tìm hiểu tình hình nuôi dưỡng ngày đầu sau sinh ở trẻ sơ sinh tại thành phố huế

WHO, UNICEF 1981 đã công bố văn bản chương trình khuyến cáonuôi con bằng sữa mẹ và cũng trong năm 1981 WHO đã ra luật Quốc tế vềviệc kinh doanh các loại thức ăn thay thế sữa mẹ với mục t

ĐẶT VẤN ĐỀ

Sữa mẹ là thức ăn lý tưởng nhất để nuôi dưỡng trẻ đặc biệt trong nhưngtháng đầu của đời sống Sữa mẹ là tài sản vô giá mà người mẹ dành cho con,cũng là quyền lợi mà trẻ sinh ra đều được quyền hưởng

Sữa mẹ được khẳng định là loại sữa tốt nhất vì cung cấp đầy đủ chấtdinh dưỡng, đặc biệt là sữa non trong những ngày đầu sau đẻ Sữa non mangnhiều kháng thể giúp cho trẻ chống lại bệnh nhiễm khuẩn, giúp cho ruộttrưởng thành tốt theo thời gian Trong những ngày đầu mới sinh, sữa me là

an toàn nhất cho hệ tiêu hoá của trẻ Theo Kawer (Bang Lavesh) tại Hội NghịNhi khoa lần thứ 17 ở Manila (Phi Luật Tân), trẻ bú sữa mẹ bị nhiễm trùng hôhấp, nhiễm trùng tai ít hơn trẻ bú sữa bò 2 lần, tiêu chảy ít hơn 3 lần, viêmphổi hoặc suy dinh dưỡng ít hơn 4 lần [23 ]

Sữa mẹ nhất là sữa non trong những ngày đầu, ngoài tính chất chốngnhiễm khuẩn, sữa mẹ còn tránh cho trẻ các bệnh dị ứng như chàm, hen do

có nhiều IgA Ngoài ra cho bú mẹ làm tăng tình cảm giữa mẹ và con, người

mẹ có cảm giác hạnh phúc sau khi trải qua cuộc sinh đẻ đau đớn, và giúp trẻdần thích nghi với cuộc sống bên ngoài

Cho con bú thời gian sớm nhất trong ngày đầu sau sinh bảo vệ sức khoẻcho bà mẹ là hạn chế chảy máu sau sinh, giúp tử cung co hồi tốt, giảm tỷ lệung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư buồng trứng và bà mẹ sẽ không cókinh nguyệt trong thời gian 6 - 9 tháng, nhờ vậy thực hiện được kế hoạch hoágia đình [10], [13]

Đặc biệt gần đây người ta nói đến giá trị tuyệt đối của sữa mẹ đối với

sự thông minh của trẻ nhất là sữa non Khi trẻ ra đời, trẻ sơ sinh đã có đủ số tếbào não trong năm đầu, các dây thần kinh được myeline hoá để giúp nãotrưởng thành 85%, muốn myeline hoá tốt trẻ cần 2 chất quan trọng trong sữa

mẹ đó là galactose và các acide béo như linoleic và arachidonic mà trong sữa

bò không có [5], [17]

Sữa mẹ là thức ăn an toàn và tốt nhất cho trẻ, nuôi con bằng sữa mẹ làphương pháp tích cực nhất để phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ thời giansau này

Mặc dù Tổ chức y tế thế giới và Quỹ nhi đồng liên hiệp quốc đãkhuyến nghị việc nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn từ ngay sau khi đẻ cho đến4-6 tháng tuổi và duy trì cho con bú cùng với thức ăn bổ sung đầy đủ cho đến

2 năm tuổi hoặc lâu hơn nữa[Tổ chức y tế thế giới (1993), Khoá học về thamvấn nuôi con bằng sữa mẹ, tr 1-7.] Tuy nhiên số đông phụ nữ nước ta vẫnbắt đầu cho trẻ bú sữa nhân tạo, hoặc uống nước, dịch khác những ngày đầusau sinh

Để có chứng cứ khoa học, góp phần tư vấn cho cộng đồng thực hiệnđúng những tham vấn chương trình nuôi con bằng sữa mẹ của Tổ chức y tế

thế giới , chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài " Tìm hiểu tình hình nuôi dưỡng ngày đầu sau sinh ở trẻ sơ sinh tại thành phố Huế"

Đế tài được thực hiện nhằm các mục tiêu:

1 Xác định tỷ lệ thời gian các bà mẹ cho trẻ bú lần đầu tiên kể từ khi sinh

2 Ghi nhận các loại nước uống khác ngoài sữa mẹ mà người mẹ cho trẻ uống ngày đầu sau sinh.

CHƯƠNG 1TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA SỮA MẸ VÀ LỢI ÍCH VIỆC NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

