MỞ THÔNG ĐẠI TRÀNG TRONG DỊ DẠNG HẬU MÔN TRỰC TRÀNG: HỒI CỨU CÁC BIẾN CHỨNG Giới thiệu: Mục tiêu của nghiên cứu nhằm đưa ra những đặc trưng về tần suất và các loại biến chứng liên quan
Trang 1MỞ THÔNG ĐẠI TRÀNG TRONG DỊ DẠNG HẬU MÔN TRỰC
TRÀNG: HỒI CỨU CÁC BIẾN CHỨNG
Giới thiệu: Mục tiêu của nghiên cứu nhằm đưa ra những đặc trưng về tần suất và các loại biến chứng liên quan đến việc mở thông đại tràng ở sơ sinh trong
dị dạng hậu môn trực tràng
Phương pháp: Chúng tôi hồi cứu 5 năm (2001- 2005) trong điều trị mở thông đại tàng ở những trẻ dị dạng hậu môn trực tràng dạng cao và trung gian và ghi nhận các biến chứng xảy ra sau khi làm hậu môn tạm (từ lúc mở cho đến khi đóng hậu môn tạm)
Kết quả: 64 trẻ trong 182 trường hợp di dạng hậu môn trực tràng có biến chứng bao gồm 52 trai, 12 gái Vị trí của đại tràng ở đại tràng sigma 171, đại tràng xuống 3, đại tràng ngang 8 105 trường hợp làm hậu môn tạm kiểu quai, còn lại 77 trường hợp cắt rời 2 đầu Trọng lượng trung bình 2,65 kg (nhỏ nhất 1,9, lớn nhất 3,4) Tuổi ở thời điểm làm hậu môn tạm là 2,3 ngày Các biến chứng bao gồm: Sa
19, tắc ruột 8, xoắn ruột 2, hoại tử hậu môn tạm 5, u phân 15, tụt 6
Kết luận: Mở thông đại tràng trong dị dạng hậu môn trực tràng không nên xem là một phẫu thuật đơn giản Trong nghiên cứu của chúng tôi tần xuất biến chứng còn cao
ABSTRACT
Trang 2Introduction: The aim of this study was to characterize the type and incidence of complications related to colostomy formation newborn with anorectal malformations
Methods: We review a 5-year (2001- 2005) experience of our department in the management of neonates with high and intermediate anorectal anomalies who required colostomy at birth We reported the complications occurred after colostomy formation (from colostomy to closed colostomy)
Results: There were 182 neonates with anorectal malformations of whom,
64 (52 boys and 12 girls) were included in the study The site of colostomy was sigmoid colon (n= 171), descending colon (n=3), transverse colon (n=8) 105 colostomies were loop and the remaining 77 were divided The median birth weight was 2.65 kg (range 1,9 to 3,4) The age at colostomy formation was 2,3 days The complications included prolapse in 19 , intestinal obtruction in 8, volvulus in 2, necrosis of stoma in 5, distal colon fecaloma in 15, retractions in 6
Conclusions: Formation of colostomy for anorectal malformations should not be considered a minor procedure In our study the incidence of complications after colostomy is high
MỞ ĐẦU
Trang 3Dị dạng hậu môn trực tràng là chỉ định chiếm tỉ lệ nhiều nhất để mở thông đại tràng ra da ở lứa tuổi sơ sinh Đây là phẫu thuật tạm thời nhằm mục đích tháo phân, giảm bớt áp lực đường tiêu hoá, đồng thời giảm nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu trong trường hợp có rò trực tràng- niệu đạo hoặc bàng quang trước khi phẫu thuật triệt để Có nhiều phương pháp mở thông đại tràng ra da, nhưng đa số các phẫu thuật viên nhi ưa chuộng cắt đôi chổ mở thông đại tràng (divided colostomy), đặc biệt với bất sản hậu môn trực tràng, hoặc bất sản hậu môn có rò, tồn tại ổ nhớp bởi vì nguy cơ nhiễm trùng và sa niêm mạc hậu môn tạm Tuy nhiên, vẫn còn nhiều phẫu thuật viên còn làm hậu môn tạm kiểu quai (loop colostomy) với nhiều biến chứng gây khó khăn không nhỏ khi tạo hình hậu môn trực tràng (anorectoplasty) Mục tiêu bài báo cáo nầy nhằm nêu ra những tỉ lệ và những loại biến chứng liên quan đến thực hiện mở thông đại tràng ra da ở lứa tuổi
sơ sinh trong dị dạng hậu môn trực tràng
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chúng tôi hồi cứu 182 trường hợp dị dạng hậu môn trực tràng nhập viện tại khoa Ngoại BV Nhi Đồng 1 từ năm 2001 – 2005 đã được thực hiện mở thông đại tràng tạm thời Chúng tôi nghi nhận 64 trường hợp có biến chứng sớm và muộn, qua đó phân tích dựa vào tuổi và trọng lượng lúc mổ, loại dị dạng hậu môn trực tràng dựa vào bảng phân loại của Wingspread, dị tật phối hợp, phương pháp mở thông đại tràng, vị trí đại tràng, biến chứng sau mổ
