ở ng ời đái tháo đ ờng: khi tập luyện đ ờng huyết tăng lên rõ rệt va tình trạng nhiễm ceton có thể xảy ra khi bệnh tiểu đ ờng không đ ợc kiểm soát tốt, hoặc sự hạ đ ờng huyết có thể nặng
Trang 1ăn vao ma vẫn giữ đ ợc ngon miệng
+ Cần hạn chế r ợu:
• R ợu ức chế hình thanh glycogen ở gan va có thể lam hạ đ ờng huyết ở bệnh nhân dùng insulin hoặc thuốc hạ đ ờng huyết
353
Copyright@Ministry Of Health
• R ợu lam tăng triglycerid cấp va mạn, lam rối loạn chuyển hóa chất
sulfamid
• R ợu có chứa đ ờng cũng có thể gây tăng đ ờng huyết
• R ợu lam th ơng tổn hệ thần kinh nặng hơn
Y học cổ truyền cũng rất chú ý đến vấn đề tiết chế trong điều trị tiêu
khát:
• Hạn chế các chất cao l ơng mỹ vị; giảm ăn các chất cay, béo, ngọt
Trang 2Nên ăn nhiều chất hoa quả rau xanh, giá đậu, bí, ngô, nên uống
n ớc
tra xanh hang ngay
• Giảm mỡ để tránh nê trệ, hại tỳ vị, không có lợi cho ng ời bệnh
• Tuyệt đối kiêng r ợu va thuốc lá, vì r ợu tính ôn vị cay phát tán vao
cơ thể lam hao thêm tân dịch vốn đã có trên bệnh nhân, do đó lam tăng bệnh va dễ gây biến chứng
5.2.3 Rèn luyện cơ thể hay ph ơng pháp tập luyện cho ng ời bệnh đái
tháo đ ờng
Khi dùng ph ơng pháp nay cần chú ý vì nó vừa có lợi lại vừa có hại
ở ng ời bình th ờng: việc sử dụng đ ờng tăng lên khi cơ bắp
hoạt động,
đ ờng sẽ đ ợc cung cấp do đ ợc điều hòa sản xuất đ ờng ở gan Cân
bằng nay đ ợc insuline điều chỉnh
Trang 3ở ng ời đái tháo đ ờng: khi tập luyện đ ờng huyết tăng lên rõ
rệt va
tình trạng nhiễm ceton có thể xảy ra khi bệnh tiểu đ ờng không
đ ợc
kiểm soát tốt, hoặc sự hạ đ ờng huyết có thể nặng do l ọng
insulin đ a
vao nhiều hoặc insulin tiết ra do tác dụng kích thích tụy của thuốc uống
hạ đ ờng huyết Một kế hoạch ăn cẩn trọng va có định mức la rất cần
thiết khi bệnh nhân đang đ ợc điều trị insulin đồng thời với việc tăng
hoạt động hay thử tập luyện nặng Tập luyện nặng có thể hại cho bệnh
nhân đái tháo đ ờng; tăng nguy cơ biến chứng mạn nh tim mạch, thần
kinh va võng mạc Để đề phòng cần đánh giá tình trạng tim mạch
tr ớc
khi cho chế độ tập luyện va săn sóc cẩn thận khi tập luyện
Trang 4Rèn luyện cơ thể có tác dụng tốt, nh ng cần có sự phân biệt giữa
đái tháo
đ ờng typ 1 va đái tháo đ ờng typ 2, ng ời bệnh có thể tham gia hầu nh tất
cả mọi hoạt động thể dục thể thao Nh ng luyện tập phải phù hợp với tuổi tác
sức khỏe va sở thích
+ Nên tập những môn rèn luyện sự dẻo dai, dai sức nh đi bộ, đi
xe đạp,
bơi lội… hơn la những môn đòi hỏi thể lực cao nh nâng tạ…
+ Nên tập theo nhóm (d ỡng sinh, thái cực quyền) để có thể động viên
va kiểm tra giúp đỡ lẫn nhau
354
Copyright@Ministry Of Health
+ Bai tập nên nhẹ nhang lúc đầu, về sau tăng dần, tránh quá sức va nên
có sự theo dõi của thầy thuốc
Trang 5Tr ớc khi tập cần chú ý:
+ Đánh giá sự kiểm soát đ ờng huyết
+ Bệnh nhân có hay không có các biến chứng của đái tháo đ ờng + Khám tim mạch, lam điện tâm đồ gắng sức nếu cần
+ Khám ban chân: đánh giá bệnh lý thần kinh, đánh giá tình trạng tuần
hoan ngoại biên nếu có
+ Khám mắt, nếu có viêm võng mạc tăng sinh phải đợi cho đến khi
điều
trị ổn định
Rèn kuyện cơ thể đối với đái tháo đ ờng typ 1: tr ờng hợp nay
sẽ không
cải thiện đáng kể mức đ ờng huyết nh ng vẫn có tác dụng tốt
nh :
+ Lam giảm VLDL, LDL va tăng HDL – cholesterol
+ Cải thiện hoạt động tim mạch
+ Giảm huyết áp
Trang 6+ Lam tinh thần sảng khoái
Rèn kuyện cơ thể đối với đái tháo đ ờng typ 2:
Trong đái tháo đ ờng type 2, rèn luyện cơ thể có tác dụng điều chỉnh
đ ờng huyết thông qua cơ chế lam giảm tình trạng kháng insulin Tác dụng
tốt của rèn luyện cơ thể đối với đái tháo đ ờng type 2 la cải thiện kiểm soát
đ ờng huyết do:
+ Lam giảm sự thừa cân
+ Lam giảm sự kháng insulin va tác dụng tốt nh đối với đái tháo
