Đề 6 : Đồng chí hãy phân tích những quan điểm cơ bản chủ nghĩa Mác-Lênin về con người. Việc xây dựng và phát huy vai trò và nhân tố con người ở nước ta hiện nay. pdf

Để hiểu rõ bản chất của con người mới, con người XHCN, vấn đề không phải là đem đối lập con người đó với con người cũ, mà phải xem xét trong mối quan hệ biện chứng: tính thời đại và tính

Đề 6 : Đồng chí hãy phân tích những quan điểm cơ bản

chủ nghĩa Mác-Lênin về con người Việc xây dựng và phát

huy vai trò và nhân tố con người ở nước ta hiện nay.

Bài làm

Con người là một đề tài cũ nhưng nghiên cứu nó luôn luôn

là một vấn đề mới không bao giờ kết thúc và ngày nay, vấn đề

con người luôn có vị trí cao nhất và bao trùm là chiến lược

của mọi chiến lược Trong tiến trình phát triển của lịch sử, con

người bị qui định bởi các mối quan hệ XH, đồng thời thông qua

hoạt động thực tiễn con người cũng thúc đẩy XH tiến lên Nghị

quyết 05 của Bộ Chính trị (khóa VI) chỉ rõ : phải quán triệt quan

điểm cơ bản của Đảng là coi trọng con người, coi con người là

động lực quan trọng nhất, là mục tiêu phục vụ và xây dựng của

mọi hoạt động KT-XH

Để hiểu rõ bản chất của con người mới, con người XHCN,

vấn đề không phải là đem đối lập con người đó với con người

cũ, mà phải xem xét trong mối quan hệ biện chứng: tính thời đại

và tính lịch sử Vậy, vấn đề con người và việc xây dựng và

phát huy vai trò, nhân tố con người ngày nay như thế nào?

1 Quan đ iểm của chủ nghĩa Mác Lênin về con ng ư ời :

Theo quan điểm của chũ nghĩa Mác-Lênin, con người có

những đặc điểm như sau :

- Con người vừa là một thực thể tự nhiên có cấu trúc sinh

học, vừa là một thực thể xã hội mang bản chất xã hội Nói đến

bản chất “thực thể tự nhiên” của con người là nói đến tiền đề

vật chất, nói đến nhu cầu ăn uống, đi lại, hoạt động của cơ thể

sống con người Tuy nhiên đặc trưng cơ bản riêng có của con

người là bản chất xã hội Con người phát triển cao hơn các con

vật khác là nhờ thông qua quá trình lao động Nhờ tác động của

tự nhiên và xã hội mà con người ngày càng được phát triển

nâng lên về mọi mặt, nhờ đó mà những hành vi có tính sinh vật,

tình cảm bản năng của con người đang mang tính xã hội, tình

người khác hẳn ở con vật Con người hoạt động có ý thức

không lệ thuộc vào tự nhiên mà con người còn có thể cải tạo tự nhiên tốt hơn Con người là sự thống nhất biện chứng giữa mặt vật chất và mặt tinh thần, giữa mặt sinh học và mặt xã hội Con người bên cạnh những nhu cầu lợi ích về tinh thần còn có cả nhu cầu lợi ích về vật chất, không được tuyệt đối hóa một mặt nào Nếu chúng ta đề cao, tuyệt đối hóa bản chất tư nhiên của con người, phủ nhận mặt xã hôi thì sẽ rơi vào tình trạng hạ thấp con người, thậm chí xem con người ngang hàng con vật Nếu tuyệt đối hóa mặt xã hội, phủ nhận mặt sinh học của nó thì ta sẽ rơi vào quan điểm duy tâm, không thừa nhận coi người hiện thực hoặc xem con người phi hiện thực Con người vừa chịu sự tác động của qui luật tự nhiên vừa chịu sự tác động của qui luật

