Khái Niệm Về Trách Nhiệm Xã Hội1.1 Cơ Sở Của Việc Thực Hiên Trách Nhiệm Xã Hội Kinh doanh thực chất là khai thác nhu cầu của con người: các nhu cầu đang, sẽ và có thể tạo ra.. Cho nên vi
Trang 11. Khái Niệm Về Trách Nhiệm Xã Hội
1.1 Cơ Sở Của Việc Thực Hiên Trách Nhiệm Xã Hội
Kinh doanh thực chất là khai thác nhu cầu của con người: các nhu cầu đang, sẽ và có thể tạo ra Bạn không thể bán máy tính trên sao hỏa Đơn giản vì trên đó không có nhu cầu Như vậy, sự giàu có của các doanh nghiệp suy cho cùng là do các khách hàng tạo ra Những khách hàng này - già, trẻ, gái, trai tập hợp nhau lại thành xã hội Và vấn đề trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp được đặt ra là trên cơ sở của mối quan hệ như vậy
Cho nên việc thực hiện trách nhiệm xã hội là một công việc không thể
bỏ qua trên con đường hội nhập của các doanh nghiệp Việt Nam, bởi nó vừa mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, vừa mang lại lợi ích cho xã hội, đặc biệt là nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, của quốc gia và hỗ trợ thực hiện tốt hơn pháp luật lao động tại Việt Nam Công việc này đối với các doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ bắt đầu, song sẽ là vấn đề mang tính chất lâu dài
Do vậy, ngay từ thời điểm này chúng ta phải có những hành động định hướng
và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện tốt trách nhiệm xã hội của mình 1.2 Doanh Nghiệp Là Gì?
Doanh nghiệp là một tổ chức do 1 cá nhân thành lập (gọi là doanh ngiệp tư nhân) hoặc do nhiều người cùng góp vốn thành lập gọi là công ti cổ phần)
1.3 Trách Nhiệm Là Gì?
Trách nhiệm là một sự rang buộc giữa cá nhân này với cá nhân hoặc
tổ chức kia nó thể hiện mối liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể tạo một mạng lưới xã hội thự sự liên kết với nhau
1.4 Trách Nhiệm Xã Hội Của Doanh Ngiệp Là Gì?
Có rất nhiều định nghĩa về Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CRS) Trong số đó, Uỷ ban kinh tế thế giới
về phát triển bền vững định nghĩa: "trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là một cam kết kinh doanh nhằm cư xử đạo đức và đóng góp cho sự phát triển kinh tế cùng với việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động và gia đình của họ cũng như chất lượng cuộc sống của cộng đồng và xã hội nói chung." Doanh nghiệp mong muốn phát triển bền vững luôn phải tuân thủ những chuẩn mực về bảo vệ môi trường, bình đẳng về giới, an toàn lao động, quyền lợi lao động, trả lương công bằng, đào tạo và phát triển nhân viên và phát triển cộng đồng
1.5 Các Hình Thức Biểu Hiện Trách Nhiệm Xã Hội Của Doanh
Nghiệp
Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức và nội dung khác nhau
♣ Trước hết, đó là trách nhiệm xã hội về môi trường: Môi trường sống
trong lành là nhu cầu đầu tiên và quan trọng nhất của con người Tuy nhiên,
Trang 2cứ nhìn vào dòng nước đen đặc và hôi nồng của sông Tô Lịch hay bầu không khí đầy bụi và khói của Hà Nội Chúng ta sẽ thấy nhu cầu đầu tiên đang bị hy sinh cho những nhu cầu thứ ba, thứ tư gì đấy Và trong phổi của tất cả chúng
ta, của cả các doanh nhân bụi bám như bồ hóng bám lên giàn bếp Chúng ta
