sự nguy hiểm của Sốt Xuất Huyết pot

sự nguy hiểm của Sốt Xuất Huyết Dengue ở người lớn Sốt Dengue/Sốt Xuất Huyết Dengue SD/SXH-D ngày nay đang trở thành một vấn nạn cho sức khỏe cộng đồng trong vùng nhiệt đới.. Tại Bệnh v

sự nguy hiểm của Sốt Xuất Huyết

Dengue ở người lớn

Sốt Dengue/Sốt Xuất Huyết Dengue (SD/SXH-D) ngày nay đang

trở thành một vấn nạn cho sức khỏe cộng đồng trong vùng nhiệt

đới Sự chuyển dịch dân cư kết hợp với hiện tượng đô thị hóa

quá mức cùng với sự thay đổi lối sống đã làm gia tăng các nơi trú

ẩn cho lăng quăng của muỗi truyền bệnh khiến tình hình dịch

bệnh ngày càng trầm trọng Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới

TP.HCM số bệnh nhân SD/SXH-D trong năm 2008 gia tăng đột

biến với trên 9.000 trường hợp Theo thông báo của Tổ chức Sức

khỏe Thế giới (WHO) nhiều quốc gia Đông Nam Á cũng có tình

hình tương tự

Riêng tại khu vực các tỉnh phía Nam ngoài sự bùng phát về số

lượng bệnh nhân, các dấu hiệu bệnh có nhiều thay đổi, đặc biệt

là tình hình bệnh trên người lớn (trên 15 tuổi) gia tăng số người

mắc và xuất hiện nhiều triệu chứng nặng, làm tăng tỷ lệ tử vong

Sốt Xuất Huyết Dengue có phải chỉ là bệnh của trẻ em?

Trong những năm gần đây SD/SXH-D ngày càng xuất hiện nhiều

trên bệnh nhân người lớn (trên 15 tuổi) Tỷ lệ SXH-D ở người lớn

ngày càng tăng, cụ thể vào năm 1991, người lớn chỉ chiếm tỷ lệ

14% tổng số bệnh, năm 2006 tăng lên 50,1% Hiện nay chưa có

giải thích thỏa đáng về sự thay đổi này Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh

nhân từ các tỉnh phía Bắc khá cao là điều đáng lưu tâm Nguyên

nhân nào khiến có sự thay đổi về độ tuổi mắc bệnh tại Việt Nam

chưa được làm sáng tỏ Một số giả thuyết được đưa ra là:

- Tình trạng miễn dịch ở cộng đồng suy giảm: Nhiều tác giả sau

khi khảo sát tình hình dịch bệnh SD/SXH-D vào những năm

1989-1994 ở Singapore cho rằng sau khi thực hiện phòng chống

muỗi Aedes (muỗi vằn) trong 20 năm thì các vụ dịch SD/SXH-D

xảy ra thường hơn và với cường độ cao hơn Sự gia tăng này có

thể do tình trạng miễn dịch của cộng đồng giảm sau nhiều năm

không bị phơi nhiễm với vi rút Dengue (phơi nhiễm là tình trạng

tiếp xúc với tác nhân gây bệnh, ở đây là vi rút Dengue)

- Thời điểm phơi nhiễm có thể trễ hơn: Các khảo sát tỷ lệ về

chuyển đổi huyết thanh (dấu hiệu cho biết tình trạng phơi nhiễm

với vi rút Dengue) ở nhiều độ tuổi khác nhau cho thấy tỷ lệ này

cao hơn có ý nghĩa ở các trẻ đi học Trẻ ở độ tuổi đi học có tỷ lệ

phơi nhiễm với vi rút Dengue cao hơn ở trẻ nhỏ hơn Tác giả cho

rằng các trẻ ở nhà được bảo vệ kỹ nên không bị muỗi đốt, khi đi

học thì mới bị phơi nhiễm và địa điểm bị phơi nhiễm không phải ở

trong nhà mà ở ngoài trời

- Tỷ lệ có triệu chứng ở người lớn cao hơn ở trẻ em: Một số

khảo sát khác thì cho rằng tỷ lệ có biểu hiện triệu chứng khi

nhiễm vi rút Dengue ở độ tuổi lớn hơn sẽ cao hơn ở trẻ em

(khoảng 5%)

Các dấu hiệu của SD/SXH-D ở người lớn là gì?

1 Các d ấu hiệu bệnh có nhiều điểm khác biệt với trẻ em

Tỷ lệ có sốt là 98-100%, kèm lạnh run (78-86%), nhức đầu

(90-91%) ở thời điểm nhập viện Thời gian sốt kéo dài hơn (từ 7 ngày

trở lên)

Các triệu chứng tiêu hóa khá nổi bật: ói mửa (34-36%), tiêu chảy

(16-21%) và đau bụng (29-35%) Các dấu hiệu xuất huyết hiện

diện lúc nhập viện vào khoảng 53-67% và lên đến 78-90% trong

lúc nằm viện Có khoảng 2-3% có xuất hiện vàng da với men gan

ALT, AST gia tăng gấp ba trị số bình thường

Những trường hợp nặng có biểu hiện xuất huyết nhiều hơn ở

người lớn (xuất huyết da 83%, xuất huyết âm đạo ở phụ nữ 52%,

chảy máu răng 48%, xuất huyết tiêu hoá 41%, chảy máu cam

16%, xuất huyết kết mạc 2%, xuất huyết não 1.7%) Tóm lại ở trẻ

em biểu hiện sốc nhiều hơn xuất huyết, ở người lớn thì ngược lại

biểu hiện xuất huyết nhiều hơn sốc

2 Một số biểu hiện nặng mới xuất hiện trong Sốt xuất huyết

người lớn:

- Viêm cơ tim: Y văn thế giới từ 1987 - 2007 chỉ có 7 báo cáo về

một vài trường hợp SD/SXH-D nghi có viêm cơ tim với các bất

thường như rung nhĩ, loạn nhịp trong đó chỉ có một khảo sát về

chức năng tim bằng siêu âm trên bệnh nhân SD/SXH-D thực hiện

tương đối đầy đủ năm 2004 ở Thái Lan cho thấy co bóp cơ tim

giảm trong giai đoạn toàn phát của bệnh Gần đây có nhiều báo

cáo về biến chứng này gia tăng trong SD/SXH-D

- Xu ất huyết tiêu hóa ồ ạt: Một số trường hợp có biến chứng

xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, cần truyền máu khẩn cấp với số lượng

lớn (20-30 đơn vị trong 24 giờ) ở Sóc Trăng, Qui Nhơn và

TP.HCM nhưng vẫn tử vong Một số khảo sát ở các quốc gia

vùng Đông Nam Á cho thấy biến chứng xuất huyết tiêu hóa có thể

liên quan đến các cơ địa có bệnh dạ dày Phụ nữ thường bị rong

kinh nếu bị SD/SXH-D gần thời gian kinh nguyệt; đôi khi rong kinh

kéo dài đến 2-3 tuần Cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy

cơ khi chỉ định phương pháp điều trị xâm lấn như can thiệp phẫu

thuật

- Viêm gan: Trong SD/SXH-D men gan ALT, AST thường gia

tăng nhẹ đến trung bình nhưng không có vàng da Từ đầu năm

2007 gặp nhiều bệnh nhân SD/SXH-D người lớn có men gan

tăng rất cao (10 lần trị số bình thường), kèm theo vàng da, xuất

huyết nhiều nơi, hạ đường huyết tương tự bệnh cảnh suy gan

cấp do viêm gan siêu vi B Một số trường hợp tương tự cũng

được báo cáo từ khu vực khác như Mã Lai, Ấn Độ hay Nam Mỹ

- Viêm não: Những nghiên cứu gần đây trên trẻ em cũng như

người lớn cho thấy có biểu hiện viêm não do vi rút Dengue như

sốt cao, hôn mê, co giật Bệnh cảnh khởi phát đột ngột và có tỷ lệ

tử vong cao

- Ti ểu hemoglobin (Hb): Chưa thấy có báo cáo trong y văn

nhưng trong 2 năm gần đây, bệnh viện Bệnh Nhiệt đới ghi nhận

có một số trường hợp tiểu Hb được ghi nhận trên bệnh nhân

SD/SXH-D nhập viện với lý do nước tiểu đen Các xét nghiệm tìm

nguyên nhân khác đều âm tính như men G6PD bình thường

(thiếu men này là nguyên nhân thường gặp dẫn đến tiểu Hb)

Những định kiến không đúng trong điều trị hay gặp là gì?

- “Nh ập viện sớm tránh được sốc”: Nhiều người cho rằng

nhập viện sớm sẽ tránh bị sốc nhưng thực tế vào viện sớm ngay

từ đầu có thể vẫn bị sốc Hiện nay nguyên nhân chính gây sốc

trong bệnh SXH là do hiện tượng thoát huyết tương ra khỏi lòng

mạch máu chưa được làm sáng tỏ Do đó mà hiện tượng này

chưa được kiểm soát hoàn toàn, cần tập trung sức lực của nhân

viên y tế đối phó với các trường hợp nặng và theo dõi những

trường hợp vào thời gian nguy cơ (ngày thứ 3 -5 sau khi xuất

hiện sốt) Nhập viện sớm chỉ có tác dụng là phát hiện sốc hay

những biến chứng khác sớm để được theo dõi hợp lý và can

thiệp kịp thời

- “Truy ền dịch sớm tránh được sốc”: Vì chưa kiểm soát quá

trình sinh bệnh, thất thoát huyết tương ra khỏi lòng mạch máu

nên truyền dịch sớm không tránh được sốc mà có thể gây quá tải

tuần hoàn (là tình trạng tăng lượng dịch lưu thông trong lòng

mạch máu, vượt quá khả năng bơm máu của tim)

Chúng ta phải làm gì ?

Bệnh sốt xuất xuất huyết ở người lớn tương đối còn mới mẻ cho

người bệnh và cho cả thầy thuốc Về mặt điều trị, để đối phó hiệu

quả, cần tỉnh táo theo dõi sát bệnh nhân sốt, đánh giá các xét

nghiệm cận lâm sàng, khám và tái khám tại các cơ sở y tế để

được phát hiện các biến chứng và điều trị kịp thời Chỉ truyền

dịch đúng lúc tránh tình trạng gây quá tải cho hệ tuần hoàn