TỶ LỆ TRẺ NHẸ CÂN VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ppsx

TỶ LỆ TRẺ NHẸ CÂN VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN TÓM TẮT Mục tiêu: Giảm 1/3 số trẻ nhẹ cân hiện nay là một trong những mục tiêu của chương trình CSSKSS tại Việt Nam trong giai đoạn 2001-2010.

TỶ LỆ TRẺ NHẸ CÂN VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN

TÓM TẮT

Mục tiêu: Giảm 1/3 số trẻ nhẹ cân hiện nay là một trong những mục tiêu của

chương trình CSSKSS tại Việt Nam trong giai đoạn 2001-2010 Xác định tỷ lệ trẻ nhẹ cân và các yếu tố ảnh hưởng đến việc sinh con nhẹ cân tại tỉnh Bình Phước

Phương pháp: nghiên cứu cắt ngang trên 518 phụ nữ sống tại Bình Phước có

tuổi thai từ 37 tuần đến hết tuần thứ 41, sanh từ 10/2007 đến 02/2008 Chọn mẫu cụm theo phương pháp xác suất tỷ lệ

Kết quả: Tỉ lệ trẻ nhẹ cân trong nghiên cứu là 11% với KTC 95%: 8,32 –

13,68 Các yếu tố ảnh hưởng đến tỉ lệ trẻ nhẹ cân ghi nhận: Điều kiện kinh tế ở mức nghèo nguy cơ gấp 2,87 lần (OR=2,87 với KTC95% [1,12-7,32], sản phụ không khám thai hoặc chỉ khám 1 lần trong thai kỳ nguy cơ gấp 3,2 lần (OR=3,2 với KTC95% [1,65-6,23], sản phụ có chế độ dinh dưỡng kém khi mang thai nguy cơ gấp 7,41 lần (OR=7,41 với KTC95% [2,85-19,24]

Kết luận: Cần có sự hỗ trợ hơn nữa về việc cung ứng các dịch vụ y tế, tăng

cường khám thai định kỳ và giúp xóa đói giảm nghèo

Từ khóa: trẻ nhẹ cân

ABSTRACT

PREVALENCE OF LOW BIRTH WEIGHT AND FACTORS ASSOCIATED IN BINH PHUOC PROVINCE

Nguyen Van Khoa, Huynh Nguyen Khanh Trang

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 13 – Supplement of No 1 - 2009: 114 - 118

Objective: Reducing onew third of babies born with a low birth weight (LBW)

is one of the objectives of reproductive health program in Vietnam from 2001

to 2010 Searching for prevalence and factors associated with delivery low birth weight babies in Binh Phuoc province

Design: Cross-sectional study which survey interviewed 518 pregnant women,

having gestation aged 37-41weeks delivered from 10/2007 to 02/2008 in Binh Phuoc province Sample size selected Probability Proportional to Size (PPS)

Result: Prevalence of LBW was 11% (CI 95% [8.32-13.68]) Factors

associated with delivery of LBW consist of: living on poverty OR=2.87 CI95% [1.12-7.32], receives prenatal care at most one time OR=3.2 CI95% [1.65-6.23], nutrition insufficient during pregnancy OR=7.41 CI95% [2.85-19.24]

Conclusion: Needs have more than supporting to help from health services,

intensive prenatal care and further the poverty- alleviation movement

Keyword: low birth weight

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hàng năm, trên thế giới có khoảng 3,9 triệu tử vong nhi, trong đó nguyên nhân

do nhẹ cân chiếm 50% Thống kê tại Mỹ năm 1997, tỉ lệ trẻ nhẹ cân là 8%, ở Đông Nam Á tỉ lệ này là 20 đến 30% và có 70 – 80% tử vong nhi có liên quan đến nhẹ cân Theo số liệu tại Việt Nam năm 2005, 25% trẻ suy dinh dưỡng có nguồn gốc từ tình trạng suy dinh dưỡng bào thai(Error! Reference source not found.)

Tỉ lệ trẻ nhẹ cân (Low Birth Weight: LBW) thay đổi theo từng châu lục, theo điều kiện phát triển kinh tế của từng quốc gia Theo Bittar Z(Error! Reference source not

found.)

nghiên cứu trên 3.347 sản phụ cho thấy tỉ lệ LBW ở miền nam Beirut

1998 là 5,43%, tại Hàn Quốc 2001 tỉ lệ LBW và rất nhẹ cân là 8,4%, tại Việt Nam 1994 tỉ lệ LBW là 14(Error! Reference source not found.)

