y học gia đình - Chương 4: Vai trò của cộng đồng pps

Trên cơ sở hiểu biết về cộng đồng, các bác sĩ gia đình hoạt động có hiệu quả sử dụng các nguồn lực cộng đồng để hỗ trợ việc chǎm sóc cho bệnh nhân của họ.. Ví dụ, người bác sĩ gia đình c

Chương 4: Vai trò của cộng đồng

Salli Benedict

Hầu hết sinh viên y khoa Mỹ có rất ít cơ hội để tập trung vào cộng đồng Điều đó

là không thể tránh được vì phần lớn việc học tập của sinh viên được thực hiện ở các trung tâm chǎm sóc y tế tuyến ba Nhưng các bác sĩ gia đình thì không bị tách rời khỏi bệnh nhân trong cộng đồng Ngược lại, vấn đề then

chốt để đạt được tính hiệu quả của bác sĩ gia đình là sự hiểu biết về mối liên hệ giữa những điều phàn nàn của bệnh nhân và môi trường cộng đồng của họ Trên

cơ sở hiểu biết về cộng đồng, các bác sĩ gia đình hoạt động có hiệu quả sử dụng các nguồn lực cộng đồng để hỗ trợ việc chǎm sóc cho bệnh nhân của họ Như vậy,

sự hiểu biết thấu đáo về vai trò của cộng đồng trong y tế là quyết định đối với chǎm sóc sức khoẻ ban đầu (CSSKBĐ)

ĐịNH NGHĩA MộT CộNG ĐồNG

Một cộng đồng là một nhóm người có một số điểm chung và họ biết cũng như nhận thức được những điểm chung đó Sử dụng một khái niệm rộng như vậy thì một cộng đồng có thể tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau Những cộng đồng về địa

lý có thể bao gồm một vùng, một thị trấn, hoác một nhóm nông trại trải dài trên nhiều dặm Một cộng đồng đồng nhất là một nhóm người có những mối quan tâm chung dựa trên tính tương tự về nghề nghiệp, vǎn hoá, hiểu biết, tôn giáo hoặc các hoạt động giải trí

Do tình xóm giềng truyền thống và các gia đình mở rộng không còn là trọng tâm trong cuộc sống của con người như trước kia, những cộng đồng đồng nhất này đã được cho là quan trọng hơn rất nhiều Các cá thể có thể đồng thời thuộc về vài cộng đồng tại cùng một thời điểm và số thành viên có xu hướng dễ thay đổi Một người bác sĩ gia đình hướng tới cộng đồng phải nhận thức được các nguồn lực hỗ

trợ sẵn có đối với bệnh nhân và chuẩn bị sử dụng chúng cho việc cung ứng chǎm

sóc tối ưu

VAI TRò Hỗ TRợ Xã Hội ĐốI VớI SứC KHOẻ

Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và hàng xóm tạo ra một mạng lưới hỗ trợ xã hội cho

các cá thể, góp phần tạo nên sự thoải mái trong cuộc sống và sức khoẻ của họ Mối

quan hệ chặt chẽ giữa sự hỗ trợ của xã hội và sức khoẻ của các cá thể đã được

Berkman và Syme (1) chứng minh, họ đã theo dõi 4725 đối tượng trong 9 nǎm

Berkman và Syme thấy những người được sự hỗ trợ của môi trường xã hội thì có

xu hướng khoẻ mạnh hơn và đối phó với các stress tốt hơn so với những người

thiếu một môi trường hỗ trợ

Có những liên quan thực tiễn giữa điều đó và các nghiên cứu tương tự dành cho

bác sĩ gia đình Ví dụ, người bác sĩ gia đình có thể sử dụng hiểu biết về mạng lưới

hỗ trợ bệnh nhân hiện có đề động viên việc chǎm sóc tại gia đình cho những bệnh

nhân vừa được ra viện: Nếu thiếu sự hỗ trợ này thì người bác sĩ có thể giúp đỡ các

cá thể và gia đình của họ thiết lập nên những mạng lưới hỗ trợ và có thể chuyển

bệnh nhân tới những nguồn lực cộng đồng thích hợp khác khi cần

Một phương pháp để đánh giá độ bền vững của mạng lưới hỗ trợ các cá thể là liệt

kê các mạng lưới xã hội (Sơ đồ 4.1) Một cách lý tưởng, việc liệt kê sẽ được hoàn

thiện ngay trong lần đến thǎm bệnh nhân đầu tiên, cập nhật theo từng giai đoạn và

kẹp lại trong bệnh án, nhờ vậy có thể sẵn sàng cung cấp một nguồn thông tin có

giá trị cho các bác sĩ

Sơ đồ 4.1 Danh mục các mạng lưới xã hội

Người Người đó có

trong cuộc

Nếu có, người

đó có còn sống

Người đó nói chung có giúp được gì cho bạn

sống của bạn không?

không? không?

