[Triết Học] Học Thuyết Chủ Nghĩa Karl Marx - Marx Engels tập 32 phần 7 docx

Sự việc đơn giản là như thế này, – nhưng điều đó nói riêng giữa chúng ta với nhau thôi, – một mặt, tôi đã thảo luận việc ấy với gia đình tôi, mặt khác, Ăng-ghen không báo cho tôi biết,

1374 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1375

Về Doóc-gơ, thì không cần có thêm biện pháp gì nữa Thư của

tôi gửi Gie-xép đã giải thích tính chất tạm thời của thư uỷ nhiệm

toàn quyền

Thẻ hội viên đã phân phát hết, cần in thẻ mới Líp-nếch quá ư

sốt sắng với chủ nghĩa yêu nước Nam Đức Ngoài ra, anh ta không

nên đăng những điều ngu xuẩn về “Nhà nước và xã hội”1, đó là sự

đối lập trực diện với quan điểm của chúng ta

Xin chào Rất rất vội

C Mác của ngài

Tiện thể nói thêm, ngài có biết Đi-xơ-ghen không? Hiện nay

anh ta từ Pê-téc-bua trở về tỉnh Ranh, để khai trương ở đây một

xưởng thuộc da nhỏ Đó là một trong những công nhân tài ba nhất

mà tôi biết Tôi biết qua thư từ, chứ chưa gặp mặt

Hiện giờ ở Xanh-Pê-téc-bua đang xuất bản bản dịch tiếng Nga

cuốn sách của tôi178 Song, có thể tôi đã cho các ngài biết việc này

rồi chăng?

[Phụ lục]

[Luân Đôn], 13 tháng Mười 1868,

256, High Holborn, W.C

Ngày 13 tháng Mười 1868, Tổng Hội đồng Hội liên hiệp công

nhân quốc tế đã bổ nhiệm ngài A Phô-gtơ (chi bộ người Đức ở Mỹ)

làm bí thư – thông tấn của Hội liên hiệp công nhân quốc tế trong

-

1  Xem tập này, tr 241-244

các năm 1868-1869

Theo sự ủy nhiệm của Tổng Hội đồng

Các Mác

Bí thư về nước Đức

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga

trong C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn

Thưa Ngài!

Tôi đã gửi thư cho công ty xuất bản sách Phran-cơ để nhận

số tiền phải trả cho tôi; ông chủ mới, ngài Phi-ve-gơ, đã giới

thiệu tôi với Ngài như là người thừa kế của ngài Phran-cơ1 Xin

Ngài hãy chuyển cho ngài Pôn La-phác-gơ, người cầm thư này,

số tiền thu được từ việc bán cuốn sách nhỏ của tôi “Sự khốn

-

-1  Xem tập này, tr 245-246

1378 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1379

cùng của triết học v.v.”, chống lại ngài Pru-đông, tính đến lúc ngài

Phran-cơ hoặc công ty của ngài Phran-cơ ngừng hoạt động

Tôi vinh hạnh gửi đến Ngài lời chào

Các Mác

Gửi ngài Ba-xô, 58 rue de Bondy, Paris

Công bố lần đầu In theo bản viết tay

Nguyên văn là tiếng Pháp

28 Mác gửi héc-man i-ung

ở Luân Đôn

Luân Đôn, 14 tháng Mười một 1868

I-ung thân mến!

Trước khi Ngài đi Bruy-xen, tôi trao cho Ngài bản thông tri

bí mật của “Liên bang châu Âu” (bản của Xtếp-ni), trong đó nói về

sự cần thiết cần có hành động chung với Hội liên hiệp công

nhân quốc tế5 19 Vì rằng Gu-xtáp Phô-gtơ, nói cách khác là

tờ báo của ông ta, hiện đang hùng hổ phản đối chúng ta, cho

nên mong Ngài gửi trả cho tôi văn kiện này, tôi sử dụng nó trên tờ

báo của Líp-nếch1 để chống lại G Phô-gtơ

Cớ sao hai số báo vừa qua của tờ “Bee–Hive” không nói một lời

nào về các nghị quyết của đại hội Giơ-ne-vơ và đại hội Bruy-xen238

Xin gửi lời chào đến Ngài và gia đình Ngài

ở Han-nô-vơ

Luân Đôn, 5 tháng Chạp 1868

Cu-ghen-man thân mến!

Ngài có địa chỉ của Đi-xơ-ghen không? Cách đây khá lâu anh

ta có gửi cho tôi những đoạn trích trong bản thảo về “năng lực

-2 G Đi-xơ-ghen Thực chất của hoạt động của bộ não con người

1382 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1383

hay trùng lặp, nó chứa đựng nhiều điểm lỗi lạc và với tính cách

sản phẩm của tư duy độc lập của một công nhân, và nó thậm chí

gây nên sự ngạc nhiên đáng kính Tôi không trả lời ngay khi đọc

xong cuốn sách đó, vì rằng tôi muốn biết nhận xét của Ăng-ghen1

Do vậy tôi đã gửi bản thảo cho Ăng-ghen Qua khá nhiều thời gian

tôi mới nhận lại được bản thảo ấy Còn hiện nay tôi không thể tìm

ra bức thư của Đi-xơ-ghen có ghi địa chỉ mới của ông ấy Trong bức

thư cuối gửi từ Pê-téc-bua, ông ấy viết rằng sẽ trở về Ranh và thu

xếp việc làm ở đấy Ngài có nhận được địa chỉ của ông ấy không?

Nếu nhận được thì xin hãy sớm gửi cho tôi Lương tâm (không bao

giờ ta có thể hoàn toàn thoát được cái đó) đang cắn rứt tôi, vì rằng

đã lâu như thế mà tôi chưa trả lời Đi-xơ-ghen Ngài cũng đã hứa

với tôi cho biết điều gì đó về cá nhân ông ấy

Tôi đã nhận được những bài giảng của Buy-snơ về học thuyết

Đác-uyn Đây đích thị là “nhà viết sách”; có thể do đó mà ông

ta mang cái họ “Buy-snơ”2 Những lời ba hoa hời hợt về lịch

sử của chủ nghĩa duy vật rõ ràng là đã được ông ta sao chép

của Lăng-gơ3 Điều quả thực ngạc nhiên là nhân vật nhóc con

ấy đã xem thường chẳng hạn A-ri-xtốt, nhà khoa học tự nhiên

không thuộc vào hạng như Buy-snơ Người ta thấy ông ta rất

ngây thơ khi nói về Ca-ba-nít: “Tưởng chừng như người ta nghe

-

1  Xem tập này, tr 230-231, 232-233, 256-259

2  Trong nguyên bản có sự chơi chữ dựa trên sự đồng âm của từ

Buchmacher , nghĩa là người viết sách , người biên tập và từ B ỹchner, tên

gọi một dòng họ

3 Ph Lăng-gơ Lịch sử chủ nghĩa duy vật và phê phán ý nghĩa của nó trong

thời đại hiện nay

thấy hầu như là Các Phô-gtơ nói”520 Tuồng như thể Ca-ba-nít

đã sao chép của Phô-gtơ!

Từ lâu tôi đã hứa viết cho Ngài đôi lời về chi bộ Pháp120 Chi bộ

của bọn vô công rồi nghề ấy gồm một nửa hoặc hai phần ba là bọn

được gái bao và bọn vô lại tương tự; tất cả bọn họ – sau khi người

của chúng tôi rút ra khỏi chi bộ ấy – đều là những hiệp sĩ cách

mạng đầu lưỡi, hành thích (đương nhiên là từ “khoảng cách an

toàn”) các hoàng đế và quốc vương, đặc biệt là Lu-i –

Na-pô-lê-ông Trước mắt họ, đương nhiên chúng ta là bọn phản động, và họ

đã soạn ra một bản cáo trạng hợp thức chống lại chúng ta và trên

thực tế đã đưa ra xem xét tại đại hội Bruy-xen – trong những

phiên họp kín Sự hằn học của bọn bịp bợm ấy được tăng cường vì

chúng bị Phê-lích-xơ Pi-a xỏ mũi Kẻ không gặp may này, nhà viết

kịch thông tục hạng tư này của Pháp đã tham gia cuộc cách mạng

năm 1848 chỉ với tư cách “toast – master” (như người Anh gọi

những kẻ được thuê để làm việc nâng cốc chúc mừng trong những

bữa tiệc long trọng hoặc để duy trì trình tự nâng cốc chúc mừng)

Hắn quả thực là kẻ điên rồ mắc chứng “hò hét thì thầm” và sắm

vai kẻ âm mưu nguy hiểm Nhờ cái băng đảng ấy, Pi-a muốn biến

Hội liên hiệp công nhân quốc tế thành cái đuôi của mình Điều đặc

biệt quan trọng đối với hắn là làm mất thanh danh của chúng ta

Tại một cuộc mít-tinh công khai, mà chi bộ Pháp làm rùm beng và

thông báo trên các tranh áp phích dán trên tường coi đó như là

cuộc mít-tinh của Hội liên hiệp công nhân quốc tế, Lu-i

Na-pô-lê-ông, cũng tức là Ba-đanh-ghê1 đã bị chính thức tuyên án tử hình,

còn việc thi hành bản án thì đương nhiên giao phó cho các nhân

vật như Bru-tút2 mà mọi người ở Pa-ri đều không biết Vì rằng

-

1  biệt danh của Na-pô-lê-ông III (được gọi theo tên của người thợ xây mà ông

ta mượn quần áo để mặc khi trốn khỏi nhà tù năm 1846)

