hạn, hoàn toàn thất vọng,

chừng nào chúng ta chưa thúc đẩy được công việc, nếu bằng cách

ấy mà làm sống lại được phong trào chính trị của giai cấp công nhân Anh, thì Hội liên hiệp của chúng ta sẽ làm, một cách êm thấm, cho giai cấp công nhân châu Âu được nhiều hơn so với bất kỳ biện pháp nào khác Và hiện có đầy đủ cơ sở để hy vọng vào kết quả

Anh biết không, không phải phân hội I-ta-li-a rút ra khỏi Hội

liên hiệp đâu mà chỉ có đại diện của họ rút ra khỏi Tổng hội đồng1*

Thay vào chỗ họ bây giờ là người Tây Ban Nha Một dân tộc thuộc

hệ ngôn ngữ Rô-man này thay dân tộc thuộc hệ ngôn ngữ Rô-man khác thôi Nếu như những chàng trai này không cử ngay đại diện mới như chúng ta đã đề nghị thì Ba-cu-nin buộc phải quan tâm

đến một vài người I-ta-li-a hăng hái khác

Vê-bơ em2* bị gạt ra khỏi Liên hiệp công nhân ở đây vì tội báo cáo láo cho tờ "Social-Demokrat" và những điều đơm đặt tại phân hội "Tơ Tông" do hai tay người Phổ cuồng tín tên là Clinh-cơ lãnh

đạo134 Tuyên bố của chúng ta3* có kết quả thực sự to lớn vượt xa mọi chờ đợi Chúng ta không những chỉ phá tan được Liên đoàn công nhân toàn Đức7 với tư cách cơ quan của Chính phủ Phổ, mà chúng

ta chỉ cần vài lời đã xua tan được ảo tưởng bảo hoàng của công

nhân Đức Sự bất đồng hiện nay trong đảng của những người cấp tiến cũng là kết quả trực tiếp sau lời phát biểu của chúng ta

1*

2*

- Lu-i Vê-bơ

3*

C.Mác và Ph.Ăng-ghen "Tuyên bố gửi ban biên tập báo "Social-Demokrat""

Trang 19

Tinh thần hiệp sĩ của các bang miền Nam đã kết thúc một

cách xứng đáng Thế nhưng vụ sát hại Lin-côn là một sự ngu

xuẩn quá mức, mà sao họ có thể làm được Giôn-xơn hà khắc,

kiên định, hận thù và như một dân nghèo da trắng, căm thù

bọn thống trị tột độ Ông ta sẽ không khách sáo hơn nữa với

những con người kỳ khôi ấy đâu, và vì vụ mưu phản mà tâm

trạng của những người miền Bắc sẽ phù hợp với ý định của

ông ta

Anh đã thấy chữ ký của Blin-đơ đứng trên tất cả những người

Đức "có thế lực" trong thư chia buồn không135? Blin-đơ xét về mặt

nào đó thật là thiên tài Vào thời điểm quyết định nhất anh ta

không những chạy tới gặp Phrai-li-grát và những người khác, mà

còn trấn tĩnh được tinh thần để tính toán rằng nếu xếp các chữ ký

theo thứ tự chữ cái thì danh sách bắt đầu từ "Béc-nơ-đê-xơ" Anh

ta đương nhiên trước hết chạy đến Phrai-li-grát và v.v và đưa cho

ông ta ký trước, rồi sau vị công dân danh dự đó (mà hiện nay sống

tâm đầu ý hợp với Ru-gơ) đến lượt một vài vị có uy tín khác - suýt

nữa tôi lại nói là bất tín1*, đại loại như Hai-nơ-xơ-man, Kin-ken,

và đặt mình theo thứ tự chữ cái lên trên tất cả mọi người Sau

đó anh ta chạy tới Ben-đéc và đưa cho ông ta bắt đầu một cột

mới ngay bên cạnh tên mình, tại cột này sau Ben-đéc lại là

Tơ-ruyp-nơ và những người khác Với dạng như vậy toàn bộ sự

việc xuất hiện trên tờ "Times" Vào ngày hôm đó trên tờ "Morning

Star" cột thứ hai lại nằm ở cuối cùng, còn Blin-đơ lại đứng trên tất

cả, dưới mình là tên tay sai tôi tớ Phrai-li-grát và v.v Nhưng

đối với Blin-đơ thế chưa đủ, theo sự gợi ý của anh ta tờ "Star"

cũng trong cùng số đó, tại trang nhất đưa một tin đặc biệt là

1*

Chơi chữ: "influential" - "có uy tín", "infinitesimal" - "vô cùng nhỏ bé"

"Các-lơ Bin-đơ đang lãnh đạo và v.v " Đó không là thiên tài ư Xin gửi lời chào

và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

52

ở Luân Đôn

Man-se-xtơ, ngày 3 tháng Năm 1865 Mo-rơ thân mến!