Có Không Có Không Không giúp

đỡ gì

Giúp đỡ rất nhiều

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Mẹ

Bố

Vợ/chồng

Người cùng sống

Con

Chị em gái

Anh em trai

Bà

Ông

Gia đình khác

Người cố vấn (trong công việc)

Đồng nghiệp

Hàng xóm

Bạn gái

Bạn trai

Thầy tu

Cha đạo

Bác sĩ

Người giúp đỡ

Các câu lạc bộ, các tổ chức

Cộng đồng mà bạn sinh sống

Các con vật nuôi:

Khác:

Một cách khác để có khái niệm về việc hỗ trợ xã hội ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người như thế nào được biểu diễn trong sơ đồ 4.2

Sơ đồ 4.2 Tầm quan trọng của hỗ trợ xã hội trong dự phòng bệnh tật

Mọi người phản ứng lại với những sự kiện gây stress tương tự như cái chết của người thân, tai nạn hoặc bệnh tật theo những cách khác nhau Thêm vào đó, nhiều stress về xã hội như sự phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, hay tình trạng bần cùng, mà các cá nhân đơn thuần không thể loại bỏ hoặc làm giảm đi được Do đó, việc nhận biết được phản ứng khác nhau của cá thể đối với các stress, việc tǎng cường các hỗ trợ xã hội của từng cá thể, kỹ nǎng đương đầu với các thách thức và các khả nǎng khi thích hợp là rất quan trọng Khi thiếu sự hỗ trợ của cộng đồng là một vấn đề đối với bệnh nhân thì người thầy thuốc gia đình có trách nhiệm nói cho

bệnh nhân biết về lợi ích của hỗ trợ xã hội đối với sức khoẻ và đưa ra các hành động nhằm tǎng cường quan hệ xã hội và cộng đồng Ví dụ, một bệnh nhân có xu hướng bị tách rời khỏi xã hội (như những người già cả, tàn tật, mới bị goá vợ hoặc chồng, ly hôn ) có thể được đưa vào các chương trình hoặc tổ chức cộng đồng để tǎng cường tiếp xúc với xã hội Bằng cách làm như vậy, chúng ta sẽ giúp đỡ các cá thể phát hiện được những hoạt động khiến họ có thể theo đuổi được những mối quan tâm hoặc mục đích và làm tǎng sự phát triển của những mối quan hệ xã hội

có ý nghĩa Việc tái lập ra các chương trình, lớp học, các nhóm tự giúp đỡ nhau và việc cùng tổ chức các bữa ǎn với nhau tại các trung tâm cộng đồng là những ví dụ Việc khuyến khích những người về hưu tham gia một cách tự nguyện là có thêm những lợi ích về thời gian và nǎng lượng cho các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng

Các nhân viên y tế chuyên nghiệp khác trên thực tế có thể giúp đỡ những người có cùng một vấn đề chung tiếp xúc với nhau và có thể tạo ra một động lực thúc đẩy cho việc khởi đầu hoạt động của các nhóm hỗ trợ xung quanh những vấn đề này

Ví dụ, nếu trong thực tế có một số các gia đình có trẻ em mới chuyển đến cộng đồng, người y tá có thể gợi ý để họ có thể tiếp xúc với nhau và thành lập nên một nhóm trông trẻ hoặc một nhóm giải trí Điều này không chỉ cung cấp một dịch vụ (dịch vụ chǎm sóc trẻ em) cho các bậc cha mẹ mà còn làm cho họ tiếp xúc được với nhau thông qua những mối quan tâm giống nhau Rất nhiều tình bạn lâu dài giữa các ông bố bà mẹ cũng như những đứa trẻ đã được nảy sinh theo cách đó Trong việc này, người y tá chỉ có một nhiệm vụ là thông báo trong phòng đợi để yêu cầu các gia đình có quan tâm ghi số điện thoại của họ và giới thiệu một gia đình làm điều phối viên cho cuộc gặp gỡ đầu tiên