1.1.1 Nghiên cứu tình hình nuôi con bằng sữa mẹ trên thế giới

Con người là một loại động vật bậc cao, thuộc nhóm động vật cho con

bú, từ thuở ban sơ đã biết sinh con và cho con bú để duy trì nòi giống Nuôicon bằng sữa mẹ tận dụng nguồn sữa non là một phương pháp tự duy trì củanhân loại bằng nguồn dinh dưỡng hoàn hảo nhất, phù hợp nhất, là nguồn tàinguyên thiên nhiên vô tận mà tạo hoá đã ban tặng cho con người

Theo thời gian cùng với sự phát triển của nền y học trên thế giới từ năm

1930 đến nay đã có nhiều đề tài nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng củasữa mẹ, lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, tác dụng ưu việt nhất của việctận dụng nguồn sữa non ngày đầu của mẹ

Leonado Mata (Cost Rica 1932) đã khẳng định sữa non có tác dụng rất

rõ trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do tiêu chảy ở trẻ sơ sinh[]

Datha MCR, Heinonen Krassin, Gaull GE Helsinal, Fintand (NewYork, USA) đã kiểm tra nhận thấy khối lượng năng lượng và thể tích của thức

ăn trong sữa mẹ hơn hẳn sữa bò.[4]

Dr Elsiem Widdewson đã chứng minh sữa non là thức ăn đầu tiên củatrẻ sơ sinh mà không có gì thay thế được [5]

Giáo sư Kobayaski (Nhật Bản) đã nhận thấy sự hình thành nhân cách

và tâm lý con người tương lai trong quá trình nuôi dưỡng bằng sữa mẹ

Ở Thuỵ Điển từ năm 1950 - 1980 tỷ lệ bú mẹ hoàn toàn ngày đầu nhưsau: năm 1950 chiếm 75%, năm 1960 chiếm 61%, năm 1970 chiếm 38% năm

1980 chiếm 60% [23]

Do tính chất ưu việt của sữa mẹ nên từ những năm 1970 ở các nướcchâu Âu người ta có khuynh hướng giảm các nhà máy sản xuất sữa bò vàkhuyến khích các bà mẹ cho con bú sữa mẹ

WHO, UNICEF (1981) đã công bố văn bản chương trình khuyến cáonuôi con bằng sữa mẹ và cũng trong năm 1981 WHO đã ra luật Quốc tế vềviệc kinh doanh các loại thức ăn thay thế sữa mẹ với mục tiêu: nhằm đónggóp vào việc cung cấp dinh dưỡng an toàn đầy đủ cho trẻ ngày đầu sau sinh,bằng cách bảo vệ và khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ và cách sử dụngđúng các loại thức ăn bổ sung thay thế khi cần thiết [25]

1.1.2 Nghiên cứu tình hình nuôi con bằng sữa mẹ ở Việt Nam

Từ lâu các bà mẹ Vi ê ệ tt Namđã nuôi con bằng sữa của chính mìnhnhưng mà cho đến năm 1983 chương trình sữa mẹ mới chính thức ra đời tạiViệt Nam Cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về sữa mẹ vàtác dụng của sữa mẹ đối với đời sống của trẻ sau này như:

- Sữa mẹ và Xerophthalmia ở trẻ bị suy dinh dưỡng (BS Trần ThịNgân, BS Đặng Ngọc Hà, BS Quách Thị Minh)

- Tìm hiểu tập quán nuôi con bằng sữa mẹ (BS Đào Thị Diễn và cộngsự

- Nguyên nhân mất sữa của người mẹ và ảnh hưởng của sữa mẹ đến sứckhoẻ bệnh tật của trẻ (GS Nguyễn Thu Nhạn, BS Đào Thị Diễn, BS NguyễnPhú Đạt, BS Hoàng Kim Thanh và cộng sự)

- Sữa mẹ và bệnh suy dinh dưỡng nặng ở trẻ em lứa tuổi 1 - 12 tháng(GS Nguyễn Thu Nhạn, BS Trần Thị Nga và cộng sự)

- Nồng độ bài tiết IgA trong sữa mẹ (BS Nguyễn Văn Bằng và cộng sự)

- Vai trò của sữa mẹ nhất là sữa non những ngày đầu sau sinh trongvấn đề phòng chống các dịch bệnh nhiễm khuẩn, ỉa chảy, suy dinh dưỡng

- Năm 1984 tại thành phố Hồ Chí Minh khảo sát trên 2510 trẻ thấy tỉ lệtrẻ bú sữa mẹ đơn thuần 92,5%, tỷ lệ các bà mẹ cho con bú sữa mẹ sau khisinh 1,3%, tỷ lệ cho con bú sữa mẹ 24 giờ sau khi sinh 23,4%, tỷ lệ cho con

bú sữa mẹ trễ hơn 24 giờ sau khi sinh 74,2% Ngoài ra còn có tập quán cho trẻuống nước cam thảo , nước đun sôi để nguội, nước mật ong

