Kiểu gien không ảnh hưởng đến độ nặng của bệnh nhưng sẽ ảnh hưởng đến việc bạn sẽ được điều trị như thế nào.. _Kiểu gien 2 và 3 dễ điều trị hơn, và nhiều bệnh nhân mắc thể viêm gan này c
Trang 1Tìm hiểu sâu hơn về viêm gan siêu vi C
TÌM HIỂU SÂU HƠN VỀ VIÊM GAN C
I.SIÊU VI C LÀ GÌ ?GÂY BỆNH RA SAO?
1.Siêu vi C :
Được phát hiện năm 1989 Virus này lan truyền qua đường máu , như viêm gan B, nhưng hiếm khi lây qua đường tình dục Viêm gan C thường được gọi là một
“bệnh thầm lặng” vì nhiều bệnh nhân mang virus không có triệu chứng và không cảm thấy bệnh Hiện tại không có thuốc chủng ngừa để bảo vệ bạn khỏi bị viêm gan C Tuy nhiên khi đã nhiễm và bị viêm gan C thì vẫn có cách điều trị
2 Bệnh viêm gan C:
Viêm gan C là một bệnh do virus lan truyền rộng rãi và Tổ chức Y Tế thế giới ước tính có 170 triệu người trên thế giới đang mắc bệnh {WHO, 2000}
Virus viêm gan C có 6 kiểu chính, gọi là kiểu gien
Kiểu gien không ảnh hưởng đến độ nặng của bệnh nhưng sẽ ảnh hưởng đến việc bạn sẽ được điều trị như thế nào Kiểu gien của virus được xác định bằng xét nghiệm máu trước khi bắt đầu điều trị
Trang 2
Việc xác định kiểu gien là vấn đề quan trọng vì có một số kiểu gien dễ điều trị hơn một số kiểu gien khác Điều này có nghĩa là việc điều trị sẽ khác nhau tùy theo kiểu gien Các loại kiểu gien được mô tả như sau:
_Kiểu gien 1 được tìm thấy chủ yếu ở châu Âu và Bắc Mỹ (khoảng 70% người
bị viêm gan C ở những vùng này bị nhiễm kiểu gien 1) Loại này khó điều trị hơn
và cần 48 tuần để diệt sạch virus
_Kiểu gien 2 và 3 dễ điều trị hơn, và nhiều bệnh nhân mắc thể viêm gan này có thể làm sạch virus chỉ sau 24 tuần điều trị (khoảng 30% người bị viêm gan C ở châu Âu và Bắc Mỹ bị nhiễm kiểu gien 2 và 3) Kiểu gien 2 và 3 cũng thường gặp
ở Úc và vùng Viễn Đông
_Kiểu gien 4 thường gặp ở Trung Đông và châu Phi và được điều trị trong 48 tuần, như kiểu gien 1 (khoảng 90% người bị viêm gan C ở Trung Đông và châu Phi bị nhiễm kiểu gien 4)
_Kiểu gien 5 & 6 hiếm hơn, và được điều trị trong 48 tuần, như kiểu gien 1 & 4 ( ở Việt Nam kiểu gien 6 chiếm tỷ lệ cao khoảng 20%, chỉ sau kiểu gien 1) 3.Chức năng của gan, và virus viêm gan C ảnh hưởng đến gan như thế nào? Gan là một trong những cơ quan lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể Gan nằm dưới khung sườn bên phải, phía trên dạ dày Gan chịu trách nhiệm:
_Dự trữ vitamin, khóang chất , sắt và đường cho cơ thể và chuyển hóa thức ăn
_Sản xuất những protein cơ bản và những chất đông máu
Trang 3_Kiểm soát nồng độ hormone và các chất hóa học trong máu
_ Hóa giải chất độc
Bạn không thể sống nếu không có gan Nếu gan bị bệnh, chức năng gan sẽ bị ảnh hưởng, và bạn sẽ thấy sức khỏe thay đổi Tổn thương gan do virus viêm gan C có thể tiến triển chậm trong nhiều năm, nên việc phát hiện và điều trị rất quan trọng Những thông tin về tác hại của viêm gan C và điều trị như thế nào được trình bày trong phần sau
4.Bạn bị nhiễm bệnh như thế nào?
Người ta thường bị nhiễm viêm gan C qua:
_Truyền máubị nhiễm hay những chế phẩm của máu trước năm 1991
_Tiếp xúc với máu của người bị nhiễm (sử dụng chung dao cạo râu, kéo, bàn chải đánh răng, bông băng vệ sinh, băng vết thương)
_Tất cả những tình huống (trong hay ngoài y khoa) có sử dụng hay tái sử dụng những dụng cụ không được vô trùng cẩn thận như những trường hợp sau:
o Dùng chung kim tiêm hay ống chích
o Bị kim tiêm đâm phải (ví dụ như khi y tá tiêm chích thuốc)
oChữa răng
o Xăm mình, châm cứu xỏ lỗ tai không vô trùng
_ Truyền bệnh qua những hành vi tình dục có nguy cơ cao gây chảy máu, giao hợp lúc có kinh
Trang 4_ Sử dụng những vật dụng vệ sinh cá nhân bị nhiễm
_ Truyền từ mẹ sang con (hiếm gặp)
_ Ở nhiều người, không biết được đường lây nhiễm
5.Làm thế nào để tránh lây bệnh cho người khác?