CáC NGUồN LựC CủA CộNG đồng

Các nguồn cộng đồng là rất lớn bao gồm các dịch vụ, các cơ quan và các nhóm hỗ trợ có khả nǎng giúp đỡ cho các thành viên của cộng đồng Bảng 4.1 liệt kê các loại nguồn cộng đồng

Bảng 4.1 Một số nguồn cộng đồng

Việc sử dụng hợp lý nhiều nguồn lực cộng đồng sẵn có là một kỹ nǎng quan trọng của người bác sĩ gia đình Việc sử dụng những nguồn lực này đòi hỏi người bác sĩ nhận thức được cái gì là sẵn có trong cộng đồng Thật là không thực tế khi mong đợi người bác sĩ gia đình biết được mọi điều về tất cả các nguồn lực khác nhau trong cộng đồng, trách nhiệm của người bác sĩ gia đình là phải biết về những nguồn lực thường xuyên được sử dụng và biết được làm thế nào để tìm ra những nguồn lực mới khi họ thấy cần thiết Không may, nhiều bệnh nhân mặc dù có thể

có được nhiều lợi ích từ các dịch vụ do các cơ quan địa phương cung ứng nhưng lại không bao giờ nhận được các dịch vụ này vì các bác sĩ cũng không biết được

sự tồn tại của những dịch vụ này hoặc không gửi được bệnh nhân

Có thể tìm thấy danh sách và việc mô tả các nguồn lực của cộng đồng theo nhiều cách khác nhau Nhiều cộng đồng đã có các hướng dẫn do các cơ quan địa phương hoặc phòng thương mại biên soạn Nếu trong cộng đồng không có hướng dẫn này thì bạn có thể tham khảo danh bạ điện thoại của địa phương vì nhiều cuốn có những mục đặc biệt liệt kê các nguồn lực của cộng đồng Cơ quan dịch vụ xã hội, các y tá, những người hoạt động xã hội, những người hoạt động trong các cơ quan chǎm sóc sức khỏe gia đình và các bác sĩ khác cũng là những nguồn thông tin có giá trị Khi bạn phát hiện được các cơ quan và các nguồn lực, bạn nên lập ra một quyển sổ hoặc một file gồm tên của những nơi mà bạn hay sử dụng nhất Các loại nguồn lực cần biết được liệt kê trong bảng 4.1

Bảng 4.1 Một số nguồn cộng đồng

Các cơ quan y tế Khoa Y, bệnh viện, PKĐK, y tế tại nhà

Các dịch vụ cấp cứu Cứu hoả, cấp cứu, cảnh sát

Các dịch vụ cho phụ nữ Trung tâm nguồn lực cho phụ nữ, các dịch vụ

giúp đỡ cho phụ nữ và trẻ em bị lạm dụng

Các cơ quan thành phố và Nhà nước Các câu lạc bộ, giao thông, thư viện

Các câu lạc bộ và các chương trình tập

luyện,

Trường học, bể bơi, công viên

Dịch vụ cho các nhóm người đặc biệt Người tàn tật, người già, vị thành niên, trẻ em

Các dịch vụ liên quan đến rượu và nghiện hút Đường dây giúp đỡ, nhóm những người

nghiện rượu ẩn danh

Sức khỏe tâm thần và dịch vụ tư vấn Quản lý stress, trung tâm sức khỏe tâm thần,

trị liệu

Các trung tâm hòa giải, các dịch vụ cứu trợ

hợp pháp

Các dịch vụ thông tin nóng cho hộ gia đình

Các nhóm tự giúp đỡ và hỗ trợ Nhóm giúp đỡ những bệnh nhân bị Alzheimer

nhóm cha mẹ độc thân

Các dịch vụ liên quan đến kế hoạch hoá gia Kế hoạch hoá gia đình, nơi phá thai

đình và nạo thai

Trung tâm tư vấn tìm việc làm, giới thiệu việc

làm, phục hồi chức nǎng nghề nghiệp

Nhà thờ, các câu lạc bộ, các tổ chức nhân dân

Các dịch vụ xã hội Giúp đỡ những trẻ em bị phụ thuộc, dinh

dưỡng, cấp cứu

Quản lý trọng lượng cơ thể Theo dõi cân nặng, nhóm những người ǎn quá

nhiều ẩn danh

Những nguồn cộng đồng được sử dụng thường xuyên là các dịch vụ chǎm sóc sức

khỏe tại nhà, các nhóm theo tuổi, bữa ǎn trên xe lǎn, Ban dịch vụ xã hội, nhà điều

dưỡng Thường thì các tổ chức này cùng cộng tác với nhau để phối hợp các dịch

vụ chǎm sóc cho các bệnh nhân tại nhà Cùng với sự có mặt của nhóm chẩn đoán

(DRG), các tổ chức chǎm sóc sức khỏe tại nhà chǎm sóc cho những bệnh nhân

nặng hơn là họ đã từng làm trước đây Như vậy, đó là một cách tốt hơn để phối

hợp các dịch vụ Việc tiêm truyền tĩnh mạch, thay bǎng, liệu pháp tập thể dục hiện