2  Xem tập này, tr 156

báo chí Anh không chú ý gì đến trò hề ấy, cho nên chúng tôi cũng lờ

1386 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1387

tịt đi Nhưng một thành viên của băng ấy, một kẻ tên là Vê-di-ni-e

nào đó, một tác gia chuyên nghề bắt bí, đã tường thuật dài dòng

toàn bộ việc làm nhơ nhuốc ấy trên tờ báo Bỉ “La Cigale” Tờ báo

này mạo xưng là cơ quan ngôn luận của Quốc tế và thuộc loại báo

“hài hước” mà chắc là ở châu Âu không có một tờ báo nào giống nó

Thực ra, trên tờ báo ấy không có cái gì là hài hước cả, ngoài tính

nghiêm túc của nó Từ tờ “Cigale”, câu chuyện được đăng lại trên

tờ “Pays, Journal de l’Empire” Đương nhiên, nó là món béo bở đối

với Pôn đờ Cát-xa-nhắc Bây giờ chúng tôi, tức Tổng Hội đồng, cho

đăng trên tờ “Cigale” bản tuyên bố chính thức gồm sáu dòng nói

rằng Ph Pi-a không có quan hệ gì với Quốc tế, thậm chí không

phải là hội viên1 của Quốc tế Hinc illae irae2 Cuộc chiến tranh

đó giữa chuột và ếch3 kết thúc bằng việc chi bộ Pháp tức giận rời

bỏ chúng tôi và hiện nay đang hoạt động độc lập dưới sự bảo trợ

của Pi-a Họ đã sáng lập ở đây, ở Luân Đôn – với tính cách một cơ

cấu yểm trợ, cái gọi là Hội liên hiệp cổ động Đức gồm có một tá

rưỡi hội viên, đứng đầu là Vê-bơ4, một thợ đồng hồ dở người, một

người Phran-xơ già lưu vong Thôi, bây giờ thì Ngài đã được biết

tất cả những gì có thể thông báo về sự kiện long trọng, vĩ đại và

quan trọng ấy Còn một điều nữa Chúng tôi lấy làm hài lòng là

Blăng-ki, thông qua một người bạn của mình, đã chế giễu Pi-a –

cũng trên tờ “Cigale” – đến mức cùng cực và đặt hắn ta trước một

-

1 C Mác Nghị quyết của Tổng Hội đồng về bài phát biểu của Ph Pi-a

2  Đó là nguồn gốc sinh ra sự tức giận này (nhại câu nói trong tác phẩm của

Pu-bli-út Tê-ren-xi-út Cô gái người đảo An-đrô-xơ , hồi I, cảnh một)

3  Chiến tranh giữa chuột và ếch ( Ba-tra-hô-mi - ô-ma-ki-a ) bài thơ hài

hước cổ Hy Lạp không rõ tác giả, nhại lại thiên sử thi của Hô-me

4  Xem tập này, tr 255-256, 260-261

sự lựa chọn: hoặc Pi-a là kẻ mắc chứng điên, hoặc Pi-a là tay sai

của cảnh sát521

Tối hôm qua tôi đã nhận được thư của Svai-xơ, qua đó thấy

rằng ông ta lại ngồi tù, và sự bùng nổ của nội chiến – chiến tranh

giữa ông ta và V Líp-nếch – là không tránh khỏi Tôi phải nói

rằng Svai-xơ đã đúng trong một điểm, tức là nói rằng Líp-nếch là

kẻ vô tích sự Tờ báo của ông ta1 quả là thảm hại Làm thế nào mà

một người đã được tôi dạy bằng miệng mười lăm năm dòng (ông ta

bao giờ cũng quá lười đọc sách) lại có thể đăng chẳng hạn một cái

gì như “xã hội và nhà nước”, một tác phẩm trong đó “cái xã hội”

(cũng là một phạm trù tuyệt vời!) được giải thích là cái thứ yếu,

còn “cái chính trị” được giải thích là cái cơ bản2 Nếu như

Líp-nếch không phải là người Nam Đức và nếu như xem ra từ xa xưa

ông ta đã lẫn lộn tôi với người xếp cũ của mình, với Gu-xtáp

Xtơ-ru-vơ “cao thượng”, thì điều đó không sao hiểu được

La-phác-gơ và vợ đã ở Pa-ri hai tháng nay rồi Nhưng ở đó

người ta không muốn thừa nhận học vị y học mà anh ta nhận được

ở Luân Đôn, và người ta đòi hỏi anh ta lại phải trải qua năm môn

thi nữa ở “Pa-ri”!

Tình hình “kinh tế” (chứ không phải kinh tế – chính trị) của

tôi, nhờ một hiệp nghị, mà sang năm sẽ ở vào trạng thái tạm

được3

Xin gửi những lời cầu chúc tốt lành nhất tới người vợ yêu quý

của Ngài4 và Phren-xơ-khen

1390 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1391

Vợ Ngài có tham gia phong trào giải phóng phụ nữ vĩ đại ở Đức

không? Tôi cho rằng phụ nữ Đức phải bắt đầu từ chỗ thúc đẩy

chồng mình tham gia cuộc đấu tranh giải phóng bản thân

Công bố lần đầu có lược bớt trong tạp chí

Die Neue Zeit , Bd 2, N °12, 1901 1902,

công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong cuốn

Thư của Mác gửi Cu-ghen-man , 1928

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

30 Mác gửi lút-vích Cu-ghen-man

ở Han-nô-vơ

Luân Đôn, 12 tháng Chạp 1868

Bạn thân mến!

Tôi định viết cho Ngài tường tận hơn, nhưng bị cản trở bởi

“công việc” nước ngoài không dự kiến trước được Nhưng mong

rằng điều đó không ngăn cản Ngài lại nhanh chóng cầm bút

Thư của Phruê-in (tôi xin gửi trả thư này với lời cảm ơn) làm

tôi rất thích thú1 ở Đức từ lâu nên xuất hiện những người khác,

Tôi cũng xin gửi trả bức chân dung của Đi-xơ-ghen Tiểu sử

của ông ta hoàn toàn không như tôi tưởng tượng Nhưng luôn

luôn như có gì đó mách bảo tôi rằng ông ta “không phải là công

nhân như ếch-ca-ri-út” Thực ra, loại quan điểm triết học mà

bản thân ông ta tạo ra, đòi hỏi sự yên tĩnh nào đó và sự rảnh rỗi

nhất định, điều mà các công nhân bình thường không có được ở

Niu Oóc tôi có hai công nhân rất tốt: thợ đóng giầy A-phô-gtơ và

kỹ sư hầm mỏ Di-gơ-phrít Mây-ơ; cả hai người này trước đây đã

ở Béc-lin Người công nhân thứ ba có thể đọc bài giảng về cuốn

sách của tôi1, – đó là Lốc-nơ, thợ mộc (một công nhân bình

thường) đã sống khoảng 15 năm ở đây, ở Luân Đôn

Xin hãy nói với bà vợ yêu quý của Ngài rằng tôi chưa bao giờ

“hoài nghi bà” về việc bà phục tùng phu nhân tướng quân điên

rồ2 Vấn đề tôi hỏi chỉ là bông đùa thôi Tuy nhiên, các bà không

thể oán trách Quốc tế, vì rằng Quốc tế đã bầu một bà, bà Lô, làm

uỷ viên của Tổng Hội đồng Nhưng thôi không đùa nữa Bước tiến

lớn trong đại hội vừa qua của “Đồng minh công nhân”279 Mỹ còn có

thể thấy được, ngoài các điểm khác ra, trong việc nó đem lại cho nữ

công nhân sự bình đẳng hoàn toàn, trong khi đó, về mặt này, người

Anh còn mang các quan điểm hẹp hòi nhất định, và nhất là những

người Pháp lịch lãm Bất kỳ một người nào có sự hiểu biết nào đó

về lịch sử, cũng đều biết rằng những cuộc đảo lộn xã hội vĩ đại

không thể nào có được, nếu thiếu chất men phụ nữ Tiến bộ xã hội

có thể được đo chính xác bằng địa vị xã hội của phái đẹp (trong đó

1394 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1395

Về “hiệp nghị” thì đối với tôi không thể nói đến việc đảm nhận

một công việc có thu nhập nào đó trước khi hoàn tất cuốn sách của

tôi Nếu không thì từ lâu tôi đã có thể thoát khỏi mọi khó khăn rồi

Sự việc đơn giản là như thế này, – nhưng điều đó nói riêng giữa

chúng ta với nhau thôi, – một mặt, tôi đã thảo luận việc ấy với gia

đình tôi, mặt khác, Ăng-ghen không báo cho tôi biết, đã thương

lượng với hội viên cùng hãng của mình về khoản thu nhập của bản

thân (vì tháng Sáu này anh ấy rút khỏi công việc kinh doanh) và

đã thoả thuận được những điều kiện xác định có lợi cho tôi Nhờ

vậy mà từ sang năm trở đi tôi sẽ có thể yên tâm làm việc

ở Luân Đôn

1868]

Nơi duy nhất còn có thể kiếm được mấy bản của cuốn sách

“Ngài Phô-gtơ”, là Béc-lin Chí ít trước đây mấy tuần còn có

thể kiếm được ở đó vài bản Tôi đã viết thư về đó và nếu như mua

được sách thì sẽ gửi sách theo địa chỉ 11, Unter den Linđen

Người đày tớ dễ bảo của Ngài

C M.

