Sự đề kháng insulin tại mô la yếu tố bệnh sinh quan trọng trong đái tháo đường typ 2 ư Gan la vị trí đề kháng insulin đầu tiên trong trạng thái nhịn đói.. Khi bệnh nhân đái tháo đường ty
Trang 1yếu tố nay sẽ tăng sự thu nạp glucose ở mô ngoại vi (chủ yếu la cơ)
va nội tạng
(gan ư ruột) nhưng lại ức chế sự sản xuất glucose từ gan Nếu có khiếm khuyết
tại tế bao beta, cơ va gan có thể sẽ xảy ra rối loạn dung nạp
glucose, nói cách
khác rối loạn dung nạp glucose la hậu quả của sự khiếm khuyết trong sự tiết
insulin hoặc đề kháng với tác dụng của insulin tại mô đích
Sự đề kháng insulin tại mô la yếu tố bệnh sinh quan trọng trong đái tháo
đường typ 2
ư Gan la vị trí đề kháng insulin đầu tiên trong trạng thái nhịn đói Tăng
sản xuất glucose từ gan la yếu tố chính lam tăng đường huyết lúc
đói
ư Sau khi ăn: có tăng đường huyết va tăng tiết insulin Vị trí đề kháng
Trang 2insulin trong giai đoạn nay chủ yếu nằm ở cơ Khi bệnh nhân đái tháo
đường typ 2 có đường huyết lúc đói tăng cao, tăng sản xuất
glucose từ
gan cũng góp phần lam tăng đường huyết ở thời điểm sau hấp thu
334
Copyright@Ministry Of Health
Error!
Ngoai ra ở những người lớn tuổi, nhất la những người bị béo phì, khả
năng tổng hợp protein của tế bao rất kém nên không tổng hợp được receptor để
bắt giữ insulin (receptor bản chất la protein), do đó tuy tuyến tụy của những
người nay vẫn sản xuất insulin bình thường nhưng không có tác dụng đưa
đường vao trong tế bao
Bình thường
Trang 3Đề kháng insulin
Giảm tiết insulin
Gen ENVIRONMENT
ư Gen đái tháo đường
ư Gen đề kháng insulin
ư cell function genes
ư Besity genes
ư Chế độ ăn
ư ít vận động
ư Nhiễm độc
ĐáI THáO ĐườNG TYP 2
2.3 Đặc điểm lâm sang
2.3.1 Đái tháo đường typ 1
Đái tháo đường typ 1 la đái tháo đường phụ thuộc insulin, chiếm
tỷ lệ 10
Trang 4ư 15% bệnh đái tháo đường nói chung Đái tháo đường typ 1 có 2 thể 1A va 1B
ư Typ 1A: hay gặp ở trẻ em va thanh thiếu niên, chiếm 90% tỷ lệ
bệnh của
typ 1, liên quan đến hệ thống kháng nguyên HLA
ư Typ 1B: chiếm 10% của bệnh typ I, thường kết hợp với bệnh tự
miễn
thuộc hệ thống nội tiết, gặp nhiều ở phụ nữ hơn nam giới, tuổi khởi bệnh
trễ: 30 ư 50 tuổi
Đặc điểm lâm sang của đái tháo đường typ 1:
+ Bệnh thường khởi phát dưới 40 tuổi
+ Triệu chứng lâm sang xảy ra đột ngột, rầm rộ, sụt cân nhiều + Nồng độ glucagon huyết tương cao, ức chế được bằng insulin
+ Vì tình trạng thiếu insulin tuyệt đối nên dễ bị nhiễm ceton acid, rất
đáp ứng với điều trị insulin
Trang 52.3.2 Đái tháo đường typ 2
ư La đái tháo đường không phụ thuộc insulin
335
Copyright@Ministry Of Health
ư Thường khởi phát từ tuổi 40 trở lên
ư Triệu chứng lâm sang xuất hiện từ từ, hoặc đôi khi không có triệu chứng
Bệnh được phát hiện một cách tình cờ do khám sức khỏe định kỳ, thể
trạng thường mập
ư Nồng độ insulin huyết tương bình thường, hoặc chỉ cao tương
đối, nghĩa
la còn khả năng để duy trì đường huyết ổn định
ư Nồng độ glucagon huyết tương cao nhưng không ức chế được bằng
insulin
ư Bệnh nhân thường bị hôn mê tăng áp lực thẩm thấu
