BIẾN ĐỔI HÌNH THÁI THẤT TRÁI TRÊN SIÊU ÂM Ở BỆNH NHÂN ĐAU THẮT NGỰC ppsx

BIẾN ĐỔI HÌNH THÁI THẤT TRÁI TRÊN SIÊU ÂM Ở BỆNH NHÂN ĐAU THẮT NGỰC TÓM TẮT Đặt vấn đề: Siêu âm tim có vai trò quan trọng trong đánh giá biến đổi hình thái thất trái ở bệnh nhân đau

BIẾN ĐỔI HÌNH THÁI THẤT TRÁI TRÊN SIÊU ÂM Ở BỆNH NHÂN ĐAU

THẮT NGỰC

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Siêu âm tim có vai trò quan trọng trong đánh giá biến đổi hình thái thất trái

ở bệnh nhân đau thắt ngực (ĐTN) và bệnh động mạch vành Trên thế giới, có nhiều công trình nghiên cứu về biến đổi hình thái tim ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim Tại Việt Nam, chưa thấy có các nghiên cứu về siêu âm tim ở bệnh nhân ĐTN

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Trong nghiên cứu này, 170 bệnh nhân ĐTN

có tuổi trung bình là 61,2 ± 11,3 và 40 người bình thường không có tiền sử bệnh tim mạch có độ tuổi (59,0 ± 5,9) và tỷ lệ nam nữ tương đương Các đối tượng nghiên cứu được khám lâm sàng, xét nghiệm thường qui, đo chỉ số nhân trắc, ghi điện tim, siêu âm TM- 2D-Doppler tim

Kết quả: Tăng đường kính nhĩ trái, thất trái, thể tích thất trái và tăng khối lượng cơ

cũng như chỉ số khối lượng cơ thất trái ở bệnh nhân đau thắt ngực, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05 - Rối loạn vận động thành ở nhóm đau thắt ngực điển hình chiếm tỷ lệ cao hơn so với nhóm đau thắt ngực (ĐTN) không điển hình - Rối loạn vận động thành ở nhóm đã nhồi máu cơ tim (NMCT) chiếm tỷ lệ cao hơn so với không NMCT

Kết luận: Tăng kích thước tim trái, tỷ lệ phì đại thất trái ở bệnh nhân đau thắt

ngực Tỷ lệ rối loạn vận động thành tăng ở nhóm đau thắt ngực, nhóm nhồi máu

cơ tim cũ, đặc biệt ở nhóm đau thắt ngực điển hình cao hơn so với nhóm đau thắt ngực không điển hình, nhóm nhồi máu cơ tim cũ cao hơn nhóm không nhồi máu

cơ tim

ABSTRACT

Background: Echocardiography plays an important role in evaluating left ventricular

(LV) morphology, especially in patients with angina pectoris and coronary heart disease… In the world, there have been many studies on the value of echocardiography

in evaluation of LV morphology, but in Viet Nam this kind of study was unpopular

Methods and results: In this study, the first group consisted of 170 patients suffered

from angina (average age was 61.2 ± 11.3 years old); the second group (control group) consisted of 40 healthy people (average age was 59.0 ± 5.9) Clinical examination, regular tests, measurement of athropometry indexes, electrocardiogram and TM-2D-Doppler echocardiography were performed on all subjects We obtained the results below: The patients with angina pectoris had bigger LV diameters, volumes and muscle mass compared with the controls, (p < 0.05) In typical angina pectoris, there was higher rate of LV wall dyskinesis than in the atypical The patients with angina pectoris who have the history of old myocardial infarction have higher rate of wall diskinesis than those without old myocardial infarction

Conclusions: There was an increase in LV dimension and in LV hypertrophy among

angina patients The patients with typical angina have higher rate of wall dyskinesis

than those with atypical angina The patients with old myocardial infarction also have higher rate of wall dyskinesis than those without old myocardial infarction

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đau thắt ngực (ĐTN) là một hội chứng lâm sàng hay gặp, hậu quả của thiếu máu cục

bộ cơ tim, xảy ra có thể do cung cấp máu của động mạch vành không đủ hoặc gia tăng nhu cầu oxy cơ tim hoặc cả hai Nguyên nhân thường gặp nhất của suy động mạch vành mạn là do xơ vữa động mạch Có nhiều phương pháp được ứng dụng để chẩn đoán thiếu máu cục bộ cơ tim nói chung và ĐTN nói riêng