Nguyên văn là tiếng Anh

Ph Ri-xơ đã mở hãng kinh doanh ở Mít-lơ-đi dưới tên gọi “N

Đuyếc-xtơ Các con” (các con của nhân vật ở Khuên), rồi từ đó ông

ấy đã chuyển đến Xuy-rích Hình như trước kia ông ta làm việc

cho Đuyếc-xtơ, và Đuyếc-xtơ con – mà hồi ấy đã từng có mặt ở

đây – thì đã có những nhận xét rất tốt về ông ta Căn cứ vào

những tin tức ngân hàng từ Gla-rút thì Ri-xơ được cấp khoản tín

-

1  Trong nguyên bản viết nhầm là: 1866

dụng 10000 phrăng

1398 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1399

Ê Buốc-hác-tơ là cháu trai và là con rể của ông Buốc-hác-tơ

thuộc hãng buôn “Buốc-hác-tơ, Crê-nen-xơ và Cty” (trước kia là

thành viên của Công ty “Buốc-hác-tơ, A-đéc-xơ và Cty”), chắc hẳn

em có biết nhân vật này ở đây ông ta đã có một vụ làm ăn và đã

một lần – có thể là đã hai lần – tuyên bố mình bị phá sản, nhưng

qua việc ấy đã không khai thác được sự lợi lộc nào cho mình cả

Nhiều năm trước đây anh đã thỉnh thoảng gặp gỡ ông ta vào

những buổi tối ở quán rượu; từ khi ông ta cưới vợ, anh hầu như

chẳng nhìn thấy ông ta và hoàn toàn không rõ ông ta đã làm gì từ

đó đến nay Nhưng các em cần có người đại diện ở Muyn-sen để

làm gì?

Em hãy nói với mẹ là cho đến nay anh không nhận được bản dự

thảo hợp đồng từ tay G éc-men, – ông ta đổ lỗi cho luật sư1 Thật

ra, toàn bộ thực chất là buộc anh phải kiếm được càng nhiều tiền

càng tốt từ công việc làm ăn, vì lúc ấy anh sẽ nằm trong tay ông ta

Nhưng anh không đến nỗi ngây thơ đến thế

Em hãy làm ơn gửi cho anh, vào tháng Giêng, tài khoản vãng

lai, bởi vì anh muốn thanh toán các khoản nợ ngay khi nào anh

thanh toán xong hoàn toàn với G éc-men Em cũng thông báo

cho anh biết là anh có phải chuyển tiền cho Phun-kê hay cho

bọn em

Nếu như anh chấp nhận việc gây căng thẳng quan hệ với

G éc-men và có thể gặp nguy cơ là chúng ta cắt đứt quan hệ với

ông ta và anh sẽ phải khởi sự một công việc nào khác, thì anh

tin chắc rằng anh sẽ có thể thu thêm được khoảng 750 p.xt

Nhưng anh hoàn toàn không muốn bị trói buộc vào hoạt động

khởi sự công việc làm ăn mới với một thời hạn ngắn hơn thời

hạn ấy

Anh gửi kèm theo đây những tấm ảnh chụp, trong đó em hãy

gửi 2 tấm ảnh đến En-ghen-xkiếc-khen, còn những tấm khác thì

hãy phân phối cho nhau Dĩ nhiên, mẹ phải nhận được mỗi loại

ảnh chụp một tấm

Cho anh gửi lời thăm hỏi nồng nhiệt đến mẹ, vợ em và toàn thể

các em trai, em gái Anh chúc vui vẻ trong dịp lễ

Gửi những lời cầu chúc tốt đẹp nhất

Phri-đrích của em

Công bố lần đầu có lược bớt trong tạp chí

Deutsche Revue , Jg 46, Bd II, 1921;

công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong C

Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản

lần thứ nhất, t XXV, 1934

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

33 Mác gửi héc-man i-ung

thư dài cho Đơ Páp-pơ để dụ dỗ nhân vật ấy vào Liên minh quốc tế

của ông ta Vì vậy, để tránh khả năng sau này xảy ra những điều hiềm khích hoặc những lời than phiền về tình trạng thiếu những

thông tin kịp thời, thì cần khẩn cấp gửi cho Đơ Páp-pơ bản sao

nghị quyết của chúng ta về Liên minh1 Tất nhiên, Ngài cần phải lập tức thông báo cho ông ấy biết rằng do tình hình hiện nay ở Thuỵ Sĩ và để tránh mọi ấn tượng bề ngoài về tình trạng phân liệt,

chúng tôi không muốn công bố bản nghị quyết, mà chỉ hạn chế

bằng cách thông báo riêng về nội dung của bản nghị quyết ấy cho các hội đồng trung ương hữu quan của các nước

Xin Ngài đừng quên kịp thời mời A-plơ-gác522 đến dự cuộc họp

vào thứ bảy Có lẽ cũng sẽ tốt nếu gửi lời mời đến ốt-gie-rơ

C M của Ngài

Công bố lần đầu trong cuốn sách: Jaeckh,

G Die Internationale", Leipzig, 1904

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

-

-1 C Mác Hội liên hiệp công nhân quốc tế và Liên minh dân chủ xã hội chủ

nghĩa

2096 Ăng-gh en gửi ê-min blăng-cơ, 4 th áng Hai 1869 2097

Tôi vừa nhận được mẹ báo tin buồn cho biết Ma-ri-a

Bác-ten-xơ thân yêu của chúng ta đã mất vì bệnh sốt phát ban, mất vào

tối thứ hai Tin này như sét đánh và làm cho tôi bị chấn động

đến tận đáy lòng Tôi biết cháu ấy, cũng như tất cả các con của

cậu, từ lúc nó còn thơ, và tôi gần gũi với nó hơn tất cả các đứa

con những anh chị em khác của tôi, do vậy tình cảm gắn bó của

tôi với nó thật rõ nét hơn và nồng nhiệt hơn; lần cuối cùng tôi

được nhìn thấy cháu trong buổi hôn lễ của cháu, lúc đó nó tỏ

ra đặc biệt hạnh phúc và đó là lúc trước mặt cháu mở ra cả

một loạt những năm hạnh phúc ở phía trước; nhưng giờ đây tất

cả những điều đó đã chấm dứt! Tôi biết tâm trạng chú và

Ma-ri-a

lúc này như thế nào, cũng như tâm trạng đau khổ biết nhường nào

của Rô-bớc1 tội nghiệp cùng hai đứa con bé bỏng của mình! Đã

hơn hai mươi năm nay chú và Ma-ri-a hưởng hạnh phúc Cô chú

rất ít phải nếm trải mặt đau thương của cuộc đời, do vậy, cú sốc ấy

như sét đánh giữa ban ngày, tất phải gây cho cô chú tâm trạng

đau khổ đặc biệt nặng nề Trong những trường hợp như vậy không

một lời an ủi nào giúp ích được – cần phải khóc lên như đứa trẻ,

cho đến khi thời gian hàn gắn vết thương Tôi viết thư cho chú

không phải để an ủi, mà chỉ là vì tôi biết rằng con người cảm thấy

dễ chịu biết bao khi có được sự thông cảm quan tâm của những

người mà người đó có quyền mong đợi sự quan tâm ấy ở họ Cô chú

hãy tin rằng sự quan tâm và thông cảm này của anh dành cho cô

chú là từ đáy lòng

Nhờ chú chuyển lời thăm nồng nhiệt của anh tới Ma-ri-a, tới

Rô-bớc tội nghiệp và đến tất cả các con của chú

Người anh thành tâm của chú

Phri-đrích

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga

trong C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn

tập, xuất bản lần thứ nhất, t XXVI,

2100 Mác gửi lút-vích Cu-ghen-man, 11 tháng hai 1869 Mác gửi lút-vích Cu-gh en-man, 11 tháng hai 1869 2101

35 Mác gửi lút-vích Cu-ghen-man

ở Han-nô-vơ

Luân Đôn, 11 tháng Hai 1869

Bạn thân mến!