xã hội

- Bản chất của con người không phải là cái trừu tượng vốn

có của một cá nhân riêng biệt, trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Quan hệ xã hội là quan hệ giữa người và người, như quan hệ về chính trị, đạo đức, pháp quyền, tôn giáo, kinh tế… trong đó, quan hệ SX

có ý nghĩa quyết định Do đó muốn thay đổi bản chất của con người thì không thể không thay đổi các mối quan hệ xã hội của

nó và điều này thì không dễ dàng

- Với bản chất xã hội, con người luôn gắn bó chặt chẽ với đồng loại, đồng thời lại là những cá nhân với ý nghĩa ngày càng đầy đủ Xã hội càng phát triển, thì một mặt mối liên hệ cộng đồng giữa người và người ngày càng trở nên bền vững, nhưng mặt khác mỗi con người ngày càng có xu hướng “tách biệt” thành những cá nhân độc lập

- Con người với tư cách là những cá nhân độc lập nhưng luôn sống trong mối quan hệ xã hội của cộng đồng, như cộng đồng dân tộc, cộng đồng giai cấp, cộng đồng nhân loại… Nói đến cá nhân là nói đến trình độ phát triển của con người cả về thể chất, nhân cách Mác luôn phê phán tình trạng kìm hãm sự phát triển của cá nhân, phê phán tình trạng biến con người

