KHẢO SÁT YẾU TỐ LIÊN QUAN VỀ NHIỄM TRÙNG TIỂU CÓ TRIỆU CHỨNG TRONG 3 THÁNG CUỐI THAI KỲ doc

KHẢO SÁT YẾU TỐ LIÊN QUAN VỀ NHIỄM TRÙNG TIỂU CÓ TRIỆU CHỨNG TRONG 3 THÁNG CUỐI THAI KỲ TÓM TẮT Mục tiêu: Nhiễm khuẩn đường niệu là biến chứng thường gặp trong thai kỳ, chiếm tỷ lệ từ

KHẢO SÁT YẾU TỐ LIÊN QUAN VỀ NHIỄM TRÙNG TIỂU

CÓ TRIỆU CHỨNG TRONG 3 THÁNG CUỐI THAI KỲ

TÓM TẮT

Mục tiêu: Nhiễm khuẩn đường niệu là biến chứng thường gặp trong thai kỳ,

chiếm tỷ lệ từ 2-7% Đây cũng là nguyên nhân gây ra các ảnh hưởng nặng nề trên thai phụ (nhiễm trùng hậu sản, viêm đài bể thận mãn) và trên bé sơ sinh (sanh non, trẻ nhẹ cân) Thế nên, bệnh lý này rất cần được chẩn đoán, điều trị sớm và có các biện pháp phòng tránh bệnh Bệnh viện Từ Dũ thành phố Hồ Chí Minh có một lưu lượng khám thai khá cao (4.000 trường hợp/năm), là nơi thích hợp để xác định các yếu tố liên quan đến nhiễm trùng tiểu, từ đó đề ra một chương trình giáo dục và chăm sóc sức khỏe thai phụ mang lại nhiều lợi ích cho bà mẹ và trẻ sơ sinh

Kết quả: Chúng tôi thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang từ 01/08/2004 đến

31/03/2005, ghi nhận có 2.560 thai phụ đến khám thai, trong đó có 195 thai phụ

có biểu hiện nhiễm trùng tiểu (chiếm tỷ lệ 1,17%) Vi khuẩn gây nhiễm trùng

tiểu chủ yếu là E coli (33,3%), kế đến là S aureus (30%) Các yếu tố liên quan

có ý nghĩa thống kê với nhiễm trùng tiểu là việc sử dụng nguồn nước giếng trong sinh hoạt, có giao hợp trong thai kỳ và không thường xuyên đi khám thai (p=0,002; 0,01 và 0,04 < 0,05) Sự hiện diện của bạch cầu (BC) và Nitrit trong nước tiểu có liên quan với nhiễm trùng tiểu (p=0,03 và 0,001)

Kết luận: Biết được các yếu tố nguy cơ liên quan với nhiễm trùng tiểu có thể

giúp đề ra chương trình giáo dục vệ sinh thai nghén cho các thai phụ ở 3 tháng cuối, để đem lại sự khỏe mạnh cho bà mẹ và trẻ sơ sinh

ABSTRACT

INVESTIGATION OF THE RISK FACTORS OF SYMTOMATIC

TRIMESTER AT TU DU HOSPITAL

Pham Thi Ngoc Diep, Nguyen Duy Tai

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 13 – Supplement of No 1 - 2009: 143 –

148

Objective: To investigate the risk factors of symptomatic urinary infection in

pregnant women at third trimester at TuDu hospital

Methods: Urinary infection is the common disease of pregnancies The rate of

this disease is 2-7% This is a reason causing the serious complications of

mother (post-partum infection, chronic pyelonephritis) and the new-born (premature labor, growth retardation) It’s necessary to take a diagnosis and treatment immediately, in addition, suggest the preventative of urinary infection Tudu hospital, where are huge of pregnancies (4000 cases/year) is suitable place for carried out the risk factors of urinary infection in the third trimester and proposing the reproductive care effectively