Lá thư này bị trì hoãn là do hai nguyên nhân Thứ nhất, vì ở

đây gặp phải thời tiết sương mù chết tiệt – chẳng có gì, ngoài

sương mù! – gần như bốn tuần lễ liền tôi bị ốm vì bệnh cúm ác tính

lạ thường Thứ hai, những tấm ảnh gửi kèm ở đây đã được tôi đặt

hàng ít ra cũng 7 tuần trước, nhưng vẫn tại cái thời tiết sương mù

u tối ấy cho nên chỉ mãi hoàn toàn vừa mới đây mới rửa được ảnh

từ phim ra

Bức thư gửi kèm theo đây của A Ru-gơ1 là do người bạn của

tôi là Stơ-rôn ở Brát-phoóc nhận được từ tay một thương gia trong

số các bạn bè là thương gia của ông ấy Hiển nhiên, Ru-gơ đã

không thể chống lại được “sự phủ định cái phủ định” Ngài phải trả

lại ngay lá thư này cho tôi, bởi vì Stơ-rôn sẽ phải một lần nữa

chuyển thư ấy cho người nhận

Người thủ quỹ ở đây của Tổng Hội đồng của chúng tôi Cau-en

Xtếp-ni là một người rất giàu có và có tiếng tăm, nhưng là người

hoàn toàn trung thành với sự nghiệp công nhân, tuy rằng điều

đó được thể hiện dưới một hình thức đôi chút kỳ lạ, – ông ấy

báo (Đức) nói về vấn đề công nhân và về chủ nghĩa xã hội Đáp lại,

người bạn ấy đã gửi cho ông ấy một bản tổng thuật (viết), do tiến sĩ

Hen-đơ soạn, ông này là giáo sư giảng môn kinh tế chính trị ở Bon

Những ý kiến nhận xét của ông ta nói lên tầm hiểu biết hết sức

hạn chế của những ông quan học giả ấy Về tôi và về Ăng-ghen thì

ông ấy (Hen-đơ) viết trong đó như sau:

Cuốn Ăng-ghen Tình cảnh giai cấp lao động v.v là tác phẩm ưu tú trong

sách báo xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa ở Đức Các Mác có mối quan hệ

chặt chẽ với Ăng-ghen Ông là tác giả của tác phẩm khoa học nhất, uyên thâm nhất

trong lĩnh vực chủ nghĩa xã hội, đó là bộ sách Tư bản và v.v Tuy bộ sách này

xuất hiện hoàn toàn mới gần đây thôi, song nó vẫn chỉ là dư âm (!) của phong

trào ở ngưỡng cửa năm 1848 Vì vậy tôi nhắc đến bộ sách ấy ở đây bên cạnh cuốn

sách của Ăng-ghen Tác phẩm này cũng còn rất hay (!) đối với cả thời đại ngày

nay, bởi vì (!!) dựa vào tác phẩm ấy người ta có thể nghiên cứu để biết xem

Lát-xan đã khai thác từ đâu ra những tư tưởng cơ bản của mình

Điều đó làm cho Ngài thích thú nhường nào!

Có một phó giáo sư về môn kinh tế chính trị thuộc một trường

đại học Đức đã viết thư cho tôi nói rằng cuốn sách của tôi đã hoàn

toàn thuyết phục được ông ta, nhưng… nhưng hoàn cảnh của ông

ta buộc ông ta, “cũng như những đồng nghiệp khác”, không được

phép bày tỏ chính kiến của mình

Một mặt là sự hèn nhát của những ông quan khoa bảng ấy, và

mặt khác là âm mưu thầm lặng của giới báo chí tư sản và phản

động, đã gây cho tôi nhiều tai hại Mai-xnơ viết thư cho tôi biết là

số tiền thu được nhờ bán cuốn sách ấy trong kỳ hội chợ mùa thu

thật là rất ít ỏi Để bù đắp tất cả các khoản chi phí vẫn còn thiếu

hơn 200 ta-le Ông ấy còn tuyên bố rằng nếu như ở một số thành

phố lớn, như Béc-lin v.v., người ta làm ít ra được một nửa những

điều mà Cu-ghen-man đã làm ở Han-nô-vơ thì chúng tôi lẽ ra đã

có thể tái bản cuốn sách đó rồi

Ngày 1 tháng Giêng tôi đã trở thành người ông – một cậu

2104 Mác gửi PÔN Và LAU-RA LA-PHáC-GƠ, 15 tháng h ai 1869 Mác gửi PÔ N Và LAU-RA LA-PH áC-GƠ, 15 tháng hai 1869 2105

bé tý hon1 đã trở thành món quà năm mới Cuốn cùng thì

La-phác-gơ cũng đã đạt được điều mong đợi là người ta đã để cho

anh ấy thoát khỏi 3 cuộc thi, và giờ đây anh ấy chỉ còn phải trải

qua hai kỳ thi ở Pháp mà thôi

Cho tôi gửi những lời cầu chúc tốt đẹp nhất đến phu nhân đáng

quý mến của Ngài và đến Phren-xơ-khen

Các Mác của Ngài

Hình chữ thập trên bức ảnh chụp con gái cả của tôi Gien-ni, là

huy hiệu chữ thập biểu tượng của cuộc khởi nghĩa ở Ba Lan năm

1864234

Công bố lần đầu có lược bớt trên tạp chí

Die Neue Zeit , Bd 2, số 12, 1901 1902,

công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong

cuốn sách: Những bức thư của Mác gửi

Các con đều biết ý kiến của Phan-xtáp nói về người già – tất cả

những người già đều táo tợn1 Vì vậy các con sẽ không ngạc nhiên

khi thấy rằng bố sẽ bỏ qua một sự thật cố hữu như sự im lặng kéo

dài của bố Bố đi thẳng vào medias res2 và quay lưng với những

lỗi lầm trong quá khứ

Trước hết bố phải nói thẳng với các con rằng, bố rất lo ngại về

tình hình sức khoẻ của Lau-ra Bố không biết nguyên nhân của

tình trạng ẩn giật kéo dài của Lau-ra Nó không ra mắt với bạn bè

của bố, như: Đuy-pông; và điều đó tăng thêm sự lo lắng của bố

Ngay khi nào tình hình cho phép, như đã biết, bố sẽ đến ngay với

các con với mục đích duy nhất – ngắm đứa con của bố Sau khi

cuốn “Ngày 18 tháng Sương mù của Lu-i Bô-na-pác-tơ” được xuất

bản, vị tất bố sẽ có được sự an toàn hoàn toàn ở Pa-ri Trong các lá

thư của các con xin đừng có những lời ám chỉ nào về ý định bí mật

của bố

Bố rất cảm ơn cậu bé Phu-stơ-ra bé bỏng đã cố gắng hết sức

cho ông ngoại nắm rõ tình hình sách báo ngày nay Cuốn sách

của Véc-mô-ren3 làm bố rất say mê Nhìn chung bố đồng ý với sự

đánh giá của ông ta về những nhân vật mà trong năm 1848 đã

đóng vai trò không được dành cho họ qua con đường đào thải

tự nhiên Một số nhân vật được ông ta quá coi trọng, tỉ như

Ô-đi-lông Ba-rô, đây là một nhân vật nhỏ nhen hợm hĩnh Ông

ta không có được sự hiểu biết về những sắc thái tinh tế ở bên

trong cái giai cấp, mà những con người ấy đã từng làm đại diện

một cách ít nhiều vô ý thức – như điều này đã xảy ra với Lơ-đruy

-

1 Sếch-xpia Vua Hen-rích IV Phần II, hồi III, cảnh 2

2 thực chất của vấn đề (Hô-ra-xi-út Khoa học về thi ca )

3 Ô Véc-mô-ren Các nhà hoạt động của năm 1848

– Rô-lanh – là những con người nhất thời chứ tuyệt nhiên không

2108 Mác gửi PÔN Và LAU-RA LA-PHáC-GƠ, 15 tháng h ai 1869 Mác gửi PÔ N Và LAU-RA LA-PH áC-GƠ, 15 tháng hai 1869 2109

phải là những nhân vật thiên hựu1 Có một vài điểm không đạt: ví

dụ, ông ta thường xuyên mưu toan biện hộ – và phải nói rằng bằng

một cách thức khá khôn khéo – sự pha trộn kỳ lạ ấy giữa những

yếu tố phiêu lưu, không tưởng và phê phán Bố có ý muốn nói đến

Ê Gi-rác-đanh Nói về việc ông ta phê phán không phải các nhà

hoạt động riêng lẻ, mà là những hành động của họ thì ông ta luôn

luôn bộc lộ sự ngu dốt thuần tuý và sự kiêu ngạo kiểu Pru-đông

Về khía cạnh người công nhân – hoạ sĩ thì bố phải nói rằng

ông ta không hợp với thị hiếu của bố Điều duy nhất mà bố thích

là chân dung Blăng-ki Bố đã gửi nó cho Bi-dơ-li để chữa chạy

cho Bi-dơ-li hết cái định kiến kỳ cục của ông ta rút ra từ cuốn

sách của Đa-ni-en Xtéc-nơ2 – một con mụ lẳng lơ Khi dùng

bữa trưa ở chỗ bố mẹ, ông ta đã hỏi bố một cách ngây ngô rằng

Blăng-ki liệu có phải là một trong số những nhân vật không

đáng kính trọng thuộc loại như Brê-đlau, hay không Bố đã

không thể nhịn cười thầm trước sự đánh giá như thế về nhà hoạt

động cách mạng thật sự theo tinh thần của Giôn Bun Bố hỏi lại

ông ta rằng phải chăng nhân vật Ca-ti-li-na523 của ông ta là con

người “đáng kính trọng”

Trên tờ “Peuple”524 điều làm cho bố thích thú nhất là những

nhà khoa học theo chủ nghĩa Pru-đông ấy đã buộc phải đóng vai

trò là những trước tác gia – đóng vai trò mà họ đã từng khinh

bỉ một cách sâu sắc đến thế, và tuy vậy vai trò ấy lại là vai trò

-

1  Sự chơi chữ dựa trên sự đồng âm của các từ provisional lâm thời

(ám chỉ Lơ-đruy Rô-lanh và các thành viên khác trong chính phủ lâm thời của

Cộng hoà Pháp năm 1848) và providential thiên hựu

2 Đ Xtéc Lịch sử cuộc cách mạng năm 1848

duy nhất và đích thực của họ, là công việc duy nhất thích hợp với

họ Đó là bằng chứng tuyệt vời về sự trớ trêu của lịch sử!