sẽ biến mất khỏi hành tinh này sau dăm bảy thế hệ nữa, nêu quá trình hủy hoại môi trường sống không bị chấm dứt và không bị đảo ngược Trong cái việc đưa sức khoẻ và tương lai xa làm vật tế thần này doanh nghiệp đóng một vai trò rất lớn Phần lớn các chất thải không thể phân hủy là do hoạt động sản xuất, kinh doanh tạo ra Vậy trách nhiệm xã hội đầu tiên của các doanh nghiệp là không kinh doanh nên sự tổn hại của môi trường
♣ Hai là, trách nhiệm đạo lý : Đây là thứ trách nhiệm được điều chỉnh bởi
lương tâm Chẳng ai có thể bắt buộc các doanh nghiệp phải bỏ tiền ra
để xây nhà tình nghĩa hoặc lớp học tình thương, ngoài những thôi thúc của lương tâm Tuy nhiên, thương người như thể thương thân là đạo lý sống ở đời Nếu đạo lý đó ràng buộc mọi thành viên trong xã hội thì nó không thể không ràng buộc các doanh nhân Ngoài ra, một xã hội nhân bản và bác ái là rất quan trọng cho hoạt động kinh doanh Bởi vì trong
xã hội như vậy, sự giàu có sẽ được chấp nhận Thiếu điều này, động lực của hoạt động kinh doanh sẽ bị tước bỏ
♣ Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được thể hiện trước hết qua việc đóng thuế Các doanh nghiệp đóng thuế không phải chỉ để nuôi Nhà
nước, mà là để Nhà nước có nguồn kinh phí chăm lo cho các nhu cầu của xã hội Về cơ bản các doanh nghiệp tạo ra của cải Nhà nước tạo
ra sự công bằng Nhưng của cải phải có trước, sự công bằng mới có thể xẩy ra Nếu chúng ta chỉ được hưởng sự công bằng về nghèo khổ thì điều đó chúng an ủi được gì nhiều
♣ Những đóng góp ngoài thuế của các doanh nghiệp đều thật sự là
những đóng góp của lương tâm Trong đa số các trường hợp, những
đóng góp này mang lại sự hài lòng lớn hơn cho các doanh nhân Bởi vì
họ đã chi tiền cho những việc mà họ cho là cần thiết Đối với những khoản tiền đóng thuế không phải lúc nào các doanh nhân cũng nhận được sự hài lòng như vậy Để kết họp việc giải quyết các nhu cầu xã hội với sự hài lòng của các doanh nhân, nhiều nước nên thế giới đã tìm cách miễn giảm thuế cho các doanh nhân nếu họ có những đóng góp ngoài thuế cho xã hội Cách làm này còn tạo điều kiện cho các tổ chức phi chính phủ hình thành và phát triển Và đó là nền tảng của một xã hội công dân vững mạnh
2. Thực Trạng Hiện Nay Về Trách Nhiệm Xã Hội Của Doanh Nghiệp
2.1 Trên Thế Giới
Trên thế giới, những người khổng lồ đang chi trả rất nhiều tiền để trở thành một hình mẫu kinh doanh lí tưởng, và để trở nên có trách nhiệm với xã hội Điển hình có hãng điện dân dụng Best Buy với việc áp dụng chương trình
Trang 3tái chế sản phẩm Starbucks, hãng cà phê có mặt khắp ngóc ngách của hành tinh, đã bắt tay vào hàng loạt các hoạt động cộng đồng Evian, hãng nước khoáng nổi tiếng của Pháp, phân phối sản phẩm của mình trong những chai nước thân thiện với môi trường Công cụ tìm kiếm vô địch Google với trụ sở Googleplex đối xử với nhân viên như vàng ngọc General Electrics sử dụng 2
tỉ đôla hàng năm để nghiên cứu các công nghệ bảo vệ môi trường mới Phó phòng Quan hệ cộng đồng của Best Buy, Paul Prahl đã phát biểu rằng
"Chúng tôi chỉ cảm thấy chúng tôi sẽ thành công trên thị trường nếu chúng tôi chịu trách nhiệm xã hội." Ở nhiều công ty báo cáo trách nhiệm xã hội còn đi kèm với các báo cáo thường niên