Results: A cross-sectional study has been carried out from 1st August 2004 to

31st Mars 2005 in Tudu hospital There are 195 cases of urinary infection in

2560 pregnancies (the rate of this disease is 1.17%) E.coli is the essential bacteria (33.3%), next is S.aureus (30%) The risk factors of urinary infection are the use of well-water, the intercourse in pregnancy, and the less examination (less than 1 times) with p= 0.02, 0.004, and 0.01 (significant statistic) The presence of leucocyte and nitrite in urine are helpful sign for detecting the urinary infection (p=0.03 and 0.01)

Conclusion: The understanding of risk factors of urinary infection is the

important information for building an education program of hygiene in pregnancies

ĐẶT VẤN ĐỀ:

Nhiễm khuẩn đường niệu là bệnh lý thường gặp trong thai kỳ Bệnh có thể biểu hiện dưới dạng không triệu chứng (8%) và có triệu chứng (2-7%)(Error! Reference

source not found.,Error! Reference source not found.)

Nếu tình trạng này không được chẩn đoán

và điều trị kịp thời, sẽ gây ra nhiều biến chứng nặng nề trên thai phụ (nhiễm trùng hậu sản, viêm đài bể thận mãn) và trẻ sơ sinh (sanh non, trẻ nhẹ cân) Do vậy, việc xác định những yếu tố nguy cơ gây nên bệnh lý nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ là một công việc rất nên làm trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản Bệnh viện Từ Dũ là một cơ sở điều trị tuyến trung ương, có một lưu lượng khám thai hàng năm khá cao (4.000 lượt/năm), nên rất thích hợp để chúng tôi tiên hành nghiên cứu khảo sát các yếu tố liên quan với nhiễm trùng tiểu có triệu chứng trong 3 tháng cuối thai kỳ, từ đó có thể đề ra một chương trình giáo dục sức khỏe sinh sản hợp lý để phòng tránh bệnh lý nhiễm khuẩn ở các phụ nữ mang thai

Mục tiêu nghiên cứu

Xác định tỷ lệ nhiễm trùng tiểu có triệu chứng và tỷ lệ các loại vi khuẩn gây bênh ở các thai phụ 3 tháng cuối thai kỳ

Tìm các yếu tố liên quan đến nhiễm trùng tiểu có triệu chứng trong 3 tháng cuối thai kỳ

Nhận xét kết quả điều tri nhiễm trùng tiểu có triệu chứng trong 3 tháng cuối thai kỳ

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

Thai phụ có tuổi thai từ 28-40 tuần, cư ngụ tại thành phố Hồ Chí Minh, có rối loạn triệu chứng đi tiểu (tiểu đau, tiểu khó, tiểu lắt nhắt) và đau hông lưng hoặc trên xương mu, đồng ý tham gia nghiên cứu

Tiêu chuẩn loại trừ

Thai phụ không thỏa các tiêu chuẩn trên, có bệnh lý khác ngoài nhiễm trùng tiểu, không khám thai theo hẹn và từ chối tham gia nghiên cứu

Thời gian thực hiện nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại phòng khám thai Bệnh viện Từ Dũ từ 01/08/2004 đến 31/03/2005

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang

Cách tiến hành nghiên cứu

Thai phụ đến khám thai định kỳ tại phòng khám thai Bệnh viện Từ Dũ, chọn những thai phụ có triệu chứng rối loạn đường tiểu và đau hông lưng, sau đó cho các thai phụ này khám lâm sàng và lấy nước tiểu giữa dòng để làm xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu và cấy nước tiểu

- Cách lấy nước tiểu: Trước khi lấy nước tiểu để làm xét nghiệm, bác sĩ sẽ rửa sạch vùng hội âm và xung quanh lỗ tiểu bằng dung dịch nước muối sinh lý Dặn thai phụ bỏ nước tiểu đầu dòng và không để tay chạm vào miệng lọ nước tiểu Lọ nước tiểu được đem đến phòng xét nghiệm ngay để làm tổng phân tích nước tiểu và cấy nước tiểu

