Nghệ thuật biểu diễn kèn dăm kép ở việt nam

Là một giảng viên lâu năm tại các Nhạc viện ở Việt Nam, mặc dù còn có nhiều hạn chế về kinh nghiệm và hiểu biết, nhưng trước nhu cầu cấp bách trong sự nghiệp phát triển nền âm nhạc nước

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỷ XXI, đất nước Việt Nam đã buớc sang một thời kỳ mới - thời

kỳ xây dựng công nghiệp hóa và hiện đại hóa Một đất nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải được xây dựng đồng thời với một nền văn minh, văn hóa phát triển cao Để có thể xây dựng một xã hội văn minh công nghiệp, một xã hội có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, công tác nghiên cứu lý luận được đặt ra như một nhiệm vụ cấp bách trong sự nghiệp đào tạo âm nhạc nói chung và từng chuyên ngành nói riêng

Trong nhiều luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ và các công trình nghiên cứu cấp Bộ, cấp cơ sở, bước đầu đã có nhiều nhà khoa học đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh của giáo dục học âm nhạc và tâm lý học âm nhạc

Trên thế giới, các nghệ sỹ biểu diễn cũng như các nhà sư phạm về nghệ

thuật biểu diễn kèn Dăm kép đã có rất nhiều công trình lý luận về lĩnh vực

này Mặc dù đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này ở Việt Nam vẫn còn hạn chế Để có thể nâng cao chất lượng của công tác đào tạo nghệ sỹ biểu diễn, chúng ta còn cần rất nhiều công trình nghiên cứu khác nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng đào tạo âm nhạc tại Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng Đã

từ lâu, chúng ta có một quan niệm sai lầm trong việc đồng nhất “lý thuyết âm nhạc” và “lý luận âm nhạc” Lý luận âm nhạc bao hàm một ý nghĩa rộng lớn hơn, trong đó lý luận về nghệ thuật biểu diễn chiếm một vị trí rất quan trọng trong đời sống âm nhạc thế giới Các vấn đề được đặt ra trong đầu thế kỷ XXI như: kinh tế tri thức, học tập suốt đời, vai trò của giáo dục – đào tạo trong việc phát triển nguồn nhân lực cho xã hội…trở thành những vấn đề bức xúc

và cấp thiết đối với Việt Nam Chính vì những nguyên nhân nói trên, công tác

nghiên cứu lý luận về nghệ thuật biểu diễn, về Mỹ học âm nhạc, Tâm lý học

âm nhạc cũng như Giáo dục học âm nhạc trở thành một vấn đề cần được các cấp lãnh đạo ngành Văn hóa – Nghệ thuật quan tâm và đầu tư thích đáng Là một giảng viên lâu năm tại các Nhạc viện ở Việt Nam, mặc dù còn có nhiều hạn chế về kinh nghiệm và hiểu biết, nhưng trước nhu cầu cấp bách trong sự nghiệp phát triển nền âm nhạc nước nhà nên tác giả mạnh dạn đi vào nghiên

cứu đề tài: “Nghệ thuật biểu diễn kèn Dăm kép ở Việt Nam”

Lịch sử nghiên cứu của đề tài

Về Nghệ thuật biểu diễn kèn Dăm kép trên phạm vi thế giới đã có rất

nhiều công trình nghiên cứu của các Giáo sư các Nhạc viện nổi tiếng:

• Tại Liên Xô cũ: (Moscow, St Peterburg)

• Tại Đông Âu: (Bungari, Hungari, Tiệp Khắc, Đông Đức)

• Tại Tây Âu: (Pháp, CHLB Đức, Anh Quốc)

• Tại Bắc Mỹ: (Mỹ, Canada)

Để có thể phát triển được ngành dăm kép, các quốc gia trên thế giới đã thành lập “Hiệp hội Dăm kép thế giới”, nơi thường xuyên tổ chức các hội nghị và hội thảo quốc tế về kèn Dăm kép Hiệp hội này đã có những trợ giúp

về nghề nghiệp cũng như về tài chính nhằm hỗ trợ các nghệ sỹ trẻ của các chuyên ngành kèn Dăm kép phát triển, việc trợ giúp này được tiến hành hàng năm bao gồm từ sách, nốt nhạc, nhạc cụ, dăm kèn cho đến những nghiên cứu mới nhất về các vấn đề của nghệ thuật biểu diễn kèn Dăm kép

Tại Việt Nam, đã có một số những đề tài nghiên cứu về lĩnh vực này Năm 1997 có đề tài “Một số vấn đề về phương pháp biểu hiện của kèn gỗ Giao hưởng tại Việt Nam” của nghiên cứu sinh Nguyễn Phúc Linh đã được bảo vệ thành công tại Viện Văn hóa – Nghệ thuật Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã đề cập tới các vấn đề lịch sử, sự du nhập, phương pháp

diễn tấu và phương pháp biểu hiện của kèn gỗ Giao hưởng tại Việt Nam, trong đó bao hàm đại cương về nghệ thuật biểu diễn của Flute, Hautbois, Clarinette và Basson

Luận văn cao học của Thạc sỹ Ngô Phương Đông – Giảng viên kèn Hautbois, Phó trưởng khoa Kèn – Gõ, Học viện âm nhạc Quốc Gia Việt nam

có tiêu đề: “ Một số vấn đề về giảng dạy kèn Hautbois tại Nhạc viện Hà Nội”; Luận án TS của tiến sĩ Ngô phương Đông “Đào tạo âm nhạc thế kỷ XX cho kèn Hautbois tại HVANQGVN”, Luận án TS của Tiến sĩ Vũ đình Thạch – chuyên ngành kèn Clarinet

Các tham luận tại các hội nghị, hội thảo khoa học về phương pháp diễn tấu và phương pháp biểu hiện, về phương pháp sư phạm cũng như lịch sử chuyên ngành của ngành Kèn – Gõ nói chung và của các chuyên ngành kèn Dăm kép nói riêng được tổ chức tại Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện âm nhạc Quốc Gia Việt nam) và Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm qua

Ngoài ra, chúng tôi còn tham khảo các tài liệu, các luận án, luận văn của các Tiến sỹ và Thạc sỹ các ngành Kèn hơi khác trong nước

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài đề cập tới một số vấn đề sau:

• Một vài nét về lịch sử chuyên ngành kèn Dăm kép

• Sự phát triển mang tính chuyên nghiệp trong đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép từ 1956

• Tác động của Hệ thống Xã hội chủ nghĩa đối với bước nhảy vọt trong đào tạo chuyên ngành kèn Dăm kép (tài liệu, giáo trình, tác phẩm,

phương pháp giảng dạy, việc tự xây dựng giáo trình – giáo án Việt Nam, việc xây dựng đội ngũ giảng viên cho tương lai…)

• Quá trình phát triển chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam

• Xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu các chuyên ngành kèn Dăm kép

• Thế nào là xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu các chuyên ngành kèn Dăm kép?

• Một số vấn đề trong phương pháp diễn tấu kèn Dăm kép

• Những tiêu chí nhằm xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu kèn Dăm kép

• Sự đổi mới về phương pháp giảng dạy các chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam

• Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài đề cập tới một số nét về lịch sử chuyên ngành kèn Dăm kép, qua

đó tìm hiểu về sự phát triển mang tính chuyên nghiệp trong đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép từ 1956 tại Việt Nam Việc tìm hiểu lịch sử phát triển của ngành kèn Dăm kép sẽ giúp cho việc xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu Từ đó, có những giải pháp phát triển cho tương lai

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài còn đề ra những tiêu chí nhằm xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu kèn Dăm kép Từ đó, tác giả công trình đề cập tới các giải pháp nhằm đổi mới về phương pháp giảng dạy nhằm nậng cao chất lượng đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

• Phương pháp phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn giải

• Phương pháp nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng

Các phương pháp nghiên cứu âm nhạc trên nhìn từ góc độ âm nhạc nhạc học,

mỹ học âm nhạc,Tâm lý học âm nhạc, Giáo dục học âm nhạc…

5 Ý nghĩa khoa học của đề tài

Luận án sau khi hoàn thành với sự chỉ dẫn của các Giáo sư và các bạn đồng nghiệp sẽ có một ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng nền lý luận của nghệ thuật biểu diễn nói chung và nghệ thuật biểu diễn kèn Dăm kép nói riêng Đây là một vấn đề có một tầm quan trọng trong lĩnh vực giáo dục âm nhạc trong nước và thế giới hiện nay và đặc biệt đối với sự nghiệp giáo dục các chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam

6 Những đóng góp của luận án

Luận án sẽ có những đóng góp cụ thể sau:

• Tài liệu, giáo trình, tác phẩm các chuyên ngành kèn Dăm kép

• Phương pháp giảng dạy các chuyên ngành kèn Dăm kép

• Việc tự xây dựng giáo trình - giáo án tại Việt Nam

• Tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép tại Việt Nam…

7 Bố cục luận án

Mở đầu

Nội dung:

UChương 1U: Lịch sử hình thành và phát triển các chuyên ngành kèn Dăm kép

tại Việt Nam

UChương 2U : Quá trình phát triển kỹ thuật biểu diễn ở trình độ chuyên

nghiệp cao của các chuyên ngành kèn dăm kép

UChương 3U: Nâng cao chất lượng biểu diễn và giảng dạy các chuyên ngành

kèn dăm kép

Kết luận và kiến nghị

CHƯƠNG I

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÁC CHUYÊN NGÀNH

KÈN DĂM KÉP Ở VIỆT NAM ( Hautbois & Basson ) 1.1 Một vài nét về lịch sử các chuyên ngành kèn Dăm kép