Trang 6ư Đái tháo đường typ 2 không có liên quan đến cơ chế tự miễn va
hệ thống
kháng nguyên HLA
ư Yếu tố di truyền chiếm ưu thế đối với đái tháo đường typ 2 Sự phân tích
về cây chủng hệ cho thấy bệnh đái tháo đường có thể di truyền theo kiểu
lặn, kiểu trội hoặc kiểu đa yếu tố trong cùng một gia đình Như vậy
không thể quy định một kiểu di truyền duy nhất bao gồm toan thể hội
chứng tiểu đường Chỉ riêng đối với phenotyp gia tăng đường
huyết hoặc
giảm dung nạp đối với chất đường người ta đã mô tả đến 30 kiểu rối loạn
di truyền
Thí dụ: có hai anh em sinh đôi cùng trứng, ở tuổi > 40, tỷ số tiểu
đường
Trang 7đồng bộ xảy ra la 100% va tuổi < 40 la 50 %, chứng tỏ ảnh hưởng
di truyền ưu
thắng trong bệnh tiểu đường đứng tuổi
2.4 Nguyên nhân, bệnh sinh theo y học cổ truyền
Dựa theo cơ chế bệnh sinh của YHCT sinh các triệu chứng lâm sang
tương ứng với mô tả của YHHĐ, có thể tổng hợp nguyên nhân bệnh sinh ĐTĐ
theo YHCT như sau:
ư Do ăn quá nhiều chất béo ngọt bao gồm cả uống rượu quá độ: ăn uống
quá nhiều chất béo ngọt, lại uống nhiều rượu cả thức ăn lẫn rượu
đều
tích nhiệt rồi hóa hỏa ở trung tiêu Hỏa nhiệt sẽ thiêu đốt tân dịch lam
cho âm hư, âm cang hư nhiệt cang tích sinh ra các chứng khát, uống
nhiều vẫn không hết khát, gầy nhiều
Trang 8ư Do tình chí: tinh thần căng thẳng, cảm xúc âm tính kéo dai lam cho thần
tán hóa hỏa hoặc do ngũ chí cực uất cũng hóa hỏa Hỏa sinh ra thiêu đốt
phần âm của phủ tạng
ư Do uống nhiều các thuốc đan thạch (thuốc tổng hợp từ hóa chất như tân
dược) lam cho thận thủy bị khô kiệt, do đó sinh ra khát nhiều va đi tiểu
tiện nhiều
ư Do bệnh lâu ngay: bệnh lâu ngay lam cho âm hư, âm hư sinh nội nhiệt,
nhiệt tích lại hóa hỏa lại tiếp tục tổn thương chân âm sinh ra chứng nóng
336
Copyright@Ministry Of Health
nảy, bứt rứt, khát nước, gầy khô… hoặc hỏa nhiệt sinh ra đờm, đờm lưu
Trang 9niên gây nên thấp trệ sinh ra chứng tê bì, dị cảm ngoai da
ư Do tiên thiên bất túc hoặc do phòng dục quá độ: lam cho âm tinh
hư tổn,
tác động dây chuyền tổn hại các âm tạng như thận âm, can âm, tâm âm,
phế âm, vị âm v v
Error!
Hình 19.2 Nguyên nhân va cơ chế bệnh sinh theo YHCT
Uống rượu
+
ăn nhiều
béo ngọt
Bệnh
lâu
ngay
Uống
Trang 10thuốc
nóng
Tình
chí
Phòng
dục
quá
độ
Tiên
thiên
bất
túc
TíCH NHIệT HóA HỏA
↓
CHâN âM HAO TổN
Vị âm hư
Trang 11Tiểu nhiều,
khát, gầy
Phế âm hư
Tiểu nhiều,
khát nhiều,
uống nhiều
Thận âm hư
Tiểu nhiều,
gầy, mờ mắt
Đam thấp
Tê bì, tiểu
nhiều
TIêU KHáT, Hư LAO, MA MộC…
3 CHẩN ĐOáN
3.1 Theo y học hiện đại
3.1.1 Tiêu chí chẩn đoán mới bệnh đái tháo đường
Trang 12(1) Một mẫu đường huyết tương bất kỳ 200mg/dl kết hợp với các triệu
chứng lâm sang của tăng đường huyết
(2) Đường huyết tương lúc đói 126mg/dl (sau 8 giờ không ăn)
(3) Đường huyết tương 2 giờ sau khi uống 75g glucose
200mg/dl
3.1.2 Triệu chứng lâm sang
Thường biểu hiện bởi nhóm triệu chứng:
ư Khát nước va uống nước nhiều
ư Tiểu nhiều hay còn gọi la đa niệu thẩm thấu
ư ăn nhiều
ư Sụt cân
337
Copyright@Ministry Of Health
Sự xuất hiện các triệu chứng trên la do tình trạng thiếu insulin dẫn
đến