Tôi xin chúc mừng Gien-ni mặc dù muộn, nhân ngày sinh, lần thứ hai mươi phải không? Còn chuyện khác thì tôi qua đó biết được Lau-ra1* Về vấn đề này có thể mượn lời tuyên án của tòa án Xtây-li-brit-giơ: "thật đáng đời"

Tất cả những gì gửi tới, tôi sẽ gửi trả lại vài ba ngày nữa 1*

Trang 20

Tôi rất mừng sau khi đọc ở tờ "Nordstern" rằng phong trào chống

lại Bếch-cơ1* và Svai-xơ cuối cùng rồi cũng bắt đầu ở

Do-lin-ghen136 Bởi vì từ ngày anh đi vắng, những việc đó tôi chỉ đọc

được trên tờ "Social-Demokrat" và trong hai bức thư của

Líp-nếch, cho nên tôi hoàn toàn không rõ cái gì đã xảy ra ở Ranh có

liên quan tới việc này, và chỉ qua sự im lặng đáng buồn ở tờ

"Social-Demokrat" đối với các sự kiện trong Liên đoàn công

nhân toàn Đức tôi mới có thể kết luận rằng công việc của các

ngài đó quá tồi tệ Song đương nhiên là tôi rất muốn biết tình

hình ở Ranh thế nào, đặc biệt vì những tên đại bợm ở đấy lúc

đầu cũng giành được thắng lợi nhất thời Nếu anh có tài liệu về

vấn đề đó, hãy gửi cho tôi, tôi sẽ trả lại anh và nói chung về

sau này như thường lệ, tôi sẽ gửi trả lại anh tất cả tài liệu, và

như vậy giờ đây anh có trong tay mớ giấy tờ cũ ấy rất quan

trọng

Anh có đặt mua tờ "Nordstern" không? Nếu đặt thì tốt vì chúng

ta phải biết những gì sẽ xảy ra

ở vùng Ranh này rất cần thiết lập một số quan hệ với công

nhân để sau này chúng ta có thể sớm đập lại những âm mưu kiểu

như vậy

à này, hình như có xảy ra chuyện gì khó hiểu đối với

Clinh-xơ Một con lừa nào đó đưa cho anh ta địa chỉ của tôi, 58 Dover

Street Clinh-xơ đến đấy, đương nhiên là không gặp tôi và bỏ đi

Li-vớc-pun gặp Rô-đê Rô-đê kể với Ai-sơ-hốp rằng hình như

tôi lảng tránh Clinh-xơ, không muốn gặp anh ta và điều ấy

có nghĩa v v đối với một người như Clinh-xơ, người mà ở bên

Mỹ đã "đứng ra tổ chức toàn bộ công việc" cùng với Vây-đơ-mai-ơ

1*

- Béc-hát Bếch-cơ

và những người khác (những ai? v.v và v Trong khi đó ngài

Rô-đê, người mà tôi chưa hề nhìn thấy bao giờ, lại tỏ ý ngạc nhiên là tôi "vẫn" chưa gửi cho ông ta cuốn sách mỏng của tôi1* Anh có biết gì về vấn đề này không?

Lời tuyên bố chống lại "Chủ tịch của nhân loại"2* rất tốt Vừa

đúng với yêu cầu, không cần thêm tí nào

Điều tồi tệ nhất là hiện nay người của chúng ta ở Đức đang yêu cầu để ai đó đứng lên chỉ đạo họ, nhưng ai có thể làm được việc

này? ếch-ca-ri-út phù hợp cho việc ấy, nhưng anh ta không muốn

rời khỏi Luân Đôn

Hội liên hiệp Quốc tế trong thời gian ngắn đã chiếm lĩnh được

địa bàn rộng lớn một cách êm ả Nhưng được cái hay là giờ đây Hội giải quyết những công việc của Anh thay vì lúc nào cũng phải bận bịu với những chuyện cãi vã của Pháp Chính cái đó đã trả công cho anh về số thời gian đã mất

Tình hình cuốn sách thế nào rồi3* Khi chiếm đánh Ri-smôn-đơ tướng Gran-tơ đã lặp lại đúng y như trận đánh ở I-ê-nơ về mặt chiến lược - và cũng đạt kết quả như thế: bao vây toàn bộ quân địch22 Có điều là ông ta không phải thực hiện những cuộc hành quân lớn để gặt hái kết quả