Khái niệm “Kèn dăm kép” được sử dụng trong luận án đề cập tới các

lĩnh vực thuộc họ hàng kèn Hautbois và họ hàng Basson Trong lĩnh vực cấu trúc nhạc cụ, phát âm, kỹ thuật biểu diễn cũng như phương pháp biểu hiện âm nhạc, hai chủng loại nhạc cụ này có rất nhiều nét tương đồng Chính vì vậy, trên thế giới đã hình thành nên Hiệp hội kèn dăm kép Quốc tế Lịch sử hình thành và phát triển của hai loại kèn này gắn bó với nhau Nhiều nhà nghiên cứu đã cho rằng kèn Basson có xuất xứ từ họ hàng kèn Hautbois trước khi hình thành kèn Bomhart và kèn Dulcian – những tiền thân của kèn Basson Chính vì lý do như đã trình bày ở trên, chúng tôi đi vào nghiên cứu lĩnh

vực “ Nghệ thuật biểu diễn kèn dăm kép tại Việt Nam”, một vấn đề còn hết

sức mới mẻ trong lý luận chuyên ngành Kèn

Để có được những tư liệu chính xác, mang tính khoa học cao, chúng tôi đã nghiên cứu và tham khảo nhiều giáo trình giảng dạy về môn Lịch sử các chuyên ngành kèn Dăm kép Bên cạnh đó, những cứ liệu được trích dẫn trong cuốn “Từ điển Bách khoa âm nhạc” của Nhà xuất bản Lausanne and Berner (Encyclopédie des sciences, art et métiers) và những tư liệu trong Thư viện Quốc hội Mỹ (Library of Congress, Washington, DC) đã giúp cho chúng

ta có những cơ sở khoa học tin cậy nhất trong quá trình thực hiện đề tài này

Kèn Dăm kép là những loại nhạc cụ thuộc nhóm kèn gỗ Giao hưởng Nhóm kèn gỗ Giao hưởng bao gồm Flute, Hautbois, Clarinette, Basson Trong đó ba loại kèn gỗ: Flute, Hautbois, Basson là ba chủng loại có xuất sứ trên năm thế kỷ Đây là những loại nhạc cụ cổ trong các loại nhạc cụ Giao hưởng ngày nay Chính vì vậy, âm nhạc thời kỳ Phục hưng (Renaissance) và

âm nhạc thời kỳ tiền cổ điển (Baroque) đã dành cho chúng những vị trí xứng đáng Cả 3 loại nhạc cụ này đã chiếm giữ vị trí quan trọng thời đó trong cả 3 dòng âm nhạc :

• Dòng âm nhạc dân gian

• Dòng âm nhạc cung đình

• Dòng âm nhạc tôn giáo

Từ đầu thế kỷ XX tới nay, trước sự phát triển ở mức cao của kỹ thuật

và công nghệ sản xuất kèn gỗ, những yêu cầu phát triển về kỹ thuật đã đạt tới đỉnh cao Cùng với sự cải tiến đó, những yêu cầu của các nghệ sỹ sáng tác về việc gánh vác của bộ gỗ trong dàn nhạc Giao hưởng cũng tăng lên Ngày nay,

bộ gỗ có một vị trí đặc biệt quan trọng không chỉ trong việc đảm nhiệm các phần solo của dàn nhạc mà còn tạo nên được những màu sắc mới cho âm nhạc Giao hưởng đương đại

Chúng ta cũng cần phải điểm lại lịch sử của các chuyên ngành kèn dăm

kép trước khi tìm hiểu chúng du nhập vào Việt nam từ bao giờ và bằng cách

nào…

1.1.2 Khái quát về lịch sử phát triển kèn Hautbois (tiếng Pháp: Hautbois;

Đức: Hoboe; Ý: Oboe; Anh: Oboe)

Kèn Hautbois là nhạc cụ hơi bằng gỗ dùng Dăm kép và có âm sắc cao (Soprano), là loại nhạc cụ được các nhà âm nhạc học cổ đại xếp chung vào

loại kèn gỗ Dăm kép, nhưng ở Tây Âu kèn Hautbois được phân biệt rõ từng

loại dựa vào đặc điểm của thân kèn (ống để thổi), dăm, các phím bấm

Chúng ta không nên nhận định một loại nhạc cụ này trong dàn nhạc có

vị trí quan trọng và có ưu thế hơn hẳn một loại nhạc cụ khác, bởi mỗi loại

nhạc cụ có một chức năng và vai trò khác nhau trong dàn nhạc Trong tiến

trình phát triển của lịch sử nhạc cụ, bộ gỗ trong dàn nhạc được xây dựng trên

nền tảng lấy Hautbois làm chuẩn Bởi vậy, nó xứng đáng có một vị trí quan

trọng trong sự hình thành và phát triển của bộ kèn gỗ Giao hưởng và cần được

nghiên cứu một cách khoa học và có hệ thống

Kèn Hautbois ngày nay được cấu tạo bởi một ống mỏng bằng gỗ cứng

có độ dài khoảng 59 cm (đôi khi là ebonit, nhựa, kim loại và trong thời kỳ đầu

là bằng gỗ Hồng hoặc Hoàng Dương – đây là những loại cây ăn quả ), gồm

ba phần tách rời nhau và được nối ráp với nhau khi sử dụng Kèn Hautbois có

ống trong hẹp, thẳng, rộng dần và mở ra ở loa, cong như hình nón (tùy theo

nhà sản xuất khi nó được chế tạo ra để thử nghiệm) Độ dài của ống có thể

làm thay đổi số lỗ bấm từ 16 - 20 lỗ, trong đó 6 lỗ nằm trực tiếp dưới ngón tay

và các lỗ còn lại được điều khiển theo một cơ chế vô cùng tỉ mỉ, phức tạp

Hiện nay có ít nhất 4 hệ thống phím bấm cho Hautbois

Kèn Hautbois phát âm từ hai lưỡi gà làm bằng sậy ghép vào nhau, thực

ra nó là một loài cây thân thảo bán nhiệt đới Arundo donax hay Arundo sativa gồm hai mảnh đặt đối diện nhau được buộc bằng chỉ vào ống kim loại được làm dẹp đầu, gọi là “staple” (đó là ống đồng để buộc lưỡi gà - hay còn gọi là cùi dăm) Dăm nối vào với thân ống kèn nhưng không gắn chặt vào thân kèn

mà nó chỉ được cắm vào thân kèn khi nào thổi Dăm kèn là bộ phận quyết định toàn bộ chất lượng của âm thanh Đầu dăm được cạo mỏng và hai mảnh sậy sẽ rung, dao động khi thổi Sử dụng và điều khiển dăm kèn để phát ra được những âm thanh đẹp, chuẩn xác về cao độ và có sức truyền cảm là một trong những tổng hợp các kỹ thuật rất khó cho người chơi kèn Hautbois

Họ hàng của Hautbois soprano hay Hautbois treble in C gồm những thành viên tiếng trầm hơn: Hautbois d’amore, thường cũng được gọi là mezzo-soprano; English Horn (Cor Anglais) in F, vẫn thuộc nhóm tenor mặc

dù vẫn được gọi là Alto, Hautbois baritone, cũng in C nhưng thấp hơn Soprano một octave ( quãng tám) Vài trường hợp đã được tìm thấy tại Pháp như Soprano Military in Bb Các loại Hautbois lớn hơn có loa hình quả lê, miệng loa thu nhỏ lại (liebesfuss), nhưng không thấy loa thẳng Dựa trên cơ

sở này, vài học giả cho rằng cần phải phân nhóm riêng trong họ Hautbois theo loại loa kèn (Xem phụ lục 1.1.1)

Thuật ngữ tiếng Ý “oboe da caccia” (được nghiên cứu bởi Sachs và Bessaraboff, đó là một dạng loa mở và cong của Oboe tenor với những lỗ khoan rộng) có thể do xuất phát từ công dụng của chiếc kèn lúc đi săn bắn, mặc dù những nghiên cứu mới nhất có xu hướng làm giảm giả thuyết này Mặt khác, giả thuyết đó còn thiếu những bằng chứng xác thực Tuy nhiên, Bach chỉ viết cho “oboe da caccia” hay “taille” trong tác phẩm của ông mặc

dù có thể ông đã nghĩ đến chữ tenor (Oboe tenor) trong khi đó từ “corno inglese” đã được Jommelli sử dụng khoảng đầu 1741

Loại kèn Hautbois “d’amour” hay “d’amore” dường như người ta đặt tên mà không hề tính đến cấu trúc hay nguồn gốc, xuất xứ , tên này được dùng chung cho nhạc cụ thấp hơn quãng 3 thứ so với âm chuẩn và nó là kèn dăm, đặc biệt liên quan đến cái loa hình quả bầu Điều nàỳ có thể, vì hiệu quả của âm sắc mềm dịu, mờ ảo hơn thực tế, đây là đặc tính cổ xưa của nhạc cụ này Do đó thuật ngữ “d’amore bell” hay “liebesfuss” được dùng bất kể cao

độ thực sự của nó nằm ở bậc nào của thang âm

Tính năng âm nhạc nổi trội của kèn Hautbois đã đạt được bằng cách bỏ pirouette ( vòng tròn nhỏ sát môi), như vậy cho phép môi điều khiển Dăm nhẹ nhàng hơn và có âm vực rộng hơn, với một số những sửa đổi về thiết kế trong ống, thay đổi kích thước và sắp xếp lại lỗ bấm đã cho phép sử dụng được hệ thống chromatic ( hệ thống nửa cung) suốt hai quãng 8 bằng những clé (khóa)

“đòn bẩy” và “chữ thập” Song song với việc cải tiến hệ thống ngón bấm, các quan hệ về quãng và âm chuẩn của hai quãng 8 cũng được hoàn thiện và phát triển Chẳng hạn những việc thay đổi kích thước bên trong, giảm bớt tính năng các lỗ bấm dường như phù hợp và rất thuận lợi đối với những cấu tạo kiểu ống ghép Chúng ta cũng thấy tính tao nhã, quý phái, tính nghệ thuật của kèn Hautbois thời đó qua những đường nét được trang trí và những đường viền tỉ mỉ, kỹ lưỡng trên thân kèn