Ngoài việc đảm bảo chất lượng cuộc sống cho nhân viên, bảo vệ môi trường, và phát triển các sản phẩm tạo ra lợi ích cho người tiêu dùng và môi trường Các công ty còn xây dựng quỹ và làm từ thiện đóng góp vào sự phát triển của xã hội và cộng đồng Royall Dutch Shell, tập đoàn giàu khí lâu đời, đã thành lập các quỹ từ thiện, trong đó có việc xây dựng trung tâm giáo dục Early Learning Centre ở Nam Phi nhằm giáo dục trẻ em và dạy kĩ năng cho người trưởng thành Ngân hàng thế giới World Bank và hãng dược phẩm Merck đã đưa ra sáng kiến nhằm phát triển nguồn quỹ lên 50 triệu đôla Mỹ trong đó có cả việc tặng sản phẩm Mectizan để giúp 28 nước Châu Phi loại trừ bệnh tật Các tỷ phú cùng với quỹ của công ty cũng đóng góp rất nhiều vào việc làm từ thiện như Bill Gates hay Warren Buffett
Ở các nước phát triển, chi phí trách nhiệm xã hội dành cho việc nghiên cứu và phát triển chiếm nhiều hơn so với các chi phí dùng để làm từ thiện, mặc dù chi phí làm từ thiện cũng không hề nhỏ
2.2 Ở Việt Nam Thì Sao?
Trên thực tế vấn đề trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp không còn quá mới, nhưng không quá mới không có nghĩa là đã cũ
Từ năm 2005, nước ta đã có giải thưởng "CSR hướng tới sự phát triển bền vững" được tổ chức bởi Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Bộ Công Thương cùng các hiệp hội Da giày, Dệt may tổ chức, nhằm tôn vinh các doanh nghiệp thực hiện tốt công tác CSR trong bối cảnh hội nhập Năm 2006 đã có 50 doanh nghiệp ngành dệt may và da giày tham dự
Tuy nhiên ở Việt Nam việc thực hiện Trách Nhiệm Xã hội còn gặp nhiều vướng mắc và sai lầm
Khi nói đến Trách Nhiệm Xã hội thì Doanh Nghiệp nào cũng cho rắng Doanh Nghiệp của họ đã hoàn thành tốt trách nhiệm của mình vậy nhưng tại sao vấn đề ô nhiễm môi trường, tai nạn lao đông, vấn đề không đáp ứng yêu cầu của giải quyết chính sách cho người lao động vẫn còn???
Trang 43 Nguyên Nhân Của Thực Trạng Này ở Việt Nam
Do sự ảnh hưởng của nền kinh tế thế giới nền kinh tế việt nam cũng
có chiều hướng phát triển nhanh Trước hết đó là sự hiểu biết của doanh nghiệp về trách nhiệm xã hội chưa đầy đủ, doanh nghiệp chỉ hiểu đơn thuần
là làm từ thiện mà chưa hiểu rằng việc thực hiện trách nhiệm xã hội là từ ngay trong DN
Cụ thể là:
♠ doanh nghiệp đã tác động rất mạnh vào môi trường sinh thái gấy ô nhiễm, mất cân bằng sinh thái zhong qua các hoạt động kinh tế: các nhà máy, hố rác…
♠ Doanh nghiệp đó không quan tâm đến người lao động, người làm công cho mình Buộc người lao động làm việc đến kiệt sức hoặc không có giải pháp giúp họ tái tạo sức lao động của mình
♠ Doanh nghiệp có sự phân biệt đối xử về mặt giới tính trong tuyển dụng lao động và trả lương mà không dựa trên sự công bằng về năng lực của mỗi người (trái pháp luật)
♠ Doanh nghiệp phân biệt đối xử về mặt sắc tộc, , tức là doanh nghiệp từ chối hoặc trả lương thấp vì lý do sắc tộc hoặc vì lý do khiếm khuyết/lành lặn
về mặt cơ thể hay quá khứ của người lao động
♠ Doanh nghiệp chỉ biết có bản thân mình
Vậy vì sao lại có hiện trạng này và đang diễn biến có chiều hướng nghiêm trọng hơn và nó đang diễn biến ra sao???