Các yếu tố về phía mẹ liên quan đến việc sanh bé nhẹ cân có thể xuất hiện từ

lúc còn nhỏ, trước khi mang thai, trong quá trình mang thai, các yếu tố đó có

thể do bệnh tật của người mẹ, có thể liên quan đến địa dư, chủng tộc, kinh tế,

xã hội, do một số bệnh lý của người mẹ, dinh dưỡng của người mẹ, do cách chăm sóc thai(Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.) Ngoài ra những yếu tố liên quan đến thai nhẹ cân thay đổi theo từng quốc gia, theo sự phát triển

về kinh tế, xã hội Vì vậy, việc tìm ra các yếu tố liên quan đến thai nhẹ cân cho từng vùng miền khác nhau là quan trọng để hạn chế tỉ lệ thai nhẹ cân cho từng vùng miền đó nói riêng và cho quốc gia nói chung (Error! Reference source not found.)

Bình Phước là một tỉnh miền núi, dân tộc ít người chiếm 20% dân số, tỉ lệ người nghèo 10% dân số(Error! Reference source not found.) Là tỉnh mà tỉ lệ một số bệnh còn lưu hành khá cao như sốt rét, lao, bướu cổ, tỉ lệ trẻ em suy dinh dưỡng dưới

5 tuổi năm 2007 là 23,5%, tỉ lệ sanh còn ở mức cao 2,1% Hiện nay tại tỉnh Bình Phước, tỉ lệ thai nhẹ cân vẫn chưa có một thống kê đầy đủ, yếu tố nào tác động đến người mẹ trong việc sanh con nhẹ cân ở tỉnh Bình Phước? Trong các yếu tố đó thì cái nào có tác động mạnh và có thể can thiệp?

Vì những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu << Tỉ lệ trẻ nhẹ cân và các

Mục tiêu nghiên cứu

1 Xác định tỉ lệ của trẻ sơ sinh nhẹ cân tại tỉnh Bình Phước

2 Xác định một số yếu tố liên quan việc sanh trẻ nhẹ cân: Tuổi sản phụ, nghề, dân tộc, điều kiện kinh tế, phương tiện đi lại, khoảng cách từ nhà đến trạm y tế, học vấn, số lần sanh, sẩy thai, viêm nhiễm đường sinh dục, số lần khám thai, uống viên sắt, dinh dưỡng trong thai kỳ, ra máu âm đạo, khả năng nhiễm sốt rét, giới tính thai nhi

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

Thiết kế nghiên cứu

Cắt ngang

Đối tượng nghiên cứu

Thai phụ sống tại Bình Phước từ ba năm trở lên, có tuổi thai từ 37 tuần đến hết tuần thứ 41, chuyển dạ sanh từ tháng mười 2007 đến tháng hai 2008

Thời gian nghiên cứu từ tháng 10/2007 đến 02/2008 Chọn mẫu cụm theo phương pháp xác suất tỷ lệ với cỡ của cộng đồng

Bước 1: Lập danh sách tất cả 93 xã – phường của 8 huyện thị thuộc tỉnh Bình Phước

Bước 2: Ước tính số phụ nữ mang thai cộng dồn trong 5 tháng của 93 xã (phường) bằng cách lấy dân số giữa năm 2007 của từng xã nhân cho tỉ lệ sanh (2,1%), sau đó nhân cho 5/12 và cộng dồn lại Tổng cộng khoảng 7841 thai phụ

Bước 3: Dự kiến chọn 30 cụm để khảo sát Tính hệ số K = 7.841/30 = 262 Dùng bảng ngẫu nhiên chọn một số ngẫu nhiên trong khoảng [0 – 262], chọn được số 138 Cụm đầu tiên được chọn là cụm có số cộng dồn 138, các cụm tiếp theo được tính theo công thức 138 + n (262) Với n = 1,2,3 29

Bước 4: Dự tính số sản phụ cần phỏng vấn trong từng cụm, tính khoảng cách k trong mỗi cụm, sau đó tiến hành phỏng vấn theo hệ số k cho đến khi đủ số sản phụ cần khảo sát

