Uy thế của chủ Chọt càng lẫy lừng, bọn tay em càng tin rằng với bùa phép thì súng bắn không lủng, như lần bị bắn đạn chài hôm trước cho thấy rõ.. Trận này xảy ra trước khi viên chủ tỉnh
Trang 1Tìm hiểu thêm về Hành trình Khai hoang Việt Nam
3
Bức điện tín của người cai điền đến tay chủ tỉnh Rạch Giá vào lúc chủ tỉnh hội thường lệ với các chủ quận Chủ quận Phước Long và viên cai tổng được lịnh trở
về địa phương để xem xét tình hình và ứng phó gấp
Bấy giờ, tình hình như căng thẳng hơn Sau cuộc lễ lớn, chủ Chọt bước qua giai đoạn mới : cho giăng tứ phía một sợi chỉ màu trắng tượng trưng cho ranh giới bất khả xâm phạm, cấm ngặt không cho ai bước qua
Quan chủ quận Phước Long đi ghe đến công sở làng Ninh Thạnh Lợơi vào chiều ngày 6/5/1927 Ông lên bờ, thấy vài người Miên mặc quần áo trắng đứng lãng vãng gần đó Ông ra lịnh gọi họ lại để hỏi chuyện Trong công sở cũng còn một vài người Miên nhưng tất cả đều không thèm trả lời và như theo một hiệu lịnh, họ kéo ra, chạy về phía quan chủ quận
Quan chủ quận hoảng sợ, chạy trở xuống ghe trong khi bọn tay em của chủ Chọt rượt trên bờ và liệng đất theo ghe để khiêu khích
Hôm sau, ngày 7, theo lịnh quan chủ quận, 2 người lính kín (mật thám), 4 lính mã
tà và viên cai tổng cùng đến nơi để tái lập trật tự Họ mang theo loại súng bắn đạn chài Khi gặp tay em của chủ Chọt, lính bắn vài phát Bọn tay em dùng dao mác và phãng mà rượt theo, chẳng ai bị thương cả Bọn lính mã tà và lính kín hoảng sợ chạy trở về dinh quận để báo động
Trang 2Ngay trong đêm ấy, bọn chủ Chọt liền đến bao vây nhà của cai tổng Tr ở ngã tư Phó Sinh và nhà của viên xã trưởng Ninh Thạnh Lợi ở Cỏ Thum Viên cai tổng vắng mặt Họ rút lui, không phá hại gì trong nhà cả Nhưng mặc dầu không có xã trưởng ở nhà, bọn người hăng máu nọ ra tay hạ sát cha của ông này
Viên cai tổng và xã trưởng vì quá khôn ngoan nên không dám ngủ nhà, điều này chứng tỏ rằng chủ Chọt hận về chuyện giựt đất
Uy thế của chủ Chọt càng lẫy lừng, bọn tay em càng tin rằng với bùa phép thì súng bắn không lủng, như lần bị bắn đạn chài hôm trước cho thấy rõ
Chủ tỉnh Rạch Giá bèn đích thân vào quận Phước Long để đàn áp Cùng đi với ông ta có viên thanh tra mật thám và một số lính mã tà Khi đến Phước Long thì đã
8 giờ tối Và ông ta lại trở về chợ Rạch Giá vào lúc hừng đông hôm sau Ông ta thấy không nên ở lại Phước Long vì toán quân gồm lính mã tà và tên cò Tây đã bị loạn quân đánh đại bại Tên cò Bouchet bị thương khá nặng, 3 người lính mã tà thì chết khi lâm trận Trận này xảy ra trước khi viên chủ tỉnh đến Phước Long vì ông
ta đi bằng tàu đò sung công, còn tên cò Bouchet thì lại dùng chiếc tàu khác, mượn của ty Kiểm lâm
Số là viên cò Bouchet quá khinh địch, khi tàu chạy ngang vùng cấm địa của bọn chủ Chọt thì dừng lại rồi ra lịnh cho chừng 10 tên mã tà mang súng trên vai đến tìm vài tên phiến loạn mà bắt sống làm con tin, để dằn mặt và điều tra Dọc đường, lính mã tà gặp bọn tay em của chủ Chọt đang nghinh chiến với dao mác Bọn lính
dỗ dành, mời họ đi theo để gặp mặt viên cò Tây mà kêu nài, trình bày nỗi oan ức
Trang 3Bọn tay em của chủ Chọt chịu nhận lời nhưng với điều kiện là họ được đi thong thả phía sau, bọn lính phải đi phía trước Bọn lính chấp thuận và lại khinh địch, mang súng trên vai, đi trước
Khi còn chừng 100 mét tới công sở (tức là chừng 120 mét thì tới chiếc tàu mà viên
cò Tây đang chờ đợi) thì theo hiệu lịnh bằng tiếng Miên, bọn tay em của chủ Chọt xông tới, đâm bọn lính mã tà từ phía sau lưng, khiến chẳng ai đề phòng kịp
Hai ba người lính mã tà đủ thời giờ nạp đạn bắn trả lại, làm cho đối phương bị thương và chết 6 người Một viên mã tà và 2 người lính (có lẽ lính kín) bị loạn quân giết tại trận
Viên cò Bouchet bấy giờ đang đứng trên bờ, thấy chuyện náo động thì hoảng sợ (mặc dầu bên cạnh ông ta còn 15 người mã tà), nên chạy lên tàu trốn vào “ca— bin” riêng Nhưng một tay em của chủ Chọt lanh tay, giựt cây súng của tên mã tà