đang được các nhân viên y tế làm hàng ngày tại nhà Thông thường, những bệnh

nhân được các tổ chức này giúp đỡ là những người không có đủ bạn bè, hàng xóm

và những người thân thuộc trong gia đình ở xung quanh khi họ cần

Những ưu điểm của việc sử dụng thích hợp các nguồn lực cộng đồng bao gồm:

Hỗ trợ cho chǎm sóc tại nhà, do đó rút ngắn thời gian nằm viện hoặc dự phòng

được vấn đề lập quá nhiều bệnh viện Ví dụ, một người già tàn tật có thể sống tại

nhà với sự giúp đỡ của các y tá gia đình, các bà nội trợ và chương trình "Bữa ǎn

trên xe lǎn" dành cho người tàn tật Các nhà điều dưỡng và phong trào đỡ đẻ tại nhà là những ví dụ về việc đưa các dịch vụ y tế cơ sở thay thế cho nằm viện

Tránh các can thiệp kỹ thuật không cần thiết, đó là kết quả của việc giữ bệnh nhân

ở ngoài bệnh viện

Kiềm chế chi phí, vì các tổ chức cộng đồng thường thuê những nhân viên y tế không phải bác sĩ hoặc những người tình nguyện và có tiền thù lao thấp hoặc có trợ cấp của chính phủ nên cung ứng dịch vụ với phí tổn thấp hơn

Củng cố các màng lưới cộng đồng và xã hội

Cung ứng các dịch vụ như giáo dục hoặc tư vấn, đó là những việc thường làm mất nhiều thời gian của các bác sĩ Các dịch vụ phòng bệnh và khuyến khích nâng cao sức khoẻ do các cơ quan y tế cung ứng là những ví dụ

Cùng làm việc với nhau, các cơ sở trong một cộng đồng có thể nâng cao sức khoẻ của toàn bộ cộng đồng Ví dụ sau đây sẽ cho thấy việc gửi đi của cơ sở có thể tạo

ra được những tác động có ý nghĩa đến sức khoẻ và cuộc sống tốt đẹp cho một bệnh nhân và gia đình như thế nào

Một trường hợp ví dụ: Một người đầu bếp với bệnh viêm xương khớp

Judy Leigh - một phụ nữ 35 tuổi có 2 con là bệnh nhân của bác sĩ Jones đã được 3 nǎm nay Cô kiếm sống bằng nghề đầu bếp, hàng ngày phải đứng làm việc trong 8 giờ và thường xuyên phải nâng nhấc những nồi, chảo rất nặng 15 nǎm trước đây,

cô đã bị một tai nạn ô tô và phải nằm viện điều trị vài tuần Ngay từ hồi đó, bác sĩ phẫu thuật đã nói với cô rằng cô có thể bị viêm khớp háng Từ khi bị tai nạn, cô vẫn rất hoạt động như: đạp xe, cắm trại, mang vác Vài nǎm gần đây, cô phàn nàn

là thấy khó chịu tǎng dần ở vùng hông và cẳng chân, bác sĩ Jones đã đề nghị cô nên thực hiện phương pháp vật lý trị liệu và các bài tập thể dục Việc chụp phim

XQ hàng nǎm đã cho thấy sự thoái hoá tǎng dần ở vùng hông và khi cô đến gặp bác sĩ Jones với biểu hiện đau rất trầm trọng sau một chuyến du lịch "ba lô" cuối tuần, người ta đã chụp lại phim XQ Một chuyên gia về chỉnh hình đã đề nghị nên

mổ thay khớp Bác sĩ Jones đã nói với Judy là phải để đôi chân được nghỉ ngơi và chuẩn bị mổ càng sớm càng tốt Cả Judy và chồng của cô cũng là một đầu bếp đều không có bảo hiểm y tế Tổng thu nhập chung của họ ước tính khoảng 18.000 USD một nǎm và mặc dù thu nhập này của họ là thấp dưới mức nghèo khổ cho một gia đình 4 người thì họ vẫn không đủ tiêu chuẩn để được nhận bất kỳ một sự trợ giúp nào từ chương trình Medicaid Cả gia đình sống nhờ vào thu nhập của Judy nhưng cô lại chưa bao giờ được học tập để có thể tìm được một công việc bàn giấy

