ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ VÀ LÂM SÀNG CỦA BỆNH NHÂN NHIỄM HIV MẮC LAO PHỔI pot

Các đặc điểm dịch tễ của học viên nhiễm HIV mắc lao phổi bảng 2 Trong 21 bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao phổi có các đặc điểm dịch tễ như sau: - Về nhóm tuổi: trong số học viên nhiễm HIV mắc

ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ VÀ LÂM SÀNG CỦA BỆNH NHÂN NHIỄM

HIV MẮC LAO PHỔI

TÓM TẮT

Mục tiêu: Xác định đặc điểm tễ, lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu năm 2009

Phương pháp: Báo cáo hàng lọat ca Chọn tất cả 21 trường hợp nhiễm HIV mắc lao tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Kết quả: Trong số 21 bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao đa số thuộc nhóm tuổi

25 - 34 tuổi, 90,5% là nam, thuộc dân tộc Kinh, có 42,7% cư trú tại Bà Rịa Vũng Tàu 81% độc thân Về đặc điểm lâm sàng có 82,7% ho trên 2 tuần, 57,2% sốt nhẹ vào chiều, 71,4% sụt cân Về cận lâm sàng, AFB (+) là 52,4%, Xquang phổi bất thường là 100% trong đó thâm nhiễm 71,4%, xơ 47,6%, hang lao 9,5%

Kết luận: Đa số bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu thuộc nhóm tuổi trẻ, thuộc hộ không nghèo, cư trú tại thành phố Vũng Tàu 42,7% Về biểu hiện lâm sàng, đa số

các triệu chứng không đầy đủ Về cận lâm sàng, chỉ có 52,4% AFB (+), hình ảnh Xquang đa số là thâm nhiễm

Từ khóa: nhiễm HIV mắc lao, Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu

ABSTRACT

Objective: To identify epidemiology and clinical features of tuberculosis/HIV infected patients at Labor-Social Education Center Ba Ria- Vung Tau Province

Method: We performed a cases report of 21 tuberculosis/HIV-infected patients at Social Education Center, Ba Ria - Vung Tau Province

Result: Among 21 tuberculosis/HIV-infected patients, most patients belong

25 – 34 years old group, 90.5% were man, 81% single, 42.7% living in Ba Ria - Vung Tau Province Clinical features of patients were 82.7% cough over two weeks, 57.2% fever, 71.4% body weight loss AFB (+) were 52.4% All had chest X ray abnorml, chest x-ray findings were 9.5% cavities and 71.4% infiltrates

Conclusion: Most tuberculosis/HIV-infected patients were young, living in Baria – Vung Tau Province The most common clinical symptoms and signs

were cough, but clinical symptoms of fever and body weight loss uncommon findings Most of chest x-ray findings of patients were infiltrates

Keywords: tuberculosis/hiv infected patients, Labor - Social Education

Center, Ba Ria- Vung Tau Province

ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo nhận định của Nunn P, toàn cầu có khoảng 13 triệu bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao (Error! Reference source not found.) Trong năm 2007, có khoảng 1,37 triệu ca HIV mắc lao chiếm khoảng 15% các ca lao toàn cầu và khoảng 456.000 trường hợp nhiễm HIV mắc lao, tử vong chiếm 23% số ca tử vong

do HIV/AIDS toàn cầu (Error! Reference source not found.) Tại Việt Nam, kết quả giám sát trọng điểm ở cơ sở chống lao tuyến tỉnh do Cục phòng chống HIV/AIDS thực hiện hàng năm cho thấy bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao luôn gia tăng trong nhiều năm vừa qua Năm 1994, tỉ lệ người HIV(+) có mắc lao

là 0,4%; đến năm 2008 đã là 3,75% trong đó cao nhất là Hà Nội (11,50%); đứng thứ hai là tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (10,2%)(Error! Reference source not found.) Theo số liệu ghi nhận được tại các cơ sở chống lao tỉnh Bà rịa – Vũng Tàu cũng cho thấy số người HIV(+) mắc lao đến khám và điều trị mỗi năm đều tăng, năm 1997 là 1,39%; đến năm 2008 là 6,0%(Error! Reference source not

found.)