Giờ đây thì cả tướng Giôn-xtơn cũng đã đầu hàng, và do đó tôi

đã thắng cuộc đánh cược bắt đầu cách đây hai tháng: cụ thể là vào dịp mồng một tháng Năm người miền Nam không còn quân đội nữa Đối với những ai còn tiếp tục chống đối thì hoàn toàn có quyền trấn áp như đối với bọn ăn cướp Giôn-xơn nhất định sẽ đòi hỏi tịch thu các sở hữu đất đai lớn và nhờ đó sẽ đẩy nhanh hơn việc bình

định và cải tổ miền Nam Lin-côn chắc gì dám yêu cầu như vậy Những người có cảm tình với người miền Nam tự an ủi mình 1*

Trang 21

qua lời than thở giả dối ấy mà họ buộc phải thốt ra sau vụ sát hại1*

bằng sự tiên đoán rằng sau bốn tuần lễ nữa họ sẽ nói: Gran-tơ I vua

nước Mỹ Những con lừa ấy đã tính sai nghiêm trọng!

"Những nhân vật tôn kính"2* chắc là rất bực tức, khi vụ ám sát

Lin-côn đã gây chấn động mạnh mẽ như vậy trên toàn thế giới

Không một ai trong bọn họ được xứng đáng với cái vinh dự ấy

Cho tôi gửi lời thăm chị và các cháu

Công bố lần đầu có lược bớt trong

cuốn sách: "Der Briefwechsel

zwischen F Engels und K Marx"

Bd III, Stuttgart, 1913; công bố

toàn văn trong Marx - Engels

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 9 tháng Năm 1865 Phrết thân mến!

1* - Lin-côn

2*

Trong nguyên bản dùng phương ngữ miền Nam Đức: "Fỹrshten"

Anh có thể không gửi trả lại gì (trừ thư của Si-li), nhưng phải giữ lại tất cả Tôi gửi theo đây một số của tờ "Free Press" (một bài báo kỳ quặc về "Phục hồi I-ta-li-a" của chính tổng linh mục Uốc-các-tơ), sau đó hai số (một số cũ hơn) của tờ "Nordstern" Tôi đã đặt

mua tờ sau, còn tờ "Social-Demokrat" thì chưa đặt Tình hình ở

Ranh thế nào, một phần anh có thể thấy được qua số gần nhất của

tờ "Nordstern"137 Nói chung tổng số người tin cẩn mà B.Bếch-cơ

đang điều khiển, may lắm đạt được 1000

Để khỏi quên! Trong thời gian tranh luận ở nghị viện Phổ người

ta đã nhiều lần nói bóng gió tới cuốn sách mỏng của anh1* Ví dụ như Gnây-xtơ đã nói:

Ông bộ trưởng quốc phòng2* không cần phải thuyết phục chúng

ta, nếu như thống kê của ông ta thậm chí nói bằng ngôn ngữ của

"Ăng-ghen"3* (Mọi người xôn xao)

(Trên tờ "Berliner Reform" cũng đăng như vậy)

Trong số công nhân ở Luân Đôn, cũng như ở khắp mọi nơi

đương nhiên có một bọn người ngu như lừa, đần độn và xảo trá vây quanh một tên vô lại Cái tên vô lại trong trường hợp này

là Gioóc-giơ Pô-te-rơ, một tên khốn nạn được Cô-nô-li, một tên

Ai-rơ-len phản phúc nhưng sắc sảo và nguy hiểm, như một nhà tuyên truyền, hỗ trợ Mặc dù giới tư sản căm thù cái tên Pô-te-rơ nêu trên như một kẻ đầu têu chính trong các cuộc bãi công, song họ vẫn ủng hộ tên này chống lại người của chúng ta, chừng nào vẫn đánh hơi thấy sự phản phúc của hắn, đồng thời 1*