4 Tình Hình Diễn Biến
Theo báo cáo về công tác phòng chống tham nhũng năm 2009 của Chính phủ gửi Quốc hội, từ đầu tháng 10/2008 đến đầu tháng 10/2009, tổng giá trị tài sản bị tham nhũng, thiệt hại do tham nhũng phát hiện được
là trên 700 tỉ đồng (đã thu hồi 350,5 tỷ đồng, 7 tỷ đồng không có khả năng thu hồi, số còn lại đang tiếp tục thu hồi)
Từ 1/10/2008 đến nay các cơ quan chức năng đã khởi tố 243 vụ án với 520 bị can về các tội tham nhũng (giảm 5% số vụ và giảm 11% số bị can
so với cùng kì năm trước) Viện KSND các cấp đã truy tố 290 vụ với 701 bị can
TAND các cấp xét xử 229 vụ, với 537 bị cáo, trong số bị cáo đã xét xử, mức hình phạt cao nhất là chung thân dành cho 2 bị cáo và 165 trường hợp được xử án treo
Trang 5Tham nhũng vẫn diễn biến phức tạp (Ảnh có tính minh hoạ)
Trong gần một năm qua, các bộ, ngành và địa phương đã phát hiện hơn 200 vụ việc vi phạm chế độ, định mức, tiêu chuẩn với tổng giá trị sai phạm là 16,5 tỉ đồng
Có 187 cán bộ, công chức bị xử lí kỉ luật và 13 cán bộ, công chức bị
xử lí hình sự do vi phạm các qui định về chế độ, định mức, tiêu chuẩn… 211 cán bộ, công chức nộp lại quà tặng với tổng giá trị 66,55 triệu đồng
Chính phủ nhận định, tình hình tham nhũng vẫn còn nghiêm trọng và phức tạp phần lớn lại thuộc về ý thức trách nhiệm cả doanh nghiệp
♥ Theo kết quả điều tra mới nhất của Bộ TN&MT, trên địa bàn toàn quốc có trên 1.153 điểm ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu, bao gồm 289 kho lưu giữ và 864 khu vực ô nhiễm môi trường
do hóa chất BVTV tồn lưu trên địa bàn 39 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.Các loại hóa chất tồn lưu này chủ yếu là các loại hóa chất độc hại và khó phân hủy trong môi trường như: DDT, Lindan, Endrin, Wofatox, Ethyl Parathion, Falisan, Ceresan…
♥ nền kinh tế còn một số vấn đề tồn tại như: nhập siêu có xu hướng giảm nhưng vẫn còn khá cao 4 tháng, kim ngạch nhập khẩu đã đạt 31 tỷ USD, tăng 29% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, kim ngạch
Trang 6nhập khẩu của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 13,9 tỷ USD, tăng 35%
♥ Đáng chú ý nhất, trong 4 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giảm gần 50% so với cùng kỳ
Lượng vốn nêu trên được đăng ký cho 350 dự án (gồm cả cấp mới và tăng thêm) Riêng số dự án được cấp phép mới là 262 dự án không giảm so với cùng kỳ, nhưng vốn đăng ký chỉ đạt khoảng 3,2 tỷ USD, bằng 57% so với 4 tháng đầu năm ngoái
♥ Tuy thu hút vốn mới giảm mạnh nhưng giải ngân FDI vẫn tương đương 4 tháng đầu năm 2010 với lượng vốn ước đạt khoảng 3,6 tỷ USD
ngoài ra còn có nhiều vấn đề liên quan đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: đối sử, phân biệt, làm mất vị thế đối với thương trường quốc tế
Kinh tế đất nước đang có chiều hướng đi xuống với tốc độ cao, tình hình
an ninh, dân trí, dân sinh, phúc lợi đang thua xa so với các nước như
singapo, thái lan, nhật bản và đăc biệt là mĩ nhiều vấn đề khác cũng bị kéo theo như: môi trường, sinh thái,…vậy các doanh nghiệp nói riêng và nhà nước ta càn phải làm gì để khắc phục tình trạng này???