Kèn Hautbois được hầu hết những trung tâm âm nhạc Châu Âu biết đến rộng rãi vào đầu thế kỷ XVII (1671), người ta cho rằng Lully đã từng giới thiệu trước đó trong vở “L’amour malade ” (1657) Trong thời kỳ cuối thế kỷ XVII Hautbois đã xuất hiện ở Anh nhờ ảnh hưởng của Cambert, trong vở nhạc kịch Calisto Để chơi tác phẩm này, người ta đã mời những nhạc công Hautbois nổi tiếng từ Pháp sang, trong số đó có Paisible, de Bresmes, Guiton

và Boutet Hai năm sau khi trình diễn vở Calsto, Etherege đã sử dụng

“hautbois Pháp” trong vở “The Man of Mode” (Người đàn ông kiểu mẫu);

1867 vở Horse Grenadiers (Kỵ Binh Hoàng Gia) chấp nhận Hautbois và ba năm sau nó xuất hiện trong những tổng phổ của Purcell, Swifter, Isis, Swifter flow Bức họa Academy of Armoury (Kho vũ khí Hàn lâm) của Randle Holme (1688 – Anh) nổi tiếng Từ năm 1960 tới khi mất, Purcell đã dùng Hautbois trong tất cả những tác phẩm lớn của ông và đã viết ít nhất ba phần đệm cho Hautbois solo được thừa nhận đặc điểm, bản chất của kèn Hautbois –

là tính trữ tình và sôi nổi trong “come ye sons of art away” (1694), tính suy

tư biểu cảm, vượt xa người cùng thời

Cũng cùng thời kỳ đó, ba cuốn sách tiếng Anh chỉ dẫn về Hautbois đã ược xuất bản:

đ

- Plaine và Easie Directions (Sơ đồ và những chỉ dẫn cụ thể),

- The Sprightly Companion (Sổ tay vui vẻ),

- The Art of Playing on the Hautbois (Nghệ thuật chơi Hautbois – 1697)

Với thông tin khá phong phú và rõ rệt về hình dáng và cách sử dụng kèn Hautbois sơ khai, nhưng thật đáng tiếc khi biết quá ít về cách sử dụng dăm, mặc dù đây là điều cần thiết phải nghiên cứu và xem xét Cả về cấu trúc,

sự mềm mại, mảnh dẻ và vật liệu làm Dăm… Nói chung, qua những tài liệu được minh họa, có thể thấy rằng loại Dăm thời bấy giờ, theo như chuẩn hiện đại, phần nào giống về độ dài và khe hở (độ mở của miệng dăm) Sự mềm mại, thư thái và êm ái trong âm sắc của kèn Hautbois được so sánh với những

âm thanh đẹp nhất của Flute Các nhạc sỹ thời đó đã công nhận và ca ngợi kèn Hautbois, từ đó dẫn đến sự chấp nhận rộng rãi và nhanh chóng trong khán thính giả châu Âu

Suốt thời kỳ này, Hautbois được chấp nhận hoàn toàn trong sự phát triển cùng với dàn nhạc Đầu tiên là đi đồng âm với dàn dây, nhưng chỉ một thời gian rất ngắn sau đó, những âm thanh có sức truyền cảm tuyệt vời của

kèn Hautbois đã trở thành những âm hưởng solo của dàn nhạc Trong hòa tấu thính phòng, Hautbois nhanh chóng chứng tỏ vị trí giá trị của mình trong dàn nhạc và còn khơi nguồn cảm hứng cho một vài trong số những tác phẩm kèn

gỗ hay nhất của mọi thời đại Đầu những năm 1700 (thế kỷ XVIII) đã thấy xuất hiện những cuốn sách hướng dẫn quan trọng đầu tiên ở lục địa Châu Âu của Freillon Poncein (1700), J.M Hotteterre (1707), Eisel (Erfurt, 1773) và Minguet Yrol (Madrid, 1754) qua việc tái bản những bộ sách tiếng Anh

Nửa đầu thế kỷ thứ XVIII là thời kỳ phát triển vững chắc của kèn Hautbois Phím phụ D# ở tay trái thường ít được sử dụng, phím kép “great” vẫn còn mang tính trang trí trong nhiều năm Hautbois Baroque, với hình dáng chạm trổ có thắt ngẫng và loe ra ở trên đầu làm chúng ta hình dung rõ

ràng đó là pirouette của Shawm (Xem phụ lục 1.1.2)

Kiểu giữa thế kỷ thứ XVIII chủ yếu là kèn Pháp, phần trang trí hình tròn chuyển thành phần bầu nhỏ gần đỉnh có đôi chút phình ra Một kiểu dáng riêng của Anh, với thân thẳng hoàn toàn và hơi phình ở những khớp nối Cuối thế kỷ XVIII, kèn Hautbois trở lại với vòng tròn trang trí, mặc dù ít thanh nhã hơn với loa hình nón (Xem phụ lục 1.1.3)

Từ nửa sau thế kỷ thứ XVIII có những chứng cứ đầu tiên rất rõ ràng về cách dùng Dăm Ở vài viện bảo tàng, có những lõi dăm (cùi dăm) bằng thép cùng với dấu tích của sậy được gắn vào; được ghi chú khoảng năm 1770

(Xem phụ lục 1.1.4)

Chúng ta có thể thấy những chiếc dăm kèn Hautbois được sử dụng

từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20 như sau:

UDăm của cuối thế kỷ 18 (h a)U;

- Dăm do Triebert chế tạo năm 1850 (h b);

- Dăm được làm theo phương pháp của Pháp (h c);

- Dăm được làm theo phương pháp Vienna (h d);

- Dăm được làm theo phương pháp Mỹ (h e)

(Xem phụ lục 1.1.5)

Thế kỷ thứ XIX và sau đó, mặc dù Hautbois hai phím vẫn còn sử dụng

và vẫn còn được chế tạo đến khoảng năm 1820 (ở đây cần lưu ý là sau những thử nghiệm ban đầu, nước Anh đi chậm hơn sau các nước lục địa) Ở thế kỷ thứ XIX là thời kỳ cơ giới hóa Hautbois Giữa 1800 - 1825, tám phím mới xuất hiện, trước hết là thay thế cho những thế bấm đã được chấp nhận, hoặc cải thiện âm chuẩn; nhưng sau đó chủ yếu là tạo sự thuận lợi cho các ngón bấm Hầu như, chúng ta không có những ghi chép về ngày bắt đầu sử dụng của các phím trên, nhưng thứ tự xuất hiện của chúng như sau:

- Phím “Octave” hay “speaker” thường xuyên được tìm thấy như một sự bổ xung hiển nhiên cho hai loại kèn phím bấm đã được ưa chuộng

- Phím G# cho ngón út trái, phụ thêm nhưng không cần thiết thay thế lỗ kép thứ

ba

- Một phím hổng giữa ngón 4 và ngón 5 tạo ra F# Phím này được mở bằng ngón út phải và mặc dù bất tiện, vẫn được dùng cho đến khoảng 1840 khi nó được thay thế bằng khoen mở chuẩn hoặc “mắt kính” - thiết bị tự cải cách của Boehm cho sáo và được dùng cho cả Hautbois và Clarinette

- Một phím đóng để loại trừ thế bấm bất định C#

- Một phím đóng F như của sáo cùng thời, được chế tạo giữa lỗ 5 và 6

- Một phím đóng Bb ở đoạn ráp nối trên

- Một phím đóng C# cũng ở phần ráp nối trên

- Một phím mở hình ống dài bao bọc một trong các lỗ hổng ở loa và mở rộng tầm âm xuống tới nốt B

Với hệ thống này lỗ thứ hai ở loa thường không được sử dụng nhưng cũng không hẳn là luôn luôn bị bỏ quên Ngón cái tay trái hoặc ngón trỏ tay phải, đôi khi cả hai, đã được sử dụng để điều khiển miếng đệm nốt Bb, nốt C cho ngón trỏ phải hoặc ngón đeo nhẫn tay trái và phím loa dùng cho hoặc ngón út tay trái hoặc ngón cái tay trái Tuy nhiên trong tất cả những bổ xung

đó, nốt C# thường được dùng cho ngón út phải để cho thấy nhiều sự đa dạng

Từ khi phím che một lỗ nhỏ được đặt dưới phím C, cần vài thiết bị có thể có một lực đơn đóng nó và đồng thời mở một cái khác để tạo âm C#, cũng như cho phép C bị đóng độc lập ở nốt trên loa Tuy nhiên trên vài kèn Đức giữa thế kỷ, C# được định vị ở ngón út tay trái với một đòn bẩy xen giữa để đóng nốt C, và trên những mẫu về sau cả hai thế bấm đều được sử dụng (Xem phụ lục 1.1.6)

Như vậy, một kèn Hautbois được trang bị đầy đủ như được biết trong những năm cuối đời của Betthoven đã có 14 lỗ âm thanh và một phím

“speaker” (octave) và đã có hệ thống nửa cung (chromatique) đầy đủ từ B đi lên trên mà không hề dùng đến thế bấm hình cái nĩa Cũng trong thời gian này, có những người chơi chuyên nghiệp bằng thế bấm đặc biệt và kỹ thuật môi, mở rộng phạm vi lên đến F’’’ hay đặc biệt tới A’’’ Năm 1825, Josef Sellner của dàn nhạc hoàng gia Vienne đã thêm vài miếng đệm đôi và như vậy ông tạo ra cái được gọi là “Hautbois phím 13”, loại tiên tiến nhất lúc đó

Ba chiếc kèn Hautbois của thế kỷ 19:

- Kèn Hautbois do S.Koch chế tạo tại Vienne năm 1825 (hệ thống 13 khóa);