Trang 22

về người của chúng ta thì họ đều biết rằng đó là những người trung

thành ảnh hưởng của Pô-te-rơ có được đặc biệt là nhờ ở chỗ anh ta

hiện nay là biên tập viên của báo "Bee-Hive", cơ quan chính thức

của các hội công liên, mặc dù anh ta cũng lợi dụng tờ báo này để

chống lại hội đồng chính thức của những hội công liên này hiện

đang nằm trong tay chúng ta11 Nhưng vì cơ quan này xuất bản

trên cơ sở cổ phần, cho nên điều quan trọng bây giờ là phát hành cổ

phiếu càng nhiều càng tốt (mỗi cổ phiếu là 5.s.) trong số công nhân

của chúng ta; về phía mình, tôi có nhiệm vụ thu tiền của khoảng

30 xuất Trong việc này tôi dự định thu 5p.xt của anh (riêng của

anh hoặc cùng với bạn bè) về 1p.xt tôi sẽ viết thư cho Đron-ke, số

còn lại tôi tự góp (mặc dù hoạt động của tôi tại Hội đồng trung

ương với khả năng tài chính của tôi thì đã quá tốn kém rồi) Trong

tuần này đã phải thu đủ tiền ở đây, vì tuần tới sẽ có cuộc họp

chung của những người góp cổ phần Chỉ cần nếu chúng ta tương

đối mạnh (ví dụ, ốt-gie-rơ được giao nhiệm vụ 50 cổ phần) để có

thể bầu ra được hội đồng quan sát, thì tài bịp bợm Pô-te-rơ sẽ nằm

gọn trong tay chúng ta (hắn chỉ là biên tập viên) Việc này có ý

nghĩa quyết định cho toàn bộ phong trào138

E Giôn-xơ đã qua đây; anh ta rất lịch thiệp socialy speaking1*

Nhưng nói riêng với nhau, anh ta cố gắng lợi dụng Hội liên hiệp

của chúng ta cốt chỉ để tuyên truyền cho cải cách bầu cử Trong số

mười hai thẻ hội viên mà tôi gửi cho anh ấy, anh ta mang trả lại

mười một, mà không trả tiền chiếc nào, trong khi đó ví như Si-li

tội nghiệp đã tự trả cho 24 thẻ Tôi bảo anh ta cứ giữ lấy

những thẻ đó và sau này tôi sẽ tính toán số ấy sau, còn bây giờ tôi

Anh với những số liệu như vậy Dần dần anh ta cũng phải nhận

1*

- với nghĩa thanh lịch của từ ấy

thức rằng chỉ cần một lần thanh toán thôi anh ta không nên có thái độ với công việc một cách hời hợt và thậm chí cẩu thả như vậy Tôi sẽ viết thư cho anh ta để anh ta chuyển cho anh những cuốn

"Tuyên ngôn"1* Anh có thể phân phát chúng cho ai đó Còn để chỗ anh ta thì chúng nằm chết dí cả đống Hơn nữa, tôi cũng không

thích thấy anh ta đến đây để hòng nhận được chức chánh án thành phố ở chỗ ngài Đ Grây bằng gian kế

Hôm nay tôi phải đệ trình "Thư gửi tổng thống Giôn-xơn"139 Ngài Lơ Luy-bơ muốn trở lại Hội đồng với tư cách đại diện của

Đét-pho-đơ; đấy chính là anh chàng đã rút ra khỏi Hội đồng với tư

cách đại diện của Pháp2* nhưng việc thông qua anh ta (chúng tôi

phải xét duyệt các đại diện) không trôi chảy như anh ta tưởng đâu

Tôi rất muốn anh tổ chức ra phân hội ở Man-se-xtơ dù chỉ có sáu hội viên và đồng ý để bầu anh làm thư ký thông tấn để quan hệ với Luân Đôn Thực chất là thư ký thông tấn

eo ipso3* trở thành uỷ viên của Hội đồng trung ương và có quyền dự họp và bỏ phiếu khi họ ở Luân Đôn

ở Li-ông, Nê-sa-tô (tỉnh Bô-hê-da) và Xanh-Đơ-ni đã thành lập các phân hội mới Các phân hội Pháp (trừ Pa-ri), vì các điều luật ở

đó, có liên quan trực tiếp với Luân Đôn, chứ không phải Pa-ri Tôi hy vọng rằng (mặc dù bị gián đoạn nhiều), cuốn sách của tôi4* sẽ hoàn thành khoảng ngày 1 tháng Chín Công việc tiến triển tốt, mặc dù tôi vẫn chưa được khoẻ hẳn

1*

C.Mác "Tuyên ngôn thành lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế"

Trang 23

C.M. của anh

Tôi gửi trả lại bức thư của Si-li Cảnh dễ thương của cuộc sống

gia đình Mô-de-xơ và Mô-de-xi-kha1* Thật ngộ nghĩnh

Rất cám ơn về tờ "Nordstern" Những tin tức trong đó được

khẳng định bằng những số liệu tiêu cực từ tờ "Social-Demokrat"

mà tôi vẫn còn đặt mua đến tận tháng Sáu (nếu ở Luân Đôn không

thể nhận được ở chỗ nào thuận lợi cho anh, thì tôi có thể vẫn tiếp

tục nhận; không thể biết trước được cái gì sẽ xảy ra)