Cỡ mẫu: n = (1-P)P / d 2 với độ tin cậy 95% nên = 1,96 Chọn P = 50% Độ

chính xác là: 6% tức d = 0,06

Tính ra n tối thiểu là 259 Để loại hiệu ứng do thiết kế, mẫu tính trên được nhân

2 Nhự vậy số mẫu trong nghiên cứu là: 518 sản phụ

Thu thập số liệu

Phỏng vấn trực tiếp sản phụ bằng bộ câu hỏi trong lúc chờ sanh hoặc sau khi sanh Cân bé với cân được kiểm định

Kết quả được xử lý với phần mềm thống kê STATA 10.0

KẾT QUẢ

Bảng 1 Đặc điểm dân số nghiên cứu

Đặc điểm Dịch tể N =518 (%)

<19 48 (9,27)

19-35 435 (83,98) Tuổi

>35 35 (6,760

Công chức 66 (12,74) Nghề nghiệp

Công nhân 125 (24,13)

Đặc điểm Dịch tể N =518 (%)

Làm rẫy 327 (63,13)

Kinh 408 (78,76) Dân tộc

Ít người 110 (21,24)

Khá 168 (32,43)

Đủ sống 269 (51,93) Kinh tế

Nghèo 81 (15,64)

Xe máy 283 (54,63)

Xe đạp 198 (38,22) Phương tiện

di chuyển

Đi bộ 37 (7,14)

< 5 km 68 (13,13)

5 – 10 km 304 (58,69)

Khoảng cách

từ nhà đến

trạm y tế

> 10 km 146 (28,19)

Mù chữ 82 (15,83) Học vấn

Cấp I 289 (55,79)

Đặc điểm Dịch tể N =518 (%)

Cấp II 106 (20,46)

≥ Cấp III 41 (7,92)

Lần 1 179 (34,56)

Lần 2 173 (33,4)

Số lần sanh

> 2 166 (32,05)

Không 484 (93,44) Tiền sử sảy

Không 394 (76,06) Tiền sử bệnh

phụ khoa Có 124 (23,94)

≥ 3 lần 285 (55,02)

2 lần 181 (34,94)

1 lần 30 (5,79)

Số lần khám

thai

Không khám 22 (4,25)

Uống viên Đủ 273 (52,7)

Đặc điểm Dịch tể N =518 (%)

Không đầy đủ 227 (43,82) sắt

Không uống 18 (3,47)

Đầy đủ 379 (73,17)

Trung bình 108 (20,85) Dinh dưỡng

trong thai kỳ

Kém 31 (5,98)

Không 498 (96,14)

Ra máu âm

Không 436 (84,17) Khả năng

nhiễm sốt rét Có 82 (15,83)

Nam 284 (54,83) Giới tính bé

Nhận xét: Tuổi chủ yếu trong lứa tuổi 19 -35 (83,98%) Nghề chủ yếu là làm rẫy (63,13%) Tỉ lệ người Kinh (78,76%) cao hơn so với dân tộc thiểu số (21,24%) Đa số các thai phụ sống cách nơi có trạm y tế từ 5 – 10 km (58,69%) Phương tiện sử dụng nhiều là xe máy (54,63%) Học vấn trên 90%

từ cấp 2 trở xuống Đa số kiện kinh tế đủ sống (51,93%), sản phụ thuộc dạng nghèo (15,64%) Sanh con lần thứ 3 cao (32,05%) Số sản phụ có tiền sử sẩy 6,56% Khám tiền thai 3 lần trở lên (55,02%), tuy nhiên không khám lần nào (4,25%) Có 52,70% uống viên sắt đầy đủ trong thai kỳ 73,17% sản phụ có chế

độ dinh dưỡng đầy đủ Ra máu âm đạo bất thường trong thai kỳ 3,86% 15,83%

có khả năng nhiễm sốt rét trong thai kỳ…

Cân nặng trung bình của 518 trẻ là: 2.983,71 ± 392,63 gram Trong 518 sản phụ trong mẫu nghiên cứu có 57 sản phụ sinh con nhẹ cân, chiếm tỉ lệ 11% Với p = 0,11, ta tính được SD = 0,0137 Hệ số tin cậy 95%: Z(1- α/2) = 1,96 Tính được: 95%CI = 0,11 + 0,0268 = 0,0832- 0,1368 Vậy tỉ lệ trẻ nhẹ cân trong