Về câu chuyện sinh động của Pôn kể về những chuyện phiêu lưu của Pôn với cô Roay-ê525, thì câu chuyện ấy đã làm cho Ăng-ghen và bố, con người khiêm tốn này, lấy làm thích thú Bố không hề ngạc nhiên trước sự thất bại của Pôn Chắc chắn Pôn còn nhớ rằng sau khi đọc xong phần lời tựa của cô ta viết cho cuốn sách của Đác-uyn, bố đã nói ngay với Pôn là cô ta là đại diện của giai cấp tư sản Cuộc đấu tranh sinh tồn trong xã hội Anh – cuộc cạnh tranh rộng khắp, bellum, omnium contra omnes526 – đã đưa Đác-uyn đến chỗ phát hiện ra cuộc cạnh tranh khốc liệt để tồn tại, như là quy luật cơ bản của thế giới

“động vật” và thực vật Trái lại, học thuyết Đác-uyn1 lại coi đây

là luận cứ có ý nghĩa quyết định để chứng minh rằng xã hội loài người sẽ không khi nào thoát khỏi trạng thái thú vật của mình

Về tác phẩm “Sự khốn cùng của triết học” thì quả thật không biết bố còn có thể làm gì thêm về phương diện này Lễ cầu nguyện

đã bị làm hỏng ngay từ lúc đầu Lẽ ra người ta đã nhận được ngay lập tức những ấn bản ấy với lòng biết ơn, nhưng giờ đây thì đã quá muộn để cứu vãn tình hình Bố đã viết thư cho Mai-xnơ yêu cầu

ông ấy giám sát Phô-gle, nhưng chúng ta vị tất sẽ đạt được một

điều gì đó qua việc vạch trần kẻ ăn không ngồi rồi ấy Điều tồi tệ nhất là Phi-ve-gơ chẳng những giữ chịt cuốn sách ấy bên mình,

mà lại còn rút sách đó ra khỏi việc lưu hành Nếu ông ta lại thông báo bán cuốn sách ấy với giá 2 phrăng một bản thì có thể là ông ấy

sẽ bán được cuốn sách ấy La-phác-gơ nên trao đổi với ông ấy theo tinh thần này183

-

-1  Có ý nói đến chủ nghĩa Đác-uyn xã hội

Bè sî r»ng m×nh kh«ng thÓ lµm ®­îc nhiÒu cho tê b¸o míi

2112 Mác gửi PÔN Và LAU-RA LA-PHáC-GƠ, 15 tháng h ai 1869 Mác gửi PÔ N Và LAU-RA LA-PH áC-GƠ, 15 tháng hai 1869 2113

được dự định xuất bản245 Dẫu sao bố cũng sẽ cố gắng làm tất cả

những gì trong khả năng của mình Cau-en Xtếp-ni sẽ không bao

giờ cung cấp khoản tín dụng 12000 pao Con người ngu ngốc đôn

hậu này phung phí tiền của mình một cách hết sức kỳ cục, chi vào

những việc lặt vặt Tờ “Social – Economist” tồn tại nhờ vào tiền

của Xtếp-ni Đây là ấn phẩm vô dụng nhất trong số các ấn phẩm

của lão già Hô-li-ốc mà bản thân ông ta tự coi mình là Crôm-oen1

Không có một hoạt động từ thiện đáng ngờ nào mà Xtếp-ni lại

không nhúng tay mình vào, hay nói đúng hơn, lại không thò túi

của mình vào Cho nên, tuy là các con muốn ông ta triển khai hoạt

động của mình trên một quy mô rộng lớn hơn, nhưng ông ta không

có nguyện vọng, mà cũng không có khả năng làm việc ấy

Quốc tế của chúng ta thu được những thắng lợi lớn ở Đức Kế

hoạch mới của chúng ta, do bố đề xuất – chỉ cho phép kết nạp từng

cá nhân và bán thẻ hội viên với giá 1 pen-ni mỗi thẻ, ở mặt sau

của các tấm thẻ ấy có in những nguyên tắc của chúng ta bằng các

thứ tiếng Đức, Pháp và Anh – đã tỏ ra hoàn toàn đúng Nhân vật

I-ung càng ngày càng giống như một tay chủ nhỏ Thái độ ngọt

ngào đường mật, niềm xúc động và thái độ tự mãn khi ông ta loan

báo, tựa hồ như nhà tiên tri, hoặc khi ông ta thêu dệt những câu

chuyện hoang đường bất tận của mình, – thật sự đã trở nên không

thể chịu đựng nổi Đuy-pông đã nói điều đó với ông ta và còn bổ

sung thêm rằng ông ta (I-ung) còn có thói quen là trong khi trò

chuyện cứ để tay trong túi và vung vẩy túi tiền của mình Song

-

1  Be every man his own Cromwell ( Mỗi người đều là Crôm-oen đối với

bản thân mình ) tục ngữ Anh, đại thể tương ứng với tục ngữ Nga: Mỗi con chim

dẽ đều vĩ đại trong đầm lầy của mình

trên thực tế ông ta không đến nỗi tồi lắm

Một người quen biết cũ của bố – ông Ba-cu-nin người Nga – đã

dự tính một vụ âm mưu nhỏ rất tinh vi chống lại Quốc tế Sau khi

bất hoà với liên minh hoà bình và tự do tại đại hội gần đây của tổ

chức ấy tại Béc-nơ527 và rút ra khỏi tổ chức ấy, ông ta đã gia nhập

chi bộ vùng thuộc hệ ngôn ngữ Rô-manh thuộc Hội liên hiệp của

chúng ta ở Giơ-ne-vơ Rất mau chóng ông ta đã mê hoặc được nhân

vật Bếch-cơ già nua đáng yêu, một người luôn luôn khao khát có

những hành động kiên quyết nhưng lại mang một lối tư duy rất

phi phê phán Nhân vật đầy nhiệt huyết như Ga-ri-ban-đi cũng dễ

bị dụ dỗ Vậy là Ba-cu-nin đã bí mật chuẩn bị kế hoạch tổ chức ra

“Liên minh dân chủ – xã hội chủ nghĩa quốc tế” mà cùng một lúc

nó vừa phải là phân bộ của Quốc tế chúng ta, lại vừa phải là một

tổ chức quốc tế độc lập mới tuyên bố có “sứ mạng đặc biệt là khởi

thảo những nguyên lý triết học tối cao v.v.” của phong trào vô sản;

trên thực tế kế hoạch này, thông qua mẹo khôn ngoan ấy, sẽ đặt

Hội liên hiệp của chúng ta dưới sự lãnh đạo và bị lệ thuộc vào sáng

kiến tối thượng của ông Ba-cu-nin người Nga ấy Phương pháp mà

họ sử dụng để bắt tay vào việc thì hết sức đặc trưng Họ đã bí mật,

không cho chúng ta biết, gửi đến Pa-ri, Bruy-xen v.v bản cương

lĩnh mới của họ225 mà tên tuổi của ông già Bếch-cơ đã mở đầu danh

sách những người đặt bút ký vào bản cương lĩnh ấy; họ cũng đã gửi

các phái viên của mình đến những thành phố ấy Chỉ hoàn toàn

mới đây thôi họ đã gửi những văn bản ấy cho Tổng Hội đồng ở

Luân Đôn Chúng ta đã ra một nghị quyết chính thức chống lại

hành động lấn tới đó của tên nhãi nhép Mát-xcơ-va ấy Tất cả các

phân hội của chúng ta đều đã tán thành nghị quyết này Đương

nhiên, lão già Bếch-cơ giờ đây ấp ủ nỗi giận nhằm vào bố, Si-li

cũng vậy vì ông này dựa vào những thông tin của lão già kia

nhưng bố – tuy hết sức có cảm tình với cá nhân ông Bếch-cơ –

không thể cho phép mưu toan đầu tiên ấy nhằm phá hoại Hội liên

hiệp của chúng ta, thu được thành công

2116 Mác gửi H éC-MAN I-UNG, 17 tháng h ai 1869 Mác gửi LúT-VíCH cU-GH EN-MAN, 3 tháng BA 1869 2117

Đuy-pông phải chăng đã nói với các con rằng nhân vật

Vê-di-ni-e oai hùng đã bị đuổi cổ ra khỏi chi bộ Pháp nổi tiếng vì

hắn là một tên vu khống hèn hạ và đê tiện1? Nhờ sự việc này mà

hắn đã trở thành nhân vật được công nhận trong “La Cigale” là tờ

báo đã công khai chống lại “Tổng Hội đồng đáng ngờ ở Luân Đôn”

và những kẻ tay sai của nó ở Bruy-xen

Còn bây giờ bố chào tạm biệt các con thân yêu của bố, hãy thay

mặt bố hôn bé Phu-stơ-ra và mong các con đừng quên

Ôn-đơ Ních

Nguyên văn là tiếng Anh

37 Mác gửi héc-man I-ung

-2  Xem tập này, tr 335-338

Những lá thư của La-phác-gơ là dành cho Ngài và một lá thư

cho Xtếp-ni Tôi nghĩ rằng tốt hơn cả là không nên trao lá thư gửi

cho Xtếp-ni Thay vào việc đó, xin Ngài hãy gửi cho Xtếp-ni bản

cương lĩnh gửi kèm theo đây Chắc rằng ông ta sẽ đăng ký với một

khoản tiền nào đó528

Chào Ngài

C M. của Ngài

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong

C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập,

xuất bản lần thứ nhất, t XXVI, 1935

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

38 Mác gửi lút-vích Cu-ghen-man

ở Han-nô-vơ

Luân Đôn, 3 tháng Ba 1869

Cu-ghen-man thân mến!