Thế nhưng cái tờ lá cải không ra gì ấy, tức tờ "Social-Demokrat"

giờ đây suy bại đến nỗi cảm thấy thương hại thực sự Tâm hồn

đã trải qua từ năm 1848, cái con gà sa nước này đã tắt thở hẳn, và

đó lại chính là các ngài có dự định thôn tính toàn bộ giai cấp vô sản

Đức bằng thủ đoạn khôn khéo

Ad vocem2* Pô-te-rơ: tôi góp 5 pao; cổ phiếu anh có thể lấy từng phần, tức là năm đứng tên tôi và năm đứng tên Xa-mu-en Mu-rơ; tôi quả thực chưa gặp anh ta, nhưng anh ta chắc sẽ nhận một số nào đó Chúng tôi gửi anh uỷ nhiệm thu cho cuộc họp chung3* Nếu Gum-péc-tơ cũng muốn năm cổ phần, anh có thể chuyển cho anh

ấy trong số hai mươi đó, tóm lại: năm cho tôi, năm cho Mu-rơ, mười còn lại anh hãy phân phối cho những người khác nhưng nếu

những người ấy chưa hoàn toàn đáng tin cậy thì anh hãy bảo đảm

cho mình quyền thu hồi lại

Còn về vấn đề đề nghị tôi thành lập ở đây phân hội Hội

liên hiệp quốc tế, thì hoàn toàn không thể thực hiện được Ngoài Mu-rơ và Gum-péc-tơ ở đây tôi không thấy một ai, bởi vì với Kin-man tôi không thể để tham gia những công việc như vậy, chỗ chúng tôi sẽ xảy ra hục hoặc nhau ngay Hơn thế nữa chức vụ 1*

- Hét-xơ (trong nguyên bản đây là sự chơi chữ dựa trên cơ sở đồng âm giữa Mô-det-xơ và "Maus", "con chuột")

2*

- Về vấn đề

3*

Trang 24

thư ký thông tấn Luân Đôn của tôi sẽ đè lên vai tôi mọi trách

nhiệm không thể thực hiện nổi Giá như ở đây tìm được hoặc thiết

lập được điểm tiếp xúc thực tế với công nhân Et à quoi bon?1* Như

thế tôi cũng chẳng giảm nhẹ được gánh nặng cho bạn chút nào

Báo thêm Mô-de-xơ vẫn tiếp tục công kích Hội liên hiệp Quốc

tế trên tờ "Social-Demokrat"142 Nếu anh chưa đọc bài đó, tôi sẽ gửi

cho anh

Trên ngân phiếu đề: B/C 48498, Man-se-xtơ, ngày 4 tháng

Giêng 1864

"Ngôn ngữ của Ăng-ghen" v.v không quan hệ đến tôi đúng như

từ đầu tôi đã nghĩ vậy, mà của thống kê viên, ngài cố vấn cơ mật

En-ghen ở Béc-lin, người đã chuẩn bị cho Rôn những số liệu mà tôi

đã phê phán2*

Cần để Giôn-xơ yên Hình như anh ta nói chung đã không còn

tin lắm vào toàn bộ phong trào vô sản Vả lại tôi chưa bao giờ gặp

được anh ta ở đây, anh ta luôn vắng mặt

Công bố lần đầu có lược bớt trong

cuốn sách: "Der Briefwechsel

zwischen F Engels und K Marx"

Bd III, Stuttgart, 1913; công bố

toàn văn trong Marx-Engels

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 13 tháng Năm

1865 Phrết thân mến!

Cám ơn đã nhận được 5 p.xt Chúng sẽ được sử dụng vào đúng với nguyện vọng đã nói

Về vấn đề hội đồng ở Man-se-xtơ thì anh có lý1* Quoad2* E Giôn-xơ, thì tạm thời cần phải đi với anh ta Anh ta

sẽ cùng với bạn hữu mình có mặt tại cuộc hội nghị sắp tới ở se-xtơ (vào hôm thứ ba tới) cùng với đại biểu của chúng ta (Ôt-gie-rơ và Cri-mơ của Hội Liên hiệp quốc tế), Hao-oen với tư cách thư

Man-ký Liên đoàn cải cách (thợ nề, một trong những thành viên của Hội

đồng chúng ta), Bin-xơ và Mây-xơn Giôn-xơ với tư cách đại diện tư sản cũng của Liên đoàn ấy143

Không có chúng ta thì Liên đoàn cải cách ấy không bao giờ ra

đời được hoặc rơi vào tay tư sản Sự thất bại nghiêm trọng của dự luật Bai-nơ (lôi kéo theo sự thay đổi nội các và chuyển giao quyền cho đảng To-ri), thoạt đầu được sự ủng hộ của chính phủ, một 1*

