NHIỄM AMÍP TRONG VIÊM XOANG MẠN TÍNH CÓ PÔLÝP MŨI docx

NHIỄM AMÍP TRONG VIÊM XOANG MẠN TÍNH CÓ PÔLÝP MŨI TÓM TẮT Mục tiêu: Mô tả bệnh lý VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp ở bệnh nhân không suy giảm miễn dịch và diễn biến lâm sàng của bệnh nhâ

NHIỄM AMÍP TRONG VIÊM XOANG MẠN TÍNH CÓ PÔLÝP MŨI

TÓM TẮT

Mục tiêu: Mô tả bệnh lý VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp ở bệnh nhân

không suy giảm miễn dịch và diễn biến lâm sàng của bệnh nhân (BN) trong năm đầu sau mổ

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: đoàn hệ hồi cứu 62 trường hợp

mổ VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp được theo dõi trong vòng một năm

Kết quả: Tỉ lệ viêm xoang mạn tính nhiễm amíp trong nghiên cứu chúng

tôi là 63% những trường hợp viêm xoang có pôlýp được phẫu thuật Trong đó nam chiếm 51,3% và nữ chiếm 48,7% Tác nhân gây bệnh thường gặp nhất là Acanthamoeba và Naegleria spp Điều trị tốt nhất là phẫu thuật nội soi Sau một năm theo dõi, không có trường hợp nào tái phát pôlýp mũi, nhưng tái phát triệu chứng vẫn đôi khi xảy ra

Kết luận: Biện pháp kiểm soát tốt nhất bệnh lý viêm xoang mạn tính có

pôlýp nhiễm amíp là theo dõi cẩn thận và lâu dài

SUMMARY

Objectives: describing amoebic chronic sinusitis with nasal polyps in

patients without immunodeficiency and what happen in one year follow-up

Study design: cohort study as retrospective

Methods: Data were analysed from 62 operated cases of amoebic chronic

sinusitis with nasal polyps in one year follow up

Results: Percentage of amoebic chronic sinusitis with polyps in the study

was 63% of operated cases Male accounts for 51,3% and female 48,7% of patients The most frequent pathogen were Acanthamoeba and Naegleria spp The treatment of choice was endoscopic surgery After one year follow-up, there was

no polyp recurrence but relapses of symptomatic sinusitis happened sometimes

Conclusion: The best management of amoebic chronic sinusitis with

polyps is long-term and careful surveillance

ĐẶT VẤN ĐỀ

Viêm mũi xoang mạn tính nói chung đã là một thể bệnh rất khó trị dứt điểm, cho nên một thể bệnh đặc biệt là viêm mũi xoang mạn tính có pôlýp mũi lại càng phức tạp và khó giải quyết hơn nữa Từ sự phức tạp trong cơ chế bệnh sinh của viêm mũi xoang mạn tính (VMXMT) có pôlýp mũi đã dẫn đến nhiều phương pháp điều trị nội khoa và ngoại khoa nhằm cố gắng giải quyết tốt bệnh này(1,2) Nước ta nằm trong vùng lưu hành một số bệnh nhiễm do vi trùng, vi nấm và ký sinh trùng Nghiên cứu này được chúng tôi thực hiện để mô tả một bệnh lý đặc biệt VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp và diễn biến lâm sàng của bệnh nhân (BN) trong năm đầu sau mổ

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được tiến hành tại khoa Tai Mũi Họng Bệnh viện An Bình và Bệnh viện ĐHYD TP.HCM từ 9/2004 đến 9/2005

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đoàn hệ với một năm theo dõi

Đối tượng nghiên cứu

Những BN đến mổ vì VMXMT có pôlýp mũi trong thời gian một năm

Tiêu chuẩn lựa chọn

- Gồm BN người lớn được mổ VMXMT có pôlýp mũi được chẩn đoán bằng nội soi tai mũi họng và CT scan

- Xét nghiệm HIV âm tính

- Soi tươi dịch xoang lấy trong lúc mổ tìm thấy amip

Tiêu chuẩn loại trừ

- BN <15 tuổi

- Những trường hợp pôlýp mũi nguyên nhân do ung bướu

Cỡ mẫu nghiên cứu

Những trường hợp mổ VMXMT có pôlýp mũi trong một năm gồm 62 trường hợp

Thu thập dữ liệu

Tiền phẫu:

BN được khám tai mũi họng tổng quát

Nội soi và chụp hình hốc mũi 2 bên

Chụp CT scan Nếu có chỉ định mổ, BN sẽ được nhập viện làm hồ sơ bệnh

án, được tư vấn, và ký cam kết mổ Trong giai đoạn này, BN được tiếp cận và giới thiệu về nghiên cứu để cam kết tham gia nghiên cứu

Làm các xét nghiệm tổng quát tiền phẫu (công thức máu, XN đông máu, chảy máu, đường huyết, creatinin máu, chức năng gan thận, phân tích nước tiểu, ECG, X quang lồng ngực thẳng và xét nghiệm nhanh HIV (quick test)

Trong khi mổ

Lấy dịch trong xoang hàm soi tươi tại Bộ môn Ký sinh trùng Đại học Y dược TP.HCM

Sau mổ

BN tái khám định kỳ mỗi 3 tháng và 12 tháng sau mổ Kết quả sau mổ một năm được xếp theo 3 mức độ:

Rất tốt: BN khỏi hẳn không tái phát pôlýp và không tái phát triệu chứng,

BN rất thoải mái

Tốt: BN không tái phát pôlýp, nhưng tái phát triệu chứng VMXMT Xấu: Tái phát pôlýp và triệu chứng VMXMT BN khó chịu như trước mổ

