Giao tiếp với cha mẹ và trẻ mắc chứng tự kỉ

Giao tiếp với cha mẹ và trẻ mắc chứng tự kỉ

Giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ mắc chứng tự kỷ trong gia đình tại Hà Nội

Nguyễn Thị Mẫn

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Luận văn ThS ngành: Tâm lý học; Mã số: 60 31 80 Người hướng dẫn: PGS.TS Văn Thị Kim Cúc

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Nghiên cứu và phân tích thực trạng giao tiếp trong đó tập trung vào

mục đích, nội dung, hình thức, hoàn cảnh và thời gian giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ

tự kỷ Xem xét ảnh hưởng của quá trình giao tiếp đến tiến triển của trẻ tự kỷ và đề xuất một số cách thức giao tiếp phù hợp đối với những bậc cha mẹ có con mắc chứng tự kỷ

Keywords: Tâm lý học; Tâm lý học trẻ em; Bệnh tự kỷ

Content

1 Lý do chọn đề tài

Khi sinh con, cha mẹ nào cũng mong con mình khỏe mạnh, giỏi giang, ngoan ngoãn, thông minh…Nhưng chẳng may, đứa trẻ mắc phải một chứng bệnh hay một rối nhiễu nào đó, đặc biệt khi bị rối loạn tự kỷ hay còn gọi là hội chứng tự kỷ thì đa phần những bậc cha mẹ sẽ buồn phiền Có những người chán nản, buông xuôi gửi con đến bác

sỹ y khoa, bác sỹ tâm lý hay giao phó con cho cô trông trẻ nhưng cũng có những người rất tích cực trong việc phối hợp để khắc phục những khó khăn mà trẻ gặp phải

Nếu như với một số dạng khuyết tật như down, tật vận động… cha mẹ có thể nhận

ra ngay từ lúc trẻ vừa cất tiếng khóc chào đời Cho dù đau đớn tột cùng nhưng dù sao họ cũng đã có sự chuẩn bị về tinh thần đối với tương lai sau này của đứa trẻ Nhưng đối với hội chứng tự kỷ, các bậc làm cha làm mẹ không có được cơ hội đó Các em bé này lúc sinh ra cũng bình thường như bao đứa trẻ khác, nhiều trẻ trong số đó cũng trải qua các giai đoạn phát triển hoặc bỏ qua một giao đoạn nào đó như trẻ bình thường Chúng cũng bắt đầu nói những âm đầu tiên, đều biết cật tiếng gọi “ba, ba…” hay “ma, ma…” Hầu hết

các cha mẹ không hề nhận thấy một điểm gì bất thường của con mình trong giai đoạn từ 0 đến 1,5 tuổi hay 2 tuổi

Nhưng rồi mọi chuyện như thay đổi hoàn toàn khi nhận ra trẻ hầu như chỉ sống trong thế giới riêng của chúng và các kỹ năng dường như dừng hẳn, thậm chí kém đi Nhiều bậc cha mẹ, do không biết sự thay đổi của con chỉ nghĩ rằng đó là vì chúng ngoan, hay do chúng nhút nhát… Nhưng khi đến tuổi mà những trẻ bình thường đã có thể nói được thì các cha mẹ mới phát hiện ra rằng con mình hầu như không thể chủ động sử dụng ngôn ngữ để nói chuyện cho dù có thể đôi lúc tự nhiên phát ra những âm thanh khó hiểu Chúng không có phản ứng gì khi người khác gọi tên… Đến lúc này, các gia đình mới đưa trẻ đi chẩn đoán và đánh giá Khi được các bác sỹ hoặc các nhà chuyên môn chẩn đoán, đánh giá và thông báo về kết quả tự kỷ, phản ứng chung của các bậc làm cha làm mẹ là sốc, thất vọng, hoang mang lo lắng, không tin vào tình trạng của con, phủ nhận sự thật, cảm thấy xấu hổ, hối hận… Nhưng sau một thời gian, có một số bậc làm cha làm mẹ sẽ chấp nhận thực tế của con mình, tuy nhiên họ có thể chấp nhận vấn đề của trẻ theo lý trí nhưng về tình cảm thì họ rất bối rối, buồn bã, chán nản, đôi khi cảm thấy bực tức, thịnh

nộ, ghen tức và giận dữ

Qua các nghiên cứu gần đây cho thấy, tỷ lệ mắc hội chứng tự kỷ khá cao trong dân

số, bình quân vào khoảng 58 đến 60 trẻ tự kỷ trên 10.000 trẻ được sinh ra và có khuynh hướng ngày càng gia tăng nhưng không rõ nguyên nhân Hiện tại ở Việt Nam chưa có con số nghiên cứu chính thức về số lượng trẻ bị rối loạn tự kỷ, tuy nhiên số trẻ được chẩn đoán là mắc hội chứng tự kỷ ngày càng nhiều