- Kèn Hautbois do Triébert chế tạo tại Paris năm 1860 kiểu Barret;

- Kèn Hautbois do L-A.Buffet chế tạo tại Paris theo hệ thống Boehm năm 1844 (Xem phụ lục1.1.7)

1.1.3 Chi tiết việc chế tạo các khóa kèn Oboe

(h.a) mặt phẳng nửa lỗ trong những kèn Oboe được Triébert chế tạo sớm nhất; (h.b) mặt phẳng nửa lỗ của kèn Oboe được Brod chế tạo năm 1839; (h.c) chuyển động của bề mặt ngón cái trong kèn Oboe Triébert; (h.d) chuyển động của chuyển nốt si giáng và đô thăng của kèn “conservatoire-Triébert” gồm cả mặt phẳng nửa lỗ (Xem phụ lục 1.1.8)

1.1.4 Khái quát về lịch sử phát triển kèn Basson (Pháp: Basson; Anh:

Bassoon; Đức: Fagott; Italy: Fagotto)

Basson thuộc họ kèn gỗ Trong nhiều tư liệu về lịch sử kèn Basson, các nhà khoa học đã khẳng định Basson có họ hàng với gia đình kèn Hautbois, có nghĩa là thuộc họ kèn “Dăm” và còn là kèn “Dăm kép” Trong dàn nhạc Giao hưởng hiện nay, Basson thường nắm vị trí “nam cao” và “nam trầm” trong sự phân bổ bè của bộ gỗ, bao gồm: Basson, Contre Basson (còn gọi là Double Basson)

Basson là loại nhạc cụ có khả năng diễn tả rất rộng, có nhiều màu sắc

âm thanh đa dạng, phong phú; Chính vì vậy, đây là một thành viên rất “hữu ích” trong dàn nhạc Ngày nay, kèn Basson thường có âm vực từ contra B tới E1 và cũng giống như Hautbois, Basson là loại nhạc cụ không phải dịch giọng Kèn Basson sử dụng khóa Pha & khóa Đô dòng 4 (còn gọi là khóa Đô giọng nam trung); Đôi khi trong tác phẩm, các nhạc sỹ sáng tác những nốt ở những âm vực cao nhất trong kèn, lúc đó người ta phải sử dụng cả khóa Sol… Kèn Basson có họ hàng rất gần gũi với kèn Hautbois, chúng ta có thể tham khảo những hình ảnh được trích trong “Từ điển bách khoa về Nhạc khí học” của Đại học Havard (Xem phụ lục 1.1.8)

Trong lịch sử phát triển Kèn Basson, sự gia tăng những phím bấm thường thể hiện cho việc phát triển về cấu trúc của nhạc cụ Trong hệ thống

kèn Basson Đức, lúc đầu chỉ có 5 phím bấm (Theo J.B de La Bordes trong

“Essai sur la Musique” – 1780) Cho đến khi hình thành loại kèn Basson kiểu mới “Dulcian” hay còn gọi là Chorist – Fagott thì mới xuất hiện phím bấm thứ sáu Kèn Basson hiện đại là sự pha trộn giữa hai hệ thống Basson Đức và Pháp Đó là hệ thống “Heckel” của Đức và “Buffet” của Pháp Những yếu tố

ưu việt của cả hai hệ thống được lưu lại trong việc sản xuất loại nhạc cụ mới, hiện đại Trên thế giới ngày nay, hệ thống Basson Đức đang chiếm vị trí ưu thế tuyệt đối Ngay trên nước Pháp cũng có nhiều nghệ sỹ chơi kèn Basson hệ thống Đức

Trong lĩnh vực chế tạo nhạc cụ, nhiều nhà chế tác đã sử dụng những loại gỗ lấy từ cây ăn quả Tuy nhiên sau này, các nhà sản xuất Đức và Hoa Kỳ

đã chọn những loại gỗ cứng hơn một chút, đó là gỗ “Hoa hồng” lấy từ Brazin (Brazinlian Rose Wood) Nhiều nhà sản xuất hiện nay đang đi tìm những hướng nghiên cứu mới ở phía bắc Ấn Độ, nơi loại gỗ Hoa hồng có độ cứng thích hợp nhưng vẫn có độ mềm và đàn hồi cần thiết cho việc chế tác nhạc cụ

Về công nghệ ngâm tẩm gỗ trong nhiều thế kỷ qua vẫn là những bí quyết nghề nghiệp mà các nhà chế tác không thể truyền thụ lại cho ai ngoài những người thừa kế sự nghiệp

Triển lãm về kèn Basson chế tác tuyền gỗ được Lecompte tổ chức tại Paris năm 1889, sau đó người ta thường dùng loại kèn Basson có xuất sứ từ dàn Quân nhạc Anh quốc Những kèn Basson được chế tác ngày nay đa phần được sản xuất tại vùng núi của Đức và Áo Trước chiến tranh thế giới lần thứ

II, người ta thường hong khô gỗ 12 năm trước khi sản xuất Tại Bắc Mỹ, người ta đã thể nghiệm sản xuất các loại kèn Basson bằng chất dẻo Những nhạc cụ này có âm sắc khá hay, tuy nhiên những nhạc cụ đích thực vẫn là những nhạc cụ được sản xuất bằng gỗ và làm bằng tay Để có thể mua được một chiếc kèn Basson Đức hiệu “Heckel” người mua phải đặt trước tới 8 hoặc

9 năm Hệ thống những lỗ khoan trên thân kèn và âm chuẩn của nó quyết định đến chất lượng nhạc cụ Hệ thống những lỗ khoan đó có thể được bấm bằng tay hoặc bằng những nắm đậy bằng kim loại được phủ da Giá tiền của kèn Basson theo truyền thống đắt gấp nhiều lần so với các loại kèn khác

Kèn Basson dài khoảng 134cm, được chia ra làm 4 khúc, một vòi và dăm kèn Độ dài tổng cộng là 254cm, đường kính của đường ống chỗ hẹp nhất là 4mm, chỗ rộng nhất là 39mm Trên phần nối của hai ống cuối thân kèn

có một đoạn nối bằng kim loại hình chữ U Nối với thân nhỏ nhất của kèn là một chiếc vòi hình chữ “S” được chế tạo bằng kim loại Một đầu vòi được cắm vào trong thân kèn, còn đầu kia dùng để cắm dăm kèn Khi chơi kèn, nhạc cụ được bắt chéo qua thân, trọng lượng của kèn được đỡ bởi một chiếc dây vòng qua cổ hoặc vai Đôi khi trong tư thế ngồi, người ta còn có thể đeo kèn bằng cách lồng dây đeo dưới chỗ ngồi

Như những nhà phối khí đã từng nhận định, âm sắc của kèn Basson thường có giọng mũi Đó là cách hiểu theo âm sắc của Basson Pháp Âm sắc của Basson hệ thống Đức mềm mại, đẹp và mượt gần với âm sắc của Violoncelle và âm sắc kèn Cor Do cách cấu tạo của kèn, một số nhạc cụ ban đầu có những âm nghe hơi hài hước Đây cũng là một điều may mắn cho các nghệ sỹ kèn Basson sau này, bởi nhiều nhạc sỹ lại muốn khai thác khía cạnh này

Trong những năm gần đây, một số nhà chế tác kèn Basson còn có ý định cấu trúc thêm nốt trầm và một số các phím bấm mới phục vụ cho kỹ thuật láy âm Trong 50 năm gần đây, hệ thống Basson Đức đã chiếm ưu thế trong việc sản xuất những nhạc cụ có chất lượng cao trên thế giới Ba nhãn hiệu kèn Basson nổi tiếng nhất thế giới hiện nay đều thuộc hệ thống các nhà sản xuất của Đức: Heckel, Puckner và Schreiber Sau đó mới tới sản phẩm

của Mỹ, đó là: Fox Ngày nay bên cạnh những chiếc kèn Fox bằng gỗ, chúng

ta còn thấy xuất hiện cả những cây kèn bằng chất dẻo nữa Chất lượng âm thanh của kèn Basson phụ thuộc vào chất lượng nhạc cụ, tuy nhiên vai trò của dăm kèn cũng rất quan trọng

Cũng giống như kèn Hautbois, Basson cũng là loại kèn Dăm kép Dăm kèn Basson được chế tác từ một loại sậy có xuất sứ ở miền nam nước Pháp, Italie và trung Mỹ Do kết quả của sự hợp tác Việt – Pháp, tại Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam đã trồng thành công khóm sậy Pháp Đã thu hoạch trong năm 2004 và bước đầu đã thu được những kết quả rất khả quan trong việc chế tạo dăm kèn Basson tại Việt Nam bằng chính những khóm sậy Việt Nam trồng được

1.2 Sự du nhập và phát triển của kèn Dăm kép tại Việt Nam

Khi nghiên cứu về nghệ thuật biểu diễn các nhạc cụ phương Tây tại Việt nam, điều đầu tiên chúng tôi muốn đề cập là sự du nhập của loại nhạc cụ này vào Việt nam Lịch sử phát triển của kèn dăm kép – tức họ hàng kèn Hautbois

và Basson chỉ được phân tích một cách khoa học khi đặt trên nền tảng du nhập vào cuộc sống âm nhạc bản địa Mặc dù lịch sử phát triển của kèn dăm kép đã có tới hơn 5 thế kỷ trên thế giới nhưng nó mới chỉ được du nhập vào Việt nam gần một thế kỷ và thực sự phát triển trên con đường chuyên nghiệp hơn nửa thế kỷ qua

Bối cảnh du nhập và phát triển của kèn dăm kép phải được xem xét trong quá trình du nhập và phát triển của ngành kèn nói chung