nghiên cứu là: 11% với KTC 95%: 8,32 – 13,68

Bảng 2 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trẻ nhẹ cân

Dân tộc 0,81 0,33 – 1,98

Khoảng cách 3,66 1,66 - 8,23

Phương tiện 2,01 0,96 – 4,19

Nghề nghiệp 0,78 0,39 – 1,58

Học vấn 0,48 0,23 – 0,99

Điều kiện kinh tế 21,13 9,59 – 46,56

Số lần khám tiền thai 4,40 2,30 – 8,39

Uống viên sắt 0,34 0,11 – 1,10

Dinh dưỡng trong thai

kỳ

18,27 6,92 – 48,19

Khả năng nhiễm sốt

rét

4,89 1,95 – 12,23

Nhận xét: Theo phân tích cho thấy trong các yếu tố liên quan đến kinh tế - xã hội thì các yếu tố có có sự khác biệt có ý nghĩa về phương diện thống kê là: khoảng cách và điều kiện kinh tế Bên cạnh đó các yếu tố chăm sóc của thai kỳ lần này có các yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê là: số lần khám tiền thai, dinh dưỡng và khả năng nhiễm sốt rét trong thai kỳ của sản phụ

Bảng 3 Phân tích hồi qui đa biến các yếu tố ảnh hưởng sinh trẻ nhẹ cân

Điều kiện kinh tế 2,87 1,12 – 7,32

Số lần khám tiền thai 3,20 1,65 - 6,23

Dinh dưỡng trong thai

kỳ

7,41 2,85 - 19,24

Nhận xét: Qua bảng phân tích hồi qui đa biến tổng thể ta thấy trong các yếu tố liên quan đến tỉ lệ trẻ nhẹ cân thì những yếu tố sau đây có ảnh hưởng mạnh hơn cả: điều kiện kinh tế, khám tiền thai và dinh dưỡng trong thai kỳ

BÀN LUẬN

Dựa vào tỉ lệ LBW đặc trưng cho từng khu vực, tổ chức Y Tế Thế Giới năm

2000 chia làm 3 khu vực dịch tễ lớn với các tỉ lệ TNC khác nhau: nhóm các nước phát triển là 7% (Error! Reference source not found.), các nước đang phát triển là 16,5% và các nước chậm phát triển là 18,6% Theo thống kê của UNICEF và WHO cho 192 nước trên toàn cầu năm 2000 thì tỉ lệ trẻ nhẹ cân ở Việt Nam là 9% trong đó có khoảng 29% trẻ em không được cân lúc sanh(Error! Reference source

not found.)

Ở các nước phát triển, tỉ lệ trẻ nhẹ cân ngày một giảm dần thay vào đó

là tỉ lệ trẻ thừa cân ngày một tăng lên Còn ở các nước đang phát triển và nhất

là các nước kém phát triển thì tỉ lệ trẻ nhẹ cân vẫn còn cao và thật khó để hạ thấp tỉ lệ này xuống ở mức mong muốn (Error! Reference source not found.)

Với 518 mẫu được khảo sát trong nghiên cứu của chúng tôi, số sản phụ sanh con nhẹ cân là 57 người, chiếm tỉ lệ 11% KTC 95%: 8,32 -13,68 Nhìn chung tỉ lệ này khá cao so với một số nghiên cứu và báo cáo trong những năm gần đây Với 30 cụm được chọn ngẫu nhiên trong mẫu nghiên cứu của chúng tôi chỉ có 3 cụm thuộc thị trấn, thị xã, số còn lại là những cụm thuộc vùng ven hoặc vùng sâu Có thể điều này cũng góp phần làm tăng tỉ lệ trẻ nhẹ cân trong nghiên cứu của chúng tôi Vì trẻ nhẹ cân thường có hai dạng

đó là trẻ nhẹ cân do sanh non tháng và trẻ nhẹ cân do suy dinh dưỡng bào thai tuổi thai từ 37 tuần trở lên Trong nghiên cứu này, chúng tôi tập trung vào trẻ nhẹ cân do suy dinh dưỡng bào thai và vì một số khó khăn nhất định chúng tôi không thể khảo sát được trẻ nhẹ cân do sanh non Vì vậy, việc chọn những sản phụ có tuổi thai từ 37 tuần trở lên trong nghiên cứu của chúng tôi phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đề ra