thành những đồng danh không có bản sắc riêng Con người

bao giờ cũng có nhu cầu sở thích riêng, có cá tính Tính cá

nhân của con người chỉ được khẳng định kể từ khi phương

thức sản xuất TBCN ra đời Trong chế độ phong kiến thì con

người lệ thuộc vào các vị vua, chúa Còn trong chế độ TBCN,

nền SX hàng hóa lấy kinh doanh làm cơ sở, con người trở

thành động lực của cuộc cách mạng tư sản, điều này là sự tiến

bộ Tuy nhiên, nếu tính cá nhân được đẩy lên quá cao thì sẽ trở

thành chủ nghĩa cá nhân Để tránh hạn chếu đó, xã hội XHCN

lấy mục đích vì sự phát triển con người khắc phục chủ nghĩa cá

nhân, CNXH tạo điều kiện cho con người phát triển tự do, cho

nên bản chất của CNXH khác với bản chất CNTB về vấn đề con

người

- Trong xã hội có giai cấp, con người cũng mang tính giai

cấp, đó là sự đồng nhất giữa các cá nhân có cùng lợi ích, trong

mối quan hệ đó các cá nhân từng bước nhận thức lợi ích riêng

chỉ được thực hiện khi lợi ích chung trở thành động lực chi phối

hành vi của con người Do vậy, phải đứng trên lập trường quan

điểm của giai cấp mình để giải quyết mọi việc, tuy nhiên không

nên tuyệt đối hóa tính giai cấp, không nên đối lập với dân tộc và

nhân loại bởi vì con người bao giờ cũng hiện diện như là một

phần tử của một giai cấp, thành viên của một dân tộc, cá thể

của cộng đồng nhân loại Tính dân tộc được thể hiện qua ngôn

ngữa, tình cảm, tính cách tâm lý của dân tộc, tính dân tộc trong

con người rất là bền vững Ngoài ra, cùng với tính giai cấp, tính

dân tộc con người còn có tính nhân loại, đã góp phần tạo ra

những giá trị đạo đức, lý trí, tình cảm của con người trong xã

hội Trong chế độ CNXH, các giai cấp và tầng lớp xã hội đều

xích lại gần nhau, mối quan hệ xã hội dần dần được điều chỉnh,

đó là mảnh đất hội nhập những lợi ích giai cấp chân chính,

những bản sắc dân tộc đậm đà và bền vững, hướng con người

vào sự phát triển toàn diện và vươn tới sự hoàn thiện

- Con người vừa mang tính thời đại, vừa mang tính lịch sử Con người bao giờ cũng gắn liền với một thời đại – “thời đại nào, con người đó” Trong mỗi thời đại, con người có một hệ tiêu chí riêngtrong đó con người là tiêu điểm phản ánh trình độ văn minh của thời đại đó Mỗi thời đại có một mẫu người riêng, đặc trưng cho thời đại đó Chẳng hạn, trong chế độ phong kiến thì có con người phong kiến, chế độ TBCN thì có con người tư bản trong đó đề cao chủ nghĩa cá nhân, còn chế độ XHCN thì con người gắn liền với lợi ích cá nhân với lợi ích dân tộc, lợi ích nhân loại Tuy nhiên con người của thời đại mới bao giờ cũng được hình thành bắt đầu từ những giá trị truyền thống được kết tinh trong lịch sử dân tộc, đất nước .Con người mang tính lịch

sử bởi vì nó vừa có kiến thức những giá trị tích cực, tinh hoa của quá khứ đồng thời vừa mang những hạn chế, tiêu cực của quá khứ Để hiểu rõ bản chất con người mới, con người XHCN, xét trong mối quan hệ biện chứng thì tính thời đại và tính lịch sử

có quan hệ gắn bó với nhau, nói cách khác con người là sự đồng nhất biện chứng giữa yếu tố thời đại và yếu tố lịch sử Vì thế không nên đối lập một cách cực đoan giữa con người cũ với con người mới Sự kết hợp đúng các giá trị lịch sử với các giá trị tiến bộ của thời đại, trong đó có các giá trị truyền thống được

bổ sung, nâng lên và hoàn thiện từng bước, con người XHCN cũng như phát huy vai trò nhân tố con người Hình tượng Bác

Hồ là con người mới tiêu biểu nhất của sự kết hợp những giá trị cao đẹp nhất của truyền thống với chân lý của thời đại

- Con người vừa là sản phẩm của lịch sử, đồng thời vừa là chủ thể sáng tạo ra lịch sử Trong tiến trình phát triển của lịch

sử, con người lại qui định bởi các mối quan hệ xã hội, đồng thời thông qua hoạt động thực tiễn con người thúc đẩy xã hội phát triển tiến lên Con người luôn là mục tiêu, đồng thời luôn là năng lực của tiến trình cách mạng theo hướng tiến bộ Có hiện thực hóa được vấn đề đó thì cách mạng mới dành được thắng lợi “Tất cả vì con người” đó là mục tiêu mà mỗi hoạt động XH

con người đều phải hướng tới, phải luôn được cải thiện không

ngừng về điều kiện vật chất và tinh thần, được đối xử bình

đẳng, được sống tự do để hoạt động sáng tạo, nâng cao ý thức

và năng lực làm chủ cá nhân, khi đó con người sẽ phát huy tích

cực, tạo thành động lực thực hiện mục tiêu cách mạng

Tóm lại, chủ nghĩa Mác-Lênin đã đặt ra và giải quyết vấn đề

con người một cách nhất quán triệt để chủ nghĩa Mác-Lênin là

học thuyết giải phóng con người, tôn vinh con người, con người

ở đây là con người chủ thể sáng tạo ra lịch sử, là giá trị xã hội,

văn hóa cao nhất trong các giá trị vật chất tinh thần của lịch sử

2 Việc xây dựng và phát huy vai trò và nhân tố con

người ở nước ta hiện nay

a Những đặc trưng cơ bản của con người mới XHCN :

Quán triệt những quan điểm trên, Đảng ta luôn coi con

người là mục tiêu, là nhân tố quyết định của công cuộc CNH –

HĐH đất nước Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa1

Mác-Lênin về con người, trong tiến trình cách mạng Đảng ta đã từng

bước đề ra mục tiêu xây dựng con người XHCN ở nước ta

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH

được Đại hội VII thông qua xác định con người mới XHCN, đó

là con người có ý thức làm chủ, có ý thức trách nhiệm công

dân, có tri thức, sức khỏe và lao động giỏi, sống có văn hóa và

tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính

Con người XHCN là sản phẩm của mối quan hệ kinh tế - xã hội

của xã hội XHCN, nó từng bước hình thành trong mọi lĩnh vực

của đời sống xã hội cùng với quá trình phát triển kinh tế - văn

hóa – xã hội Bác Hồ nói: muốn xây dựng CNXH trước hết cần

có con người XHCN Đó là con người có những đặc trưng cơ

bản sau:

Một là, con người XHCN là con người có ý thức, có trình

độ, năng lực làm chủ và đồng thời được tạo điều kiện để thực

hiện năng lực làm chủ của mình Chế độ XH XHCN nhằm giải

phóng con người, xây dựng cơ sở thống nhất lợi ích cá nhân, tập thể và lợi ích XH

Hai là, con người XHCN là con người lao động kiểu mới,

am hiểu công việc của mình làm, có sức khỏe, lao động có kỷ thuật, có kỷ luật đồng thời có trách nhiệm trong công việc của mình làm, biết hưởng thụ và biết gắn lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể và lợi ích XH

Ba là, con người XHCN là con người có lối sống VH và tình

nghĩa Con người có VH thì giá trị con người được nâng cao lên trong tất cả các giá trị, chính nhờ có VH con người sống có nhân bản, có tính người hơn, vượt lên khó khăn của hoàn cảnh bản thân để vươn lên Ngày nay, VH có vai trò rất quan trọng trong tiến trình phát triển và hội nhập với thế giới VH là nguồn

nỗ lực vô tận, là nguồn phát triển của con người

Bốn là, con người XHCN là con người có lòng yêu nước,

yêu CNXH, có tình thương yêu giai cấp, tình yêu thương đồng loại, có tinh thần quốc tế chân chính của giai cấp công nhân

b Nhân tố con người

Trong Chiến lược phát triển KT-XH đến năm 2010, Đảng ta

xác định phát huy nhân tố con người có ý nghĩa quyết định và

quan trọng nhất Nhân tố con người là tổng thể các yếu tố thuộc về thể chất và tinh thần, về trình độ chuyên môn, về tay nghề, về phẩm chất đạo đức, về vị thế xã hội … tạo nên năng lực của con người mà năng lực đó nếu biết phát huy sử dụng tốt, nó sẽ trở thành động lực to lớn thúc đẩy xã hội phát triển Nhân tố con người ở đây là muốn nói đến và nhấn mạnh khía cạnh quan trọng nhất của con người : đó là hoạt động của con người, là vai trò, sức mạnh của con người đối với quá trình phát triển KTXH của đất nước Nhân tố con người được xem là nhân

tố quyết định trong 4 nguồn lực của sự phát triển, bởi vì để có thể phát huy, khai thác tốt các nguồn lực về tài nguyên, vị trí địa

lý và vốn thì đều phải thông qua con người - tức là nguồn lực (nhân tố) con người

Như vậy, nhân tố con người là nhân tố trọng tâm, là xuất

phát điểm, là nhân tố bao trù lên các nhân tố khác trong quá

trình phát triển Nếu chúng ta biết khai thác, phát huy sử dụng

tốt thì sẽ đem lại sự tiến bộ, phát triển cho nhân loại và cho đất

nước Phát huy nhân tố con người là làm bộc lộ phát hiện, khai

thác, sử dụng và bồi dưỡng mọi tiềm năng của con người vì

mục đích phát triển của chính bản thân con người và vì tiến bộ

xã hội

Vì vậy thực chất của việc phát huy nhân tố con người ở

nước ta hiện nay là nâng cao chất lượng cuộc sống cho con

người và phát huy vai trò của nó cho sự nghiệp phát triển

KT-XH của đất nước

c Những phương hướng chủ yếu phát huy vai trò nhân

tố con người ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Để phát huy vai trò nhân tố con người ở nước ta trong giai

đoạn hiện nay, Đảng ta đã đề ra một số phương hướng chủ yếu

sau:

- Một là, xây dựng và thực hiện một chính sách XH đúng

đắn và phù hợp vì lợi ích của con người, do con người hay vì

hạnh phúc con người Trên cơ sở lấy con người làm mục tiêu

của sự phát triển, mọi sự phát triển phải xoay quanh con người

chứ không phải con người xoay quanh mọi sự phát triển Khai

nói con người có vai trò to lớn, không phải là khai thác không có

định hướng mà phải trên cơ sở đào tạo, bồi dưỡng con người,

tạo ra môi trường sống lành mạnh, tôn trọng bằng cách phát

triển nét độc đáo ưu điểm của từng cá nhân

- Hai là, Phát triển nền KT hàng hóa nhiều thành phần có

sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, nền KT đó

phải đảm bảo vừa là phương thức nền tảng để phát huy vai trò

khai thác nhân tố con người có hiệu quả nhất, vừa là điều kiện

để mỗi cá nhân bộc lộ những khả năng, năng khiếu của mình

Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành giúp giải phóng mọi

sức SX, mọi tiềm năng của xã hội, sự quản lý của Nhà nước

nhằm đảm bảo các cá nhân khai thác tốt nhất các tiềm năng đó của đất nước, đồng thời tạo điều kiện cho con người lao động sáng tạo, năng động hơn, phát triển KHKT, từ đó tác động trở lại phát triển con người Nhưng cũng cần phải luôn lưu ý, nền kinh tế hàng hóa có mặt trái của nó và là nguyên nhân làm hạn chế việc nâng cao hiệu quả phát triển con người Nó làm cho con người dễ chạy theo lối sống thực dụng, coi trọng đồng tiền

Vì vậy, nhà nước cần phải có sự kiểm tra, kiểm soát, điều tiết kịp thời làm hạn chế những nảy sinh tiêu cực trong cơ chế thị trường

- Ba là, Xây dựng Nhà nước pháp quyền vững mạnh, bảo

đảm cuộc sống an toàn cho mọi người và an ninh cho xã hội Ngăn chặn và trừng trị có hiệu quả những hành vi xâm phạm đến tài sản, phẩm giá của từng cá nhân trong cộng đồng; bảo

vệ người lao động, trừng trị những người vì lợi ích trước mắt của cá nhân mình mà làm tổn hại đến sức khỏe người khác; đồng thời thực hiện dân chủ hóa trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, đảm bảo người dân thực sự làm chủ xã hội của mình theo đúng tiêu chí: Nhà nước của dân, do dân và vì dân; chống tham

ô, tham nhũng; thực hiện công bằng xã hội nhất là về mặt phân phối lợi kinh tế

- Bốn là, Thực hiện cuộc cách mạng XHCN trên lĩnh vực

văn hóa tinh thần, tạo điều kiện xây dựng cho người lao động

có một đời sống tinh thần lành mạnh, phong phú Trong phát triển kinh tế thì phải lấy văn hóa làm mục tiêu phát triển Quan tâm đổi mới giáo dục, đào tạo, nâng cao dân trí, đào tạo tay nghề, đào tạo nhân tài và thực hiện tốt việc chăm lo sức khỏe của con người, chăm lo đời sống tinh thần nhân dân

- Năm là, xây dựng và thực hiện giá trị, thang bậc giá trị của

người lao động trong đời sống xã hội để khuyến khích các cá nhân hoạt động tích cực, sáng tạo; nhằm thực hiện việc phân phối một cách tốt nhất, hạn chế thái độ ỷ lại, trông chờ hay lao động không chân chính

Tóm lại, trên cơ sở lý luận của CN Mác-Lênin về con người,

trong tiến trình cách mạng Đảng ta đã từng bước đề ra mục tiêu xây dựng con người XHCN ở nước ta Các Văn kiện Đại hội IV,

V và VI của Đảng ta đã xác định những đặc trưng cơ bản của con người mới XHCN là: con người lao động kiểu mẫu, có tinh thần và năng lực làm chủ, có tinh thần yêu nước và tinh thần quốc tế vô sản, có lối sống lành mạnh, trong sáng, văn minh