Tay thợ chụp ảnh chết tiệt1 lại đã lừa tôi mấy tuần lễ rồi và

vẫn chưa đưa những tấm ảnh bổ sung thêm Nhưng tôi không

muốn vì điều đó mà trì hoãn thêm nữa thư trả lời

2120 Mác gửi LúT-Ví CH cU-GHEN-MAN, 3 tháng BA 1869 Mác gửi LúT-VíCH cU-GH EN-MAN, 3 tháng BA 1869 2121

cực, bố trí ở một nơi đáng tin cậy những bản còn có thể cứu được

từ tay Líp-nếch (từ Luân Đôn, tôi đã gửi đến Béc-lin cho ông ấy

300 bản, nghĩa là toàn bộ số lượng bản có được vào lúc ấy) Vì vậy,

tôi đã mạo muội đề nghị bố trí số lượng những bản ấy ở chỗ Ngài

Nhưng, hỡi E-rin-đua, xin hãy giải cho tôi câu đố ấy của thiên

nhiên!1 Líp-nếch đã chỉ gửi đến cho Ngài có 6 bản, và ông ấy đã

báo cho tôi biết về việc gửi cho Ngài 50 bản Xin ngài hãy yêu cầu

ông ấy cho biết bí mật của câu đố ấy

Bây giờ Kê-tơ-lê đã quá già, để có thể tiến hành bất kỳ thí

nghiệm nào với ông ta Trong quá khứ ông ta đã có công lao lớn:

ông ấy đã chứng minh rằng ngay cả những hiện tượng tưởng như

ngẫu nhiên trong đời sống xã hội cũng mang tính tất yếu nội tại

nhờ tính chất tái hiện định kỳ và những con số trung bình định kỳ

của những hiện tượng ấy Nhưng ông ta đã chưa bao giờ thành

công trong việc giải thích sự tất yếu ấy529 Cố gắng của ông ta đã

không đem lại thành công, ông ta chỉ mở rộng khối lượng tư liệu

quan sát và tính toán của mình Ngay cả giờ đây ông ta cũng không

tiến xa hơn điểm mà ông ta đã đạt tới trước thềm của năm 1830

Chắc chắn là tôi sẽ không hoàn thành tập II của mình11 trước

mùa hè Khi ấy, mang theo bản thảo, tôi sẽ cùng với con gái của

mình sang nước Đức và sẽ gặp gỡ với Ngài, hay là nói đúng hơn, tôi

sẽ đến thăm Ngài

Tại Pháp đang diễn ra một phong trào rất thú vị

Người dân Pa-ri lại đang thật sự suy ngẫm cái quá khứ cách

mạng mới đây của mình để chuẩn bị cho cuộc đấu tranh cách

đảo chính tháng Chạp Cuộc đảo chính ấy đã hoàn toàn bị lãng

quên, giống như thế lực phản động ở Đức đã hoàn toàn tẩy sạch

được những hồi ức về những năm 1848-1849

Nhờ vậy mà những cuốn sách của Tê-nô nói về cuộc đảo chính ở

Pa-ri và ở tỉnh lẻ1 đã gây nên một sự giật gân lớn lao và trong thời

gian ngắn đã tái bản tới 10 lần Khi ấy người ta đã cho xuất bản

hàng tá những cuốn sách khác nói về thời kỳ này Đó thật sự là

một cơn sốt, vì vậy trên cơ sở này đã nảy sinh tình trạng đầu cơ

của đám thương gia buôn sách

Những tác phẩm ấy là của phái đối lập – ví dụ, Tê-nô là cộng

tác viên của tờ “Siècle” (tôi muốn nói đến tờ báo tư sản tự do chủ

nghĩa, chứ không phải thế kỷ của chúng ta)2 Tất cả những

phần tử vô lại thuộc phái tự do và không thuộc phái tự do,

nhưng đều thuộc phe đối lập chính thức, đều đã đỡ đầu phong

trào này Phái dân chủ theo chủ nghĩa cộng hoà cũng có thái

độ như vậy đối với phong trào này – những nhân vật đại loại

như Đê-lê-cluy-dơ chẳng hạn, đó là kẻ trước kia đã từng là sĩ

quan tuỳ tùng của Lơ-đruy – Rô-lanh, còn giờ đây giữ vai trò

là một tổng giám mục có tư tưởng cộng hoà và là chủ biên tờ

“Réveil” ở Pa-ri

Cho đến nay tất cả bọn họ đều say sưa với những sự vạch trần

sau cái chết đó, hay nói đúng hơn, với những hồi ức về quá khứ, -

tất cả bọn họ đều làm việc đó, trừ phái Bô-na-pác-tơ

Nhưng sau đó đã hiện ra mặt trái của tấm huy chương

-

1 E Tê-nô Pa-ri tháng Chạp 1851 Tỉnh lẻ tháng Chạp 1851

2  Trong nguyên bản là: Un homme du Siècle cộng tác viên của

Siècle , cũng có nghĩa là người của thế kỷ

Thoạt đầu bản thân chính phủ Pháp, thông qua tên phản bội

2124 Mác gửi LúT-Ví CH cU-GHEN-MAN, 3 tháng BA 1869 Mác gửi hen-rích ô-béc-vin-đéc, 3 th áng BA 1869 2125

íp-pô-lít Ca-xtin, đã cho công bố ấn phẩm “Những vụ tàn sát

hồi tháng Sáu 1848” Đó là đòn giáng vào các ngài Chi-e, Phan-lu,

Ma-ri, Giuy-lơ Pha-vrơ, Giuy-lơ Xi-môn, Pen-tan và những nhân

vật khác – tóm lại, đòn giáng vào những kẻ cầm đầu cái gọi là

“Liên minh tự do” ở Pháp530 Những nhân vật cầm đầu phái tự do

muốn dùng thủ đoạn bịp bợm để lợi dụng cuộc bầu cử sắp tới Thật

là những con khuyển già đê hèn!

Sau đó đến lượt đảng xã hội chủ nghĩa, đảng này bắt đầu “vạch

trần” phái đối lập và những người dân chủ mang tư tưởng cộng

hoà kiểu cũ

Tuy nhiên, thuộc nhóm người ấy có: Véc-mô-ren, “Các nhà hoạt

động năm 1848” và “Phái đối lập”

Véc-mô-ren là phần tử theo Pru-đông

Cuối cùng thì cả phái Blăng-ki cũng đã lên tiếng trên báo chí,

chẳng hạn như G Tơ-ri-đông: “Gi-rông-đơ và phái Gi-rông-đanh”

Và thế là toàn bộ cái nồi của bà tiên – lịch sử sôi lên sùng

sục

Rồi đến lúc nào đó ở nước ta tình hình cũng đi đến tình trạng

đó!