1.2.1 Sự du nhập của kèn hơi nói chung và kèn Dăm kép nói riêng vào Việt Nam

Ngày 11 tháng 11 năm1918 dàn nhạc kèn hơi đầu tiên của Việt Nam được thành lập do ông Bùi Thanh Vân tổ chức và sáng lập, trực thuộc Nhà

binh tòa Khâm sứ Trung kỳ ở Huế (Musique Indigène de la Résidence Supérieure de l’Annam à Hue) Nhạc trưởng đầu tiên người Pháp là Traineau (chỉ huy dàn nhạc) Dàn nhạc gồm 64 nhạc công ở ba bộ: bộ gỗ, bộ đồng và

bộ gõ Hai nhạc công Hautbois đầu tiên của Việt Nam chính là thành viên của dàn nhạc này là các ông Nguyễn Hữu Hiệp (thổi solo) và ông Hoàng Quế

Năm 1919 (Khải Định năm thứ ba) dàn nhạc kèn hơi trở thành dàn nhạc kèn hơi riêng của vua Khải Định (Musique de la Garde Impérial) chuyên phục

vụ nghi lễ do triều đình tổ chức Dàn nhạc lúc này do Thi độc học sĩ Trần Văn Liên phụ trách và chỉ huy Dàn nhạc lúc này thường chơi quốc ca Pháp, Quốc

ca Nam triều và nhiều bản nhạc của Việt Vam và quốc tế Dàn nhạc có đi diễn

ở Hà Nội, Sài Gòn và đặc biệt còn tham gia biểu diễn âm nhạc ở hội chợ Quốc tế tổ chức ở Paris mùa xuân năm 1931 và đã đoạt huy chương vàng liên hoan âm nhạc bao gồm các nước thuộc địa của Pháp do Pháp tổ chức

Các họat động của dàn nhạc kèn hơi Trung bộ:

- Năm 1922 biểu diễn ở nhà đấu sảo Hà Nội (Cung văn hóa Hữu nghị bây giờ)

- Năm 1930 diễn ở Sài Gòn (khánh thành đường sắt)

- Năm 1931 Việt Nam có dàn nhạc kèn hơi đầu tiên đi biểu diễn quốc tế tại hội chợ Paris – Pháp Cũng trong năm này, dàn nhạc được đổi tên thành dàn nhạc kèn hơi Nam triều (Musique de la Garde Impérial), do nhạc trưởng Fournter chỉ huy Tính từ 11 tháng 11 năm 1918 đến 9 tháng 3 năm 1945 (Ngày Nhật đảo chính Pháp), các nhạc trưởng sau đây đã chỉ huy dàn nhạc kèn của Việt Nam:

- Traineau; Ribé; David; Colombo; Fournier Clément; Lebail và Đinh ngọc Liên

Sau đó dàn nhạc kèn hơi được đổi tên thành dàn nhạc kèn hơi chính phủ Trần Trọng Kim, do Phạm Văn Minh chỉ huy

Dàn nhạc kèn hơi tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Thừa Thiên

- Huế Sau cách mạng tháng Tám, dàn nhạc kèn hơi lấy tên là Ban âm nhạc Trung bộ, chuyên biểu diễn phục vụ các buổi nghi lễ, dạ hội, phục vụ quân đội, công an, tự vệ chiến đấu; Phục vụ các nhiệm vụ chính trị khác như: phục

vụ phong trào đẩy mạnh sản xuất cứu đói, phục vụ giảm tô, giảm tức, nam nữ bình quyền; Tuyên truyền phổ biến âm nhạc cách mạng, xây dựng phong trào

ca múa nhạc quần chúng… Ngày 2 tháng 9 năm 1945 dàn nhạc kèn được vinh

dự phục vụ tại quốc khánh lịch sử đầu tiên tại quảng trường Ba Đình, Hà nội

Tháng 11 năm 1946 ban nhạc kèn hơi Trung bộ chuyển ra vùng tự do đi kháng chiến Năm 1950 được Trung ương điều động lên chiến khu Việt Bắc biểu diễn phục vụ các chiến sỹ bộ đội và dân công trong các chiến dịch như: Chiến dịch Biên giới (1950), chiến dịch Hòa Bình (1951), chiến dịch Tây Bắc (1952) và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ (1954) Ngoài ra, ban nhạc kèn hơi còn biểu diễn phục vụ các ngày lễ lớn của Đảng và Chính phủ, phục vụ công tác đối ngọai của Đảng, Chính phủ và các công tác chính trị khác Ngày

11 tháng 2 năm 1951 ban nhạc được vinh dự phục vụ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai của Đảng Cộng sản Đông Dương họp tại Tuyên Quang Ngày 10 tháng 10 năm 1954 dàn nhạc kèn hơi do đồng chí Đinh ngọc Liên chỉ huy vào tiếp quản thủ đô Hà Nội Ngày 13 tháng 12 năm1954 dàn nhạc được chuyển sang Bộ Ngoại giao và có tên gọi Đoàn nhạc đặc biệt thuộc Bộ Ngoại giao, với các nhiệm vụ:

- Phục vụ các buổi nghi lễ lớn

- Tiếp đón các phái đòan ngọai giao

- Lễ trình quốc thư của đại sứ các nước…

Năm 1959, nhà hát giao hưởng - hợp xướng - nhạc vũ kịch Việt Nam được thành lập do ông Dương Quang Thiện làm Giám đốc Dàn nhạc được

chuyên gia người Triều Tiên Thôi Long Lân chỉ huy và dàn dựng Dàn nhạc

có tới 114 diễn viên, hoàn chỉnh 4 quản Như vậy lần đầu tiên ở Việt Nam hai loại kèn Hautbois và Fagotte chính thức có mặt trong dàn nhạc Giao hưởng Dàn nhạc lúc đó có 3 Hautbois, 1 Cor Anglais và 3 Fagotte

Từ khi kèn Hautbois và Basson được du nhập vào nước ta, nó đã đóng vai trò quan trọng trong nghệ thuật biểu diễn âm nhạc Sự phát triển của nền

âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện cho kèn Hautbois & Basson có mặt ở hầu hết trong các dàn nhạc từ Trung ương đến địa phương Không chỉ tăng về số lượng, mà chất lượng nghệ sỹ, giảng viên kèn Hautbois

& Basson cũng ngày càng cao hơn

Vai trò kèn Hautbois & Basson ngày càng được khẳng định khi nó không những góp mặt trong dàn nhạc Giao hưởng để trình diễn những tác phẩm âm nhạc kinh điển thế giới và những tác phẩm khí nhạc Việt Nam mà

nó còn được biết đến là những nhạc cụ phương Tây có âm sắc đặc biệt để thể hiện rất có hiệu quả các tác phẩm âm nhạc truyền thống Việt Nam

1.2.2 Một số nét về tính chuyên nghiệp của nghệ thuật biểu diễn kèn Dăm kép giai đoạn trước năm 1956 (Hautbois & Basson)

Về tính chuyên nghiệp của nghệ thuật biểu diễn kèn Hautbois & Basson giai đoạn trước năm 1956 đã có nhiều nhà khoa học bàn cãi về vấn đề này Theo các tài liệu lịch sử có được, riêng về tài liệu học tập và giảng dạy

đã vô cùng thiếu thốn, ảnh hưởng của dàn nhạc nhà binh đối với nghệ thuật diễn tấu kèn Hautbois & Basson cũng như các loại kèn khác là rất rõ rệt Nói

về thời kỳ đầu của lịch sử kèn Hautbois & Basson ngày nay chúng ta cũng không nên phân tích quá chi tiết về những yếu kém của nó Tuy nhiên tính không chuyên nghiệp trong biểu diễn kèn Hautbois & Basson là điều chúng ta

không thể phủ nhận

Một số những điều tốt đẹp và những yếu kém mà ngày nay chúng ta có

thể kế thừa, đó là:

Những cố gắng phát âm chuẩn xác về cao độ, (chúng ta cũng phải thừa nhận rằng các ông thầy nhà binh Pháp thời đó tuy không có những tính chuyên nghiệp cao nhưng cũng đã được thừa kế phương pháp sư phạm của

nền âm nhạc Pháp)

Những cố gắng có được sự chính xác về nhịp điệu và tiết tấu trong mỗi một bản nhạc Điều này chúng ta có thể thấy rõ hơn trong các ngành kèn phổ cập hơn như kèn Trompette, Clarinette Các “Cụ” thường dạy bảo con cháu bằng roi vọt khi chúng không chơi chính xác nhịp điệu và tiết tấu của bản nhạc Sự nghiêm khắc này có trái với nguyên tắc sư phạm của chúng ta ngày nay, tuy nhiên, những điều các cụ dạy thường được người đời sau “khắc cốt- ghi xương”

Nhìn chung so với âm sắc của các nghệ sỹ kèn Hautbois & Basson ngày nay, âm sắc của thời kỳ đó mang nhiều tính quân nhạc, cứng rắn, thiếu

sự mềm mại, truyền cảm hơn Điều này, ngày nay chúng ta có thể thông cảm bởi nền âm nhạc cổ điển – Bác học ở Việt Nam cũng mãi tới nửa sau thế kỷ

XX mới được hình thành cùng với sự ra đời của Trường âm nhạc Việt Nam -

1956 (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam)

1.2.3 Âm sắc và sức thể hiện hình tượng âm nhạc của các loại kèn dăm kép

giao hưởng “Thế giới mới” của Dvorak và “Bản giao hưởng kỳ dị” của Berlioz)…

Đối với việc thể hiện các làn điệu dân ca các dân tộc Việt Nam và các tác phẩm của các nhạc sỹ Việt Nam, âm sắc và sức thể hiện của kèn dăm kép đặc biệt thích hợp với dân ca các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Việt Bắc, Khơ

me Nam bộ…

b) Âm sắc và sức thể hiện âm nhạc của các loại kèn Dăm kép

• Hautbois:Âm sắc vang ấm ở âm khu trầm, mượt mà êm dịu ở âm khu trung, lóng lánh, chói lọi ở âm khu cao