Xử lý và phân tích số liệu

Số liệu được nhập và phân tích bằng phần mềm SPSS 9.05

KẾT QUẢ

Có 195 thai phụ bị nhiễm trùng tiểu có triệu chứng đến khám trong thời gian 8 tháng tại Bệnh viện Từ Dũ, chúng tôi ghi nhận có các đặc điểm sau

Tỷ lệ nhiễm trùng tiểu ở thai phụ 3 tháng cuối

1,17%

Đặc điểm chung của thai phụ trong nhóm nghiên cứu

Tuổi trung bình của thai phụ trong nhóm nghiên cứu của chúng tôi là 27 ± 4 tuổi, lớn nhất là 42 tuổi và nhỏ nhất là 17 tuổi Đa số là công nhân viên

(48,2%), sống chủ yếu tại khu vực nội thành thành phố Hồ Chí Minh (56,9%)

và có kinh tế đủ ăn (89,2%) Có 37,9% thai phụ trong nhóm nghiên cứu sử dụng nước giếng rong sinh hoạt hàng ngày

Bảng 1 Đặc điểm tuổi, ngh ề nghi ệp

Đặc điểm

Số trường hợp

Tỷ lệ %

Tuổi

Công nhân

viên

Nghề

nghiệp

Đa số thai phụ trong nhóm nghiên cứu mang thai lần đầu tiên (59%) và được phát hiện nhiễm trùng tiểu có triệu chứng ở tuổi thai 32-35 tuần (46,2%, phân

lớn không có mắc bệnh lý viêm nhiễm (bệnh lây truyền qua đường tình dục, viêm âm đạo, nhiễm trùng tiểu, bệnh thận khác) trước khi mang thai

Bảng 2 Đặc điểm số con, tuổi thai

Đặc điểm

hợp

Tỷ lệ %

Số lần

có

thai

28-31 tuần 57 29,2

32-35 tuần 90 46,2

Tuổi

thai

≥ 36 tuần 48 24,6

Đặc điểm triệu chứng nhiễm trùng tiểu có triệu chứng trong 3 tháng cuối thai kỳ

Triệu chứng lâm sàng thường gặp nhát trong nghiên cứu chúng tôi là đau hông lưng (43,9%) kế tiếp là triệu chứng tiểu nhiều lần (37,4%) và tiểu buốt (15,9%) Trên xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu, sự hiện diện của BC chiếm tỷ lệ khá cao (51,39%) được xem như là một dấu hiệu quan trọng để chẩn đoán bệnh

Bảng 3: Đặc điểm cận lâm sàng

Đặc điểm

hợp

Tỷ lệ

%

pH

nước

tiểu

Hồng

Bạch

Nitrite

Protein

Loại vi khuẩn gây nhiễm trùng tiểu 3 tháng cuối thai kỳ là E coli (33.3%), kế đến là S aureus (30%), còn lại các vi khuẩn khác chiếm tỷ lệ không đáng kể

Bảng 4: Định danh vi khuẩn

Tên vi khuẩn

Số trường hợp

Tỷ lệ

%

Proteus mirabilis 3 10

Staphylococcus albus 2 6,7

Staphylococcus aureus 9 30

Staphylocossus

saprophyticus

Streptococcus anpha

hemolyticus

Các yếu tố liên quan đến nhiễm trùng tiểu

Những thai phụ lớn tuổi (≥ 35 tuổi), sống ở quận ngoại thành, trình độ văn hóa thấp (dưới cấp I), mức sống trung bình đều không thấy có liên quan đến tình trạng nhiễm trùng tiểu ở thai phụ 3 tháng cuối trong nghiên cứu của chúng tôi