Siêu âm tim đánh giá biến đổi hình thái tim trái, sự dầy và giãn của thất trái, đánh giá vị trí rối loạn vận động thành, góp phần chẩn đoán và định vị thiếu máu cơ tim, giúp chọn hướng chiến thuật theo dõi và điều trị Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu, tổng kết

về ứng dụng siêu âm Doppler tim ở bệnh nhân có ĐTN chưa nhiều Vì vậy, đề tài này thực hiện với mục tiêu:

1 Đánh giá biến đổi hình thái tim trái ở bệnh nhân ĐTN

2 Tìm hiểu tỷ lệ rối loạn vận động thành tim ở bệnh nhân đau thắt ngực điển hình và không điển hình

3 Tìm hiểu tỷ lệ rối loạn vận động thành tim ở bệnh nhân đau thắt ngực có và không nhồi máu cơ tim cũ

ĐỐI TƯỢNG -PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng

Nhóm bệnh

170 bệnh nhân ĐTN có độ tuổi trung bình là 61,2 ± 11,3 được nhập viện tại khoa nội tim mạch bệnh viện Nguyễn Trãi (thành phố Hồ Chí Minh) từ tháng 1/2006 - 1/2007 Nhóm chứng: 40 người không có bệnh lý tim mạch có cùng phân bố tuổi và giới, được chọn khi đến khám sức khỏe định kỳ cùng thời điểm trên

Tiêu chuẩn chọn bệnh

- Nam, nữ từ 30-80 tuổi

- Trên lâm sàng có ĐTN theo khuyến cáo của Hội tim mạch Việt Nam 2006

- Chẩn đoán nhồi máu cơ tim (NMCT) cũ: Tiền sử NMCT cũ, điện tim có sóng Q đủ tiêu chuẩn độ rộng và sâu theo qui ước Minesota từ 2 đạo trình liên tiếp trở lên, ST đẳng điện, men tim giới hạn bình thường

- Điện tâm đồ lúc nghỉ bình thường hoặc có thay đổi ST-T theo kiểu thiếu máu cơ tim (ST chênh xuống thẳng đuỗn kéo dài ≥ 0,08s từ điểm J, T âm tính và cân đối)

Tiêu chuẩn loại trừ

- Có nhồi máu cơ tim thất phải cũ

- Nhịp tim nhanh: tần số tim >100 chu kỳ/phút, rung nhĩ

- Rối loạn dẫn truyền nặng: block nhĩ thất độ 2 - 3, bệnh van tim, cơ tim, màng ngoài tim, mạch máu phổi, phình bóc tách động mạch chủ, bệnh tim bẩm sinh

- Bệnh lý không phải do tim

- Bệnh lý cấp tính khác: sốt, nhiễm trùng, cường giáp…

- Hình ảnh siêu âm Doppler tim không đạt tiêu chuẩn

Thời gian nghiên cứu:

Từ 1/2006 đến 1/2007

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu

Tiến cứu, mô tả, cắt ngang, so sánh bệnh chứng

Nội dung nghiên cứu

Khám lâm sàng: đo chiều cao, cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), diện tích da (BSA),

đo điện tim, xét nghiệm máu thường quy Siêu âm tim TM, 2D, Doppler và đánh giá vị trí rối loạn vận động thành trên siêu âm 2D theo Hiệp hội siêu âm tim Hoa Kỳ năm

1999

Xử lý thống kê

Các thông số nghiên cứu được xử lý thống ke theo các thuật toán được sử dụng trong y sinh học với phần mềm SPSS 15.0 for Windows

KẾT QUẢ

Bảng 1 Đặc điểm tuổi, giới của nhóm nghiên cứu

Đặc điểm

Nhóm ĐTN (n = 170)

nhóm chứng (n = 40)

p

Nam, n

(%)

103 (60,6) 25 (62,5)

GIớI

Nữ, n

(%)

67 (39,4) 15 (37,5)

Tuổi trung

bình

61,2 ± 11,3

59,0 ± 5,9

> 0,05

- Tuổi trung bình và tỷ lệ nam, nữ trong nhóm ĐTN và nhóm chứng tương đương nhau Tuổi thường gặp của nhóm ĐTN là trên 50