Trang 25

chính phủ hiện đang cần có một hoạt động

cỡ nhỏ như vậy có liên quan tới phong trào vận động bầu cử, đã xảy

ra tại hạ nghị viện dưới áp lực trực tiếp của những "yêu sách" lố

lăng do giai cấp công nhân (tức người của chúng ta) đề xuất mới

đây144

Như Đron-ke viết cho tôi rằng Rây-nắc I, giám đốc điều hành

nhà băng Thụy Sĩ dự định đóng cửa văn phòng Luân Đôn, cái văn

phòng chỉ mang lại tốn kém Rây-nắc I dĩ nhiên là không có liên

can gì tới các ý đồ chính trị hoặc riêng tư gì như của Pha-di và

Nhân tiện nói thêm Ngài Lơ Luy-bơ, người đã tính nhầm về sự

quan trọng của bản thân và mối nguy hiểm, giờ đây muốn trở lại

Hội đồng trung ương với tư cách đại diện của "Gri-ni-sơ"! Chúng

tôi đã trả lời ông ta rằng trước hết phải chờ nhận được thư mà ông

ta viết sang Pháp vào thời điểm xảy ra xung đột146

Tôi không nghĩ rằng tờ "Social-Demokrat" còn tồn tại được lấy

một quý nữa

Mô-de-xơ1* tin tưởng rằng địa vị của anh ta hoàn toàn vững

chắc và không bao giờ muốn khước từ cái quan trọng là chức vụ

người được uỷ nhiệm cơ mật phái Lát-xan140 Một kẻ đáng thương!

1*

- Hét-xơ

Di chúc của Lát-xan giờ đây đã có hiệu lực Ông không di chúc

gì cho B Bếch-cơ cả, ngoài "quy định" của ông về tư cách phù hợp với phép tắc "một cách nghiêm khắc và kiên quyết"

Công bố lần đầu có lược bớt trong cuốn sách: "Der Briefwechsel zwischen F Engels und K Marx"

Bd III, Stuttgart, 1913; công bố toàn văn trong Marx - Engels Gesamtausgabe Dritte Abteilung,

Bd 3, 1930 và trong C.Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t.XXIII, 1930

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 20 tháng Năm

Tôi gửi mảnh báo cắt có thư của tôi gửi Giôn-xơn1*

Sự xuất hiện mới đây của ết-ga2* đương nhiên làm chúng tôi rất kinh ngạc Ông ta đúng là người mà tôi đã dự đoán, và đường công

1*

C.Mác "Thư của Hội liên hiệp công nhân quốc tế gửi tổng thống Giôn-xơn"

2*

- Phôn Ve-xtơ-pha-len

Trang 26

danh của ông ấy cũng hoàn toàn đúng như tôi đã

hình dung Đáng tiếc rằng ông ta không phải lúc nào cũng là người

phò tá cho đi Ông ta thật quá thích hợp với

Ga-ri-ban-đi Nhưng con người tội nghiệp ấy vẫn còn rất yếu Ông ta còn ở lại

đây một thời gian dài nữa và nhân dịp này anh có thể làm một việc

thiện, nếu anh tác động thêm cho việc khôi phục lại hầm rượu của

tôi

Giờ đây tôi làm việc như trâu ngựa, bởi vì phải tranh thủ thời

gian, khi còn sức làm việc, thế mà mụn nhọt vẫn cứ còn, mặc dù

hiện nay chỉ làm cho tôi đau từng vùng, không ảnh hưởng tới cái

đầu

Vào lúc nghỉ giải lao không thể lúc nào cũng ngồi viết được - tôi

giải trí bằng tính vi phân dx

dy Tôi không còn đủ kiên nhẫn đọc thêm gì nữa Đọc thêm bất cứ cái gì khác cũng sẽ dồn tôi quay lại

với cái bàn làm việc

Tối nay có cuộc họp khẩn cấp của Quốc tế Một người tên là

Oét-xtơn (thợ mộc) theo phái Ô-oen, một ông già gàn dở dễ thương đã

đề xuất ra hai luận điểm, mà ông ta luôn luôn bảo vệ trên tờ

"Bee-Hive":

1) Rằng việc nâng cao mức tiền công chung không thể mang lại

cho công nhân lợi ích gì

2) Rằng vì thế v.v hội công liên chỉ gây tác hại

Nếu như cả hai luận điểm ấy, mà trong Hội liên hiệp của chúng

ta chỉ có mình ông ta tin, được chấp nhận, thì chúng ta sẽ rơi vào

tình trạng lố bịch nhất đối với cả những hội công liên ở đây lẫn cái

nạn dịch bãi công hiện đang hoành hành khắp lục địa

Bởi vì không những chỉ có uỷ viên Hội đồng được phép tham

dự cuộc họp này, cho nên Oét-xtơn sẽ nhận được sự ủng hộ của một người Anh chính gốc đã từng viết cuốn sách mỏng với tinh thần như vậy Đương nhiên là họ chờ đợi ở tôi sự phản bác những luận