KẾT QUẢ
Trang 4Tuổi thai trung bình là 35 tuần (thấp nhất là 32, cao nhất là 40) Trọng lượng sau sinh 6,5 kg (thấp nhất 1,9, cao nhất 3,4) Thời gian từ lúc mới sinh đến lúc làm hậu môn tạm là 2,3 ngày Chúng tôi ghi nhận có 52 cháu trai (bất sản hậu môn không dò 7, bất sản hậu môn có dò 18, bất sản hậu môn trực tràng không dò
11, bất sản hậu môn trực tràng có dò 16), 12 gái (bất sản hậu môn trực tràng không
dò 1, bất sản hậu môn trực tràng có dò 8, bất sản hậu môn có dò 3) 105 trường hợp làm hậu môn tạm kiểu quai (loop colostomy ) vị trí chủ yếu ở đại tràng sigmoid (bảng 1) hậu môn tạm 2 đầu tách rời 177 trường hợp
Bảng 1: Vị trí và kiểu làm hậu môn tạm
Vị trí hậu môn tạm
Kiểu hậu môn tạm
Quai (n = 190)
Tách rời (n = 77)
Đại tràng sigma
Đại tràng xuống
Đại tràng ngang
Trang 599
2
4
72
1
4
Bảng 2: Phân loại biến chứng xảy ra liên quan đến 2 đầu hậu môn tạm Biến chứng
Kiểu hậu môn tạm
Quai (n = 56)
Tách rời (n = 8)
Sa
Tắc ruột
Xoắn ruột
Họai tử đầu hậu môn tạm
Trang 6U phân phía trước hậu môn tạm Tụt hậu môn tạm
18
8
2
15
6
1
5
Tổng cộng
49
Trang 76
Ghi chú: có 3 bệnh nhân nhiều hơn một biến chứng
BÀN LUẬN
Mở thông đại tràng thường thực hiện ở tuổi sơ sinh trong điều trị dị dạng hậu môn trực tràng ở bé trai và bé gái ngoại trừ ở dạng thấp có rò ra tầng sinh môn với mục đích:
- Tháo phân, giảm áp lực đường tiêu hoá đặc biệt là ở đại tràng
- Giảm bớt nguy cơ nhiễm trùng tiểu ở bé trai trong những trường hợp có rò trực tràng- niệu đạo
- Cho phép xác định tốt hơn phương diện X quang về vấn đề phân loại dị dạng hậu môn trực tràng trong thời gian chờ đợi phẫu thuật triệt để
- Bảo vệ vùng bên dưới hậu môn tạm khi phẫu thuật triệt để (tạo hình hậu môn trực tràng) được thực hiện
Có nhiều biến chứng xảy ra sau khi làm hậu môn tạm được thông báo qua nhiều y văn Theo Weber và cộng sự các biến chứng xảy ra là: Sa hậu môn tạm, hâm đỏ da xung quanh hậu môn tạm, tắc ruột, loét và chảy máu miệng hâu môn tạm Tần xuất những biến chứng thay đổi từ 28 đến 74% Trong lô nghiên cứu của chúng tôi tỉ lệ biến chứng chiếm khoảng 64/ 182
Trang 8Tuy nhiên tỉ lệ biến chứng nầy còn cao hơn nữa nếu chúng tôi xác định nhiễm trùng tiểu trong những trường hợp ứ đọng phân tạo thành u phân ở những
bé trai có dò trực tràng tiềt niệu do hậu môn tạm tách rời không hoàn toàn
Có nhiều thảo luận về vị trí đại tràng và kiểu làm hậu môn tạm trong điều trị bước đầu dị dạng hậu môn trực tràng Theo Wilkins và Pena cũng như các tác giả khác, khuyến cáo nên làm hậu môn tạm kiểu tách rời hoàn toàn 2 đầu (divided colostomy) ở khúc nối đại tràng xuống và đại tràng sigma bởi vì có những thuận lợi sau:
- Khẩu kính nhỏ Vì thế có khả năng khống chế làm giảm khuynh hướng sa hậu môn tạm
- Loại hẳn sự tiếp xúc phân với đầu xa hậu môn tạm
- Đoạn đại tràng bên dưới hậu môn tạm đủ chiều dài nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện tạo hình hận môn trực tràng mà miệng nối không căng
- Làm giảm nguy cơ nhiễm trùng tiểu
Trong lô nghiên cứu chúng tôi, đa số vị trí làm hậu môn tạm ở đại tràng sigma theo kiểu quai, vì thế chưa đủ đánh giá chính xác biến chứng giữa các vị trí cũng như kiểu mở đại tràng Có 5 trường hợp hoại tử đầu hậu môn tạmtừ nhẹ (không cần phải can thiệp phẫu thuật lại 3/ 5 trường hợp) đến nặng (phải can thiệp
Trang 9lại 2/ 5 trường hợp ) xảy ra sau khi làm hậu môn tạm theo kiểu tách rời 2 đầu Nguyên nhân của biến chứng nầy theo chúng tôi nhận định:
- Thiếu kinh nghiệm trong việc chọn mạch máu nuôi hoặc
- Bờ mạc treo được cố định quá chặt vào thành bụng
KẾT LUẬN
Mở thông đại tràng trong dị dạng hậu môn trực tràng không nên xem là một phẫu thuật đơn giản Trong nghiên cứu của chúng tôi tần xuất biến chứng còn cao