6 Giải Pháp Khắc Phục Hậu Quả
• Trước hết, đó là trách nhiệm xã hội về môi trường : Môi trường sống trong
lành là nhu cầu đầu tiên và quan trọng nhất của con người Tuy nhiên, cứ nhìn vào dòng nước đen đặc và hôi nồng của sông Tô Lịch hay bầu không khí đầy bụi và khói của Hà Nội Chúng ta sẽ thấy nhu cầu đầu tiên đang bị
hy sinh cho những nhu cầu thứ ba, thứ tư gì đấy Và trong phổi của tất cả chúng ta, của cả các doanh nhân bụi bám như bồ hóng bám lên giàn bếp Chúng ta sẽ biến mất khỏi hành tinh này sau dăm bảy thế hệ nữa, nêu quá trình hủy hoại môi trường sống không bị chấm dứt và không bị đảo ngược Trong cái việc đưa sức khoẻ và tương lai xa làm vật tế thần này doanh nghiệp đóng một vai trò rất lớn Phần lớn các chất thải không thể phân hủy
là do hoạt động sản xuất, kinh doanh tạo ra Vậy trách nhiệm xã hội đầu tiên của các doanh nghiệp là không kinh doanh nên sự tổn hại của môi trường Doanh nghiệp đó phải đảm bảo hoạt động của mình không gây ra những tác hại đối với môi trường sinh thái, tức là phải thể hiện sự thân thiện với môi trường trong quá trình sản xuất của mình Đây là một tiêu chí
Trang 7rất quan trọng đối với người tiêu dùng châu Âu hiện nay Họ tẩy chay
những sản phẩm mà họ cho là có ảnh hưởng tới môi trường sinh thái như
đồ gỗ chẳng hạn vì gỗ chắc chắn được lấy từ rừng, mà phá rừng để lấy gỗ tức là đã làm nguy hại đến môi trường sinh thái của địa phương và toàn cầu
• Hai là, trách nhiệm đạo lý : Đây là thứ trách nhiệm được điều chỉnh bởi
lương tâm Chẳng ai có thể bắt buộc các doanh nghiệp phải bỏ tiền ra để xây nhà tình nghĩa hoặc lớp học tình thương, ngoài những thôi thúc của lương tâm Tuy nhiên, thương người như thể thương thân là đạo lý sống ở đời Nếu đạo lý đó ràng buộc mọi thành viên trong xã hội thì nó không thể không ràng buộc các doanh nhân Ngoài ra, một xã hội nhân bản và bác ái
là rất quan trọng cho hoạt động kinh doanh Bởi vì trong xã hội như vậy, sự giàu có sẽ được chấp nhận Thiếu điều này, động lực của hoạt động kinh doanh sẽ bị tước bỏ
** Ngoài ra doanh ngiệp còn:
thể hiện trước hết qua việc đóng thuế : Các doanh nghiệp đóng thuế không
phải chỉ để nuôi Nhà nước, mà là để Nhà nước có nguồn kinh phí chăm lo cho các nhu cầu của xã hội Về cơ bản các doanh nghiệp tạo ra của cải Nhà nước tạo ra sự công bằng Nhưng của cải phải có trước, sự công bằng mới có thể xẩy ra Nếu chúng ta chỉ được hưởng sự công bằng về nghèo khổ thì điều đó chúng an ủi được gì nhiều
Những đóng góp ngoài thuế của các doanh nghiệp đều thật sự là những đóng góp của lương tâm Trong đa số các trường hợp, những đóng góp
này mang lại sự hài lòng lớn hơn cho các doanh nhân Bởi vì họ đã chi tiền cho những việc mà họ cho là cần thiết Đối với những khoản tiền đóng thuế không phải lúc nào các doanh nhân cũng nhận được sự hài lòng như vậy
Để kết họp việc giải quyết các nhu cầu xã hội với sự hài lòng của các
doanh nhân, nhiều nước nên thế giới đã tìm cách miễn giảm thuế cho các doanh nhân nếu họ có những đóng góp ngoài thuế cho xã hội Cách làm này còn tạo điều kiện cho các tổ chức phi chính phủ hình thành và phát triển Và đó là nền tảng của một xã hội công dân vững mạnh