• Hautbois d’amour: Âm sắc mơ màng, xa xôi, giàu tình cảm và hoang dã

• Cor anglais: Âm sắc trầm ấm, tình cảm, tâm tình

• Basson: Âm sắc trầm ấm, dịu dàng, buồn man mác, đôi khi đến

đau thương Có những lúc thể hiện rất tốt chất bi hùng, rùng rợn và cũng có

lúc lại thể hiện sự hài hước, dí dỏm và tinh nghịch trong các phim hoạt hình…

• Contrebasson: Âm sắc rất trầm và nặng nề, đe dọa, mang tính kịch rất cao…

1.2.3 Sự phát triển mang tính chuyên nghiệp trong đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép

Mặc dù kèn Hautbois & Basson đã được du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX nhưng yếu tố chuyên nghiệp trong nghệ thuật diễn tấu xuất hiện muộn hơn Ngày nay chúng ta càng hiểu rõ rằng trong thời kỳ đầu, mặc dù các nhạc công kèn Hautbois & Basson đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên yếu tố giáo trình, chương trình, sự đào tạo đồng bộ các môn kiến thức âm nhạc còn nhiều hạn chế Số lượng giảng viên tốt nghiệp trình độ cao từ các Nhạc viện nổi tiếng ở Châu Âu cũng chưa có Chính những điều này đã khiến cho mức

độ thành đạt của ngành kèn Hautbois & Basson mới chỉ dừng ở trình độ

nghiệp dư hoặc bán chuyên nghiệp

Bước sang nửa sau của thế kỷ XX, nhất là từ năm 1956, khi Trường âm nhạc Việt Nam được thành lập, ngành kèn Hautbois & Basson nói riêng và các nhạc cụ giao hưởng khác mới thực sự bước vào thời kỳ phát triển chuyên nghiệp Đây là một bước ngoặt lịch sử đưa nền âm nhạc Việt Nam trên nền tảng của một đất nước nông nghiệp lạc hậu tiến lên tiếp cận được với các quốc gia có nền Công nghiệp phát triển Đó cũng là lý do tại sao ngày nay, chúng ta có một nền âm nhạc giao hưởng vào loại mạnh nhất trong khu vực

Đông Nam châu Á

Năm 1956, Trường âm nhạc Việt Nam được thành lập, đây là một sự kiện lịch sử trọng đại đối với quá trình phát triển của nền âm nhạc Việt Nam Ngày nay, trên khắp mọi miền của đất nước ta, có rất nhiều các Giáo sư, Tiến

sỹ, các Nghệ sỹ và giảng viên đầu ngành của nhiều chuyên ngành âm nhạc, từ sáng tác, lý luận, Chỉ huy tới các nghệ sỹ biểu diễn, từ nhà nghiên cứu tới các cán bộ quản lý, làm công tác đào tạo rất nhiều người đều có xuất xứ từ mái trường thân yêu đó Nhiều cán bộ, học sinh miền Nam tập kết ra Bắc cũng đã trưởng thành từ mái trường Xã hội Chủ nghĩa này như (GS - TS - NSND Quang Hải, PGS - NS Ca Lê Thuần, PGS - NS Thế Bảo, Cố PGS - TS Trần

Tấn Lộc, Cố GS - NSƯT Bích Ngọc )

Đối với ngành kèn Hautbois & Basson, quá trình phát triển của nền âm nhạc Việt Nam này cũng có tác động lớn lao tới việc đào tạo những thế hệ nhà giáo, nghệ sỹ kèn Hautbois & Basson nổi tiếng ngày nay Những giảng viên kèn Hautbois & Basson đầu tiên tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt

Nam và Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay đều được những người thầy ban đầu của Trường âm nhạc Việt Nam bồi dưỡng đào tạo mà nên Đó là các cụ Hoàng Xuân Tiến, thầy Nguyễn Văn Vy, thầy Nguyễn Ngọc Linh (Hautbois) Cụ Nguyễn Quang Khải, Nguyễn Văn Thư, các nghệ sỹ Văn Huyến, Xuân Ninh (Basson)… mà các thế hệ các giảng viên nổi tiếng ngày nay còn nhớ mãi công ơn của các cụ

a ) Những công lao khai phá sự nghiệp cũng những hạn chế của thế hệ các nghệ sỹ kèn dăm kép đầu tiên

Những công lao khai phá sự nghiệp của thế hệ kèn dăm kép đầu tiên

đã được lịch sử nền âm nhạc Việt Nam ghi nhận Từ xuất phát điểm không được đào tạo cơ bản, các cụ tự học hoặc học qua các thày người Pháp trong dàn nhạc kèn… các cụ đã đạt được những thành tựu đáng khâm phục Sau này, nhiều cụ từ khởi điểm chơi kèn Saxophone đã chuyển qua chơi các loại kèn dăm kép (Hautbois, Basson…) Từ những ban nhạc của các Bar và rạp chiếu bóng, các cụ đã chuyển sang chơi trong các dàn nhạc Đài phát thanh tiếng nói Việt Nam, dàn nhạc Giao hưởng, dàn nhạc xưởng phim truyện Việt Nam…

Những hạn chế : Mặc dù có nhiều cố gắng những thế hệ đi đầu trong

lĩnh vực kèn Dăm kép cũng không khỏi có những hạn chế về nhiều mặt, đó là:

• Về âm sắc: tiếng kèn còn bí, thiếu độ vang và óng của châu Âu

• Môi ngậm chặt khiến độ vang bị hạn chế, thiếu chuẩn xác về cao

độ, cơ hàm, mặt căng cứng không thể chơi những tác phẩm dài…

• Phương pháp ngón bấm dễ tạo nên những cố tật cho học sinh Không giải phóng và lỏng các ngón tay nên gặp nhiều khó khăn trong xử lý

PGS TS NSƯT Nguyễn Phúc Linh được học kèn Basson tại trường

âm nhạc Việt Nam năm 1958 Sau khi tốt nghiệp trung cấp âm nhạc hệ chính quy (1965), ông đi học ở Trung Quốc và sau đó giảng dạy tại trường âm nhạc Việt Nam Năm 1977, tốt nghiệp Đại học âm nhạc tại Nhạc viện F Liszt (Hungarie) Giảng dạy tại Nhạc viện Hà nội, Viện trưởng viện âm nhạc, Phó Giám đốc Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) PGS, TS, NSƯT Nguyễn Phúc Linh vừa là một nghệ sỹ kèn Basson nổi tiếng của đất nước, vừa là một nhà sư phạm, một nhạc sỹ sáng tác cho các loại kèn và một nhà lý luận về giáo dục âm nhạc

NSƯT Nguyễn Trí Dũng (Basson), Soliste, Phó Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng quốc gia Việt Nam

Ths NSƯT Phạm Ngọc Doanh - tốt nghiệp Đại học âm nhạc chuyên ngành kèn Hautbois tại Nhạc viện quốc gia Bulgarie năm 1980 Ông là giảng viên Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), Soliste dàn nhạc giao hưởng Nhạc viện Hà Nội Từ năm 1990 ông được Bộ Văn hoá – Thông tin điều động vào công tác giảng dạy tại Nhạc viện Thành

phố Hồ Chí Minh Ông đã đi học tập và biểu diễn nhiều nước trên thế giới Hiện nay là giảng viên, Phó giám đốc Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời ông cũng là Soliste của các dàn nhạc Giao hưởng tại thành phố Hồ Chí Minh Th.s, NSƯT Phạm Ngọc Doanh là một trong những người đặt nền móng cho ngành kèn Dăm kép chuyên nghiệp của Việt Nam Các thế hệ học trò của ông hiện đang là những nghệ sỹ, giảng viên chủ chốt của các dàn nhạc Giao hưởng quốc gia, các Học viện, Nhạc viện và các trung tâm đào tạo lớn của đất nước

NSƯT Vũ Thiện Cơ – tốt nghiệp Đại học âm nhạc chuyên ngành kèn Hautbois tại Nhạc viện quốc gia Bulgarie năm 1972 Giảng viên Nhạc viện

Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) Từ sau giải phóng miền Nam, anh công tác tại Sở Văn hoá - Thông tin Thành phố Hồ Chí Minh Anh từng là Soliste của dàn nhạc Giao hưởng – nhà hát Giao hưởng &

Vũ kịch Thành phố Hồ Chí Minh

Sang thập kỷ 90, với sự trở về nước của các nghệ sỹ Hautbois như Phùng Hoài Sơn (Liên xô cũ), Phan Việt Cường (Hồng Kông, Pháp và Australia), Ngô Phương Đông (Liên bang Đức, Pháp) cùng với sự tham gia hội nhập của các sinh viên Việt Nam vào các dàn nhạc trẻ Châu Á (Phan Việt Cường, Đỗ Kiên Cường)

Các nghệ sỹ kèn Basson như Ths Đoàn Thanh Tùng, giảng viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (tu nghiệp tại Cộng hòa Pháp), Nghệ sỹ Văn Thanh Hà, Soliste Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia Việt Nam (tu nghiệp tại Thụy Điển) – giải nhất Concour hòa tấu kèn Châu Á (Thái Lan) ; Đặc

biệt những đợt giảng dạy và biểu diễn của các nghệ sỹ giảng viên hàng đầu các nước như Cộng Hoà Pháp, Liên Bang Đức, Anh, Mỹ, Úc, Đan Mạch…