Phân tích số liệu

Dùng phương pháp thống kê mô tả Sử dụng phần mềm SPSS 10.5

KẾT QUẢ

- Có 39 trường hợp nhiễm amíp trong tổng số 62 bệnh nhân VMXMT có pôlýp mũi, chiếm tỉ lệ 63%

- Trong 39 trường hợp nhiễm amíp:

_ Tuổi từ 20-50: 30 trường hợp (76,9%)

_ Nam/nữ: 1,05 (20/19)

_ Cư ngụ tại TP.HCM: 19 trường hợp (48,7%)

_ Cư ngụ tại các tỉnh: 20 trường hợp (51,3%)

Bảng 1 trình bày phân độ, đặc điểm lâm sàng và giải phẫu bệnh của VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp

Bảng 2 trình bày kết quả một năm sau mổ của những trường hợp VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp

Bảng 1: Đặc điểm lâm sàng và giải phẫu bệnh của bệnh nhân

Đặc điểm

Số trường hợp

Polýp 2 bên 36* 92,3

Đặc điểm

Số trường hợp

Độ pôlýp (số

Triệu chứng lâm sàng

Ngứa mũi,

Đặc điểm

Số trường hợp

Chảy máu

Giãn tháp

Tổn thương niêm mạc

Biểu mô tăng

Tăng tuyến

Đặc điểm

Số trường hợp

Loét, hoại tử 6 15,4

Tổn thương của pôlýp

Biểu mô tăng

Mô đệm phù

Tăng mạch

Sung và xuất

TB viêm xâm

Đặc điểm

Số trường hợp

nguyên bào sợi

*Nếu tính theo số bên là 75 bên (có 3 trường hợp một bên)

Bảng 2: Kết quả một năm sau mổ

Kết quả

Số trường hợp

Rất

BÀN LUẬN

Đặc điểm chung của BN bị VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp là họ không

bị nhiễm HIV, không giống như những báo cáo trên thế giới bệnh lý VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp trên cơ địa suy giảm miễn dịch(3-5) Nghiên cứu này cho thấy nhiễm amíp trong VMXMT có pôlýp chiếm tỉ lệ 63% Đại đa số (76,9%) là ở

những BN còn trong lứa tuổi lao động (20-50 tuổi) Không thấy sự khác biệt giữa

BN cư ngụ ở tỉnh với ở thành phố (51.3%, so với 48,7% ) Tuy nhiên, nếu tính tỉ lệ của số trường hợp nhiễm amíp trên số BN bị pôlýp ở thành phố là 19/21 trường hợp (90,5%) cao hơn ở tỉnh là 20/41 trường hợp (48,8%)

Bảng 1 cho thấy tỉ lệ nhiễm amíp xảy ra nhiều nhất ở độ III và IV (chiếm 48%) điều này chứng tỏ nhiễm amíp có liên quan với mức độ nặng của VMXMT, chứ không phải hoàn toàn do ảnh hưởng theo vùng cư trú hay tình trạng vệ sinh của BN như tắm ao hồ sông suối như y văn đã ghi nhận Amíp có trong không khí, cộng thêm tình trạng tắc nghẽn ứ đọng nhiều và thường xuyên của niêm mạc xoang bị viêm nhiễm và thoái hóa tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của amíp Triệu chứng lâm sàng của VMXMT pôlýp mũi có nhiễm amíp cũng giống như VMXMT có pôlýp mũi Có hai trường hợp có bất thường tháp mũi đó là giãn rộng tháp mũi, tình trạng giãn rộng không nhiều lắm và người nhà cũng như bản thân BN không chú ý và phát hiện Triệu chứng mờ xoang thường gặp nhiều nhất Không có trường hợp nào có hiện tượng lắng đọng calci trong xoang hàm Đây là dấu hiệu khác biệt hẳn với u nấm trong xoang hàm Không thấy có hiện tượng hủy xương, trong khi hiện tượng phản ứng dày xương thường thấy hơn Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy có 3 dạng tổn thương hầu như có mặt trong tất cả các mẫu bệnh phẩm đó là ngấm tế bào viêm, phù nề và tăng sinh các tế bào biểu mô và mô đệm Tuy nhiên những hình ảnh này không đặc trưng cho amíp Không thấy dấu hiệu nào cho thấy amíp xâm lấn vào mạch máu và dưới niêm mạc Về tác nhân

gây bệnh, kết quả định danh của Bộ môn Ký sinh trùng Đại học Y dược TP.HCM

là amíp có roi thuộc bộ Heliozoida Theo y văn có 3 loại amíp sống tự do gây bệnh

cho người là Naegleria, Acanthamoeba và Balanmuthia(2,3,4) Quá trình lây nhiễm không qua trung gian côn trùng mang mầm bệnh mà là lây trực tiếp từ môi trường bên ngoài vào mũi.(4-6) Các tổn thương do amíp gây ra rất nhiều và rất nguy hiểm như viêm não-màng não, tổn thương các cơ quan chủ yếu là phổi, thận, tử cung, bàng quang và nổi hạch(7,8)

KẾT LUẬN

Nhiễm amíp trong VMXMT pôlýp mũi trên cơ địa BN không bị suy giảm miễn dịch là phát hiện đầu tiên ở Việt Nam Chẩn đoán khi tìm được amíp trong dịch xoang Điều trị tốt nhất là phẫu thuật nội soi nhằm tạo sự dẫn lưu và thông thoáng tốt cho xoang