.Lao là một trong những bệnh nhiễm trùng cơ hội thường gặp và cũng

là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở những bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS tại nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là những nước kém phát triển(Error! Reference source not found.)

Tại Việt Nam, rất ít công trình nghiên cứu về đặc điểm của người HIV (+) mắc lao Do đó, chúng tôi nghiên cứu đề tài “ Đặc điểm dịch tễ và lâm sang

của bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu năm 2009” để có số liệu góp phần cùng thầy thuốc lâm sàng trong chẩn đóan lao ở bệnh nhân nhiễm HIV

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang

Đối tượng nghiên cứu

Học viên nhiễm HIV tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Thời gian nghiên cứu

- Xquang phổi: chụp phim phổi thẳng

30cm x 40cm

Xử lý và phân tích số liệu: Xử lý và phân tích số liệu bằng phần mềm Stata

10.0 với ý nghĩa thống kê ở mức P ≤ 0,05

KẾT QUẢ

Tỉ lệ mắc lao trong các học viên nhiễm HIV:

Bảng 1: Phân bố tần số và tỉ lệ học viên chẩn đoán hiện đang mắc lao phổi

Nhận xét: Học viên hiện mắc lao chiếm tỉ lệ 13,5% (21/156) ; trong đó AFB(+) là

Những đặc điểm về dân số - xã hội của học viên nhiễm HIV mắc lao phổi:

Bảng 2: Những đặc tính dân số - xã hội của học viên hiện mắc lao (n=21)

Đặc tính

Tần suất

Đặc tính

Tần suất

Đặc tính

Tần suất

Nhận xét: Trong 21 học viên HIV mắc lao phổi thì học viên có nhóm tuổi

từ 25-34 chiếm tỉ lệ cao (71%); học viên nam chiếm đa số (90%), dân tộc Kinh Đa số học viên là Phật giáo (48%) và không tôn giáo (43%); trình độ

từ cấp 2 trở xuống (52%) đa số cư trú tại TP Vũng Tàu (43%); không thuộc diện nghèo (71%), độc thân (81%)

Nhận xét: Trong số học viên nhiễm HIV mắc lao có ho khạc đờm trên hai tuần chiếm tỉ lệ cao (86%), các triệu chứng lâm sàng không đầy đủ, 71% có sút cân và chỉ có 57% sốt nhẹ vào chiều

Bảng 6: Phân bố những biểu hiện bất thường từ kết quả chụp Xquang phổi của nhóm học viên HIV/lao (n=21)

là 10,1% (Error! Reference source not found.), kết quả tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Thanh Hóa là 7,8%, Hòa Bình là 6% (Error! Reference source not

found.)

và Trung tâm giáo dục dạy nghề Bình Triệu và Trường Phụ nữ mới Thủ Đức TP.Hồ Chí Minh (2,74%)(6) So với các nghiên cứu trên thì học

viên tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có tỉ

lệ mắc lao cao

Các đặc điểm dịch tễ của học viên nhiễm HIV mắc lao phổi (bảng 2)

Trong 21 bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao phổi có các đặc điểm dịch tễ như sau:

- Về nhóm tuổi: trong số học viên nhiễm HIV mắc lao đa số thuộc nhóm

tuổi từ 25-34 (71%); phù hợp với các nghiên cứu của Iliyas tại Nigeria (Error!

Reference source not found.)

Bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao thuộc nhóm tuổi trẻ vì

đã nhiễm HIV khi còn trẻ

- Về giới tính: trong số học viên nhiễm HIV mắc lao thì nam chiếm đa số

19/21 (90%) ), phù hợp với nghiên cứu của Lê Văn Nhi tại TP Hồ Chí Minh

(Error! Reference source not found.)