đã góp phần không nhỏ trong việc nâng cao trình độ chuyên môn cũng như

kỹ năng sư phạm của các giảng viên, nghệ sỹ và sinh viên Việt Nam

Có lẽ cũng từ thời gian này, con đường chuyên nghiệp hoá của ngành kèn Hautbois & Basson mới thực sự bắt đầu Quá trình chuyên nghiệp hoá là một quá trình dài lâu và vô cùng gian nan vất vả Sự thành công của ngày hôm nay không phải tự dưng mà có, lịch sử đã ghi nhận nhiều đóng góp của các vị nghệ sỹ kèn Hautbois & Basson tiền bối, trong đó có cả các liệt sỹ đã

hy sinh trong công cuộc chống Mỹ cứu nước như nữ Nghệ sỹ kèn Hautbois

Vũ Thu Hạ (Đoàn văn công giải phóng quân khu 5 – Chiến trường B5)

c) Tác động của âm nhạc Hệ thống Xã hội chủ nghĩa đối với bước nhảy vọt trong đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép ở Việt nam

Với nhiệm vụ chiến lược lâu dài để nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên và được sự giúp đỡ chí tình của các nước XHCN (nằm trong hệ thống các nước XHCN cũ), Đảng và Nhà nước ta đã gửi hàng loạt những sinh viên

ưu tú đi du học ở Châu Âu thuộc các ngành nghề khác nhau trong đó có các sinh viên chuyên ngành âm nhạc như PGS.TS Nguyễn Phúc Linh – Nhạc viện F Liszt (Hungary) Vũ Thiện Cơ, Ths Phạm Ngọc Doanh (Nhạc viện Quốc gia Bulgarie);

Cũng bắt đầu từ những năm đầu của thập kỷ 70, những giảng viên mới này đã đưa vào trong chương trình đào tạo của Trường Âm nhạc Việt Nam những phương pháp mới hiện đại, học sinh Hautbois & Basson được trang bị

những kỹ thuật rất cơ bản và chính quy Đã bắt đầu có những sinh viên ra trường với chất lượng cao như Nguyễn Ngọc Bách, Hoàng Minh Phương, Nguyễn Mạnh Trí (Hautboi), Ths Nguyễn Trí Dũng (Basson) - Dàn nhạc Giao hưởng quốc gia Việt Nam, Ths Lương Thăng Long (Basson) – Nhạc viện Tp.HCM, Lê Trí Đức, Phạm Văn Duy (Giảng viên trường Đại học nghệ thuật quân đội )

Một số sinh viên đặc biệt xuất sắc lại tiếp tục được gửi đi tu nghiệp ở nước ngoài như Phùng Hoài Sơn (Liên Xô cũ), Ths.Ngô Phương Đông (Cộng hoà dân chủ Đức), Phan Việt Cường (Hong Kong, Paris, Vienne), Hoàng Tùng (CHLB Đức), Nguyễn Tuấn Bình (Bulgarie), Nguyễn Trường Giang (Liên bang Nga), Nguyễn Bảo Anh (Hồng Kong – London, Anh), Văn Thanh

Hà (Thụy Điển), Ths.Đoàn Thanh Tùng (Cộng Hòa Pháp)…

1.3.Những vấn đề về giáo trình, phương pháp giảng dạy và xây dựng đội ngũ giảng viên kèn Dăm kép

Để đào tạo ra được những nghệ sỹ kèn dăm kép có tài năng đỉnh cao, mỗi một cơ sở đào tạo cần có một hệ thống giáo trình đầy đủ, đa dạng và phù hợp với năng lực, trình độ của cà thày và trò Việc xây dựng một giáo trình chuẩn khu vực và thế giới luôn là điều trăn trở của ngành dăm kép tại các Học viện và Nhạc viện.Giáo trình này luôn được bổ sung với mục tiêu cập nhật được nội dung giảng dạy tiên tiến của thế giới, đồng thời cũng đa dạng hóa được phong cách âm nhạc và thế giới biểu hiện những cảm xúc âm nhạc

Trong những quy định mềm hiện nay việc xây dựng được giáo trình chính

thức, giáo trình tham khảo và những tài liệu tham khảo là rất quan trọng

Đây cũng là một hệ thống giáo trình mang tính mở với sự bổ sung những tác phẩm đương đại mới được sáng tác hàng năm của các nhạc sỹ trên thế giới

Từ nội dung của các giáo trình chuẩn này, các Giáo sư nhạc viện cần tìm ra những phương pháp thích hợp để tiếp cận trong cả phương diện kỹ thuật diễn tấu lẫn khả năng biểu hiện Những phương pháp giảng dạy và học tập này cần được thực hiện một cách khoa học và sáng tạo Từ đó, từng bước bồi dưỡng các nghệ sỹ có tài trong ngành dăm kép để họ phấn đấu trở thành những giảng viên có năng lực tại các Học viện, Nhạc viện và các trường văn hóa nghệ thuật trên phạm vi toàn quốc

1.3.1 Tài liệu, giáo trình, tác phẩm

Những giáo trình nhập ngoại : Ở những năm của thập niên 70, tất cả

những giảng viên đi du học ở nước ngoài trở về đều coi sách vở, tài liệu, băng, đĩa hát là “vật bất ly thân” Điều đó có nghĩa là ở Việt Nam lúc ấy không hề có tài liệu, sách vở để giảng dạy, ngọai trừ một số rất ít sách vở đã quá lạc hậu và cũ kỹ Trong bối cảnh các phương tiện thông tin liên lạc còn rất thô sơ, nghèo nàn, con đường duy nhất để có được tài liệu để giảng dạy

và làm việc là tự mua và mang theo về nước Có thể nói rằng, đấy là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng để tạo được những bước nhảy vọt có tính lịch sử trong sự phát triển và hoàn thiện chương trình, giáo trình đào tạo chuyên nghiệp kèn Hautbois & Basson ở Việt Nam

Việc tự xây dựng giáo trình - giáo án Việt Nam: Đây cũng là một

trong số những vấn đề đã phải trải qua nhiều bước thăng trầm trong quá trình thay đổi và phát triển công tác đào tạo các chuyên ngành kèn nói chung và

ngành kèn Dăm kép (Hautbois & Basson) ở Việt Nam nói riêng Chúng ta không phủ nhận vai trò quan trọng và công lao to lớn đóng góp cho sự phát triển chuyên nghiệp hoá ngành kèn Hautbois & Basson ở Việt Nam của các giảng viên đầu tiên đi du học ở Châu Âu về như PGS.TS.Nguyễn Phúc Linh,

Vũ Thiện Cơ, Ths Phạm Ngọc Doanh

Có thể nói, họ là những giảng viên đã làm thay đổi về “chất” trong công tác đào tạo ngành kèn Hautbois & Basson Nhưng cũng phải thừa nhận rằng, những năm đầu sau khi tốt nghiệp ở nước ngoài về, không phải không

có những trăn trở vì chất lượng học sinh chưa được như các thầy mong muốn Câu hỏi đặt ra là: tại sao? tại ai? và chỉ một thời gian ngắn, cuối cùng cũng có câu trả lời, đó là vì giáo trình, giáo án của “Tây” không phù hợp với

cơ thể, tâm sinh lý của người Việt Nam Đặc biệt là giai đoạn những năm của thập niên 80, đời sống kinh tế của đất nước chúng ta đang ở vào thời điểm vô cùng khó khăn Với cường độ luyện tập để đảm bảo được khi lên lớp, học sinh trả bài tương đối (chỉ là tương đối thôi!) trơn chu về kỹ thuật và âm nhạc cũng là điều “mơ ước” !

Với ngành kèn hơi, sức khoẻ là điều kiện tiên quyết số một, đặc biệt là chuyên ngành Hautbois - một trong những loại kèn “nặng” nhất trong các chuyên ngành kèn Xuất phát từ thực tế đó, việc soạn thảo một giáo trình, giáo án Việt Nam là rất cần thiết và trở thành vấn đề cấp bách Các giảng viên đã phải tự soạn ra giáo trình, giáo án sao cho phù hợp với tâm sinh lý, điều kiện cơ thể của người Việt Nam và cũng từ đó, kết quả học tập của học sinh được nâng lên rõ rệt Thực sự vấn đề “chất” trong công tác đào tạo đã thay đổi

1.3.2 Phương pháp giảng dạy

Bước sang thế kỷ XXI, những vấn đề về phương pháp giảng dạy đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong giáo dục âm nhạc nói chung và trong sư phạm kèn Dăm kép nói riêng Việc bổ sung định kỳ hàng năm cho giáo trình chính thức, giáo trình tham khảo và tư liệu giảng dạy đã đặt ra cho mỗi giảng viên kèn Dăm kép nhiệm vụ phải nắm bắt được những giáo trình mới của thế giới, những tác phẩm đương đại mới được sáng tác Nhiệm vụ này phải được tiến hành thường xuyên bằng cả hai cách: Nhập khẩu giáo trình, sách, tác phẩm mới và cử các giảng viện đi tu nghiệp tại các trung tâm âm nhạc lớn trên thế giới

Các giảng viên trẻ được đào tạo cơ bản chính quy, khi trở về nước mang theo những tài liệu, giáo trình giáo án chính quy, mang về những phương pháp giảng dạy hiện đại và rất khoa học Một điều rất logic là khi đã đổi mới, chính quy hoá, và chuyên nghiệp hoá chương trình, giáo trình, giáo

án thì đương nhiên phải thay đổi phương pháp giảng dạy Chúng ta không thể và thậm chí không biết dạy học trò như thế nào trên những tài liệu, giáo trình, chương trình chính quy mà không có những phương pháp thích hợp, tương ứng và đặc biệt là phải đáp ứng được yêu cầu chuyên môn của chương trình đó Không thể dùng phương pháp giảng dạy chính quy, chuyên nghiệp với một chương trình lạc hậu và nghèo nàn về tư liệu, giáo trình và ngược lại cũng không thể sử dụng những giáo trình, chương trình cơ bản, chính quy, chuyên nghiệp bằng phương pháp giảng dạy đã lỗi thời