- Một nghiên cứu được tiến hành tại Yên Dũng tỉnh Hà Bắc năm 1991.Khảo sát trên 398 gia đình và 198 bà mẹ có con dưới 12 tháng tuổi cho thấy:

có 60% bà mẹ cho con bú ngay sau sinh, 80 - 88% trẻ sơ sinh được cho uốngnước đường trong 24 giờ đầu sau sinh, 20% bà mẹ không đủ sữa mẹ [13]û

- Ngày 10/6/1994 Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định số 307/TTgquyết định một số vấn đề về kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa

mẹ để hỗ trợ việc nuôi con bằng sữa mẹ và với mục tiêu khẳng định tính ưuviệt của sữa mẹ, khuyến khích việc nuôi con bằng sữa mẹ, và quy định sửdụng các loại thức ăn thay thế sữa mẹ khi cần thiết [21]

- Tháng 9/1995 tại thành phố Hồ Chí Minh báo cáo nghiên cứu củaM.Hegenaure, Lê Thị Hạnh cho thấy tỷ lệ bú mẹ đơn thuần 75%, tỷ lệ bú mẹngay sau khi sinh 35%, tỷ lệ bú mẹ sau sinh 24 giờ 29%, tỷ lệ bú mẹ sau 24giờ 16%

- Theo GS Tạ Thị Ánh Hoa ở Việt Nam, mặc dù tỷ lệ phụ nữ cho con

bú ngay sau đẻ cao (90%) nhưng sự hiểu biết về sữa mẹ rất hạn hẹp do đóchưa biết cách sử dụng và bảo vệ nguồn sữa mẹ.[22]

- Tại Quảng Nam - Đà Nẵng năm 1997 theo báo cáo của NguyễnHoàng Châu, Nguyễn Thị Lợi cho thấy trên 90% các bà mẹ đều cho con búngay ngày đầu sau sinh song chưa hiểu biết đầy đủ về lợi ích của việc nuôi

con bằng sữa mẹ Có tới 32,67% không biết bất kỳ một lợi ích nào của sữa

mẹ Tỷ lệ bú mẹ ngay trong những giờ đầu sau sinh còn thấp 42,8%, vẫn còn48,38% uống chất thay thế trước khi bú lần đầu, số trẻ bú mẹ hoàn toàn chiếm33,67% [12]

1.2 THÀNH PHẦN VÀ TÍNH ƯU VIỆT CỦA SỮA MẸ ĐỐI VỚI TRẺ

- Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ ngay trong ngày đầu sausinh,sữamẹ luôn là thức ăn hoàn chỉnh nhất, thích hợp nhất đối với trẻ, ngay

cả khi mẹ bị bệnh, gầy ốm thì trong sữa mẹ vẫn có đủ những chất cần thiếtnhư đạm, đường, mỡ, vitamin và muối khoáng với tỷ lệ thích hợp cho sự hấpthu và phát triển của cơ thể trẻ, trẻ bú mẹ sẽ lớn nhanh và phòng được suydinh dưỡng

- Chất đạm và chất béo trong sữa mẹ dễ hấp thu và tiêu hoá, có menLipase giúp tiêu hoá chất mỡ Đường lactose trong sữa mẹ có nhiều hơn cácloại sữa khác Chất sắt trong sữa mẹ dễ hấp thu nên bú sữa mẹ sẽ không thiếumáu do thiếu Fe Sữa mẹ có đầy đủ lượng nước cần thiết cho trẻ ngay cả khitrời nắng Nếu trẻ được bú mẹ hoàn toàn thì không cần bổ sung thêm bất cứloại thức uống nào khác Sữa mẹ có đầy đủ lượng canxi và phosphat nên giúptrẻ phát triển tốt

- Thành phần của sữa mẹ luôn không như nhau: nó thay đổi theo thờigian từ đầu bữa bú cho đến cuối bữa bú, nó cũng thay đổi giữa các bữa bú và

có thể khác nhau vào các giờ khác nhau trong ngày Vì vậy cho trẻ bú bao lâusau sinh, bú hoàn toàn hay không hoàn toàn có tác dụng trực tiếp đến đời sốngtrẻ thời gian sau sinh

Các loại sữa mẹ như sau:

+ Sữa non: có từ tháng thứ 4 của bào thai và tiếp tục trong 6 ngày đầusau sinh

+ Sữa chuyển tiếp: từ ngày thứ 7 - 14

+ Sữa vĩnh viễn: từ tuần thứ 3 trở đi

Đề tài mà chúng ta nghiên cứu ở đây là vấn đề nuôi dưỡng trẻ ngày đầusau sinh nên ta quan tâm nhiều nhất vào sữa non của mẹ