- Về trình độ học vấn: 52% (11/21) học viên nhiễm HIV mắc lao phổi có

trình độ từ cấp 2 trở xuống, 48% (10/21) từ cấp 3 trở lên Nghiên cứu của Cheade cho biết trình độ học vấn thấp(Error! Reference source not found.)

- Về nơi cư trú: chiếm đa số là học viên nhiễm HIV mắc lao phổi cư trú tại

TP Vũng Tàu (43%); kế đến là huyện Tân Thành (19%); các huyện Châu Đức, Xuyên Mộc, Đất Đỏ chiếm tỉ lệ thấp (5%) và đặc biệt không có người nhiễm cư trú tại huyện Côn Đảo TP Vũng Tàu có số bệnh nhân nhiễm HIV

mắc lao phổi cao hơn các nơi khác Nghiên cứu của Cheade cũng cho biết đa

số bệnh nhân HIV mắc lao là thành thị (Error! Reference source not found.)

- Về tình trạng kinh tế: đa số mẫu nghiên cứu không thuộc diện nghèo

(71%)

- Về nghề nghiệp: chiếm đa số là công nhân viên chức 10/21 (48%) và chưa

có việc làm 8/21 (38%); nông ngư nghiệp 2/21 (10%) và buôn bán 1/21 (5%) Nghiên cứu cho thấy đa số người nhiễm không nghèo nhưng chưa có việc làm nên dễ bị xúi dục của bạn bè xấu chơi ma túy từ đó nhiễm HIV và mắc lao

- Về tình trạng hôn nhân: đa số học viên nhiễm HIV mắc lao phổi còn độc

thân 17/21 (81%), phù hợp với nghiên cứu của Bráu tại bệnh viện São José

de Doenças, Brazil trong số 168 bệnh nhân HIV nhiễm lao có 126 độc thân chiếm tỉ lệ 75% Số lượng bệnh nhân HIV mắc lao độc thân chiếm tỉ lệ cao phản ánh tình trạng kinh tế xã hội, đặc biệt trong số nam giới là những người thường tiếp xúc với nhiều người, làm việc trong môi trường ô nhiễm, như vậy gia tăng khả năng tiếp xúc mầm bệnh

Về đặc điểm lâm sàng của học viên nhiễm HIV mắc lao phổi (bảng 3)

Trong số 21 học viên nhiễm HIV mắc lao phổi, biểu hiện lâm sàng thường gặp nhất là ho trong đó ho khạc đàm trên 2 tuần chiếm tỉ lệ 86% (18/21); kế

đến là sút cân 71% (15/21); sốt nhẹ vào buổi chiều 57% (12/21); tức ngực 52% (11/21); khó thở 33% (7/21); ho ra máu 10% (2/21)

So với nghiên cứu của bệnh viện Lao và Bệnh phổi TP.Hà Nội điều tra tình hình mắc lao, kháng thuốc lao tại bốn Trung tâm Chữa bệnh Giáo dục Lao động Xã hội cho thấy triệu chứng nghi lao gồm ho kéo dài trên hai tuần 83% tương đương với nghiên cứu này (86%) và ngược lại triệu chứng ho ra máu

là 3% thấp hơn so với nghiên cứu này (10%) (Error! Reference source not found.)

So với nghiên cứu của Ngowi tại bệnh viện Haydom Lutheran ở vùng Tanzania, trong số bệnh nhân được chẩn đoán lao bằng soi phết đàm, 5 (62,5%) có sốt trên 2 tuần, 2 (25%) có ho trên 2 tuần và 4 (50%) bị suy dinh dưỡng Có 15 (75%) bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng sốt, ho (Error!

Reference source not found.)

, còn nghiên cứu của Haileyeus cũng cho biết có tới 82% bệnh nhân HIV mắc lao triệu chứng thường không đặc hiệu (sốt, giảm cân)

(Error! Reference source not found.)