Bảng 2 Các yếu tố nguy cơ chính của nhóm đau thắt ngực

yếu tố nguy cơ

số bệnh nhân (n = 170)

tỷ lệ %

tăng huyết áp 114 67,1

rối loạn lipid máu

yếu tố nguy cơ

số bệnh nhân (n = 170)

tỷ lệ %

kg/m2

Trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp chiếm tỷ lệ cao nhất (67,1%), rối loạn lipid và đái tháo đường, hút thuốc lá chiếm tỷ lệ khoảng ¼ số đối tượng nghiên cứu và BMI > 23 kg/m2 là 8,2% Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm có tỷ lệ thấp nhất (2,9%) trong các yếu tố nguy cơ

Đường kính nhĩ trái, đường kính thất trái trong thì tâm thu và tâm trương, khối lượng

cơ thất trái, chỉ số khối cơ thất trái và tỷ lệ phì đại thất trái ở nhóm ĐTN đều cao hơn nhóm chứng có ý nghĩa thống kê

Bảng 3 Biến đổi các chỉ số về hình thái tim trái trên siêu âm tim TM

HÌNH THÁI

NHÓM ĐTN (n = 170)

NHÓM CHỨNG (n = 40)

p

AOD (mm) 25,8 ±

5,34

25,1 ± 4,98 > 0,05

LAD (mm) 33,4 ± 30,6 ± 4,20 < 0,05

6,11

LAD/AOD 1,35 ±

0,34

1,27 ± 0,36 > 0,05

IVSd (mm) 9,44 ±

1,58

9,34 ± 2,02 > 0,05

LVDd (mm) 52,4 ±

10,2

46,7 ± 4,52 <

0,001

LVPWd (mm) 9,18 ±

1,79

9,17 ± 1,73 > 0,05

IVSs (mm) 10,6 ±

1,94

10,9 ± 1,85 > 0,05

LVDs (mm) 38,9 ±

10,1

32,0 ± 5,48 <

0,001

LVPWs (mm) 10,0 ±

1,60

10,3 ± 1,70 > 0,05

LVM (g) 181,9 ±

67,6

145,1 ± 49,3

< 0,001

LVMI (g/m2) 116,0 ± 94,7 ± 29,2 <

44,0 0,005

THẤT TRÁI, n (%)

67 (39,4) 6 (15,0)

<

0,005

Bảng 4 Rối loạn vận động thành thất trái ở phân nhóm đau thắt ngực điển hình và đau

thắt ngực không điển hình

ĐTN

vận động

thành

toàn bộ

nhóm

ĐTN

(n =

170)

ĐTN điển hình (n = 99)

ĐTN không điển hình (n = 71)

p

bình thường 40 23,510 10,1 30 42,2

bất thường

- Giảm

động

- Vô động

- Loạn động

130

101

19

10

76,5 59,4 11,2 5,9

89

67

16

6

89,9 67,7 16,2 6,1

41

34

3

4

57,7 47,9 4,2 5,6

<

0,001

Rối loạn vận động thành ở nhóm ĐTN điển hình (chiếm tỷ lệ 89,9%) nhiều hơn so với nhóm ĐTN không điển hình với p < 0,001 Trong đó, giảm động gặp nhiều nhất với tỷ

lệ 67,7%, không vận động 16,2%, loạn động 6,1% ở nhóm ĐTN điển hình; các tỷ lệ này gặp ít hơn ở nhóm ĐTN không điển hình

Rối loạn vận động thành ở nhóm NMCT (94,6%) có tỷ lệ cao hơn nhóm không NMCT (62,5%) Trong đo, giảm động 67,6%, không vận động 20,3% và loạn động 6,8%; tỷ lệ có rối loạn vận động thành gặp ít hơn ở nhóm không NMCT

Bảng 5 Rối loạn vận động thành thất trái ở phân nhóm bệnh nhân đau thắt ngực có

nhồi máu cơ tim và không nhồi máu cơ tim

Nhồi máu

cơ tim cũ (n = 74)

không nhỒi máu

cơ tim cũ (n = 96)

phân nhóm

vận động

thành

p

bình thường 4 5,4 36 37,5

Bất thường

- Giảm động

- Vô động

- Loạn động

70

50

15

5

94,6 67,6 20,3 6,8

60

51

4

5

62,5 53,1 4,2 5,2

<

0,001

BÀN LUẬN

Trong nhóm ĐTN, đường kính nhĩ trái, đường kính thất trái tâm thu và tâm trương (lần lượt là 38,9 ± 10,1 mm và 52,4 ± 10,2 mm) đều lớn hơn rõ rệt so với nhóm chứng và với chỉ số người Việt Nam đã được công bố (30,34 ± 3,18 mm và 46,54