- Sữa non: là sữa được sản xuất ra trong ngày đầu sau sinh có màu vàngnhạt đặc sánh (tỷ trọng 1.04 - 1.06 so với sữa vĩnh viễn 1.030 - 1.035), có pH7.7 nhiều protein, ít lactose và chất béo so với sữa vĩnh viễn

Sự thay đổi giá trị năng lượng của 1000ml sữa non mẹ

Kcalo/lít 1.500 1.100 800 750 700 675 650

- Sữa non phải là thức ăn đầu tiên của trẻ sơ sinh khi trẻ ra đời bởi vìcác thành phần phù hợp với nhu cầu ban đầu Đối với trẻ sơ sinh mỗi ngàycần tăng cân 25g cơ thể và 2g chất não [5], [11]

Sữa non giàu chất diệt khuẩn giúp trẻ tránh được các bệnh nhiễm trùngmặc dù lúc sinh trẻ hít phải nước ối bẩn hoặc dịch âm đạo của mẹ Chẳngnhững trước mắt mà lâu dài sau này trẻ ít bị tiêu chảy, viêm phổi suy dinhdưỡng nhờ ưu thế của vi khuẩn lactobifidus ở ruột, các chất diệt khuẩn gồmlactofferina có tác dụng hạn chế sử dụng sắt của vi khuẩn vì vậy hạn chếchúng phát triển.[17]

- Các Globulin miễn dịch chủ yếu là IgA có tác dụng bảo vệ cơ thểchống các bệnh đường ruột và một số bệnh virus.

- Lysozym là một loại men có nhiều trong sữa mẹ nó phá huỷ một số vikhuẩn gây bệnh và phòng ngừa một số bệnh virus

- Tế bào Bạch cầu trên 4000/mm3 có khả năng tiết ra IgA, lactoferin,lysozym, interferon có tác dụng bảo vệ cơ thể chống lại các vi khuẩn gâybệnh

- Yếu tố Bifidus là một cacbon Hydrat có chứa Nitrogen cần cho các vikhuẩn lactobacillus phát triển Vi khuẩn này có tác dụng kìm hãm sự pháttriển các vi khuẩn gây bệnh, hạn chế phát triển Ecoli ở ruột

- Các chất diệt khuẩn trên đây giảm đi rất nhanh từ giờ thứ 2 sau khisinh,vì vậy tranh thủ cho trẻ bú ngay trong giờ đầu để tận hưởng các chất quýđó

- Ngoài ra sữa non rất giàu vitamin A, gấp 10 lần so với sữa vĩnh viễn,

bú sữa non sớm trẻ có đủ vitamin A dự trữ ở gan, Vitamin A giúp trẻ tăngtrưởng và tăng cân nhanh [22],[23]

- Để phù hợp với hoạt động chưa tốt của thận trong những ngày đầusữa non chứa ít calcium, phosphore so với sữa vĩnh viễn

- Sữa non còn có tác dụng xổ nhẹ giúp cho việc tống phân su

- Sữa vàng nhạt được chảy ra sớm trong bữa bú được gọi là sữa đầu,sữa hơi trắng được chảy ra muộn hơn trong một bữa bú được gọi là sữa cuốibữa Sữa non chứa nhiều Protein hơn sữa trưởng thành, sữa cuối bữa chứanhiều mỡ hơn sữa đầu bữa

Sữa đầu bữa tạo với lượng lớn và cung cấp nhiều protein, lactoza vàcác chất dinh dưỡng khác Vì trẻ bú được một lượng sữa lớn, trẻ nhận đượctất cả lượng nước mà trẻ cần, không cần cho trẻ uống thêm các đồ uống khác

khi trẻ mới sinh hoặc trẻ chưa đầy 6 tháng tuổi ngay cả khi có khí hậu nóng,các bà mẹ có thói quen cho trẻ uống thêm các loại nước khác ngoài sữa mẹsau khi trẻ bú mẹ trong ngày đầu tiên vô tình làm cho trẻ no thêm mà giảm đi

số lần bú sữa mẹ, là một việc làm không cần thiết và không có lợi cho sự pháttriển cơ thể trẻ

Đôi khi bà mẹ lo lắng sữa của mình quá loãng, nhưng sữa không baogiờ là quá loãng cả Điều quan trọng cho đứa trẻ là có cả sữa đầu lẫn sữa cuối

để nhận đầy đủ toàn bộ lượng nước cần thiết, và các chất dinh dưỡng mà sữa

mẹ mang lại cho trẻ [10]

