THƯỢNG HOÀNG TRẦN NHÂN TÔNG XUẤT GIA 5 Một nén hương này, nướng cũng không chín, đốt cũng không cháy, gõ vào không mở, kéo lại không đến, ngó trộm thì con ngươi khô kiệt, ngửi thử thì c
Trang 1THƯỢNG HOÀNG TRẦN NHÂN TÔNG XUẤT GIA
5
Một nén hương này, nướng cũng không chín, đốt cũng không cháy, gõ vào không
mở, kéo lại không đến, ngó trộm thì con ngươi khô kiệt, ngửi thử thì cửa não toác
đôi Sức nóng lò hương dâng lên Vô Nhị thượng nhân, Tuệ Trung đại sĩ, mưa pháp
ơn , cháu con đều gội
Thượng hoàng đến tòa giảng, khi lên tòa giảng, thượng thủ đánh bảng, xin mời Sư
nói: ‘Đại chúng, nếu nhắm vào chân lý thứ nhất mà nói, động niệm tức sai, mở
miệng là bậy, thì làm sao hiểu chân lý, làm sao hiểu quán tưởng ?
Hôm nay, hãy căn cứ vào chân lý thứ hai mà nói, thế có được không nào ?’
Rồi Sư ngoảnh nhìn tả hữu nói: ‘Ở đây chẳng có người nào có đủ được con mắt to
lớn hay sao Nếu có, hai đóa lông mày không mất một mảy may Nếu không, bần
đạo không khỏi cái miệng lầm rầm, đưa ra những lời thừa rách nát sáo mòn
Nhưng vì các người, xin lấy ra một phần hổ lốn Hãy lắng nghe, lắng nghe
Này xem, đạo lớn trống rỗng, đâu buộc đâu ràng, bản tính sáng trong, chẳng lành
chẳng dữ Bởi do chọn lựa, lắm ngả sinh ngang, một nháy thoáng mờ, dễ thành
Trang 2trời vực Thánh phàm cùng chung một lối, phải trái há được phân ranh Nên biết
tổn phước vốn không, nhân qủa rốt ráo chẳng thật Người người vốn đủ, ai nấy
tròn đầy Phật tính, pháp thân như hình với bóng, tùy ẩn tùy hiện, chẳng dính
chẳng rời Lỗ mũi thẳng xuống cửa mặt, lông mày vắt ngang hố mắt, há dễ tìm
thấy được đâu?
Nên hãy đi tìm cái đạo không thấy Ba ngàn pháp môn cùng về tấc dạ Hà sa diệu
dụng thảy tại nguồn tâm Cái gọi là giới môn, định môn, tuệ môn, các người không
thiếu Nên trở về mà tự nghĩ suy Phàm những tiếng ho hắng, mày dương mắt
nháy, tay cầm chân bước, đó là tính gì? Biết được tính đó là tâm gì, tâm tính rõ
thông, thì cái gì đúng, cái gì là không đúng
Pháp tức là tính, Phật tức là tâm Tính nào chẳng phải là pháp? Tính nào chẳng
phải là Phật Tức tâm tức Phật, tức tâm tức pháp, pháp vốn chẳng pháp Tức pháp
tức tâm, tâm vốn chẳng tâm, tức tâm tức Phật
Này các người, thời gian dễ trôi qua, mạng người không dừng lại Cớ sao ăn cháo
ăn chay, mà không rõ việc cái bát cái tô chiếc thìa đôi đũa để tìm hiểu?”