Bảng 5: Các yếu tố nguy cơ liên quan đến nhiễm trùng tiểu

Đặc điểm

Số trường hợp

Tỷ lệ

%

P

< 35 tuổi 28 93,3

Tuổi

≥ 35 tuổi 2 6,7

0,86

Ngoại

thành

Nơi cư

trú Nội

thành

0,22

Dưới cấp

I

Trình

độ văn

hóa Trên cấp

II

0,33

Kinh

tế

0,93

Đặc biệt, các thai phụ ít đi khám thai (khám < 1 lần), thường xuyên dùng nước giếng trong sinh hoạt và có giao hợp làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiểu có ý nghĩa thống kê (p=0,04, 0,02, 0,01)

Bảng 6: Các yếu tố liên quan nhiễm trùng tiểu có ý nghĩa thống kê

Đặc điểm

Số trường hợp

Tỷ lệ

%

P

< 3 lần 8 26,7

Số lần

khám

thai ≥ 3 lần 22 73,3

0,04

Nước giếng,

ao hồ

17 56,6 Dùng

nước

sinh hoạt Nước máy 13 43,3

0,04

Có giao hợp 19 63,3

Giao

hợp Không giao

hợp

11 37,7

0,01

Kết quả dùng kháng sinh điều trị nhiễm trùng tiểu

Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ dùng kháng sinh Augmentin khá cao

(90%) và có 36,7% trường hợp giảm triệu chứng lâm sàng rõ rệt sau 3 ngày điều trị

Bảng 7: Kháng sinh điều trị, thời gian giảm triệu chứng lâm sàng sau điều trị

Đặc điểm

Số trường hợp

Tỷ lệ

%

Kháng

sinh điều

Số ngày

giảm

triệu

chứng

BÀN LUẬN

Tỷ lệ nhiễm trùng tiểu trong 3 tháng cuối thai kỳ

Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ này là 1,17%, tương đối thấp hơn nghiên cứu của các tác giả Millar LK, Robert A và Wilson Braunwald (2-7%)(Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not

found.)

do cỡ mẫu của chúng tôi nhỏ và chỉ nghiên cứu các thai phụ sống ở thành phố Hồ Chí Minh Nếu khảo sát cho tất cả các thai phụ ở đa trung tâm với quy mô lớn hơn thì tỷ lệ nhiễm trùng tiểu sẽ cao hơn Cũng giống như nghiên cứu của chúng tôi, nghiên cứu của tác giả Patrick, Monica và Terences(Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference source

not found.)

cũng chỉ thực hiện tại Bệnh viện Hồng Kông, Anh, không phải trong cộng đồng, nên kết quả gần giống với chúng tôi

Bảng 8: So sánh tỷ lệ nhiễm trùng tiểu

Tỷ lệ % nhiễm trùng tiểu

bàng quang cấp

Viêm đài bể thận cấp

Woodman(Error!

found.)

Monika S <2 1-3

Chiesser(Error!

found.)

Terences T H

Lao(Error! Reference

source not found.)

Phạm Thị Ngọc

Điệp

1,17%

Đặc điểm chung của thai phụ trong mẫu nghiên cứu

Tuổi trung bình của thai phụ trong nhóm nghiên cứu của chúng tôi là 27 ± 4 tuổi, giống với nghiên cứu của tác giả Phạm Thủy Linh là 27,5 tuổi(Error! Reference

source not found.)

Đây cũng là nhóm tuổi có tỷ lệ sinh sản cao nhất, đại diện tiêu biểu cho dân số chung trong cộng đồng, rất thích hợp để khảo sát các yếu tố liên quan đến bệnh lý nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ

Với biểu hiện lâm sàng chủ yếu là đau hông lưng (43%), đây lại không là dấu hiệu đặc trưng của nhiễm trùng đường tiểu trong thai kỳ Vì vào 3 tháng cuối thai kỳ, do sự đi vào tiểu khung của đầu thai nhi, có thể gây nên tình trạng đau hông lưng ở hầu hết các sản phụ Cũnng tương tự, triệu chứng tiểu nhiều lần (37,5%) trong nghiên cứu của chúng tôi cũng không được xem là dấu hiệu có ý

nghĩa trong chẩn đoán nhiễm trùng tiểu thai kỳ Cho nên, rất cần dựa vào xét nghiệm cận lâm sàng như là một phương tiện để chẩn đoán đặc hiệu hơn