1.3 NHỮNG LỢI ÍCH CHO TRẺ BÚ MẸ NGAY TRONG NGÀY ĐẦU SAU SINH

1.3.1 Những lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ ngay ngày đầu sau sinh

Nuôi con bằng sữa mẹ sớm nhất trong ngày đầu sau sinh là cần thiếtcho sức khoẻ và sự phát triển của trẻ, góp phần quan trọng giúp cho trẻ có cơ

sở phát triển tốt trong thời gian sau này

Sữa mẹ có đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của trẻ.Sữa mẹ là thức ăn hoàn hảo nhất mà không có bất kỳ loại nước nào cóthể có được Các chất dinh dưỡng của sữa mẹ đều dễ tiêu hoá nên trẻ ít bị rốiloạn tiêu hoá, tăng bài tiết phân su

Bú mẹ chống lại nhiễm trùng, dị ứng như chống lại bệnh thấp tim,chống lại vi khuẩn gây viêm màng não, giảm viêm tai giữa, chống thiếu máu,

bú mẹ tránh sụt cân cho trẻ, giảm béo phì, giảm đau, chống loãng xương,giảm thoát vị bẹn

Sữa mẹ rất sạch, trẻ bú trực tiếp nên đảm bảo vệ sinh răng miệng,xương hàm phát triển tốt, răng mọc đều đặn Đặc biệt bú mẹ tăng chỉ số thôngminh Trẻ bú mẹ ít bị bệnh hơn những trẻ không được nuôi dưỡng bằng sữa

mẹ và giảm biến chứng chết đột ngột ở trẻ

- Sau khi sinh người mẹ được do con bú ngay là góp phần tăng tìnhcảm giữa mẹ và con, người mẹ cảm thấy hạnh phúc hơn, ấm áp hơn sau khi

đã trải qua một cuộc đẻ đau đớn và mệt nhọc, cuộc sống trở nên đáng yêuhơn

Nuôi con bằng sữa mẹ sẽ tiết kiệm được kinh phí và thời gian hơn khidùng các loại thức uống khác ngoài sữa mẹ Sữa mẹ là nguồn thức ăn sẵn có

mà người mẹ ban cho con ngay trong ngày đầu sau sinh, nếu đi tìm nguồnthức ăn, nước uống khác ngoài sữa mẹ như nước mật ong, nước cam thảochưng, sữa pha, cũng cần mất một thời gian tìm kiếm, pha chế mới có được.Nuôi con bằng sữa mẹ bảo vệ sức khoẻ bà mẹ giảm nguy cơ ung thư buồngtrứng, ung thư vú ở bà mẹ Giúp tử cung mẹ co hồi nhanh, giảm nguy cơchảy máu sau sinh, và có thể phòng thiếu máu cho bà mẹ, nuôi con bằng sữa

mẹ hoàn toàn trong 4-6 tháng đầu sau sinh cũng là biện pháp kế hoạch hoá giađình.Trẻ được nuôi bằng sữa mẹ hoàn toàn thì trí thông minh của trẻ đó đượcphát triển tốt Đối với những trẻ có cân nặng sơ sinh thấp khi được nuôidưỡng bằng sữa mẹ tốt ngay từ ngày đầu sau sinh thì những trắc nghiệm về tríthông minh của trẻ đó sau này sẽ tốt hơn nhiều so với trẻ nuôi bằng sữa nhântạo hay trẻ uống các loại nước pha chế khác ngoài sữa mẹ

Trẻ được bú mẹ sớm hơn trong ngày đầu sau sinh sẽ tận dụng đượcnguồn sữa non sẵn có trong cơ thể mẹ, sẽ giúp cho trẻ có sức đề kháng tốt,phòng chống bệnh tật và miễn dịch tốt sau này đối với các bệnh nhiễm khuẩnthông thường và giúp trẻ phát triển tốt hơn về thể chất lẫn tinh thần

1.3.2 Tính ưu việt của việc cho trẻ bú sớm ngay trong giờ đầu sau sinh:

- Ta biết rằng sữa non đã có trong cơ thể mẹ ngay từ lúc trẻ mới sinh ra.Nếu bà mẹ cho trẻ bú ngay từ lúc sinh ra sẽ tận dụng được nguồn sữa non vôgiá mà người mẹ dành cho con vì trong sữa non có:

+ IgA kháng thể chống khuẩn tại chỗ

+ Lactofferine có tác dụng hạn chế sử dụng sắt của vi khuẩn vì vậy hạnchế chúng phát triển, đây là yếu tố chống lại nhiễm khuẩn đường ruột.

