LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TOÀN DIỆN HỌC SINH PHỔ THÔNG

LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TOÀN DIỆN HỌC SINH PHỔ THÔNG

CHUYÊN ĐỀ 7

LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC

TOÀN DIỆN HỌC SINH PHỔ THÔNG

(Leading and Managing Holistic Education Development

for School Students)

LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC

TOÀN DIỆN HỌC SINH PHỔ THÔNG

(Leading and Managing Holistic Education Development for School Students)

THỜI LƯỢNG: 10 tiết (3,5 tiết LT, 6,5 tiết thảo luận, thực hành và tự đánh giá)

MÔ TẢ CHUYÊN ĐỀ

Xuất phát từ bối cảnh, thực tiễn quản lý giáo dục ở Singapore và Việt Nam, chuyên đề lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông có nội dung đề cập tới những vấn đề: Quan niệm về lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông trong nhà trường thân thiện, học sinh tích cực; lãnh đạo và quản

lý hoạt động dạy học; lãnh đạo và quản lý hoạt động giáo dục; lãnh đạo và quản lý phát triển năng lực lãnh đạo cho học sinh

MỤC TIÊU

Sau khi học xong chuyên đề học viên sẽ :

- Phát biểu và giải thích được những vấn đề cơ bản của lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông

- Đề xuất được các biện pháp đổi mới quản lý hoạt động giáo dục nhằm phát triển toàn diện học sinh, hướng tới sự phát triển nhân cách học sinh

- Hình thành niềm tin và mong muốn vận dụng kiến thức đã học vào công tác lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh tại cơ sở đang công tác

NỘI DUNG

1 Quan niệm về lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông

1.1 Ở Singapore

Mô hình trường học ưu việt ở Singapore (Singapore School Excellence Model – SEM) đã chỉ rõ: “Qui trình hướng tới học sinh”, theo đó, bao gồm:

- Sự khỏe mạnh của học sinh

- Giảng dạy và học tập

- Đánh giá học sinh

- Phát triển trong các lĩnh vực hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Phát triển năng lực lãnh đạo của học sinh

Với mô hình này, đòi hỏi Hiệu trưởng phải lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh

Nội dung cơ bản cốt lõi của lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh sẽ được tập trung vào:

- Lãnh đạo và quản lý các hoạt động giáo dục (Đạo đức, sức khỏe, âm nhạc, hướng nghiệp )

- Lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học và giáo dục trên lớp

- Lãnh đạo và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, trong hoạt động này

có tập trung vào rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

- Lãnh đạo và quản lý phát triển năng lực lãnh đạo của học sinh

- Lãnh đạo và quản lý đánh giá kết quả rèn luyện và học tập của học sinh

1.2 Ở Việt Nam

Mục tiêu của giáo dục phổ thông theo điều 27 của Luật Giáo dục (2005) đã được quy định là:

- Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, phẩm chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục trung học cơ sở

- Giáo dục trung học cơ sở nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

- Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực

cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

Thực tiễn giáo dục phổ thông Việt Nam cho thấy, người Hiệu trưởng lãnh đạo và quản lý nhà trường thực chất là lãnh đạo và quản lý toàn diện mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường Đây là quá trình giáo dục tổng thể nhằm phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông Theo đó, hướng tới sự phát triển nhân cách học sinh

1.3 Quan niệm về lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh phổ thông.

Như vậy, lãnh đạo và quản lý phát triển toàn diện học sinh là lãnh đạo và quản lý các hoạt động dạy học - giáo dục trong trường phổ thông giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

2 Lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học hướng tới học sinh

2.1 Tăng cường nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về hoạt động dạy học

2.1.1 Đổi mới quan niệm về hoạt động dạy học

- Người học phải tự mình tìm ra kiến thức bằng hoạt động của chính mình

- Người học phải có năng lực tự thể hiện mình và năng lực hợp tác với nhau, học bạn

- Người học phải có năng lực tự kiểm tra, tự đánh giá, tự điều chỉnh

2.1.2 Xu hướng cơ bản trong đổi mới phương pháp dạy học

Xu hướng cơ bản trong đổi mới phương pháp dạy học – quan điểm dạy học tích cực

2.2 Lãnh đạo và quản lý đổi mới hoạt động dạy học trong trường phổ thông

2.2.1 Các giai đoạn của quá trình đổi mới giáo dục trong trường phổ thông

- Dẫn nhập Đổi mới giáo dục

- Phát động Đổi mới giáo dục

- Thể chế hoá Đổi mới giáo dục

2.2.2 Những biện pháp quản lý các giai đoạn của quá trình đổi mới giáo dục trong trường phổ thông

Các biện pháp lãnh đạo và quản lý đổi mới giáo dục phổ thông là:

- Xác lập viễn cảnh của quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

- Phân tích quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

- Giải quyết các vấn đề đặt ra của quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

- Kiểm tra quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

- Thể chế hoá quá trình đổi mới giáo dục phổ thông

2.3 Tiếp cận vai trò trong lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học.

Điều cần khẳng định trước tiên: Lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học là lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy của giáo viên và lãnh đạo và quản lý cả hoạt động học của học sinh Tuy nhiên, việc lãnh đạo và quản lý hoạt động học của học sinh là quản lý gián tiếp thông qua giáo viên Chính giáo viên mới là người quản lý trực tiếp việc học của học sinh

Trong một nhà trường, tất cả các chủ thể (học sinh, giáo viên, hiệu trưởng ) đều

có chức năng, vai trò riêng mang tính đặc thù Việc thực hiện vai trò của từng chủ thể sẽ tạo nên thành công chung của nhà trường Vậy thì, là người lãnh đạo nhà trường, vai trò của hiệu trưởng trong việc lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học thể hiện như thế nào?

Để triển khai vấn đề này, ta hay theo mô hình 1 của Ichak Adizes dưới đây

Mô hình 1: Các vai trò quản lý

Ta có thể vận dụng mô hình trên để phân tích vào việc lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng

2.3.1 Vai trò tạo lập

Trước hết, trong vai trò tạo lập, người hiệu trưởng kỳ vọng đạt được kết quả dự kiến bằng một loạt các hoạt động tạo thành nhóm công nghệ/ kinh tế

Chẳng hạn, để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông, hiệu trưởng phải đưa ra định hướng chỉ đạo, phải tổ chức cho giáo viên soạn giảng theo yêu cầu mới, tổ chức giảng dạy trên lớp, đúc rút kinh nghiệm, khái quát về mặt luận dạy học những kết quả đạt được (thể chế hoá kinh nghiệm) và triển khai thực hiện Hoặc tổ chức trao đổi nhữngchủ đề cần thiết trong giảng dạy giúp giáoviên thực hiện có kết quả chương trìn, sách giáo khoa mới,v.v Đối với việc học của học sinh, có thể tổ chức trao đổi kinh nghiệm học tập, hướng dẫn các em tổ chức các buổi hoạt động ngoại khoá,v v nhằm nâng cao kết quả học tập của các em Mặt khác, muốn cho việc chỉ đạo hoạt động dạy học thành công, người hiệu trưởng ngoài việc trang bị cho mình những tri thức quản

lý còn phải trang bị tri thức khoa học giáo dục và cả những tri thức khác có liên quan đến hoạt động quản lý như tri thức xã hội, tri thức kinh tế, v.v Có như vậy hoạt động quản

lý mới thực sự là hoạt động mang tính khoa học và đem lại hiệu quả cao

2.3.2 Vai trò triển khai

Trong vai trò triển khai, hoạt động của hiệu trưởng nhà trường được thể hiện bằng một loạt các hoạt động tạo thành nhóm cơ cấu/ hành chính Đây là việc chỉ đạo giáo viên

và học sinh thực hiện các quy định hành chính (quy chế chuyên môn, nề nếp học tập ) Việc chỉ đạo thực hiện các chủ trương của cấp trên, các kế hoạch, quyết định của tập thể nhà trường, v.v cũng như việc tổ chức sắp xếp nhân sự trong đội ngũ giáo viên, việc

phân công giảng dạy trong giáo viên,v.v đều là những hoạt động nằm trong nhóm cơ cấu/ hành chính