Đây là hai mặt của một vấn đề, nó luôn luôn tồn tại và phát triển song song với nhau Cũng chính vì thế, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và thông tin bùng nổ như ngày nay, việc liên tục cập nhật thông tin, cập nhật tư liệu, tài liệu phục vụ cho công tác giảng dạy và luôn luôn phải học tập nâng cao, nghiên cứu phương pháp giảng dạy cho phù hợp với sự phát triển về khoa học, kỹ thuật cũng như trong lĩnh vực nghệ thuật của thế giới là điều vô cùng cần thiết cho mỗi một cán bộ giảng dạy Đặc biệt đối với nghành âm nhạc -

tế

Để tổng kết những phương pháp giảng dạy mới trong đào tạo kèn Dăm kép, cần tổ chức các hội nghị, hội thảo chuyên đề trong nước và liên kết với Hiệp hội kèn Dăm kép Quốc tế tổ chức những hội thảo của khu vực Bước sang thế kỷ XXI, đất nước Việt Nam sẽ có những sự phát triển mạnh về kinh

tế và văn hóa Để thực hiện việc nâng tầm trí tuệ trong giáo dục kèn Dăm kép, công tác nghiên cứu về phương pháp giảng dạy là rất quan trọng

1.3.3 Việc xây dựng đội ngũ giảng viên

Công cuộc hội nhập đã đặt ra cho chúng ta nhiều nhiệm vụ vô cùng mới mẻ, vừa vinh quang nhưng cũng vô cùng khó khăn gian khổ Đối với việc xây dựng một đội ngũ giảng viên kèn Hautbois & Basson cho tương lai, các cán bộ lãnh đạo của các Nhạc viện đều đã và sẽ cử nhiều giảng viên trẻ

đi học và tu nghiệp tại nước ngoài Tất nhiên, việc nâng cao được trình độ chuyên nghiệp tại Việt Nam cũng là vấn đề chúng ta không ngừng phải phấn đấu Chỉ có như vậy, nền âm nhạc Việt Nam mới có được nền tảng vững chắc của âm nhạc Cổ điển Bác học

Một trong những nhiệm vụ quan trọng được đặt ra trong những năm đầu thế kỷ XXI là việc xây dựng nhân sự cho đội ngũ nghệ sỹ, cán bộ giảng dạy kèn Dăm kép Đội ngũ này theo quan điểm của Đảng và Nhà nước phải

là những người “có tài và có đức” Công tác đào tạo âm nhạc chiếm một vị trí quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực cho đất nước Việc đào tạo nguồn nhân lực được tập trung trong hai lĩnh vực sau:

a / Đào tạo tài năng đỉnh cao: Đào tạo các nghệ sỹ kèn Dăm kép đỉnh cao, hội nhập được với trình độ độc tấu và hòa tấu khu vực và thế giới

b/ Đào tạo nhân lực trình độ cao: Đào tạo các cán bộ giảng dạy kèn Dăm kép có học vị thạc sỹ, tiến sỹ, có tri thức chuyên môn sâu và rộng, cập nhật được với sự phát triển nhanh của thế giới

Việc xây dựng đội ngũ giảng viên âm nhạc nói chung và giảng viên kèn Dăm kép nói riêng là một nhiệm vụ mang tính chiến lược Hiện nay, các

cơ sở đào tạo âm nhạc trong toàn quốc đã có cơ sở vật chất tương đối hiện đại Tuy nhiên, yếu tố con người vẫn là yếu tố mang tính quyết định

là những trụ cột trong các trung tâm đào tạo lớn và các dàn nhạc lớn của quốc gia ở tất cả mọi miền của tổ quốc như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Nhạc Viện TP HCM, Học viện Âm nhạc Huế, Dàn nhạc Giao hưởng Học viện âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Dàn nhạc Giao hưởng quốc gia Việt Nam, Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, Dàn nhạc giao hưởng Nhạc viện TP

Hồ Chí Minh, Nhà hát giao hưởng và vũ kịch TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Nghệ thuật quân đội… Họ là niềm tin và hy vọng của những thế hệ đi trước và tương lai của sự phát triển sự nghiệp âm nhạc trong những năm đầu của thế kỷ XXI

Nhiệm vụ trước mắt của các nghệ sỹ, giảng viên đào tạo nhạc cụ phương Tây nói chung và kèn dăm kép nói riêng còn rất nặng nề Việc đuổi kịp các quốc gia trong khu vực về kinh tế là một nhiệm vụ đã khó khăn, nhưng nhiệm vụ xây dựng một nền văn hóa – âm nhạc tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc còn là một nhiệm vụ khó khăn hơn và lâu dài hơn Tuy nhiên

chúng ta vẫn đặt trọn niềm tin vào tri thức và năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ trong sự nghiệp phát triển nền âm nhạc cách mạng Việt Nam

UBiểu đồ 1U: Sự phát triển mang tính chuyên nghiệp trong đào tạo các chuyên ngành kèn Dăm kép

tế, yếu tố kỹ thuật trong nghệ thuật biểu diễn cũng như nghệ thuật giảng dạy kèn Dăm kép giữ một vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy

và học Hiểu biết sâu sắc về các tiêu chí đánh giá chất lượng này chính là cơ

sở quan trọng giúp chúng ta đi tới tương lai

Trong hoàn cảnh ở Việt Nam, công tác nghiên cứu sâu về những lý luận chuyên ngành chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng đào tạo nhạc

cụ Trong bối cảnh như vậy, chúng tôi mạnh dạn đề cập tới vấn đề xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu kèn Dăm kép

2.1 Xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp biểu diễn kèn Dăm kép

Trong đời sống biểu diễn âm nhạc tại Việt nam nói chung và trong chuyên ngành kèn dăm kép nói riêng, nhiều năm qua thường xuất hiện những cách nhìn nhận phiến diện và đôi lúc còn mang tính cực đoan Khi đề cao khả năng biểu hiện những cảm xúc âm nhạc, người ta thường xem nhẹ yếu tố kỹ thuật trong diễn tấu kèn dăm kép Trong những năm gần đây, các

giảng viên kèn dăm kép đã thấy rõ tầm quan trọng của việc xây dựng nền tảng kỹ thuật biểu diễn Dù là độc tấu hay hòa tấu thính phòng hoặc chơi trong dàn nhạc Giao hưởng thì yếu tố kỹ thuật thường được coi như trình độ đạt được của người nghệ sỹ kèn dăm kép Người chỉ huy dàn nhạc hay khán thính giả âm nhạc sẽ không chấp nhận khi người nghệ sỹ chơi kèn rất có xúc cảm âm nhạc nhưng mắc lỗi kỹ thuật quá nhiều Mặt khác, để thể hiện những xúc cảm âm nhạc cũng như những chi tiết tinh tế nhất trong phong cách âm nhạc thì người nghệ sỹ phải sử dụng kỹ năng cao cấp nhất để thể hiện nó

2.1.1 Như thế nào là xây dựng nền tảng kỹ thuật trong diễn tấu kèn Dăm kép

Cũng như một thiết kế kiến trúc, phần thiết kế móng tạo nên sự an toàn cho toàn bộ công trình, trong lĩnh vực âm nhạc, xây dựng được nền tảng kỹ thuật còn bao hàm những ý nghĩa rộng hơn Trên cơ sở những kinh nghiệm đã đúc kết được trong phương pháp đào tạo kèn Dăm kép trên thế giới (Nhạc viện Quốc gia Sofia, Nhạc viện F.Liszt – Hungary, Nhạc viện Quốc gia Paris

và một số các Nhạc viện, Học viện ở châu Âu…), chúng tôi cho rằng để xây dựng nền tảng kỹ thuật chúng ta cần phải lưu ý những điểm sau:

a) Người thầy đặt nền móng ban đầu cho học sinh phải là người thầy giỏi và có kinh nghiệm lâu năm

b) Trong thời gian đầu, người học sinh phải tuân thủ một cách nghiêm ngặt những yêu cầu cơ bản của người thầy

c) Thời kỳ bắt đầu học kèn dăm kép phải được tiến hành theo phương thức: “chậm và chắc” (những yêu cầu cụ thể về nền tảng kỹ thuật chúng tôi

sẽ đề cập ở phần sau)

d) Yếu tố xây dựng nền tảng còn có ý nghĩa tránh cho học sinh gặp phải những khó khăn và cố tật trong quá trình học nhạc cụ

e) Đã có nhiều trường hợp do xây dựng nền tảng kỹ thuật không tốt nên ở bậc sơ cấp là một học sinh có tài năng, ở bậc trung cấp chỉ đạt mức độ trung bình và ở bậc Đại học thì trở thành một Sinh viên kém và phải bỏ nghề Chính vì vậy, yếu tố xây dựng nền tảng kỹ thuật trong phương pháp diễn tấu bảo đảm cho người học sinh tiến đều, tiến chắc

f) Khác với nghệ thuật kiến trúc, thiết kế móng chỉ tạo nên sự vững chắc của công trình Trong đào tạo nghệ sỹ biểu diễn kèn Dăm kép từ nền tảng kỹ thuật vững chắc người học sinh còn có thể phát triển xa hơn, trở thành những nghệ sỹ biểu diễn kèn Dăm kép tài năng của đất nước

Nói tóm lại việc xây dựng nền tảng kỹ thuật cho phương pháp diễn tấu

kèn Dăm kép là một vấn đề học thuật cao, cần có sự nghiên cứu chuyên sâu của giảng viên các Nhạc viện, Học viện trên phạm vi toàn quốc Để làm được việc này yếu tố quyết định chính là phương pháp sư phạm của người thầy

Vai trò của người thầy ở đây cần phải được nhấn mạnh trong những yếu tố sau:

1) Khẳng định được những tiêu chí của nền tảng kỹ thuật

2) Biết cách truyền thụ bằng lý thuyết cho học sinh những tiêu chí

đó

3) Tìm được ra những giải pháp nhằm ứng dụng những lý thuyết đó vào trong thực tế giảng dạy (bao gồm cả gamme, etudes và tác phẩm cũng như các bài hòa tấu thính phòng và dàn nhạc giao hưởng)