Như vậy, bệnh nhân HIV mắc lao không có đầy

đủ các triệu chứng

Nghiên cứu của Iliyas tại bệnh viện Aminu Kano, Bắc Nigeria cho biết trong

138 bệnh nhân HIV mắc lao có 50 mắc lao ngoài phổi chiếm tỉ lệ 36,2%; 15 bệnh nhân lao phổi và ngoài phổi Trong số 35 bệnh nhân chỉ lao ngoài phổi

có 20 (57,1%) lao màng bụng, 5 (14,3%) lao hạch, 5 (14,3%) lao cột sống, 3

(8,6%) lao màng não và 1 (2,9%) lao thận, 1 (2,9%) tuyến thượng thận(Error!

Reference source not found.)

Về đặc điểm cận lâm sàng

Kết quả xét nghiệm đờm của mẫu nghiên cứu:

Kết quả xét nghiêm đờm AFB(+): Kết quả nghiên cứu cho thấy trong 21 bệnh nhân HIV mắc lao, có 11 trường hợp phết đờm dương tính, chiếm tỉ lệ 52% (bảng 4) Nghiên cứu của Lê Văn Nhi tại TP Hồ Chí Minh, trong những bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tỉ lệ lao phổi AFB(+)

là 53,7%(Error! Reference source not found.)

Nghiên cứu điều tra sàng lọc lao phổi ở bệnh nhân nhiễm HIV tại TTGDLĐXH tỉnh Thanh Hóa năm 2008 của Bệnh viện 71 Trung ương cho thấy trong số học viên nhiễm HIV mắc bệnh lao, tỉ lệ AFB(+) là 1/12 chiếm 8,3% (Error! Reference source not found.)

Nghiên cứu điều tra năm 2008 của TTPCBXH tỉnh Hòa Bình cho thấy trong

số học viên nhiễm HIV mắc bệnh lao AFB(+) 2/6 chiếm 33,3% và AFB(-) 4/6 chiếm 66,7% (Error! Reference source not found.)

Theo nghiên cứu của Iliyas tại bệnh viện Kano, trong số những bệnh nhân mắc lao, chỉ có 17,5% soi đờm dương tính và nghiên cứu của Helene Ayles,

có 18% soi đờm dương tính (Error! Reference source not found.)

Như vậy, tỉ lệ soi phết đờm dương tính trong nghiên cứu này cao hơn các nghiên cứu trên Điều này có thể do nghiên cứu đa số bệnh nhân đều là lao phổi, còn trong nghiên cứu của các tác giả khác trong các bệnh nhân HIV mắc lao, ngoài bệnh nhân lao phổi còn có các bệnh nhân lao ngoài phổi Theo nhận định của Swam, trong các bệnh nhân HIV mắc lao, lao ngoài phổi và lao lan tỏa, đặc biệt khi sang thương lao ở những vị trí sâu thường phết đờm âm tính (Error! Reference source not found.) Nghiên cứu của Ngowi tại Tanzania, trong số mẫu đờm cấy dương tính chỉ có 40% soi phết đờm dương tính Điều này cho thấy trong bệnh nhân HIV mắc lao, để chẩn đoán xác định ngoài soi đờm thì phương pháp cấy đờm cũng rất quan trọng vì mật độ

vi khuẩn lao trong đờm thấp nên soi đờm khó phát hiện, nhưng cấy dương tính (Error! Reference source not found.)

Như vậy, bệnh lao rất khó chẩn đoán trong những bệnh nhân HIV vì các triệu chứng lâm sàng như sốt, ho, giảm cân không thường gặp trong các bệnh nhân này và do độ nhạy của phương pháp soi đờm tìm vi khuẩn lao thấp

Hình ảnh Xquang phổi:

Trong số 21 học viên nhiễm HIV mắc lao phổi chụp Xquang phổi thì cả 21 trường hợp đều thấy hình ảnh bất thường trên phim Xquang chiếm tỉ lệ 100% (bảng 5)