Tiến hành phân tích các yếu tố liên quan đến kinh tế xã hội Kết quả ở bảng 2 cho thấy rằng trong các yếu tố liên quan về kinh tế xã hội trong nghiên cứu này

có các yếu tố liên quan có ý nghĩa về phương diện thống kê là: Khoảng cách, điều kiện kinh tế

Qua so sánh sự khác biệt về tỉ lệ trẻ nhẹ cân ở các nhóm khác nhau trong mỗi yếu tố liên quan ở trên ta có thể rút ra một số yếu tố nguy cơ của trẻ nhẹ cân trong nghiên cứu này là: Sản phụ sống ở những nơi cách xa trung tâm xã hay

thị trấn trên 10 km, sản phụ có điều kiện kinh tế ở mức nghèo Bình Phước là tỉnh có diện tích khá lớn, hiện đứng thứ 6 trên toàn quốc, tỉnh có 93 xã phường nhưng chỉ có 1 thị xã và 7 thị trấn, đó là nơi dân cư tập trung tương đối đông đúc, số xã còn lại phần lớn là xã vùng ven biên giới và xã thuộc vùng sâu, vùng

xa Trong khi đó theo nhận định của Sở Y tế thì nguồn lực của ngành y tế vẫn còn nhiều hạn chế, cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế còn thiếu, lạc hậu, không đồng bộ ở các tuyến, nhân lực còn thiếu, trình độ còn hạn chế, toàn tỉnh mới chỉ

có 29/93 xã đạt Chuẩn Quốc Gia về Y tế xã, mạng lưới y tế thôn bản vẫn còn đang tiếp tục củng cố, nâng cao trình độ để hoạt động có hiệu quả (Error! Reference

source not found.)

Vì vậy, việc chăm sóc sức khỏe cho những hộ dân sống ở những nơi hẻo lánh là khó đảm bảo được Theo số liệu của cục thống kê tỉnh Bình Phước, hiện nay toàn tỉnh có 15 xã biên giới, 20 xã nghèo (xã 135), có 72 xã thuộc vùng khó khăn Thu nhập bình quân đầu người còn thấp khoảng 700.000 đồng/ người/ tháng, những người có thu nhập dưới 500.000 đồng/ người/ tháng được xếp vào diện nghèo Hiện nay, khoảng cách giàu – nghèo ở Bình Phước ngày một nới rộng

Theo nghiên cứu của Reichman RE và cộng sự(Error! Reference source not found.,Error!

Reference source not found.)

, những bà mẹ sanh lần đầu ở tuổi vị thành niên sẽ có tỉ lệ sanh con nhẹ cân tăng gấp 3 lần so với nhóm khác, nguyên nhân do cơ thể của những bà mẹ tuổi vị thành niên chưa đáp ứng đầy đủ cho sự phát triển của thai

nhi, đồng thời ý thức về chăm sóc thai nhi của những bà mẹ này cũng chưa thật

sự đúng đắn

Minagawa AT cùng cộng sự (2006)(Error! Reference source not found.), bằng một nghiên cứu bệnh chứng nhằm tìm ra các yếu tố nguy cơ của trẻ nhẹ cân ở Sao Paulo đã cho thấy việc khám tiền thai rất quan trọng trong việc phát hiện và điều trị các trường hợp thai chậm phát triển trong tử cung Ngoài ra, trong quá trình khám thai người thầy thuốc còn giúp cho sản phụ hiểu một cách đúng đắn hơn về việc chăm sóc thai nhằm sớm phát hiện ra những bất thường của thai nhi (Error!

Reference source not found.,Error! Reference source not found.,Error! Reference source not found.)

Mặc dù đã

ý thức được tầm quan trọng trong việc chăm sóc tiền thai ở những năm gần đây của các sản phụ tại Bình Phước Tuy nhiên, do một số yếu tố khách quan mà việc đi khám tiền thai của một số sản phụ hết sức khó khăn, nhất là những sản phụ sống ở vùng sâu, vùng xa Điều này giải thích tại sao vẫn có đến 4,25% sản phụ trong mẫu nghiên cứu không hề đi khám thai trong suốt thai kỳ

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu cắt ngang trên 518 sản phụ, chúng tôi rút ra một số kết luận sau:

1 Tỉ lệ trẻ nhẹ cân trong mẫu nghiên cứu là 11% với KTC 95%: 8,32 – 13,68