quá trình hình thành và phương pháp điều trị bệnh đái tháo đường trong y học p7 pdf

Mục tiêu Các mục tiêu nay áp dụng cho cả đái tháo đ ờng typ 1 va typ 2, tuỳ thuộc vao mỗi loại có thể có thay đổi ít nhiều.. + Cận lâm sang: đ a đ ờng huyết về mức gần bình th ờng nhất,

phøc t¹p h¬n nhiÒu

4.2.4 H«n mª do acid lactic t¨ng cao trong m¸u

X¶y ra trªn bÖnh nh©n lín tuæi, ®iÒu trÞ b»ng biguanides

(phenformin)

kÌm thªm yÕu tè suy h« hÊp cÊp, suy tim, kÝch xóc, nhiÔm trïng huyÕt do vi

trïng Gram ©m, viªm tôy cÊp, uèng nhiÒu r îu

a TriÖu chøng l©m sang va cËn l©m sang

BÖnh khëi ®Çu mau, h«n mª thËt sù, bÖnh nh©n cã nhÞp thë Kussmaul

Thö m¸u:

+ pH m¸u < 7, dù tr÷ kiÒm gi¶m

+ Acid lactic m¸u 10 20mEq/l (b×nh th êng 1mEq/l hoÆc

9mg%)

+ Acid pyruvic m¸u t¨ng gÊp 3 4 lÇn b×nh th êng (b×nh th êng

=

0,214mEq/l)

349

Copyright@Ministry Of Health

+ Cl– giảm, K+ tăng, Na+ tăng

Khoảng trống anion tăng Bình th ờng khoảng anion la: (Na+) (Cl– +

HCO3) = 10 20mEq/l hoặc 9mg%

b Thái độ xử trí: chuyển ngay bệnh nhân vao các trung tâm cấp

cứu

chuyên khoa

–

5 ĐIềU TRị ĐáI THáO Đ ờNG

5.1 Mục tiêu

Các mục tiêu nay áp dụng cho cả đái tháo đ ờng typ 1 va typ 2, tuỳ

thuộc vao mỗi loại có thể có thay đổi ít nhiều

Lam giảm bớt các triệu chứng:

+ Lâm sang: uống nhiều, nếu có tiểu nhiều

+ Cận lâm sang: đ a đ ờng huyết về mức gần bình th ờng nhất,

đ ờng

niệu âm tính (với ng ời lớn tuổi đề phòng hạ đ ờng huyết khi dùng

thuốc liều cao, hoặc có kèm theo các nguyên nhân gây hạ đ ờng huyết

nh không ăn đ ợc, có suy gan hoặc suy thận, tổng trạng quá kém)

Đạt đ ợc cân nặng hợp lý gần với hằng số sinh lý, đối với đái tháo đ ờng

typ 2 có béo phì cần lam giảm cân

Lam chậm xuất hiện các biến chứng, tránh các biến chứng nguy hiểm

nh hôn mê tăng đ ờng huyết, suy thận, hoại tử chi do tắc mạch, viêm

võng mạc v.v

Nâng cao chất l ợng đời sống ng ời bệnh

5.2 Nguyên tắc điều trị

Để điều trị có hiệu quả đái tháo đ ờng cần có sự đóng góp của nhiều

chuyên nganh, chuyên khoa; cần có sự phối hợp của nhiều ph ơng pháp nh :

5.2.1 Ch ơng trình huấn luyện bệnh nhân

Ch ơng trình nay nhằm cung cấp cho bệnh nhân:

Các kiến thức cần thiết về bệnh đái tháo đ ờng:

+ Bệnh thực tế cụ thể của họ để họ tự lam chủ bệnh tật của mình + Để bệnh nhân có thể phối hợp tốt với thầy thuốc trong điều trị va chăm sóc

Các kỹ năng cần thiết để:

+ Nhận biết các biến chứng nguy hiểm nh hạ đ ờng huyết,

nhiễm

trùng ban chân … va cách đề phòng

350

Copyright@Ministry Of Health

+ Biết cách tự theo dõi đ ờng huyết, đ ờng niệu (nếu có điều kiện)

+ Biết cách ăn uống hợp với bệnh tật của mình

+ Biết sử dụng insulin (đối với bệnh nhân ĐTĐ typ 1)

+ Biết lợi ích của rèn luyện cơ thể va cách thực hiện sao cho phù hợp với

tình trạng bệnh của mình

Bệnh đái tháo đ ờng sẽ đ ợc điều trị tối u khi bệnh nhân có thông tin

đầy đủ

Ch ơng trình huấn luyện bệnh nhân cần nhấn mạnh tới khía cạnh thực hanh va việc điều trị bao gồm:

Chế độ ăn

Kỹ thuật theo dõi đ ờng huyết va đ ờng niệu

Hoạt động thể lực va thái độ tâm thần trong cuộc sống

Dùng thuốc

5.2.2 Chế độ dinh d ỡng hợp lý

Thức ăn có nhiều glucid lam cho đ ờng huyết tăng nhiều sau khi ăn,

thức ăn có nhiều lipid dễ gây xơ vữa động mạch ở ng ời đái tháo

đ ờng

Vì thế điều cơ bản trong chế độ dinh d ỡng của bệnh nhân đái tháo

đ ờng la phải hạn chế glucid để tránh tăng đ ờng huyết sau khi

ăn va

hạn chế ăn lipid nhất la các acid béo bão hòa

Tất cả bệnh nhân đái tháo đ ờng, không kể đái tháo đ ờng typ

1 hay 2 đều phải tuân thủ chế độ ăn giảm glucid

Khoảng 10% bệnh nhân đái tháo đ ờng typ 2 áp dụng chế độ ăn giảm

glucid tốt giúp ổn định đ ờng huyết lâu dai hay tạm thời ma không cần phải

dùng thuốc

Nhu cầu về năng l ợng: ng ời bệnh đái tháo đ ờng cũng có nhu cầu năng

l ợng giống nh ng ời bình th ờng, cũng tăng hay giảm thay đổi tuỳ

theo:

+ Tuổi: tuổi đang lớn cần nhiều năng l ợng hơn ng ời lớn tuổi + Theo loại công việc nặng hay nhẹ

+ Theo thể trạng: mập hay gầy

351

Copyright@Ministry Of Health

Mức lao động Nam Nữ

Tĩnh tại 30Kcalo/kg 25Kcalo/kg

Vừa 35Kcalo/kg 30Kcalo/kg

nặng 45Kcalo/kg 35Kcalo/kg

Khi cần tăng thể trọng: cho thêm 300 500Kcal/ngay

Khi cần giảm thể trọng: trừ đi 500Kcal/ngay

Tỷ lệ các loại thức ăn:

+ Glucid 45 50%

+ Protid 15 20%

+ Lipid 35%

Trong các sách về dinh d ỡng va điều trị, va các sách chuyên khoa

đái

tháo đ ờng ng ời ta lập ra các thực đơn với các mức năng l ợng khác nhau

(tham khảo thêm) tránh sự nham chán danh cho bệnh nhân khó tuân thủ chế

độ ăn kiêng, lam sao đừng v ợt quá quỹ thức ăn cho phép, đặc biệt

la quỹ

glucid Ng ời ta cũng chia thức ăn thanh từng loại có ham l ợng glucid khác

nhau:

+ 5% glucid (gồm đa số các loại rau xanh)

+ 10% glucid

+ + 20% glucid

Ng ời bệnh đái tháo đ ờng có thể ăn:

+ Không hạn chế các loại thức ăn có 5% glucid

+ Hạn chế đối với các loại 10% 20% glucid

+ Kiêng hay hạn chế tuyệt đối các loại đ ờng hấp thu nhanh (mứt, kẹo,

bánh ngọt, n ớc ngọt, trái cây khô)

+ Cần đảm bảo vitamin, các yếu tố vi l ợng (sắt, iod…) va sợi xơ các

loại nay th ờng có nhiều trong rau t ơi, vỏ trái cây, gạo không giã

kỹ có tác dụng chống táo bón; giảm tăng đ ờng huyết,

cholesterol,

triglycerid sau bữa ăn

+ Các chất tạo vị ngọt: để đảm bảo không dẫn tới hiện t ợng chán

ăn ở

ng ời gia có thể dùng các chất tạo vị ngọt Các chất nay th ờng

có độ

ngọt cao hơn nhiều lần so với đ ờng th ờng dùng la sucrose, một

số

chất bị phá hủy khi đun nóng, một số chất có d vị đắng, đ ợc dùng

phổ biến hiện nay có saccharin, aspartam Các chất nay không cung

cấp thêm năng l ợng hoặc rất ít không đáng kể, có thể đ ợc dùng thay

thế cho đ ờng glucose

352

Copyright@Ministry Of Health

Thay đổi chế độ ăn la quan trọng với tất cả mọi loại đái tháo

đ ờng kể cả

với bệnh nhân kém dung nạp đ ờng:

+ Các mục tiêu của điều trị bằng chế độ ăn khác nhau tùy thuộc vao:

• Typ tiểu đ ờng

• Tình trạng béo phì

• L ợng mỡ bất th ờng trong máu

• Có các biến chứng của tiểu đ ờng

• Đang đ ợc điều trị nội khoa

• Va cả theo sở thích, khả năng tai chính va yêu cầu của bệnh nhân

+ Các mục tiêu của calo đặt ra cần phải đạt đ ợc va giữ vững cân nặng

lý t ởng, giảm calo chỉ đặt ra khi bệnh nhân quá béo

+ Giữ vững thanh phần va thời gian ăn la quan trọng, nhất la đối với

bệnh nhân dùng một chế độ insulin hoặc thuốc sulfamid hạ đ ờng huyết cố định

+ Thanh phần món ăn: thanh phần dinh d ỡng tối u cho ng ời tiểu

đ ờng không cố định Sự quan tâm không chỉ vì thức ăn ảnh

h ởng tới

đ ờng huyết ma còn lam giảm xơ vữa động mạch va các biến

chứng

mạn tính khác

• Hydrat carbon (55 60%): la chất chủ yếu cung cấp calo ăn vao

Thức ăn có l ợng đ ờng cao phải hạn chế nh ng vẫn phải có để cân

bằng bữa ăn

• Protein (10 20%): đủ cung cấp bilan nitrogen va tăng tr ởng

Đối

với các bệnh nhân có biến chứng thận phải giới hạn l ợng protein

• Mỡ (25 30%): phải hết sức hạn chế L ợng cholesterol ăn vao

phải

d ới 300mg va mỡ bão hòa phải thay bằng nhiều loại mỡ không bão

hòa

• Thức ăn có sợi 25g/1000Kcal có thể lam chậm sự hấp thu đ ờng

va

giảm tăng đ ờng sau khi ăn Thức ăn có chứa sợi gồm đậu, rau, thức ăn có chứa keo, cám, có thể lam giảm đ ờng đồng thời hạ cholesterol toan bộ va lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL)

• Các chất ngọt nhân tạo có thể dùng thay đ ờng trong n ớc uống

va

một số thức ăn Aspartam va saccharin giúp lam giảm l ợng

đ ờng