Trong khi đó, gia đình là cái nôi đầu tiên của một đứa trẻ, trong đó mối quan hệ qua lại, cụ thể là quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và đứa trẻ có ảnh hưởng rất nhiều đến đứa trẻ trong thời kỳ thơ ấu ấy Đó là thời kỳ quan trọng nhất trong việc hình thành các phẩm chất nhân cách, để lại dấu ấn sâu sắc nhất trong cuộc đời về sau của trẻ Quan hệ giao tiếp đó không chỉ ở chỗ cha mẹ tác động đến trẻ theo kiểu “trẻ là tờ giấy trắng để cha mẹ viết lên đó cái gì thì nó thành cái đó” mà còn có sự tác động ngược lại từ trẻ đến cha mẹ Sự tác động qua lại đó diễn ra thường xuyên, không ngừng trong suốt quá trình phát triển của trẻ Quan

hệ giao tiếp của trẻ tự kỷ và cha mẹ cũng không nằm ngoài quy luật này

Thực tế ở Việt Nam, các nghiên cứu về trẻ tự kỷ nói chung và giao tiếp giữa cha

mẹ và trẻ tự kỷ nói riêng còn quá ít và chưa có hệ thống

Với những lý do trên đã thúc đẩy tôi lựa chọn đề tài: “ Giao tiếp giữa cha mẹ và

trẻ mắc chứng tự kỷ trong gia đình tại Hà Nội” nhằm giúp chúng ta có cách nhìn cụ thể

hơn về giao tiếp của các bậc làm cha làm mẹ khi phát hiện ra con họ mắc hội chứng tự

kỷ

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm ra thực trạng giao tiếp trong đó tập trung vào mục đích, nội dung, hình thức, hoàn cảnh và thời gian giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ tự kỷ

- Từ đó xem xét ảnh hưởng của quá trình giao tiếp đến tiến triển của trẻ tự kỷ và

đề xuất cách thức giao tiếp phù hợp đối với những bậc cha mẹ có con mắc chứng tự kỷ

3 Đối tượng nghiên cứu

Giao tiếp giữa cha mẹ và con có chứng tự kỷ trong gia đình

4 Khách thể nghiên cứu

- 75 gia đình trẻ tự kỷ

- Nghiên cứu sâu 2 trường hợp có con tự kỷ

5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: nghiên cứu tại nội thành Hà Nội

- Giới hạn về khách thể nghiên cứu: nghiên cứu các cặp cha mẹ có trẻ mắc chứng

tự kỷ trong độ tuổi từ 1 đến 6 tuổi

- Giới hạn về nội dung nghiên cứu: đề tài chỉ đi sâu nghiên cứu mục đích, nội dung, hình thức, hoàn cảnh, thời gian tần suất giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ tự kỷ

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lý luận

Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và con mắc chứng tự kỷ, thông qua việc thu thập, phân tích những tài liệu trong và ngoài nước nhằm tổng quan nghiên cứu vấn đề, xác định cơ sở lý luận và các khái niệm công cụ

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

Điều tra, khảo sát thực tiễn để xác định nhu cầu, mục đích, nội dung, hình thức, hoàn cảnh, thời gian giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ tự kỷ Từ đó, đề xuất cách thức giao tiếp phù hợp của bậc làm cha làm mẹ với con mắc chứng tự kỷ

7 Các phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp quan sát

Phương pháp phỏng vấn sâu

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp nghiên cứu trường hợp

Phương pháp sử dụng test đánh giá

Phương pháp thống kê toán học

8 Giả thuyết khoa học

Quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ tự kỷ bị hạn chế cả về nội dung, hình thức và thời gian giao tiếp

Tình trạng bệnh của trẻ tự kỷ có liên quan khá mật thiết với quan hệ giao tiếp giữa trẻ tự kỷ và cha mẹ