tử trận (trong ấy có sẵn đạn), bèn nhắm vào viên cò mà bắn gây thương tích trầm trọng Phát đạn thứ nhì bắn lên tàu trúng tên cai mã tà, gây thương tích Lại còn một tên lính bị chém đứt 3 ngón tay
Thế là tàu chạy nhanh để tẩu thoát, bỏ sót lại một tên lính mã tà Tên này nhảy xuống kinh xáng, lẩn trốn dưới cỏ để rồi lội nước qua bờ bên kia
Sau này, giới hữu quyền Pháp chê tên cò Bouchet quá vụng về và quá sợ chết Bấy giờ, trên bờ chỉ có chừng 30 loạn quân với võ khí thô sơ và 3 cây súng mà họ vừa giựt được Nếu từ trên tàu mà bắn cho kéo tay thì hàng chục người lính còn lại đủ sức giải tán và gây tổn thất nặng cho đối phương, chớ không rút lui một cách thảm bại
Trang 4Viên chủ tỉnh gặp toán quân của tên cò Bouchet trên đường về Phước Long Lính
mã tà của chủ tỉnh và của tên cò cộng lại cỡ 30 người, đủ sức trở lại ăn thua với bọn người làm loạn Nhưng viên chủ tỉnh không làm chuyện đó được vì ông ta “đi tàu đò từ Long Mỹ đến, và chủ tàu này không chịu chạy đến nơi bất an” Vả lại, chủ tỉnh còn muốn đưa tên cò Bouchet về Sài Gòn để điều trị gấp
Quả thật là thắng lợi cho phe chủ Chọt về phương diện tâm lý : chủ quận rút lui, chủ tỉnh cũng rút lui, tên cò bị thương Vì vậy dân trong vùng hoảng sợ, trong một đêm ai nấy vội vã tản cư trong khi chủ Chọt treo bảng ra lịnh không cho bất
cứ tàu bè nào qua lại khu vực của ông ta kiểm soát, đồng thời mấy tiệm buôn Huê kiều phải mua bán như thường lệ, bằng không thì sẽ bị phá cửa
Chủ tỉnh Rạch Giá bèn đánh điện cầu cứu với tỉnh Cần Thơ Hôm ấy, khi nhận được điện văn là vào lúc xế trưa, các quan ăn lễ kỷ niệm nữ anh hùng Jeanne díArc Chủ tỉnh Cần Thơ nghỉ phép, vắng mặt Phó chủ tỉnh bèn ra lịnh cho trung
úy cảnh sát tên là Turcot tức tốc qua Rạch Giá với 30 lính mã tà của tỉnh Cần Thơ
Họ đi xe hơi tới Long Mỹ Nơi đây, trung úy Turcot gặp viên Thanh tra Lao động
từ Sài Gòn đến Viên Thanh tra này biết nói rành tiếng Miên Khi bàn chuyện bạo động ở Ninh Thạnh Lợi, viên Thanh tra này hỏi về cách ứng phó sẽ áp dụng thì Turcot bảo rằng khi đến nơi sẽ bắt bọn làm loạn, nếu bọn này chống lại thì lính mã
tà sẽ dùng súng đạn, không cần dè dặt
Toán lính của trung úy Turcot đến, tấn công ngay vào sào huyệt Lẽ dĩ nhiên, chẳng một ai chịu ra đầu hàng khi viên trung úy ra lịnh
Trang 5Súng nổ, bọn tay em của chủ Chọt chống cự hăng hái, họ dùng khí giới bén và bốn khẩu súng giựt được của lính mã tà hôm trước Họ bắn tất cả 80 viên đạn, tức là đến viên đạn cuối cùng Bên chủ Chọt, 14 người chết tại trận, gồm chủ Chọt, tên thày bùa và con gái của chủ Chọt Cô gái này đứng hàng đầu, xung phong khi nghinh chiến Ngoài ra còn khoảng 20 người bị thương, bị bắt giam
Tài liệu không nói rõ bên lính mã tà tổn thất ra sao (theo lời thuật lại sau này của người địa phương thì lính mã tà bị thương khá đông, nhưng nhẹ thôi)
Những người thuộc phe chủ Chọt, luôn cả chủ Chọt được chôn vào địa điểm mà đến nay người địa phương còn gọi là “mã chủ Chọt” ở giữa ruộng (đến vùng Phước Long hỏi ai cũng biết)
Quan Thống đốc Blanchard de la Brosse chứng minh rằng cuộc thảm sát xảy ra là tất yếu, không có cách nào khác hơn (ông ta muốn binh vực bọn thuộc hạ) nhưng nhìn nhận rằng tên cò Bouchet bị thương lần trước và bọn lính mã tà đều quá dở Người địa phương thì “khen ngợi” viên xã trưởng, thầy cai tổng và quan chủ quận Phước Long là khôn ngoan và am hiểu tình hình : thà rằng trốn hoặc rút lui còn hơn là xông pha vào vòng giáo mác Khôn ngoan nhứt là viên chủ tỉnh Rạch Giá
đã rút lui về chợ mà ở cho yên thân, để rồi chụp mũ, cho cuộc khởi loạn có tánh cách chống Pháp Chủ quận và hương chức làng Ninh Thạnh Lợi cũng muốn chụp
mũ như vậy để khỏi gánh trách nhiệm về những bất công mà họ đã gây ra
Quan Thống đốc không đồng ý rằng cuộc khởi loạn nhằm mục đích lật đổ ách thực dân Pháp, vì người Miên ở các vùng phụ cận tuyệt nhiên không hay biết Chủ Chọt không ngu dại gì mà cử đồ đại sự với lực lượng vỏn vẹn 40 người