điểm đó Riêng tôi cần phải chuẩn bị trả lời cho buổi họp tối nay, nhưng tôi cho rằng tiếp tục viết cuốn sách của mình1* quan trọng hơn và thế là phải dựa vào việc ứng khẩu vậy

Đương nhiên tôi biết trước rằng hai điểm cơ bản hướng đến cái gì:

1) rằng giá trị hàng hóa được xác định bằng tiền công;

2) rằng nếu chủ tư bản hôm nay trả 5s thay vì 4, thì ngày mai

họ sẽ (nhu cầu tăng tạo cho họ khả năng ấy) bán hàng của mình với giá 5s thay vì 4

Mặc dù tất cả những điều đó đơn giản và chỉ đề cập đến bề nổi của hiện tượng, nhưng không dễ dàng gì giải thích cho những người không am hiểu những vấn đề kinh tế có liên quan tới chúng, không thể trình bày một khóa kinh tế chính trị học trong vòng một tiếng đồng hồ Nhưng tôi cố gắng làm tất cả những gì trong phạm

Thật là số phận trớ trêu, ông ết-ga ấy chưa bao giờ bóc lột một

ai ngoài bản thân mình, và luôn là một công nhân với đầy đủ ý nghĩa của từ đó, thế mà lại tham gia vào cuộc chiến tranh chết đói và vào chiến tranh chống cái đói đứng về phía những 1*

- "Tư bản"

Trang 27

người chủ nô, và cả hai người em vợ hiện nay bị thiệt hại bởi cuộc

chiến Mỹ

Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der

ở Man-se-xtơ

[Luân Đôn], ngày 24 tháng Sáu

Anh tha lỗi cho tôi vì sự im lặng lâu như vậy Trong suốt thời

gian qua tôi liên tục bị đau mật (có lẽ vì trời nóng) và nói chung có

nhiều công việc bận rộn, còn thời gian có thể làm việc được tôi

dành toàn bộ cho cuốn sách chính1* Anh biết không, trong tình

trạng như vậy lúc nào tôi cũng định gửi thư, nhưng không có thời

gian làm chuyện đó

Tôi có thể thông báo một ít tin mới Tờ báo trang nhã

"Nordstern" từ lần cuối cùng tôi gửi anh đến nay không ra

thêm nữa, chắc là vì lý do thiếu tiền Hôm nay tôi lại nhận

1*

- "Tư bản"

được tờ này, nhưng trong đó không có lấy một chữ về những gì xảy

ra trong thời gian ngắt quãng ấy! Tờ báo ấy, như anh thấy đấy, chỉ

là một bãi rác của những kẻ phàm tục Trong thư trả lời B cơ, những con người cừ khôi ấy coi tất cả những ai dám động đến

Bếch-dù chỉ một chữ trong chân lý do Lát-xan đề ra là "kẻ phản bội"148 Còn hiện nay thì ngài B Bếch-cơ tạm thời nhường quyền chủ tịch cho anh chàng phi-li-xtanh Phrít-sơ (ở Lai-pxích) và chuyển công thự của mình về Béc-lin để có điều kiện trực tiếp làm việc với ngài Bi-xmác

Toàn bộ phong trào của nam tước ít-txi-gơ1* đã suy đồi đến mức

đê tiện có một không hai nhường ấy! Thế nhưng cái anh chàng ấy

có tài nhạy cảm chính xác về việc phải ứng xử như thế nào để trở thành vị cứu tinh của những người phi-li-xtanh Đức! Trong khi đó

"kẻ phụ bạc"2* đang sống ung dung như bà hoàng với vương gia3*Ba-kha-rét

Gần đây tôi hoàn toàn không nhận được thư của Líp-nếch Điều

đó chắc là vì hầu như ngày nào tôi cũng nhận được của anh ta những bức thư tay ngắn chẳng có nội dung gì, mà thư sau lại phủ

định thư trước, lâu lắm tôi không trả lời, vẫn để cho việc trao đổi thư từ của tôi gián đoạn

ở đây chỉ xảy ra những sự kiện sau đây có liên quan tới Hội liên hiệp quốc tế và cần thiết nhắc đến:

Các ngài I-ta-li-a đã trở lại và vào thứ ba trước4* đã tuyên

bố với chúng ta rằng họ lại cử thiếu tá Vôn-phơ làm đại diện của mình Ngài Mát-di-ni có lẽ tin tưởng rằng chúng ta còn 1*