9 Đóng góp mới của đề tài

Đây là một trong các công trình đầu tiên ở Việt Nam chỉ ra quan hệ giao tiếp giữa cha mẹ và trẻ tự kỷ trong gia đình

Đề xuất giúp các bậc làm cha làm mẹ có những cách thức giao tiếp phù hợp đối với những đứa con tự kỷ của mình

References

Tài liệu Tiếng Việt

1 Bệnh viện Tâm thần Trung ương, Trần Di Ái (dịch 1992), Phân loại bệnh quốc tế

(ICD 10) về các rối loạn tâm thần và hành vi, Viện sức khỏe tâm thần Hà Nội

2 David Cohen (Hồng Vân dịch - 2003), Người cha lý tưởng thế kỷ 21, Nhà xuất bản

trẻ

3 David Stafford (1998): Freud đã thực sự nói gì, Nhà xuất bản thế giới

4 Hoàng Thị Anh (1992): Kỹ năng giao tiếp sư phạm của sinh viên, Luận án PTS

trường Đại học Sư phạm Hà Nội

5 H.G Giainot (Nguyễn Văn Toại dịch - 2000), Thuật ứng xử giữa cha mẹ và con cái,

Nhà xuất bản phụ nữ Hà Nội

6 Keith Atkin (2006), Sự thú nhận và phát triển lời nói, ngôn ngữ và giao tiếp,

Trường đại học sư phạm Hà Nội

7 Lê Minh Nguyệt (2010), Mức độ tương tác giữa cha mẹ và con tuổi thiếu niên, luận

án tiến sĩ tâm lý học

8 Lê Xuân Hồng (1996), Đặc điểm giao tiếp của trẻ em mẫu giáo trong nhóm chơi

không cùng độ tuổi, Luận án PTSKH sư phạm tâm lý, Đại học sư phạm Hà Nội

9 Ngô Công Hoàn (1995), Giao tiếp và ứng xử của cô giáo với trẻ em, Đại học sư

phạm Hà Nội I

10 Ngô Công Hoàn (1992): Một số vấn đề giao tiếp sư phạm, Nhà xuất bản đại học sư

phạm Hà Nội

11 Ngô Công Hoàn (1993), Tâm lý học gia đình, Đại học sư phạm Hà Nội I

12 Ngô Xuân Điệp (2009), Nghiên cứu nhận thức của trẻ tự kỷ tại thành phố Hồ Chí

Minh, luận án tiến sĩ tâm lý học

13 Nguyễn Ánh Tuyết, Chơi với bạn bè là nhu cầu bức thiết của trẻ mẫu giáo, Nhà

xuất bản giáo dục Hà Nội

14 Nguyễn Ánh Tuyết (1987), Giáo dục trẻ mẫu giáo chơi trong nhóm bạn bè, Nhà

xuất bản giáo dục Hà Nội

15 Nguyễn Ánh Tuyết (1988), Sự hình thành xã hội trẻ em trước tuổi học, Nhà xuất

bản giáo dục Hà Nội

16 Nguyễn Ánh Tuyết, Giao tiếp xúc cảm trực tiếp là hoạt động chủ đạo của trẻ hài

nhi, Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội

17 Nguyễn Ánh Tuyết (1992), Những điều cần biết về sự phát triển của trẻ thơ, Nhà

xuất bản giáo dục Hà Nội

18 Nguyễn Ánh Tuyết (1995), Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non, Nhà xuất bản giáo

dục Hà Nội

19 Nguyễn Hiến Lê (1992), Nghệ thuật nói chuyện, Nhà xuất bản trẻ

20 Nguyễn Sinh Huy, Trần Trọng Thủy, Nhập môn khoa học giao tiếp, Nhà xuất bản

giáo dục

21 Nguyễn Khắc Viện (1990), Bàn về quan hệ xã hội của trẻ em, Trung tâm nghiên cứu

N – T

22 Nguyễn Khắc Viện (1999), Tâm lý lâm sàng trẻ em Việt Nam, Nhà xuất bản Y học

Hà Nội

23 Nguyễn Khắc Viện (1995), Từ điểm tâm lý, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội

24 Nguyễn Thị Thanh Liên (2009), Thái độ của cha mẹ đối với con có chứng tự kỷ,

luận văn thạc sỹ tâm lý học

25 Nguyễn Văn Siêm (2007), Tâm bệnh học trẻ em và thanh thiếu niên, Nhà xuất bản

Đại học quốc gia Hà Nội

26 Nguyễn Văn Lê (1992): Vấn đề giao tiếp, Nhà xuất bản giáo dục

