Loại thứ nhất là sắc lệnh về tìm nhân tài: “Hạ lệnh cho các tướng hiệu, các quan cấp lộ, phải tìm kiếm những người có tài lược trí dũng, có thể làm được các chức như tư mã hoặc là thượng
Trang 1Bốn sắc lệnh của Lê Lợi ban ra ở dinh Bồ Đề đầu
năm 1427
Lệnh định phép khen thưởng của Lê Lợi quả là thật đặc biệt Thưởng người có
công, trị người có tội là phép thường, cổ kim đều có cả Nhưng có chức cao tước
lớn rồi mà chỉ liệu kế giữ thân để hưởng phúc ấm lâu dài, không lo lập công nữa,
cũng bị coi là có tội, bị giáng làm thường dân… thì sử sách chưa hề thấy chép như
thế bao giờ Những kẻ cơ hội và sớm có tư tưởng tự mãn, ắt phải lấy đó làm mối lo
hàng đầu
Sau trận đại thắng ở Tốt Động – Chúc Động, bộ chỉ huy tối cao của Lam Sơn đã
có mặt ở ngoại ô thành Đông Quan, chuẩn bị đánh trận quyết định cuối cùng với
quân Minh xâm lược Bấy giờ, tình hình chuyển biến rất nhanh, Lê Lợi và Nguyễn
Trãi cùng các tướng không lúc nào được nghỉ ngơi Sách “Đại Việt sử kí toàn thư”
(bản kỉ, quyển 10, tờ 27-a) chép:
“Lúc ấy, Vua dựng lầu nhiều tầng ở dinh Bồ Đề, ngay trên bờ sông Lô Thuở
đó, trong dinh có hai cây bồ đề nên người ta mới nhân đó mà gọi là dinh Bồ Đề
Trang 2Lầu cao bằng tháp Báo Thiên Ngày ngày, Vua thân leo lên tầng nhất để quan sát
mọi hành vi của giặc (trong thành Đông Quan), cho (Nguyễn) Trãi ngồi ở lầu thứ
hai, (sẵn sàng) nhận mệnh để thảo thư từ qua lại (với quân Minh”
Từ đại bản doanh Bồ Đề, một loạt các sắc lệnh đã được ban ra Đây xin được
bàn riêng về bốn sắc lệnh đặc biệt, xuất hiện vào mùa Xuân năm Đinh Mùi (1427)
Loại thứ nhất là sắc lệnh về tìm nhân tài: “Hạ lệnh cho các tướng hiệu, các quan
cấp lộ, phải tìm kiếm những người có tài lược trí dũng, có thể làm được các chức
như tư mã hoặc là thượng tướng, mỗi viên tiến cử lấy một người” (Tờ 26-b)
Loại thứ hai là chăm sóc đền miếu: “Hạ lệnh cho các nơi thờ cúng đền miếu các
công thần” (Tờ 26-b)
Loại thứ ba là khai báo con em theo giặc: “Hạ lệnh cho người trong nước, ai có
cha mẹ, vợ con, anh em, tôi tớ hoặc thân thích đang theo giặc ở trong thành, phải
tự nguyện lên mặt thành để khai báo, chờ khi phá được thành sẽ cho nhận lãnh về
nhà Ai không tự khai báo trước mà sau lại tự tranh nhau nhận về đoàn tụ thì sẽ bị
xử theo quân luật” (Tờ 27-a)
Trang 3Loại thứ tư là định lệ khen thưởng cho người có công: “Hạ lệnh ban thưởng cho
các tướng hiệu, khởi đầu từ việc lập công mới Từ đại thần đến chức thiếu uý, nếu
có công lao lớn, được ân thưởng phù vàng thì sẽ được ăn lộc một quận Các chức
cấp lệnh mà có công thì được ăn lộc một ấp Các đốc tướng và quân nhân có công
cũng được ăn lộc một quận hay một ấp, tuỳ thứ bậc khác nhau Người nào không
có công, không được thưởng gì thì giáng làm dân thường” (Tờ 28-b)
Trong muôn việc khó của đời, tìm người tài giỏi phải kể là một việc khó vào
hàng bậc nhất Người tài giỏi vốn dĩ đã ít ỏi, mà người có thực tâm biết kính
nhường, biết trọng dụng kẻ có tài lại càng ít ỏi hơn Lê Lợi không nói lời cầu hiền
chung chung mà là hạ lệnh cho thuộc hạ tìm người tài giỏi để tiến cử, ấy là làm
một việc được hai điều lợi Lợi thứ nhất là khiến cho ai cũng phải dốc lòng tìm
người tài, và phong trào thực sự ấy sẽ làm cho kẻ công thần bớt công thần, bớt cho
mình là nhất Lợi thứ hai là Lam Sơn có thêm người tài, sự nghiệp lớn nhờ đó mới
có thể thành công được Lê Lợi dám hạ lệnh tìm người tài vì Lê Lợi cũng thực sự
là người có tài Phàm là kẻ bất tài, chẳng bao giờ đủ sức, đủ uy tín để tìm người tài
cả
Trang 4Cũng ở đời, kẻ có công mà không có đức, thường muốn thiên hạ tôn kính mình
hơn là mình phải tôn kính người này, người nọ của thiên hạ Với sắc lệnh thứ hai,
Lê Lợi vừa tỏ được cái đức khiêm nhượng của mình, vừa tỏ được ý định nối chí
người xưa là một lòng kính trọng người có công với nước, lại vừa khôn khéo nhắc
nhở tướng sĩ dưới quyền phải nghiêm cẩn giữ lễ, không được làm điều càn quấy ở
chốn tôn nghiêm
Hạ lệnh cho những gia đình có con em theo giặc phải đi khai báo trước, đó là
phép mở lối dễ đi nhất cho những ai không biết tự mình tìm lối chân chính mà đi,
sự độ lượng của Lê Lợi bao la biết ngần nào Nhưng, cái chính ở đây không phải
là sự độ lượng mà khéo léo đặt ra những yêu cầu vừa mức, khiến cho ai ai cũng có
thể thực hiện được Quân Minh dần dần bị cô lập, bảo không thất bại thảm hại làm
sao được?
Lệnh định phép khen thưởng của Lê Lợi quả là thật đặc biệt Thưởng người có
công, trị người có tội là phép thường, cổ kim đều có cả Nhưng có chức cao tước
lớn rồi mà chỉ liệu kế giữ thân để hưởng phúc ấm lâu dài, không lo lập công nữa,
cũng bị coi là có tội, bị giáng làm thường dân… thì sử sách chưa hề thấy chép như
Trang 5thế bao giờ Những kẻ cơ hội và sớm có tư tưởng tự mãn, ắt phải lấy đó làm mối lo
hàng đầu
Mới hay, cuộc đại định là phép cộng liên tục của những sắc lệnh ngỡ như rất
bình thường này