Giống như nhận xét của tác giả Millar LK(Error! Reference source not found.)chúng tôi nhận thấy 51,3% trường hợp có sự hiện diện của nhiều BC trong nước tiểu (≥ 10/mm3) là dấu hiệu có ý nghĩa gợi ý nhiễm trùng tiểu để có thể cấy nước tiểu nhằm đạt được ≥ 100 000 khúm vi khuẩn /ml nước tiểu

Đặc điểm vi khuẩn gây nhiễm trùng tiểu trong 3 tháng cuối thai kỳ

Nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận E coli chiếm 33,3% gần giống với nghiên cứu của tác giả Phạm Thủy Linh(Error! Reference source not found.), nhưng thấp hơn nhiều so với tác giả Patrick, Wilson, Ngô Gia Hy(Error! Reference source not found.,Error!

Reference source not found.,Error! Reference source not found.)

có thể do mẫu của chúng tôi nhỏ hơn mẫu của các tác giả này

Bảng 9: So sánh tỷ lệ vi khuẩn gây nhiễm trùng tiểu

Patrick D

Woodman(Error!

Reference source not

found.)

80-85% E coli, 2% Sta

sapropyticus,

5% Proteus miramilis

Wilson(Error!

Reference source not

found.)

77% E coli, 4% Proteus

Hy(Error! Reference

source not found.)

60% E coli, 13%

Enterobacter,

9% Proteus

Phạm Thủy

Linh(Error!

Reference source not

found.)

50% E coli, 50%

Staphylococci

Phạm Thị

Ngọc Điệp

33.3% E coli, 30% Sta

\aureus,

16.7% S saprophyticus, 10% Proteus miramilis

Các yếu tố liên quan đến nhiễm trùng tiểu

Tác giả Glab ghi nhận tuổi thai phụ càng cao (≥ 35 tuổi) làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiểu lên gấp 1,2 lần(Error! Reference source not found.), nhưng trong nghiên

cứu chúng tôi lại không cho thấy có sự liên quan có ý nghĩa thống kê, có lẽ do

cỡ mẫu của chúng tôi nhỏ

Theo nhận định của tác giả Gunter(Error! Reference source not found.), nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ có liên quan với số lần sanh, khác với nghiên cứu của chúng tôi, không cho thấy sự liên quan, là do số thai phụ của chúng tôi chủ yếu mang thai lần đầu tiên, nên kết quả của tác giả Gunter và của chúng tôi có sự khác biệt Yếu tố liên quan với nhiễm trùng tiểu trong 3 tháng cuối thai kỳ mà chúng tôi tìm ra được là: nếu thai phụ ít đi khám thai định kỳ thì nguy cơ nhiễm trùng tiểu tăng cao (45,5% trường hợp nhiễm trùng tiểu khi khám thai 1 lần, so với 13,5% trường hợp khám thai > 3 lần) với p = 0,04 < 0,05 Điều này cũng có nghĩa rằng, các thai phụ khám thai thường xuyên, sẽ có ý thức giữ gìn vệ sinh

cơ thể của mình hơn Chỉ tiếc là chưa có nghiên cứu nào có cùng nhận định với chúng tôi, nên cần phải có thêm nghiên cứu tiếp theo để minh chứng cho điều này

Nguồn nước sinh hoạt ô nhiễm cũng là nguyên nhân của nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ Yếu tố liên quan này có ý nghĩa thống kê (p=0,02 < 0,05)

Giống như kết luận của tác giả Patrick(Error! Reference source not found.), chúng tôi nhận thấy giao hợp trong thai kỳ có liên quan với nhiễm trùng tiểu trong thai kỳ có ý nghĩa thống kê (p=0,01 < 0,05)