Khi gia đình cô đã xác định là không thể có được sự hỗ trợ từ chương trình

Medicaid thì họ phải tìm ra những nguồn giúp đỡ về tài chính và chuyên môn khác Bác sĩ Jones bắt đầu kêu gọi Ban dịch vụ xã hội giúp đỡ tài chính trực tiếp nhưng

họ lại thấy rằng thu nhập của gia đình cô là quá cao so với mức bảo trợ xã hội Sau

đó, Judy lại trông chờ vào những chính sách của bệnh viện bang là cung cấp các dịch vụ y tế cho người nghèo Bác sĩ Jones đã hỏi ý kiến một cán bộ công tác xã hội của bệnh viện Khi được nghe nói về trường hợp của cô Judy thì họ gửi cô đến Khoa phục hồi chức nǎng bệnh nghề nghiệp của bang Với sự giúp đỡ của một cố vấn về phục hồi chức nǎng, Judy đã ghi tên vào một khoá học 2 nǎm về máy tính tại một trường kỹ thuật địa phương và sẽ bắt đầu học sau khi được phẫu thuật thay khớp Thu nhập trong thời gian cô hồi phục sau mổ sẽ đủ cung cấp cho gia đình

BàN LUậN

Bang nào cũng có Khoa phục hồi chức nǎng bệnh nghề nghiệp, các dịch vụ này là khác nhau giữa các bang, nhưng mục đích là đều được sự ủy thác của Chính phủ Liên bang để cung cấp các hướng dẫn, tư vấn và các dịch vụ thích hợp cho việc phục hồi chức nǎng nghề nghiệp và để tham gia, duy trì việc phục hồi lao động

Trong trường hợp của Judy, các dịch vụ này bao gồm cả giúp đỡ về tài chính cho

ca mổ của cô và tiền trả cho khoá đào tạo về máy tính của cô Một cố vấn phục hồi chức nǎng sẽ tư vấn, đánh giá và kê ra được các dịch vụ thích hợp cho mỗi cá nhân

Giải pháp cho những trường hợp phức tạp khác không thường xuyên đơn giản như vậy, nhưng việc quan trọng là nhận thức rằng được những nguồn lực giúp đỡ cụ thể là có trong cộng đồng Mặc dù trong trường hợp này chỉ cần một tổ chức đã có thể giải quyết được tất cả mọi khó khǎn của gia đình Judy nhưng thường thì không phải chỉ có một tổ chức được kêu gọi giúp đỡ mà phải có nhiều dịch vụ phối hợp Những gia đình không cầu kỳ trong việc sử dụng các dịch vụ chǎm sóc sức khoẻ cần được giúp đỡ, nếu những người cung ứng dịch vụ y tế cho họ không nhận biết được các nguồn để gửi đi này thì hậu quả có thể trầm trọng Do vậy, một người bác sĩ nên thường xuyên cân nhắc xem người bệnh và gia đình họ sẽ vượt qua những hậu quả của bệnh tật như thế nào sau khi họ xuất viện

NHóM Tự GIúP Đỡ

Một loại nguồn lực quan trọng nữa nhưng thường bị các cán bộ y tế bỏ qua khi hướng dẫn cho bệnh nhân là nhóm tự giúp đỡ Các nhóm tự giúp đỡ này hình

thành nên từ những vấn đề hay bệnh như những người cha, người mẹ cô đơn, bệnh viêm khớp hay nghiện rượu Các nhóm này tìm cách để giúp đỡ các thành viên trong nhóm thông qua trao đổi thông tin thảo luận về cách vượt qua những khó khǎn và giúp đỡ lẫn nhau Các nhóm này thường không có sự tham gia của các nhân viên y tế trừ phi nhân viên y tế là nguồn lực hoặc thỉnh thoảng có thể là

người khởi xướng cho hoạt động của nhóm Người lãnh đạo là người trong nhóm

và các kiến thức của họ chủ yếu dựa trên kinh nghiệm Phong trào các nhóm tự giúp đỡ là một phong trào xã hội mạnh mẽ và phát triển Nó nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm đối với bản thân và đưa lại tính tự chủ và quyền lực đối với con người,

cố gắng cải biến những con người có các vấn đề thành các nguồn để giải quyết các vấn đề đó