+ Lysosyme có nhiều trong sữa mẹ gấp 1000 so với sữa bò nó có khảnăng diệt một số vi khuẩn, bảo vệ đối với một số virus

+ Tế bào bạch cầu trên 4000/mm3 có nhiều nhất trong sữa non, bạchcầu này tiết ra IgA, lactofferine, lysozym, Interferone

+ Yếu tố Bifidus giúp phát triển lactobacillus bifidus và hạn chế pháttriển Ecoli ở ruột [5], [17], [19]

1.4 NHỮNG NGUY HIỂM TRONG VIỆC CHO BÚ MẸ KHÔNG HOÀN TOÀN NGÀY ĐẦU SAU SINH, CHO TRẺ UỐNG THÊM NƯỚC KHÁC NGOÀI SỮA MẸ:

- Dễ tiêu chảy và nhiễm khuẩn hô hấp

- Tiêu chảy kéo dài

- Suy dinh dưỡng, thiếu vitamin

- Có nguy cơ tử vong cao

- Dễ dị ứng và không dung nạp sữa

- Tăng nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính

- Tăng cân quá mức

- Điểm trắc nghiệm chỉ số thông minh thấp

- Tăng nguy cơ thiếu máu ung thư vú và buồng trứng

pha chế trên thị trường, trong mật ong lại có đường, nếu dùng mật ong cho trẻ

dù là sơ lưỡi hay cho trẻ uống trẻ sẽ nuốt vào dạ dày và cảm giác no kéo dài sẽgiảm số lần bú trong ngày đầu tiên và lượng sữa non mà trẻ bú vào , vô tình ta

đã làm mật ong thay thế sữa mẹ cho trẻ trong ngày đầu sau sinh, trẻ không thunhận được sữa non quý giá, điều này có tác hại rất lớn đến sự phát triển của trẻsau này

1.4.2 Nước cam thảo:

Cũng như mật ong cam thảo chưng là loại nước mà các bà mẹ hayngười nhà pha chế dùng cho trẻ em ngày đầu sau sinh, cũng như mật ong camthảo có vị ngọt, khi dùng cho trẻ, trẻ có cảm giác no sẽ giảm số lần bú mẹ, vôtình đã làm mất đi lượng sữa non quí giá mà ngay ngày đầu người mẹ có khảnăng cung cấp cho trẻ

1.4.3 Nước đun sôi để nguội:

Nước đun sôi để nguội mà người mẹ thường dùng cho trẻ sau lần bú mẹđầu tiên phần lớn là do thói quen vì nghĩ đây là cách giúp trẻ khỏi khô miệng,nhưng điều đó không đúng, vì trong sữa mẹ đã đủ lượng nước cung cấp chotrẻ, cần thiết cho sinh lý phát triển của trẻ rồi, vô tình dùng thêm nước đun sôi

để nguội, lại làm cho trẻ thêm no và giảm số lần bú mẹ, không tận dụng hếtnguồn sữa non mà người mẹ sẵn có để cung cấp cho trẻ trong ngày đầu tiên,mất đi bao nhiêu lợi ích mà sữa non mang lại cho trẻ trong ngày đầu sau sinh

1.4.4 Sữa pha bà mẹ dùng cho trẻ trong ngày đầu tiên

Sự khác nhau của các loại sữa

Đạm Số lượng đủ tiêu hoá quá nhiều khó tiêu

hoá

Một phần vừaphải

Mỡ Đủ các Acid béo cần

thiết có men Lipaza

để tiêu hoá mỡ

Không đủ các Acidbéo cần thiết, không

có men lipaza

Không đủ cácAcid béo cầnthiết, không cómen lipazaSắt Số lượng ít hấp thu

tốt

Số lượng ít hấp thukhông tốt

Cho thêm hấpthu không tốtVitamin Số lượng ít hấp thu

tốt

Không đủ vitamin

A, C

Cho thêm

Qua bảng trên ta thấy dùng sữa pha thêm: sữa bò hay sữa hộp là khôngtốt cho trẻ ngay ngày đầu sau sinh

1.5 NHỮNG YẾU TỐ CẦN THIẾT ĐỂ VIỆC NUÔI CON BẰNG SỮA

MẸ NGÀY ĐẦU TIÊN ĐẠT HIỆU QUẢ

- Cho trẻ bú ngay sau sinh càng sớm càng tốt (ngay giờ đầu tiên để tậndụng nguồn sữa non của người mẹ)

- Cho trẻ ngậm bắt vú đúng

- Cho trẻ bú thường xuyên cả ngày lẫnđêm khi nào trẻ cần

- Cần vệ sinh bầu vú sạch sẽ trước khi trẻ bú , kích thích trẻ bú

- Tuyệt đối cho bú mẹ hoàn toàn không cho trẻ uống thêm thức uốngkhác ngoài sữa mẹ

- Trẻ sinh non, nhẹ cân: khuyến khích bà mẹ vắt sữa ngay từ đầu đểgiúp chảy sữa tốt, nhắc mẹ vắt ít sữa trước lúc cho trẻ bắt vú Nếu trẻ không búđược cần vắt sữa vào cốc thật sạch và cho trẻ ăn bằng thìa, tuyệt đối không búbình Động viên, kiên trì cho con bú, bú mẹ sẽ được cải thiện khi trẻ lớn dần.