Trang 3Chúng tôi cho dịch lại đây toàn văn đoạn mở đầu của buổi giảng tại viện Kỳ Lân
của Thượng hoàng, để bổ sung cho những gì còn thiếu sót, mà Thánh đăng ngữ lục
đã ghi chép về buổi giảng ở chùa Sùng Nghiêm Ta đã thấy Thánh đăng ngữ lục
chỉ ghi Thượng hoàng “khai đường, lên tòa giảng, niêm hương báo ân xong, bèn
đến tòa giảng, thường thủ gõ bảng thưa ” Nhưng niêm hương báo ân thế nào,
Thánh đăng ngữ lục không ghi rõ Bây giờ với đoạn văn trên, ta biết nghi thức
niêm hương có nội dung gì và đã được thực hiện ra sao
Ngoài ra, chúng tôi cho trích cả đoạn văn trên còn có mục đích khác Đó là nhằm
cho thấy lời giáo đầu tại buổi giảng ở viện Kỳ Lân này có nội dung hoàn toàn
thống nhất với lời giáo đầu của buổi giảng ở chùa Sùng Nghiêm Lời giáo đầu ở
viện Kỳ Lân, tuy dài và từ vựng có khác, song ý chính vẫn nhắc tới việc chân lý
không thể dùng ngôn từ để diễn đạt và kêu gọi mọi người hãy cố gắng tinh tấn tu
tập, đừng để cuộc đời mình trôi qua vô ích Sự thống nhất về nội dung này giúp ta
xác định ai là người đứng ra thực hiện buổi giảng tại viện Kỳ Lân Người ấy
không ai khác hơn là Thượng hoàng Trần Nhân Tông
Trang 4Hơn nữa, nếu phân tích nội dung buổi giảng, thì nó cùng một chủ đề và phong
cách, thậm chí có những câu hoàn toàn đồng nhất với môn tử Chỉ cần trích một
đoạn ngắn sau đây ta có thể thấy ngay:
“Bấy giờ có vị tăng bước ra nói:
‘Ăn cơm mặc áo, tầm thường việc
Sao phải quan tâm để phát ngờ’
Bèn lạy xuống, rồi đứng lên hỏi: ‘Cõi thiền vô dục thì không hỏi Cõi dục không
thiền, xin nói cho một câu.’
Sư đưa tay chỉ vào khoảng không
Lại đứng lên hỏi: ‘Dùng đờm dãi người xưa để làm gì?’
Sư nói: ’Mỗi lần nêu ra, một lần mới’
Lại đứng lên hỏi: ‘Người xưa đều nói như thế nào là Phật, như thế nào là pháp,
như thế nào là tăng
Chỉ như thế
nào ấy thì việc thế nào?’
Sư đáp: ‘Như thế nào Việc như thế nào’
Lại đứng lên nói:
Trang 5‘Không dây đàn gảy tri âm ít
Cha đánh con nghe, cách điệu cao’”
Đoạn trích này trong Tam tổ thực lục, tới đây thì được ghi hai chữ “vân vân” Điều
này có nghĩa buổi giảng đang còn tiếp tục nữa, nhưng người trích đoạn vừa nêu đã
không chịu chép lại toàn bộ Dẫu thế, một lần nữa, đọc đoạn vừa trích ta thấy văn
cú và ý tứ có nhiều điểm thống nhất với những gì đã giảng vào cuối đông năm
Giáp Thìn ở chùa Sùng Nghiêm Và đây là một nét đặc biệt trong lối diễn giảng
của Thượng hoàng Trần Nhân Tông
Những ngày cuối đời
Ngày mồng một tết năm Mậu Thân (1308) Thượng hoàng về ở tại chùa Báo Ân,
huyện Siêu Loại, cho gọi Pháp Loa đến trụ trì chùa, mở trường giảng và làm người
nối dõi mình trong dòng thiền Trúc Lâm Tới tháng tư, Thượng hoàng về kiết hạ
tại chùa Vĩnh Nghiêm ở Lạng Giang Lần này, Thượng hoàng lại gọi Pháp Loa
đến giao nhiệm vụ trụ trì chùa Báo Ân và mở trường giảng Trong ba tháng an cư
ở đây, Thượng hoàng đã giảng Cảnh Đức truyền đăng lục, còn quốc sư Đạo Nhất
giảng kinh Pháp Hoa cho đại chúng An cư xong, Thượng hoàng vào núi Yên Tử
và cho các hoạn quan và Tam bảo nô trở về nhà Chỉ giữ lại mười người hầu
Trang 6thường cho đi theo Rồi bèn trở lên am Tử Tiêu, giảng Truyền đăng lục cho Pháp
Loa Những người hầu dần dần xuống núi gần hết Chỉ có thượng túc đệ tử Bảo
Sát ở lại hầu bên cạnh