± 3,68 mm, theo Nguyễn Lân Việt, Phạm Gia Khải và cs) (4) Khối cơ thất trái (LVM) và chỉ số khối cơ thất trái (LVMI) cũng cao hơn nhóm chứng Khối cơ thất trái và chỉ số khối cơ thất trái của nhóm ĐTN tăng hơn nhóm chứng chủ yếu do giãn thất trái chứ không phải do dày thành thất Đây là đặc điểm tăng khối lượng

cơ thất trái do bệnh tim thiếu máu cục bộ nói chung, ĐTN nói riêng, khác biệt với phì đại thất trái ở người tăng huyết áp Kết quả nghiên cứu này, ở nhóm ĐTN có LVM là 181,9 ± 67,6 gram; LVMI là 116,0 ± 44,0 gram/ m2 so với nhóm chứng

có tăng Đối chiếu theo các tác giả quy định phì đại thất trái khi LVM ≥ 215 gram hoặc LVMI ≥ 125 gram/m2 (2) thì tỷ lệ phì đại thất trái ở nhóm ĐTN trong nghiên cứu này là 39,4%

Hiện nay siêu âm 2D được xem là phương pháp thăm dò chuẩn không xâm lấn để đánh giá rối loạn vận động vùng Nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy có sự phù hợp giữa siêu

âm tim và chụp buồng thất trái để đánh giá rối loạn vận động vùng(9) Di-Pasquale P và

cs quan sát vận động thành trên siêu âm 2D cho thông tin chẩn đoán tốt những bệnh nhân thiếu máu cơ tim cục bộ(6) Nhóm ĐTN điển hình có rối loạn vận động thành chiếm tỷ lệ cao hơn (89,9%) so với nghiên cứu của Hoàng Minh Châu (1985) là 61,4%(1) và Trần Quí Tường (2001) là 67,2% Kết quả của Horowitz (1982)(7), Pells

(1990), Sabia (1992) và Kontos (1998)(8) nghiên cứu trên bệnh nhân có ĐTN cũng tương tự nghiên cứu này Sự phân bố mức độ rối lọan vận động chủ yếu là giảm động chiếm 67,7%, không vận động 16,2% và loạn động chiếm ít nhất (6,1%), nhiều hơn hẳn so với phân nhóm ĐTN không điển hình Theo nghiên cứu của Phạm Gia Khải và

CS thì giảm động chiếm 31,4%, vô động 61,6% và loạn động chiếm 7%(3) Trong nghiên cứu đó, các giả thấy rằng, phần lớn các bệnh nhân có tổn thương nặng động mạch vành, hẹp rất khít hoặc tắc nhiều nhánh gây nhồi máu cơ tim, lâm sàng biểu hiện suy tim rõ rệt Vì vậy, tỷ lệ rối loạn vận động thành có phần cao hơn so với kết quả nghiên cứu này

Trong 74 bệnh nhân có nhồi máu cơ tim cũ, khi làm siêu âm-Doppler tim thấy tỷ lệ rối loạn vận động thành là 94,6% và nhóm không nhồi máu chiếm 62,5%, trong đó tỷ lệ giảm động thành thất cao nhất chiếm 67,6% Trong nghiên cứu, bệnh nhân ĐTN được nhập viện và chẩn đoán khá kịp thời, được làm siêu âm tim ngay trong lúc có ĐTN nên

tỷ lệ phát hiện rối loạn vận động thành tim trên siêu âm cao hơn một số nghiên cứu khác Theo Nguyễn Thị Bạch Yến (2003) trên 106 BN NMCT cấp thì tỷ lệ là 98,1%, tương tự trong nghiên cứu này(5)

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu biến đổi hình thái tim trái ở bệnh nhân đau thắt ngực, chúng tôi rút ra kết luận như sau:

- Có tăng đường kính nhĩ trái, thất trái, thể tích thất trái và tăng khối lượng cơ cũng như chỉ số khối lượng cơ thất trái ở bệnh nhân đau thắt ngực

- Rối loạn vận động thành trên siêu âm tim gặp ở bệnh nhân có cơn đau thắt ngực điển hình (89,9%) nhiều hơn so với đau thắt ngực không điển hình (57,7%) Tương tự, ở bệnh nhân đau thắt ngực có nhồi máu cơ tim cũ, tỷ lệ có rối loạn vận động thành tim cao nhất (94,6%), trong đó chủ yếu là giảm động (67,6%)