2.3.3 Vai trò đổi mới

Trong nhà trường, người hiệu trưởng luôn luôn là người đại diện cho đổi mới trong giáo dục Cần lưu ý rằng môi trường bên trong và bên ngoài nhà trường luôn luôn biến đổi Bởi vậy, vai trò của người hiệu trưởng là luôn luôn làm cho bản thân và tập thể sư phạm thích ứng với những biến đổi đó Trong bối cảnh đó, vai trò đổi mới của người hiệu trưởng trong nhóm thông tin / ra quyết định là hết sức quan trọng Vai trò này được thực hiện bằng một loạt các quyết định làm cho đối tượng quản lý chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác, nghĩa là tạo sự thay đổi về chất Nhưng để có được những quyết định đúng đắn, trước hết, người hiệu trưởng phải nắm chắc các loại thông tin cần thiết về dạy và học của giáo viên và học sinh Thông tin là huyết mạch của quản lý Do đó, tình hình giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh, những khó khăn của họ, nhu cầu của

họ, tiến bộ của họ Các điều kiện phục vụ cho dạy và học v.v đều là cơ sở quan trọng cho việc ra quyết định quản lý Và quyết định đó sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của giáo viên và học sinh, tạo ra một bước chuyển mới trong dạy và học

2.3.4 Vai trò kết hợp

Như ta biết, nhà trường là một tổ chức xã hội Trong tổ chức này, quan hệ giữa người với người (giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, giữa các đồng nghiệp, giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên,v.v ) luôn luôn diễn ra với các hình thức, các tính chất, các mức độ vừa đa dạng vừa phong phú; mặt khác, trong nhà trường cũng hình thành các tổ chức chính thức và không chính thức đều có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp với các mức độ khác nhau đến hiệu quả giáo dục của nhà trường; rồi quan hệ giữa nhà trường và xã hội,v.v Tất cả những quan hệ mang tính xã hội đó làm thành môi trường giúp cho người hiệu trưởng thực hiện vai trò kết hợp của mình bằng những tác động trong nhóm xã hội/ con người Sức mạnh của người hiệu trưởng là kết quả của sự huy động, kết hợp, điều chỉnh trí tuệ và tình cảm, sức mạnh vật chất và tinh thần của các lực lượng trong và ngoài nhà trường vào việc giáo dục và dạy học Kết hợp là quá trình hợp nhất các hành động của các thành viên trong trường thành hành động của toàn trường, các mục đích cá nhân hài hoà với mục đích của nhà trường

Bốn vai trò trên đây, trong thực tế gắn bó, quan hệ hữu cơ, đan xen nhau Điều cần chú ý là trong quá trình hoạt động quản lý, tuỳ theo hoàn cảnh cụ thể, người hiệu trưởng cần bảo đảm tính cân đối, hài hoà trong việc thực hiện bốn vai trò trên Đôi khi một vai trò nào đó nổi lên với tư cách chủ đạo, các vai trò còn lại hỗ trợ cho nó để tạo thành sức mạnh tổng hợp đưa đến hiệu quả hoạt động dạy học - giáo dục nói chung cũng như lãnh đạo và quản lý trong nhà trường nói riêng

2.4 Lãnh đạo và quản lý đổi mới phương pháp dạy học.

Lãnh đạo và quản lý đổi mới phương pháp dạy học là một trong những vấn đề cốt lõi của việc đổi mới lãnh đạo và quản lý hoạt động dạy học ở trường phổ thông, đồng thời

là đòn bẩy trực tiếp để nâng cao chất lượng dạy học

Với quan điểm: “Học sinh làm trung tâm”, lãnh đạo và quản lý đổi mới phương pháp dạy học tập trung vào đổi mới cách dạy của giáo viên và cách học của học sinh, làm cho học sinh

“Được suy nghĩ nhiều hơn,

Hành động nhiều hơn,

Hợp tác học tập với nhau nhiều hơn hơn,

Bày tỏ ý kiến của mình nhiều hơn”

2.4.1 Định hướng đổi mới PPDH

- Đáp ứng nhu cầu lợi ích của ngơười học, phát triển khả năng tự học

- Đổi mới không phải là xóa bỏ mà vẫn sử dụng hệ thống các PPDH có chọn lọc Kết hợp PPDH truyền thống với PPDH tích cực đúng mức, đúng lúc

- Coi trọng tổ chức hoạt động học tập, tạo điều kiện cho học sinh tham gia hoạt động nhằm phát huy tích tích cực, tự giác, tự lực, chủ động, sáng tạo của học sinh

- Lựa chọn PPDH phù hợp với hình thức tổ chức dạy học

- Vai trò của giáo viên là ngươời tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ

2.4.2 “Dạy ít, học nhiều”