Trang 28

cần đến ông ta, thế nhưng chúng ta lại hoàn toàn không để ý tới

ông ấy

Có một người Mỹ tên là Lê-ôn Lu-ít (hiện nay ông ta đang ở

Pa-ri) đã nhận chức thư ký thông tấn cho Mỹ Theo tôi, ông ta chẳng

đáng giá mặc dù có nhiều tiền và tính ngạo mạn lại càng nhiều

hơn Ông ta cho rằng bằng việc cho xuất bản tờ báo "Commoner"

ông ta có thể cách mạng hóa nước Anh trong vòng 24 tiếng đồng

hồ, hay cùng lắm là sáu tháng Ông ta giới thiệu với chúng ta tờ

báo còn đang trong dự án ấy với tư cách cơ quan ngôn luận, nhưng

phát hiện rằng, chúng ta đặt cho ông ta những điều kiện rất thực

tiễn và hoàn toàn không nói lên sự nhiệt tình, vì vậy ông "tạm thời'

đi sang Pháp cùng với phu nhân, cũng là một chính trị gia cỡ lớn;

tôi cho rằng sang đấy để xem xét liệu có thể ứng dụng "cái đòn bẩy"

của mình với hiệu quả to lớn được không

Về vấn đề tiếp theo tôi muốn biết ý kiến của anh

Tôi đã đọc tại Hội đồng trung ương bản báo cáo (có lẽ dài hai

trang in) về vấn đề do ngài Oét-xtơn đặt ra: việc nâng cao tiền

công một cách phổ biến có tác dụng gì v.v 147 Phần một - đó là trả

lời cho ý kiến nhảm nhí của Oét-xtơn; phần hai - luận chứng,

chừng nào điều đó thích hợp với trường hợp này1*

Hiện nay người ta muốn in tất cả những cái đó Một mặt, việc

đó đương nhiên có lợi cho tôi, vì những con người đó có liên quan

tới G Xt Min, giáo sư Bi-dơ-li, Ha-ri-xơn v.v Mặt khác, tôi còn

C.Mác "Tiền công, giá cả và lợi nhuận"

được đề cập tới dưới dạng hết sức cô đọng nhưng tương đối dễ hiểu

sẽ còn được trình bày trong cuốn sách của tôi1*, mặc dù do nhu cầu tôi mới chỉ có thể điểm lướt qua nhiều vấn đề Vấn đề đặt ra là liệu việc trình bày trước như vậy có lợi không? Tôi nghĩ rằng anh có thể suy đoán về việc đó tốt hơn so với tôi, vì anh sẽ nhìn sự việc bình thản từ xa149

Tôi phải mất nhiều công sức để hoãn đại hội dự định vào năm

nay, ngược lại với yêu cầu của Si-li, I Ph Bếch-cơ và phần nào của ban lãnh đạo Pa-ri Dù sao tôi cũng đã làm được một việc có ý nghĩa quyết định là hướng Hội đồng ở đây, khi lưu ý tới phong trào cải cách quyền bầu cử và v.v., tán thành để trong năm nay chỉ tổ

chức hội nghị trù bị (riêng) ở Luân Đôn, các uỷ ban trung ương

nước ngoài cử một đại biểu đi dự (không phải là các hội sáp nhập,

mà là các uỷ ban lãnh đạo của chúng) Tôi tin rằng đại hội nếu ở Bruy-xen sẽ thất bại Tình hình chưa chín muồi cho việc đó

ếch-ca-ri-út của chúng ta trở thành nhà tuyên truyền chính của Luân Đôn cho cải cách quyền bầu cử, và, nếu như đúng vào lúc này, không phải là thời kỳ bận rộn của vụ may mặc thì anh ta sẽ thực hiện một chuyến tuyên truyền vận động khắp đất nước (với tiền thù lao 2 pao một tuần) Anh ta có phong cách nói lạnh lùng dí dỏm độc đáo mà người Anh đặc biệt thích

ết-ga2* đã khá bình phục Một con người gàn dở ngộ nghĩnh, mọi vấn đề của ông ta thực chất chỉ xoay quanh việc ăn nhậu và trưng diện, con người ích kỷ nhưng khá tốt bụng Đầu óc ông ta lại bắt đầu có phần nào tính tích cực

Tôi không ưa sách lược của Giôn-xơn Cái bộ dạng nghiêm khắc

1*

Tiêu đề	[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 31 phần 2 pot
Tác giả	Karl Marx, Friedrich Engels
Trường học	University of Berlin
Chuyên ngành	Triết Học
Thể loại	Tập tài liệu học thuật
Năm xuất bản	1913
Thành phố	Berlin

Định dạng
Số trang	57
Dung lượng	629,87 KB