CHƯƠNG 2

XÁC ĐỊNH ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

+ Các bà mẹ sinh thường

+ Tất cả các bà mẹ sau sinh ngày đầu tiên tại thành phố Huế

+ Trong đó 150 bà mẹ vùng nông thôn thành phố Huế

150 bà mẹ thuộc thành phố Huế

2.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

+ Khoa sản bệnh viện Trung ương Huế

+ Từ ngày 1/10/2006 đến ngày 31/12/2006

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang

2.3.2 Chọn mẫu và cỡ mẫu

Cỡ mẫu: chọn 300 bà mẹ và trẻ sinh thường tại Bệnh viện Trung ươngHuế, trong đó 150 bà mẹ vùng nông thôn Huế, 150 bà mẹ Nội thành Huế

2.3.3 Các bước tiến hành

- In mẫu phiếu điều tra

- Sinh viên làm đề tài liên hệ trường đại học Y khoa Huế giới thiệu đếnkhoa sản bệnh viện trung ương Huế để lấy mẫu

- Tiếp xúc với bà mẹ sau sinh ngày đầu, nói chuyện, phỏng vấn bà mẹtheo mẫu điều tra và trực tiếp ghi vào phiếu điều tra

2.3.4 Một số thuật ngữ sử dụng cho bà mẹ:

- Bú mẹ hoàn toàn: Nghĩa là không cho thêm bất cứ đồ ăn thức uống gìkhác ngoài sữa mẹ ngay cả nước (trừ thuốc và vitamin)

- Lý do cho uống hoàn toàn sữa mẹ trong ngày đầu: đây là kiến thứchiểu biết của các bà mẹ, bà mẹ nói rõ lý do cho bú mẹ hoàn toàn mà khôngcần dùng thêm bất kỳ loại thức ăn, nước uống nào khác ngoài sữa mẹ cho trẻ,sữa mẹ có phải là tốt nhất cho trẻ không.

- Bú mẹ không hoàn toàn: là ngoài bú mẹ ra bà mẹ còn dùng thêm cácloại thức ăn nước uống khác cho trẻ: nước đun sôi để nguội, nước mật ong,nước cam thảo chưng, sữa pha

- Sau sinh bao lâu người mẹ cho con bú: giờ được tính khi bà mẹ thựchiện cuộc đẻ an toàn xong bé ra đời từ đó được tính là giờ đầu tiên

- Lý do bà mẹ cho uống thêm các loại nước khác ngoài sữa mẹ nhưnước đun sôi để nguội, nước mật ong, nước cam thảo chưng, sữa pha các loại,nước này giúp ích gì cho trẻ bà mẹ trả lời trực tiếp cho ta

2.3.5 Các chỉ tiêu nghiên cứu

- Thu thập thông tin giờ ngày tháng năm sinh của trẻ

(Ngày và giờ sinh theo bệnh án Bệnh viện)

- Cân nặng trẻ mới sinh ra, theo hồ sơ bệnh án của mẹ

- Ghi thông tin trẻ và kết quả cân nặng sau sinh vào phiếu điều tra

- Phỏng vấn trực tiếp bà mẹ theo mẫu phiếu điều tra

2.4 CÁC KỸ THUẬT ÁP DỤNG

2.4.1 Khai thác giờ ngày tháng năm sinh của trẻ

Bằng cách dựa vào bệnh án, có thể đối chiếu với lời khai người nhà hay

bà mẹ để tăng thêm độ chính xác ngày giờ sinh của trẻ

2.4.2 Cân nặng trẻ sinh tại phòng sinh theo hồ sơ bệnh án mẹ

Đây là cân nặng lúc sinh mà cán bộ y tế cân tại phòng sinh và ghi lạiđược trong hồ sơ bệnh án mẹ

2.4.3 Phỏng vấn trực tiếp bà mẹ theo mẫu phiếu điều tra

- Giới tính nam hay nữ, con thứ mấy

- Sau sinh bao lâu hoặc từ khi nhận con bà mẹ bắt đầu cho con bú

- Đối với những bà mẹ cho trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn không thêm bất cứthức ăn nước uống gì khác ta cần phỏng vấn thêm kiến thức về người mẹ, vìsao bà mẹ cho bú sữa mẹ hoàn toàn mà không dùng thêm các loại nước uốngkhác, giữa dùng sữa mẹ hoàn toàn và dùng thêm các loại nước uống khác cólợi gì cho trẻ ngày đầu sau sinh

- Các loại nước uống bà mẹ cho trẻ uống sau sinh ta chỉ chọn 3 loạinước dân gian hay dùng và thông thường nhất hiện nay đối với các bà mẹ là:nước mật ong, nước cam thảo chưng, nước đun sôi để nguội