27 Nguyễn Quang Uẩn (chủ biên 2003): Tâm lý học đại cương, Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia Hà Nội

28 Nguyễn Văn Thành (1995), Để giúp trẻ em phát triển 0 đến 6 tuổi, Nhà xuất bản tôn

giáo

29 Nguyễn Văn Thành (2007), Phát huy quan hệ trong vấn đề giáo dục trẻ em tự kỷ,

Tài liệu tập huấn về cách chăm sóc trẻ tự kỷ, Thành phố Hồ Chí Minh

30 Nguyễn Văn Thành (2006), Trẻ em tự kỷ, Nhà xuất bản tôn giáo

31 Nguyễn Thạc (1995), Đặc điểm giao tiếp của trẻ em mẫu giáo 5 – 6 tuổi, Trường

cao đẳng sư phạm nhà trẻ mẫu giáo trung ương I

32 Nguyễn Thạc, Nguyễn Xuân Thức (1995), Nhóm giao tiếp bè bạn của trẻ em mẫu

giáo 5 – 6 tuổi, Kỉ yếu hội thảo quốc gia về giáo dục mầm non, Hà Nội

33 Nguyễn Thị Oanh (1995), Gia đình nhìn từ góc độ xã hội học, Tài liệu lưu hành nội

bộ

34 Nguyễn Xuân Nghĩa (2000), Quá trình xã hội hóa về giới ở trẻ em, Bộ giáo dục và

đào tạo – Đại học mở bán công thành phố Hồ Chí Minh

35 Trần Thị Kim Xuyến (2002), Gia đình và những vấn đề của gia đình hiện đại, Nhà

xuất bản thống kê

36 Phạm Minh Hạc, Lê Khang, Trần Trọng Thủy (1988): Tâm lý học tập 1, Nhà xuất

bản Giáo dục

37 Tora Winterton, Giao tiếp với trẻ em, Viện khoa học và giáo dục

38 Võ Nguyễn Tinh Vân (2004), Chứng Asperger và chứng NLD, Nhóm tương trợ phụ

huynh Việt Nam có con khuyết tật và chậm phát triển tại New South Wales, Nxb Bamboo, Australia

39 Võ Nguyễn Tinh Vân (2002), Để hiểu chứng tự kỷ, Nhóm tương trợ phụ huynh Việt

Nam có con khuyết tật và chậm phát triển tại New South Wales, Nxb Bamboo, Australia

40 Võ Nguyễn Tinh Vân (2002), Nuôi con bị tự kỷ, Nhóm tương trợ phụ huynh Việt

Nam có con khuyết tật và chậm phát triển tại New South Wales, Nxb Bamboo, Austrailia

41 Võ Nguyễn Tinh Vân (2006), Tự kỷ và trị liệu, Nhóm tương trợ phụ huynh Việt

Nam có con khuyết tật và chậm phát triển tại New South Wales, Nxb Bamboo, Austrailia

42 Vũ Hiến Dân, Ngân Hà (2001), Văn hóa tâm lý gia đình, Nhà xuất bản văn hóa

thông tin Hà Nội

43 Vũ Thị Nho (1999): Tâm lý học phát triển, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

44 Tương Lai, Trịnh Duy Luân, Lê Truyền (1994): Người cao tuổi và an sinh xã hội,

Nhà xuất bản Khoa học Xã hội

45 J.Garcia Fonc, J.C Lemaireet L, Darcourt (1996): Bệnh tự kỷ psychanalytique de

Paris

46 World Health Organization Geneva, Trương Xuân Liễu chủ biên (1998), Bảng phân loại

quốc tế bệnh tật (tập 2), Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh

Tài liệu Tiếng Anh

47 Dr Miriam Stoppard (1993), Test your child or how to discover and enhance your

child's true patential – Lon don

48 Richard G.J (1997), The source for autims, LinguiSystems, U.S.A

49 Scott J, Clark C, Brady M.P (2000), “Characteristics and Instructional Programming

for Special Educators”, Students With Autism, Singular Publishing, U.S A

50 Volkmar F.R, Paul R, Klin A, Cohen D (2005), Handbook of Autism and Pervasive

Developmental Disorders, Volume Two, Published by John Wiley & Sons, Inc,

U.S.A