Doanh nghiệp đó phải biết quan tâm đến người lao động, người làm công cho mình không chỉ về mặt vật chất mà còn về mặt tinh thần Buộc người lao động làm việc đến kiệt sức hoặc không có giải pháp giúp họ tái tạo sức lao động của mình là điều hoàn toàn xa lạ với trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp
Doanh nghiệp đó phải tôn trọng quyền bình đẳng nam nữ, tức là không được phân biệt đối xử về mặt giới tính trong tuyển dụng lao động và trả lương mà phải dựa trên sự công bằng về năng lực của mỗi người
Trang 8 Doanh nghiệp đó không được phân biệt đối xử về mặt sắc tộc, không được
phân biệt đối xử giữa người bình thường và người bị khiếm khuyết về mặt
cơ thể hoặc quá khứ của họ, tức là doanh nghiệp không được từ chối hoặc
trả lương thấp vì lý do sắc tộc hoặc vì lý do khiếm khuyết/lành lặn về mặt
cơ thể hay quá khứ của người lao động
Doanh nghiệp đó phải cung cấp những sản phẩm có chất lượng tốt, không
gây tổn hại đến sức khỏe người tiêu dùng Những doanh nghiệp sản xuất
nước tương “đen” bị vạch mặt chỉ tên vừa qua đã thiếu vắng hoàn toàn
trách nhiệm xã hội khi chỉ vì lợi nhuận mà bất chấp sức khỏe của người
tiêu dùng
Doanh nghiệp đó phải biết dành một phần lợi nhuận của mình đóng góp
cho các hoạt động trợ giúp cộng đồng, bởi doanh nghiệp luôn tồn tại trong
lòng một cộng đồng nào đó nên không thể chỉ biết có bản thân mình
Doanh nghiệp đó còn phải tham gia việc kiến tạo hòa bình và an ninh của
quốc gia cũng như thế giới, tức doanh nghiệp không được dùng một phần
lợi nhuận của mình để tài trợ các cuộc chiến tranh hoặc các hoạt động gây
mất an ninh trật tự tại địa phương cũng như trên thế giới
7 Kết Quả Nhận Được
Trước hết là kinh tế có dấu hiệu phục hồi và đang có chiều hướng
gia tăng, môi trường được cải thiện rõ rệt, dân trí dân sinh được nâng cao với
hệ thống trung tâm dưỡng lão có đăng cấp quốc tế, tình trạng thiếu việc làm
đã giảm mạnh…
Dự án điều tra, xử lý khu vực bị ô nhiễm thuốc BVTV tại Làng
Ải, xã Trung Môn (Yên Sơn - Tuyên Quang)
Trang 9•Ngoài ra chúng ta còn nhận được một kết quả bất ngờ.
Hà Nội, ngày 23 tháng Chín 2010 mười tấm gương doanh nghiệp điển hình được vinh danh vì có thành tích xuất sắc trong thực thi trách nhiệm
xã hội về đầu tư thời gian và nguồn lực cho các hoạt động dự phòng
HIV/AIDS và hỗ trợ việc làm cho người sống chung với HIV
Tại buổi lễ do Dự án phòng chống HIV nơi làm việc của Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) phối hợp cùng Hội đồng doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC) trực thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam
(VCCI) tổ chức, mười doanh nghiệp tiêu biểu trong số hơn 130 doanh nghiệp tham gia Dự án đã được lựa chọn và trao bằng khen, bao gồm:
♠ Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Nam Triệu (NASICO)
♠ Công ty TNHH Bật lửa ga Trung Lai
Trang 10♠ Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 4 (CIENCO 4)
♠ Công ty TNHH May Đại Việt
♠ Hợp tác xã Vận tải Nội Bài
♠ Công ty cổ phần than Hà Tu