- Thời điểm mà các bà mẹ cho uống các loại nước này (nếu có) là trướclần bú mẹ đầu tiên hay sau lần bú mẹ đầu tiên và giờ thứ mấy: Giờ này đượctính là giờ kể từ sau khi sinh xong (giống như giờ được bú sữa mẹ)

- Lý do mà các bà mẹ cho uống các loại nước này: rất nhiều lý donhưng ta thẩm vấn bà mẹ là lý do nào quyết định nhất ngắn gọn và đầy đủnhất mà người mẹ đi đến dùng các loại nước trên cho trẻ sau khi trẻ bú mẹ,hoặc trước khi trẻ bú mẹ, có những lý do tích cực nhất mà người mẹ hiểu biết,

kể cả thói quen

- Sữa pha mà các bà mẹ dùng cho trẻ uống ngày đầu tiên sau sinh, sữapha mà người mẹ dùng cho trẻ ở đây rất nhiều loại: sữa bò, sữa bột cóđường , cần hỏi thời gian cho uống sữa pha, do sữa mẹ ít không đáp ứng đủnhu cầu cho trẻ, mẹ bị bệnh, hay thói quen, hay mẹ cần thêm gì cho trẻ ngaysau sinh Lý do nên chọn lý do chung nhất, ngắn nhất, đầy đủ nhất

- Thông tin về mẹ

Họ và tên, địa chỉ mẹ, tuổi mẹ, đây là phần phỏng vấn trực tiếp mẹ đốichiếu đã ghi qua hồ sơ bệnh án.

Nhóm tuổi mẹ, được phân vào các nhóm tuổi

Nghề nghiệp mẹ: nghề nông, CBCC, Buôn bán, lao động chân tay, nội trợ,nghề khác, nghề khác ở đây là ngoài các nghề kể trên, đôi khi một người rất nhiềunghề nhưng không nghề nào là chính cả Trình độ văn hoá mẹ được phân theo các cấpđộ: mù chữ, cấp 1, cấp 2, cấp 3, Cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, đại học, sau đạihọc

2.5 CÁC MỐI LIÊN QUAN

- Tuổi các bà mẹ đã được điều tra

- Nghề nghiệp các bà mẹ đã được điều tra

- Trình độ văn hoá các bà mẹ được điều tra

- Xác định giờ bú mẹ đầu tiên kể từ khi sinh

Trong đó tìm mối liên quan giữa tỷ lệ giờ bú mẹ đầu tiên kể từ khi sinhtheo: địa dư mẹ, theo tuổi mẹ, theo nghề nghiệp mẹ, theo trình độ văn hoá mẹ.Sau đó tìm mối tương quan giữa các nhóm và rút ra kết luận

- Xác định tỷ lệ bà mẹ cho trẻ bú hoàn toàn ngày đầu tiên sau sinh,trong đó tìm mối liên quan giữa tỷ lệ bà mẹ cho bú mẹ hoàn toàn ngày đầutiên sau sinh theo: địa dư mẹ, theo tuổi mẹ, theo nghề nghiệp mẹ, theo trình

độ văn hoá mẹ

- Xác định tỷ lệ bà mẹ cho trẻ bú không hoàn toàn ngày đầu tiên sausinh cho uống thêm: nước mật ong, nước cam thảo chưng, nước đun sôi đểnguội Tìm mối liên hệ giữa tỷ lệ các bà mẹ cho bú mẹ không hoàn toàn ngàyđầu tiên theo: địa dư mẹ, theo tuổi mẹ, theo nghề nghiệp mẹ, theo trình độ vănhoá mẹ

- Xác định tỷ lệ các bà mẹ cho uống thêm sữa pha trong ngày đầu tiên,trong đó tìm mối liên quan giữa tỷ lệ các bà mẹ cho trẻ uống sữa pha trongngày đầu tiên sau sinh theo: địa dư mẹ, theo tuổi mẹ, theo nghề nghiệp mẹ,theo trình độ văn hoá mẹ

Từ những mối liên quan trên ta rút ra kết luận

+ Sử dụng cách tính tỷ lệ phần trăm đơn thuần

+ Để tìm mối liên quan, ta áp dụng Test (2

Công thức tính (2

) )(

)(

)(

) ( 2 2

d b c a d c b á

bc ad n

)(

)(

) 2 /

|

2

d b c a d c b á

n bc ad n

CHƯƠNG 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG ĐIỀU TRA

Tổng số bà mẹ 300 trong đó 150 nông thôn Huế

Nhận xét: Qua bảng 1 số bà mẹ được điều tra trong độ tuổi 26 - 35t

chiếm 57,33% So sánh lứa tuổi từ 26 - 35t với các lứa tuổi khác có ý nghĩathống kê với P < 0,001

>40

Biểu đồ 1: Độ tuổi các bà mẹ