Và đây, trước mặt Ngài là tài liệu cho thấy cảnh sát Pháp

am tường thông thạo đến mức nào Đến đầu tuần tới tôi dự

tính đi Pa-ri để gặp con gái của tôi Vào thứ bảy tuần vừa rồi

một tay mật thám đến gặp La-phác-gơ và hỏi xem ngài Mác đã

đến hay chưa Hắn bảo là tôi có việc giao cho hắn làm Họ cảnh

1902, công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong cuốn: Những bức thư của Mác gửi Cu-ghen-man , 1928

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng

Đức

39 Mác gửi hen-rích ô-béc-vin-đéc

sử dụng thời gian và sức lực của mình thì tôi đã lập tức đề nghị

2128 Ăng-ghen gửi phri-đrích le-xnơ, 4 tháng tư 1869 Ăng-ghen gửi phri-đrích le-xnơ, 4 tháng tư 1869 2129

được cộng tác với tờ báo của Ngài1 rồi Nhưng khả năng làm việc

của tôi thường xuyên bị mất đi do bệnh tật Số thời gian nhàn rỗi

không nhiều có được sau khi hoàn thành tập thứ hai tác phẩm của

tôi “Tư bản”11 thì lại bị cuốn hút hết bởi những công việc của Hội

liên hiệp công nhân quốc tế

Do vậy, tôi không thể hứa với Ngài sẽ cộng tác với tờ báo của

Ngài trong thời gian trước mắt

Xin gửi Ngài lời chào đặc biệt kính trọng

Các Mác

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga

trong C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn

tập, xuất bản lần thứ nhất, t XXVI,

Tôi sẽ rất vui mừng nếu nhận được chút tin tức của anh Tôi

gửi kèm theo đây bức ảnh chụp mà anh đã yêu cầu Đã một tuần

nay rất vội vã chuẩn bị cuốn sách của Bếch-cơ1 và một vài tài liệu

khác để gửi những thứ đó cho anh Mo-rơ, nhưng các bà trong nhà

sáng sáng thường chuyển dịch những tài liệu ấy vào một nơi nào

đó, vì vậy ngày này qua ngày nọ tôi quên khuấy việc đó Song,

ngày mai tôi sẽ mang theo tập tài liệu ấy vào thành phố và sẽ gửi

thẳng cho anh sách của Bếch-cơ

Những lời khen ngợi của anh dành cho tôi và tôi hoàn toàn

không xứng đáng với những lời khen ấy đã lại càng khiến cho

tôi xấu hổ, bởi lẽ đáng tiếc là trong 18 năm gần đây tôi hầu như

đã không thể làm được gì trực tiếp cho sự nghiệp của chúng ta,

mà lại buộc phải dành tất cả thời gian của mình cho hoạt

động “tư sản” Nhưng tôi hy vọng rằng chẳng bao lâu nữa

tình hình đó sẽ thay đổi Tôi hy vọng sau mấy tháng nữa sẽ

lại hoàn toàn chi phối được thời gian của mình và dĩ nhiên là

đến khi ấy tôi sẽ làm tất cả những gì trong khả năng của tôi

để xứng đáng với những lời khen của anh Tôi sẽ luôn luôn

vui sướng được chiến đấu bên cạnh người đồng chí lão thành

như anh và trên cùng một trận chiến nhằm chống lại cùng một

kẻ thù Anh nói đúng: tình hình tốt hơn bao giờ hết; cả chúng tôi

nữa – anh Mo-rơ và tôi – cũng nói đúng khi chúng tôi nhiều

năm trước đây – vào thời kỳ đám người ô hợp ngu xuẩn trong

phái dân chủ đã rầy la phe phản động và phàn nàn thái độ thờ ơ

của nhân dân đối với đám người đó – đã tiên đoán rằng trong

thời kỳ ngự trị của thế lực phản động ấy nền công nghiệp sẽ hết

sức phát triển vào 18 năm gần đây và chúng tôi đã nói rằng hiệu

quả của sự phát triển ấy sẽ là tình trạng đối kháng gay gắt thêm

-

1 B Bếch-cơ Vạch trần cái chết bị thảm của Phéc-đi-năng Lát-xan

giữa lao động và tư bản và cuộc đấu tranh giai cấp sẽ khốc liệt

2132 Mác gửi giôn lát-lôi, 10 th áng tư 1869 Mác gửi giôn lát-lôi, 10 tháng tư 1869 2133

hơn nữa Đồng thời có thể cười đến vỡ bụng khi ta thấy giờ đây

những nhà dân chủ ngu xuẩn ấy đã bị xỏ mũi đến mức nào, họ

thậm chí không có được một chỗ nào tử tế ở bất kỳ một nước nào

Đảng cấp tiến ở Đức, phái cộng hoà ở Pháp, phái cấp tiến ở Anh –

tất cả bọn họ đều đã sa vào vũng lầy Không có gì nực cười hơn là

những lời khen ngợi chua chát – ngọt ngào mà họ buộc phải dành

cho phong trào xã hội, trong khi họ biết rất rõ rằng vào một ngày

nào đó, phong trào xã hội này sẽ làm cho họ tan thành cát bụi

Người bạn già của anh

Ph Ăng-ghen

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong

C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập,

xuất bản lần thứ nhất, t XXVI, 1935

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Đức

41 Mác gửi giôn lát-lôi

Được biết về những đóng góp của Ngài dành cho giai cấp công

nhân, lẽ ra tôi đã dành cho mình vinh hạnh sớm gửi cho Ngài tác

phẩm gần đây nhất của mình là bộ sách “Tư bản” (các tập hai và

tập ba vẫn chưa được xuất bản11), nếu tôi được biết là ngài đọc

được bằng tiếng Đức

Trong bài viết của Ngài nói về Lát-xan, đăng trên tờ

“Fortnightly”1, trước hết Ngài nói rằng Lát-xan đã tuyên truyền

những nguyên lý của tôi ở Đức, sau đó Ngài nói rằng tôi đang

tuyên truyền “những nguyên lý của Lát-xan” ở Anh Đây thật sự

có thể là điều mà người Pháp gọi là “sự trao đổi những sự giúp

nhau”

Trong tập I mà tôi gửi cho Ngài, ở phần lời tựa, ở tr VIII, trong

chú thích 1, Ngài sẽ thấy sự trình bày rõ ràng về những sự thật, cụ

thể là: “Tất cả những luận điểm chung đều do Lát-xan rút ra một

cách hầu như nguyên văn từ các tác phẩm của tôi”, nhưng tôi

“hoàn toàn không liên can gì đến việc áp dụng những luận điểm ấy

vào thực tiễn”531 Đơn thuốc của ông ta – sự giúp đỡ của nhà nước

dành cho các tổ chức hợp tác xã – chỉ vì sự lịch thiệp mà đã được

tôi gọi là đơn thuốc của ông ta Thật ra phương thuốc ấy là thuộc

về ngài Buy-sê, là người đã hăng hái tuyên truyền phương thuốc

ấy vào thời Lu-i Phi-líp Nguyên là người theo học thuyết của

Xanh-xi-mông và là tác giả cuốn “Lịch sử nghị viện của cách mạng

Pháp”, là người đã từng ca ngợi Rô-be-xpi-e và toà án giáo hội

thần thánh, – ngài Buy-sê đã đưa ra những tư tưởng của mình, ví

dụ, trên báo “L’ Atelier”, đem những tư tưởng ấy đối chọi lại với

những tư tưởng cấp tiến của chủ nghĩa cộng sản Pháp thời kỳ ấy

-

1 Gi Lát-lôi Phéc-đi-năng Lát-xan, nhà dân chủ xã hội Đức

Vì Ngài trích dẫn bài trả lời của tôi gửi Pru-đông – “Sự khốn

2136 Mác gửi ê-lê-ô-nô-ra mác, 28 tháng tư 1869 Mác gửi ê-lê-ô-nô-ra mác, 28 tháng tư 1869 2137

cùng của triết học”, cho nên Ngài không thể không biết – qua

chương cuối cùng của tác phẩm này – rằng vào năm 1847, khi mà

tất cả các nhà kinh tế chính trị học và tất cả các nhà xã hội chủ

nghĩa đều nhất trí ở một điểm duy nhất – sự lên án các công liên,

thì tôi đã chứng minh tính tất yếu lịch sử của các công liên

Xin gửi Ngài lời chào chân thành

Các Mác

Kính gửi ngài Gi M Lát-lôi

Công bố lần đầu bằng tiếng Nga trong

C Mác và Ph Ăng-ghen, Toàn tập,

xuất bản lần thứ nhất, t XXVI, 1935

In theo bản viết tay Nguyên văn là tiếng Anh

42 Mác gửi ê-lê-ô-nô-ra mác

1  Trong gia đình Ê-lê-ô-nô-ra Mác được gọi đùa là hoàng tử Trung

Thật lòng mà nói, con phải thứ lỗi cho bố đã im lặng lâu đến thế Hiện giờ bố bận bù đầu với công việc

Trước hết nói về những con vật của con Chú Xam-bô hầu như không rời bố để bằng cách này hay cách khác thưởng cho mình khi

vị chúa thượng của mình vắng mặt Blếch-ki cư xử bình thường như một quân tử, nhưng là một quân tử rất buồn tẻ Con Tô-mi lại

đã làm tốt cả mọi cái có thể để chứng minh tính chất đúng đắn của học thuyết Man-tút Hình như con Hê-len1 hôm nay sẽ tiêu diệt

lũ con mới của mụ phù thuỷ già này Con Vi-xki, kẻ to xác và hiền hậu ấy, thoạt đầu đã tỏ ra buồn rầu khôn nguôi – giống như Ca-líp-xô – và trở nên tuyệt vọng vì sự ra đi của con Nó khước từ những mẩu xương ngon lành nhất, hoàn toàn không rời khỏi phòng ngủ của con và nói chung nó cho thấy tất cả những triệu chứng của nỗi đau khổ sâu sắc của một “tâm hồn tuyệt hảo” Chỉ cần mọi người gọi tên con là nó bị lên cơn Đích-ki tỏ ra là một

ca sĩ rất khá và cả hai ta thi nhau trổ tài năng âm nhạc của mình bằng “những bài tập” cùng nhau luyện tập Song, đôi khi

có tình trạng là bố bắt đầu huýt sáo thì Đích-ki tỏ thái độ với bố giống như Lu-the đối xử với quỷ dữ – nó quay đít vào phía bố… Giốc-cô lại bắt đầu xuất hiện, nhưng tâm trạng của nó hết sức tồi

tệ Thấy chắc rằng không có con, nó đâm ra buồn rầu đủ kiểu

và bất chấp mọi mưu toan của Hê-len, nó không để cho người

ta vuốt ve nó Nguyên do khác khiến cho Giốc-cô đâm ra buồn rầu là việc bác trông coi vườn đã chỉnh đốn cái vườn nhỏ, trong khi đó Giốc-cô lại có lý do chính đáng để coi cái thế giới ấy là lãnh

