Yếu tố tăng mẫn cảm ở bệnh nhân hen phế quản, phế quản thường có tính mẫn cảm mạnh hơn so với người không mắc bệnh, tức la dễ phản ứng bất thường hơn khi gặp một kích thích đặc hiệu dị n
Trang 12.1 Nguyªn nh©n
Cã hai nhãm nguyªn nh©n g©y HPQ:
2.1.1 Hen phÕ qu¶n kh«ng do dÞ øng
ư Di truyÒn
ư Rèi lo¹n t©m thÇn
ư Rèi lo¹n néi tiÕt
ư G¾ng søc
ư Aspirin va thuèc chèng viªm kh«ng steroid
2.1.2 Hen phÕ qu¶n do dÞ øng
a Hen phÕ qu¶n dÞ øng kh«ng nhiÔm trïng
ư Bôi sinh ho¹t: bôi nha, bôi ®ưêng phè
ư PhÊn hoa c©y, cá
ư L«ng vò
ư BiÓu b× l«ng sóc vËt (chã, mÌo, ngùa…)
ư Thùc phÈm (trøng, c¸, s÷a…)
ư Thuèc (penicillin, piperazin…)
Trang 2b Hen phÕ qu¶n dÞ øng nhiÔm trïng
ư Vi khuÈn (tô cÇu, liªn cÇu, phÕ cÇu, Klebsiella, Neisseria)
ư Virus (Arbovirus… )
ư NÊm mèc (Aspergillus, Cladosporiom….)
NhiÔm khuÈn hay gÆp nhÊt la nhiÔm virus tõ nhá, la yÕu tè thuËn lîi
h×nh thanh hen va tÝnh dÔ bÞ kÝch thÝch phÕ qu¶n khi trưëng thanh HPQ
Kh«ng dÞ øng DÞ øng
Kh«ng nhiÔm trïng NhiÔm trïng (typ IV)
Typ I Typ III
Hen phÕ qu¶n dÞ øng thuéc 3 lo¹i typ I, III, IV (theo c¸ch ph©n lo¹i cña Gell va Coombs)
89
Copyright@Ministry Of Health
Hen phÕ qu¶n
Trang 3Ph©n lo¹i hen phÕ qu¶n (ADO, 1986)
Kh«ng dÞ øng
DÞ øng
Kh«ng nhiÔm trïng
(bôi nha, phÊn hoa)
NhiÔm trïng (typ IV)
(liªn cÇu, tô cÇu, phÕ cÇu, Klebsiella, Nisseria), nÊm, mèc,… Typ I
Typ III
Di truyÒn
Rèi lo¹n néi tiÕt
Rèi lo¹n t©m thÇn
G¾ng søc
Aspirin
Sãng næ
2.2 C¬ chÕ sinh bÖnh
Trang 42.2.1 Yếu tố tăng mẫn cảm
ở bệnh nhân hen phế quản, phế quản thường có tính mẫn cảm mạnh hơn
so với người không mắc bệnh, tức la dễ phản ứng bất thường hơn khi gặp một
kích thích đặc hiệu (dị nguyên) hoặc không đặc hiệu
Trong lâm sang người ta chia ra 2 loại hen chủ yếu:
ư Ngoại lai: thấy rõ do một kháng nguyên bên ngoai gây nên
ư Nội tại: khi không chứng minh được rõ do kháng nguyên bên ngoai gây
nên, va trong hen “nội tại”, nồng độ IgE bình thường hoặc thấp, bệnh
xuất hiện ở người lớn, thường ở tuổi trung niên, bệnh mang tính chất
mạn tính với những cơn liên tục, ít có tiền sử dị ứng cá nhân va gia
đình
a Cơ chế gây HPQ của yếu tố tăng mẫn cảm
Trang 5ư Kháng thể trong hen gọi la reagin (ký hiệu la IgE - một globulin miễn
dịch): IgE do lympho B va tương bao tổng hợp, nhưng hoạt động
đáp ứng
dưới sự kiểm soát của lympho T hỗ trợ va các lympho ức chế
ư Khi tiếp xúc kháng nguyên, phức hợp IgE - kháng nguyên sẽ hình thanh
va gắn vao bề mặt các tế bao ưa base, chủ yếu la dưỡng bao va đại thực
bao; một loạt phản ứng sẽ xảy ra, các hóa chất trung gian sẽ hình thanh,
histamin, các yếu tố hóa ứng động ưa eosinophil gây co thắt phế quản va
tập trung các tế bao ưa eosin Các hóa chất trung gian gây viêm sẽ sinh
ra phù nề va thâm nhiễm ở các thanh phế quản Các chất độc va các yếu
tố hoạt hóa tiểu cầu sẽ gây tổn thương các tế bao biểu mô
Trang 690
Copyright@Ministry Of Health
ư Các hóa chất trung gian gây phản ứng được nghiên cứu nhiều la
histamin, các yếu tố hóa ứng động, các prostaglandin va leucotrien (sinh
ra do chuyển hóa của acid arachidonic từ mang tế bao), yếu tố hoạt hóa
tiểu cầu va các kinin
KHáNG NGUYêN
Dưỡng bao mất hạt va giải phóng
Arachidonic acid metabolisme
Yếu tố hóa Leucotrien
Histamin ứng động
IgE kháng thể
Co thắt cơ phế quản
(tức thì)
Viêm thanh phế quản,
Trang 7co thắt cơ phế quản
(muộn)
Thâm nhiễm
bạch cầu ái toan
Sơ đồ cơ chế đáp ứng với kháng nguyên hít vao
Trong những năm gần đây, xu hướng chung cho hen la một bệnh
do viêm
Do nhiều nguyên nhân, tế bao biểu mô đã bị tổn hại gây thâm
nhiễm bạch cầu
va lam tăng tính dễ bị kích thích của đường thở Bản thân của sự co thắt phế
quản cũng la hậu quả của quá trình viêm các tế bao biểu mô
b Cơ chế tắc nghẽn đường thở
Trên căn nguyên tăng mẫn cảm va viêm nhiễm nêu trên, phế quản phản
ứng bằng co thắt va gây nên tắc nghẽn lưu thông không khí trong
đường thở,
Trang 8nó la đặc điểm chủ yếu của cơn hen Có 3 yếu tố cơ bản tạo nên trạng thái nay:
ư Co thắt phế quản
ư Phù nề niêm mạc phế quản
ư Lấp tắc do tăng tiết các chất niêm dịch phế quản
Cơ trơn phế quản co thắt la hiện tượng quan trọng nhất trong các nguyên
nhân gây cơn hen đã được chứng minh trên thực nghiệm cũng như
mổ tử thi
Co thắt, lấp tắc, phù nề niêm mạc la biểu hiện cụ thể nhất của phế quản
mẫn cảm, tạo nên sự trở ngại cho lưu thông không khí, nguyên nhân gây cơn
khó thở của bệnh hen Cả 3 hiện tượng lại có thể mất đi sau đó nên
có sự hồi
phục gần như hoan toan của chức năng hô hấp sau cơn hen
c Cơ chế từ yếu tố viêm