Bản chất của “dạy ít học nhiều” không làm mất đi vai trò chủ đạo của giáo viên mặc dù học sinh làm trung tâm mà tạo sự say mê học tập cho học sinh bằng cách vận dụng hiệu quả các nguyên tắc của học tập say mê

tậ

phạm

Tr

Học sinh làm trung tâm

Học sinh làm trung tâm

Curriculum Planning & Development Division

Ministry of Education 2005

1) Sử dụng phương pháp sư phạm

Đảm bảo khoa học và nghệ thuật dạy học đồng thời cần quan tâm tới:

- Sự sẵn sàng của học sinh

- Nhu cầu học tập của học sinh

- Cách học của học sinh

Vì vậy:

- Giáo viên thực hiện giảng dạy với sự phân hoá đối tượng học sinh

- Học sinh học tập dựa trên khám phá

- Học sinh học tập dựa trên vấn đề

2) Trải nghiệm học tập

Lên kế hoạch các trải nghiệm học tập nhằm tạo điều kiện cho học sinh:

- Mở rộng tư duy cho học sinh để hiểu sâu hơn

- Thúc đẩy sự kết nối các ý tưởng và khái niệm

- Phát triển tư duy độc lập Thực hiện bằng cách:

- Đặt các câu hỏi cấp cao

- Tổ chức hoạt động tư duy

- Hình thành các trung tâm học tập độc lập trong lớp

- Khuyến khích HS tìm kiếm nguồn lực thay thế hoặc theo đuổi các quan điểm phù hợp

3) Tạo ra môi trường học tập

Môi trường học tập phải:

- An toàn: đảm bảo quan điểm và những ý kiến đóng góp của học sinh được lắng nghe

- Kích thích: tạo sự tò mò cho HS học hỏi

Tạo ra môi trường học tập bằng cách

- Đề ra các quy định của lớp học và đưa ra các kỳ vọng rõ ràng

- Cho học sinh làm việc theo nhóm để xây dựng lòng tin và tinh thần làm việc theo nhóm

- Sử dụng câu hỏi nhằm khuyến khích học sinh tư duy

- Cho học sinh đủ thời gian trả lời hay làm rõ những băn khoăn của mình

- Động viên, khích lệ những nỗ lực của học sinh

4) Đánh giá để học tập

Cần cung cấp cho HS:

- Phản hồi thường xuyên và có ý nghĩa

- Khung /sườn đánh giá

Phản hồi có ý nghĩa là:

- Kịp thời và cụ thể

- Tập trung vào giúp học sinh biết điểm mạnh, điểm yếu của mình và làm thế nào để cải thiện

- Tập trung vào xây dựng hay tái định hướng và không điều khiển học sinh

Bộ khung này liên quan đến:

- Chia nhiệm vụ thành nhiều phần nhỏ và quản lý được

- Hỗ trợ học sinh nắm thông tin

- Sử dụng các quy tắc để diễn đạt thành lời các quy trình tư duy

Giáo viên cần thực hiện qua:

- Mô phỏng và sắm vai

- Ghi chép

- Kể chuyện

- Quan sát giáo viên

- Thí nghiệm và trình diễn

- Thảo luận cùng học sinh

5) Nội dung học tập

Nội dung bài giảng cần:

- Phù hợp để học sinh có thể nhận thấy giá trị và tính ứng dụng của nó

- Tạo cơ hội để có thể kết nối với kinh nghiệm của học sinh và kích thích tính tò

mò của học sinh và làm cho học sinh muốn tìm tòi thêm

Ví dụ:

- Biến những chuyện xẩy ra trong nhà trường, trong xã hội thành những nội dung có thể giảng ở trên lớp

+ Một HS giúp đỡ một bạn cùng lớp

+ Một cụ già bị ngã ở ngoài đường do va chạm ô tô

- Khám phá những điều bên trong những đoạn văn bản cho sẵn

- Cho học sinh tham quan thực tế nhằm kết nối việc học ở trường với thế giới bên ngoài nhà trường

6) Sự lãnh đạo nhà trường mang tính ủng hộ

Một sự lãnh đạo mang tính ủng hộ là:

- Tạo ra văn hoá học tập của nhà trường

- Cung cấp công tác lãnh đạo về chuyên môn và giảng dạy

- Hỗ trợ phát triển chuyên môn

Ví dụ:

- Môi trường an toàn và khuyến khích mọi người, ở đó quan diểm/ ý kiến của mọi người được lắng nghe

- Giành thời gian cho lập kế hoạch và thiết kế các hoạt động nhằm thu hút mọi người tham gia

- Kế hoạch phát triển chuyên môn của nhà trường

- Thành lập các nhóm học tập để cải thiện chất lượng