địa của mình và thủ phủ của mình Giờ đây Giốc-cô bị mất đi các

Quốc Quo Quo

1  Đê-mút

gò đất của mình, những hang hốc, những cái hố và mất đi tất cả

cái cảnh hỗn độn tuyệt mỹ mà nó đã từng được thưởng thức

Còn về “những con vật” khác thì vì chúng không thuộc vào số

những kẻ cấm khẩu, mà ngược lại, chúng hết sức nhiều lời và hoàn

toàn có thể tự mình thông báo về công việc của mình, cho nên bố

giờ đây không hé một lời nào về chúng

Tối thứ sáu bố đã dùng bữa trưa ở chỗ Bi-dơ-li Ngoài bố ra,

ở đó lúc ấy còn có luật sư cao cấp Crôm-tôn, I-ung, và

Đuy-pông I-ung đã kể về những chiến công của mình Ông ta kể về

“Những bài diễn văn thành công (nguyên văn như vậy!)” của ông

ta đã đọc tại một số nơi này và về “những ngôn từ sắc sảo” của ông

ta đưa ra ở những nơi khác Trong cái thế giới này “của niềm khổ

đau trần thế”, của nỗi bất bình và của nỗi lo âu, người ta bất giác

cảm thấy vui sướng khi được gặp một con người tỏ ra “hạnh phúc”

và ngoài ra lại còn có không phải chỉ một chiếc áo, mà còn có cả

Xa-ra và có thêm cả những thứ tốt đẹp khác nữa

Ngày mai bố sẽ gửi cho các con “Irishman”

Rất cám ơn Ca-ca-đu1 về lá thư của nó

Bố hôn Phu-stơ-rơ2

Nhờ con chuyển lời thăm đến người châu Phi3 Anh ta sẽ hết

sức thú vị khi được nghe thấy – nếu như anh ấy chưa được biết

điều đó qua các báo ở Pháp – rằng Grăng-tơ đã cử “một người da

đen” đầu tiên làm đại sứ của nước Mỹ Tạm biệt nhé, cưng bé bỏng

Quo – Quo của bố!

ở Han-nô-vơ

Luân Đôn, 11 tháng Năm 1869

Cu-ghen-man thân mến!

Ngài phải thứ lỗi cho tôi về việc tôi đã im lặng lâu Thứ nhất,

trong suốt nhiều tuần lễ tôi bị những cơn đau ở gan, chúng thường

xuyên xuất hiện vào những tháng mùa xuân và làm cho tôi cùng rơi vào tâm trạng khó chịu, khiến cho tôi hầu như hoàn toàn không có khả năng làm công việc trí óc Thứ hai, tôi nóng lòng chờ ngày một ngày hai sẽ nhận được bức ảnh chụp mà Ngài muốn có

được và cái ông Phê-ren-béc ấy, một kẻ bịp bợm người Đức, cho

đến ngày hôm nay vẫn chưa chuyển đến cho tôi bức ảnh ấy

1446 ¨ng-ghen göi m¸c, 22 th¸ng hai 1882 ¨ng-ghen göi m¸c, 22 th ¸ng hai 1882 1447

HiÖn nay vî t«i vµ con g¸i ót cña t«i1 ®ang ë th¨m vî chång

-

1  £-lª-«-n«-ra

La-phác-gơ ở Pa-ri, do vậy ở đây chúng tôi cảm thấy mình rất cô

quạnh

Tuy hết sức muốn, nhưng tôi không thể kiếm được cho Ngài

những bài viết châm biếm chống lại Pan-mớc-xtơn (những bài của

tôi)1 Trong các ấn phẩm của Uốc-các-tơ chống lại nước Nga và

chống lại Pan-mớc-xtơn532 tuy có nhiều điều chính xác, nhưng tất

cả mọi việc đã bị hỏng bởi những hành động kỳ cục của nhân vật

“Đa-vít”2 vĩ đại

Tôi đã chuyển bài của ngài cho Ăng-ghen3 Do chúng tôi hoàn

toàn bị cách ly với những báo chí khả kính, cho nên chúng tôi sẽ

khó giúp Ngài trong lĩnh vực này, nhưng chúng tôi sẽ thử cố gắng

Vào khoảng cuối tháng Tám tôi dự định cùng con gái tôi đến

chỗ Ngài và cùng Ngài ở Đức đến cuối tháng Chín533, ở nơi nào mà

Ngài mong muốn, cho dù điều đó thậm chí sẽ làm gián đoạn việc

hoàn tất bản thảo của tôi Dĩ nhiên, tôi không thể ở đó lâu hơn thời

hạn đó

Tôi đã đọc bức thư của Ngài gửi Boóc-cơ-hai-mơ Ngài hoàn

toàn có lý khi nhận xét rằng về những vụ đánh đập tàn nhẫn ở

Bỉ không nên nói như nói về cái đêm tàn sát đẫm máu nhân

ngày lễ thánh Bác-thê-lê-mi Nhưng một mặt, Ngài đã không

đánh giá hết tầm quan trọng và ý nghĩa đặc biệt của các sự kiện

ấy Ngài phát biểu rằng nước Bỉ là nước duy nhất mà tại đó

tiếng nói cuối cùng trong mỗi cuộc bãi công534 đều luôn luôn thuộc

1450 ăng-ghen gửi mác, 22 tháng hai 1882 ăng-ghen gửi mác, 22 th áng hai 1882 1451

Pháp và tiếng Anh, vấn đề này đã hoàn toàn được giải thích rõ1

Tôi nghĩ rằng lời kêu gọi ấy (bản tiếng Anh) ngày mai sẽ được đăng

trên báo Khi đó tôi sẽ lập tức gửi đến cho Ngài

Tôi vừa soạn xong, cũng bằng tiếng Anh, lời kêu gọi của Tổng

Hội đồng ở đây của Hội liên hiệp công nhân quốc tế gửi Liên minh

công nhân toàn quốc ở Mỹ2 đề cập đến cuộc chiến tranh với nước

Anh, cuộc chiến mà giờ đây phái tư sản cộng hoà ở bên kia đại

dương đang mong muốn tiến hành

Từ cuối tháng Giêng ngài Mai-xnơ đã nhận được bản thảo cuốn

“Ngày 18 tháng Sương mù” (đã được in và sửa chữa), nhưng đến

nay ông ta vẫn trì hoãn việc ấn loát Chẳng cần phải nói, thật thú

vị! Xuất phát từ những lý do ngu xuẩn của nhà xuất bản ông ta

chờ đợi, nhưng trong khi đó sẽ qua đi thời điểm mà ấn phẩm này

thật sự có thể gây được hiệu quả

Cho tôi gửi những lời chúc tốt đẹp nhất đến phu nhân quý mến

của Ngài và đến Phren-xơ-khen

C Mác của Ngài

Công bố lần đầu có lược bớt trên tạp chí

Die Neue Zeit , Bd 2, số 13, 1901-1902,

công bố toàn văn bằng tiếng Nga trong

cuốn sách: Những bức thư của Mác gửi

Tôi gửi đến chú những lời cầu chúc tốt đẹp nhất nhân dịp có

thêm thành viên trong gia đình chú Sự việc này càng làm cho tôi

vui mừng vì nhờ đó mà cuối cùng đã phá được những phép lạ đã

từng làm cho gia đình chú rất lo sợ Bây giờ chú phải bù lại thời

gian đã bị mất

Tài khoản vãng lai được ghi đúng, nhưng tôi không thể hiểu

được một điều là làm thế nào mà số lợi tức tính theo mức lãi 5%

của khoản tiền 27924.29.4 ta-le lại có thể là 1396.25.5 ta-le thay vì

1396.7.6 ta-le Nhưng vì ở đây vấn đề nói đến là khoản tiền không

lớn hơn giá một chai bia Mô-de-lơ, cho nên không đáng để có nhiều

điểm sửa đổi trong tài khoản

Việc ký hợp đồng với Gốt-phrít1 đã không tiến bộ một chút

nào Các luật sư gây chậm trễ kinh khủng cho công việc này,

còn luật sư của tôi thì tuyệt nhiên không khuyên tôi vội vàng,

bởi vì theo ý kiến ông ta thì Gốt-phrít còn quan tâm hơn nhiều

so với tôi trong việc kết thúc công việc này Tôi có cùng ý kiến

với ông luật sư ấy, bởi vì ngay sau khi tôi nhận được số tiền