đ ờng
typ 1
Bệnh nhân đái tháo đ ờng typ 2 nếu chỉ điều trị đơn thuần bằng chế độ
dinh d ỡng thì không phải lo lắng về việc hạ đ ờng huyết xảy ra khi tập
Trang 7luyện, nh ng nếu điều trị bằng các sulfamid giảm đ ờng huyết thì cũng cần
chú ý tình trạng hạ đ ờng huyết vẫn có thể xảy ra, nếu không chú
ý tuân thủ
các quy định dùng thuốc hay ăn uống
YHCT trong bệnh nay khuyên ng ời bệnh tập d ỡng sinh nhẹ nhang, th
giãn, đi bộ vận động nhẹ nhang mỗi ngay Tuyệt đối giữ cơ thể không bị
chấn th ơng xây xát ngoai da
5.2.4 Thái độ tinh thần trong cuộc sống
Tự tạo cho mình cuộc sống thoải mái cả về thể xác lẫn tinh thần, tránh
không để tức giận thái quá, căng thẳng quá lam can khí uất kết, uất trệ sinh
nhiệt hóa táo th ơng âm sẽ sinh ra khát nhiều, hay đói; hoặc vui mừng thái
355
Trang 8Copyright@Ministry Of Health
quá, thần tán sinh nhiệt thiêu đốt chân âm, lo nghĩ nhiều hại tỳ, lo
sợ nhiều
hại thận
5.2.5 Điều trị dùng thuốc
Gồm điều trị bằng insulin, hoặc thuốc uống hạ đ ờng huyết
sulfonylure
Lựa chọn thuốc phải cân nhắc cẩn thận tới tác dụng phụ có thể tổn hại
tới việc điều trị bệnh va lam nặng lên các biến chứng của tiểu
đ ờng Nh ng
việc điều trị la bắt buộc khi có chỉ định chắc chắn Phải theo dõi
đ ờng huyết
nhiều lần khi thay đổi liều l ợng hoặc ngừng (gián cách) bất cứ loại thuốc nao
Dùng thuốc lam giảm đ ờng huyết
Đối với ĐTĐ typ 1, cần đến chuyên gia về nội tiết để đ ợc điều chỉnh
Trang 9đ ờng huyết bằng insulin va các chế độ theo dõi nghiêm nhặt trong điều
trị va phòng tránh các biến chứng
Đối với ĐTĐ typ 2: dùng phác đồ điều trị sau:
Không dùng thuốc (dinh d ỡng, rèn luyện cơ thể)
Đ ờng huyết không kiểm soát
Đơn trị liệu (điều trị các biến chứng kèm theo nếu có):
• Sulfonylurea
• Biguanid
• ức chế glucosidase
• Insulin
Đ ờng huyết không kiểm soát
Trị liệu phối hợp:
• Sulfonylurea + biguanid
• Sulfonylurea + insulin
• Sunfonylurea + ức chế glucosidase
Trang 10Kích thích cell tiết insulin
Thuốc sunfonylurea
ức chế đề kháng insulin
Tăng nhậy cảm của mô ngoại vi đối với insulin
Thuốc biguanid
Giảm sự thèm ăn
356
Copyright@Ministry Of Health
5.3 Điều trị cụ thể
Tuỳ thuộc vao l ợng đ ờng huyết, tuỳ thuộc vao giai đoạn biểu hiện va
biến chứng của bệnh ma có quyết định chọn lựa cách phối hợp thuốc
5.3.1 Khi bệnh nhân có l ợng đ ờng huyết 6,5mmol/l (120mg/dl) va
7mmol/l (126mg%/dl)
Chế độ ăn: tiết chế các loại thức ăn cung cấp đ ờng
Trang 11Tập luyện theo thói quen va sở thích nh đi bộ, bơi lội, đánh cầu, tập
d ỡng sinh, thái cực quyền, khiêu vũ
Đề phòng các biến chứng
Theo dõi đ ờng huyết th ờng xuyên: sau khi áp dụng các chế
độ theo dõi
đ ờng huyết mỗi tuần 1 lần ít nhất 2 tuần liên tiếp (nếu ổn định sau đó
mỗi tháng) để đánh giá sự ổn định của chế độ điều trị thích hợp
ch a,
nếu l ợng đ ờng huyết vẫn ch a trở về mức bình th ờng thì cần chú ý
chế độ ăn nghiêm ngặt hơn tr ớc khi nghĩ tới việc dùng thuốc dạng thức
ăn nh uống các loại tra d ợc thảo thay cho n ớc th ờng nh : tra khổ
qua, dứa dại, vú sữa đất, cam thảo nam …
5.3.2 Khi bệnh nhân có đ ờng huyết 126mg/dl hoặc
7mmol/l va
Trang 12180mg/dl đ ợc chẩn đoán la đái tháo đ ờng typ 2, ch a có biến chứng
Chế độ ăn: tiết chế các loại thức ăn cung cấp đ ờng
Tập luyện
Đề phòng các biến chứng
Theo dõi đ ờng huyết th ờng xuyên
Dùng thuốc
a Đối với thể không có kiêm chứng hoặc biến chứng
Phép trị: d ỡng âm thanh nhiệt
Những bai thuốc va công thức huyệt sử dụng:
+ Bai thuốc 1: bai thuốc nam kinh nghiệm (gồm: khổ qua 65g, lá
đa 35g)
Bai thuốc đ ợc GS Bùi Chí Hiếu cấu tạo theo kinh nghiệm của dân gian
va nghiên cứu ghi nhận tác dụng hạ đ ờng huyết cả trên thực
nghiệm lẫn lâm
sang trên bệnh nhân ĐTĐ typ 2 ch a có biến chứng có đ ờng huyết 120mg