Trái lại, nghiên cứu của Ngowi trong số bệnh nhân HIV mắc lao có 75% Xquang phổi không thấy tổn thương nghi ngờ lao (Error! Reference source not found.), còn nghiên cứu của Helen Ayles cũng cho biết có 82% bệnh nhân HIV mắc lao Xquang không thấy dấu hiệu lao Sự khác biệt này do trong nghiên cứu này các bệnh nhân HIV mắc lao đều là lao phổi, trái lại các nghiên cứu của Ngowi, bệnh nhân ngoài mắc lao phổi còn có lao ngoài phổi nên hình ảnh Xquang không thấy lao

Trong nghiên cứu này, về hình ảnh bất thường trong phim Xquang của 21 học viên nhiễm HIV mắc lao phổi gồm nốt 38% (8/21), thâm nhiễm 71% (15/21), xơ 48% (10/21), hang lao 10% (2/21), tràn dịch màng phổi 5% (1/21) (bảng 6)

Theo nghiên cứu của Lê Văn Nhi, trong những bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao, sang thương thường gặp là thâm nhiễm chiếm tỉ lệ 98,33%; hang lao 21,67% (Error! Reference source not found.)

Theo nghiên cứu của Nunes, những hình ảnh bất thường trên phim Xquang của các bệnh nhân HIV mắc lao là thâm nhiễm kẽ (67%), phì đại hạch trung thất (30%), giãn phế quản (28%), hạt kê (18%) và hang lao (12%) (Error!

Reference source not found.,Error! Reference source not found.)

Trong các trường hợp lao phổi ở bệnh nhân HIV (-), nghiên cứu của Jihoon cho biết trong 15 bệnh nhân lao phổi từ 15-85 tuổi, hình ảnh Xquang bất thường gồm hạt (100%), nốt (73% 11/15), đông đặc (60% 9/15) và hang lao (47% 7/15) (Error! Reference source not found.)

So sánh cho thấy có sự khác biệt trong nghiên cứu của Jihoon, bệnh nhân lao HIV(-) tỉ lệ có hang lao cao (47%) còn trong nghiên cứu bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tỉ lệ hình ảnh bất thường là hang lao thấp (9,5% -21,67%) Điều này do bệnh nhân nhiễm HIV làm suy yếu tế bào miễn dịch cho phép

vi khuẩn lao xâm lấn vào bất cứ vùng nào của phổi; tiêu biểu là không có hang lao

Về vị trí của tổn thương lao, kết quả nghiên cứu cho biết trong 21 bệnh nhân HIV mắc lao phổi hình ảnh bất thường trên phim Xquang Sang thương được phân bố ở đỉnh phổi 62% (13/21), vùng giữa 95% (20/21) và vùng đáy 90% (19/21) (bảng 7)

Còn nghiên cứu của Lê Văn Nhi tại TP.Hồ Chí Minh, về hình ảnh Xquang phổi bất thường của những bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao sang thương ở thùy trên chiếm tỉ lệ 35% (42/120), sang thương ở thùy giữa hoặc dưới 19,17% (23/120) (Error! Reference source not found.).

Trong nghiên cứu này, đối tượng là những bệnh nhân HIV mắc lao phổi, trong số 21 phim Xquang phổi của các bệnh nhân này, tổn thương ở cả vùng giữa và vùng đáy chiếm tỉ lệ cao Điều này phù hợp với nghiên cứu của Thrupp L, trong các nhóm bệnh nhân nhiễm HIV khi mắc lao thì hình ảnh hang lao ít gặp nhưng hình ảnh thâm nhiễm thường gặp hơn và tổn thương thường gặp ở thùy dưới (Error! Reference source not found.)

KẾT LUẬN

Đa số bệnh nhân nhiễm HIV mắc lao tại Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu thuộc nhóm tuổi trẻ, thuộc hộ không nghèo, gần một nửa cư trú tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Về biểu hiện lâm sàng, đa số bênh nhân không có đầy đủ các triệu chứng của bệnh Về cận lâm sàng, tỉ

lệ phát hiện BK trong đờm thấp, hình ảnh tổn thương do lao trên phim Xquang phổi đa số là thâm nhiễm và có xu hướng lan rộng xuống cả vùng phổi dưới