Bạn không bị lây (hay truyền bệnh) khi hắt hơi, ho, hôn, ăn chung chén bát, sử dụng chung nhà vệ sinh hay qua những hành vi giao tiếp thông thường {WHO Fact Sheet 164, 2000}
Tuy nhiên, bạn cần thực hiện một số biện pháp đểđề phòng lây bệnh cho người khác:
_Tránh dùng chung kim tiêm hay những vật dụng tương tự (như xăm mình, tiêm chích thuốc, kim châm cứu…)
_ Tránh những hành vi tình dục có nguy cơ cao gây chảy máu và tránh giao hợp khi hành kinh (sử dụng bao cao su làm giảm nguy cơ)
_Làm sạch vết máu (dùng găng cao su và chất khử trùng)
_Tránh sử dụng chung những vật dụng vệ sinh cá nhân (bàn chải đánh răng, dao cạo, cắt móng tay) vì chúng có thể dây máu
_Phụ nữ nên cẩn thận khi hành kinh và nên vứt bỏ băng vệ sinh vào nơi an toàn
Điều quan trọng là bạn cần suy nghĩ về khả năng lây bệnh cho người khác vì hai lý do:
_Bạn có thể tránh được nguy cơ một khi đã khỏi bệnh
_ Bạn có thể tránh được việc truyền bệnh cho người khác
Trang 5Vấn đề quan trọng là cần hiểu rõ về viêm gan C và chuẩn bị cho điều trị diệt virus
II.ĐIỀU GÌ XẢY RA KHI BẠN MẮC VIÊM GAN C?
Khi mắc bệnh, virus viêm gan C đi từ máu đến gan và sinh sôi ở đó Cùng lúc đó,
cơ thể bạn bắt đầu chống lại nhiễm trùng Viêm gan C được xem là “một bệnh thầm lặng” Chỉ khoảng 1/3 người mắc bệnh có biểu hiện triệu chứng và những triệu chứng này thường nhẹ -nên bạn có thể không hề biết là mình đã mắc bệnh
1.VIÊM GAN C CẤP
Khoảng thời gian ngắn (thường là 6 tháng) sau khi nhiễm bệnh thường được gọi là giai đoạn cấp của bệnh Bệnh nhân bị viêm gan C cấp hiếm khi có biểu hiện triệu chứng Đó là lý do tại sao viêm gan C thường được gọi là “yên lặng” Điều này không có nghĩa là tổn thương gan không xảy ra Trong thời gian này, một số bệnh nhân (khoảng 15-30%) có khả năng tự vượt qua (“diệt sạch”) virus mà không cần điều trị Dấu hiệu duy nhất cho thấy họ đã mắc bệnh là sự hiện diện của kháng thể chống siêu vi C trong máu Tìm thấy kháng thể này không có nghĩa là bạn đang mắc bệnh mà chỉ là dấu hiệu cho thấy bạn đã mắc bệnh ở một thời điểm nào đó Một xét nghiệm PCR trong máu mới biết được bạn đang mang virus trong người hay không Điều đáng tiếc là hầu hết bệnh nhân đều không tự diệt sạch được virus trong giai đoạn cấp (có thể xem xét khả năng điều trị nếu tìm thấy virus trong giai đoạn cấp) Bệnh sau đó chuyển sang giai đoạn mãn, như mô tả dưới đây
2.VIÊM GAN C MẠN TÍNH
Nếu virus vẫn tồn tại trong máu (và gan) trên 6 tháng sau khi nhiễm bệnh, bạn đã
bị viêm gan C mạn tính Cơ may khỏi bệnh rất hiếm nếu không điều trị Ở giai
Trang 6đoạn này, có thể bắt đầu có những tổn thương nặng hơn cho gan Bạn có thể thấy
có triệu chứng của bệnh trong giai đoạn này
Người bị viêm gan C mạn tính có thể thấy mệt mỏi khó tập trung, thấy ốm yếu, đau cơ hay đau khớp, thấy lo lắng hay chán nản Hầu hết bệnh nhân đều không cór triệu chứng và không cảm thấy bệnh Việc không có triệu chứng có thể kéo dài nhiều năm Tuy nhiên, virus vẫn tiếp tục sinh sôi nảy nở trong gan Chúng gây viêm gan và tăng nồng độ của nhiều men gan (AST và ALT) có thể đo được trong máu Kết quả là tổn thương gan (gọi là xơ hóa ) có thể lan rộng và dẫn đến xơ gan Khi xơ gan, mô xơ xâm lấn và thay thế mô gan bình thường, làm hỏng những chức năng quan trọng của gan như tiêu hóa và giải độc Khoảng 20% bệnh nhân viêm gan C bị xơ gan Xơ gan là một bệnh nặng có nhiều biến chứng nghiêm trọng nên phải điều trị tích cực Ghép gan là biện pháp điều trị duy nhất để điều trị xơ gan nặng Nếu không điều trị, xơ gan sẽ dẫn đến những biến chứng nặng và ung thư gan
Bệnh nhân bị viêm gan C có thời gian tiến triển bệnh khác nhau và không thể dự đoán được chính xác Nhiều bệnh nhân chỉ bị thay đổi ít sau 20-30 năm, trong khi nhiều người bị xơ gan sau 10 năm hay ngắn hơn Điều cần lưu ý là tốc độ tiến triển đến bệnh gan KHÔNG phụ thuộc vào kiểu gien hay số lượng virus bạn đang mang Tuy nhiên, các chuyên gia đã nhận biết được những yếu tố có thể làm bệnh tiến triển nhanh hơn:
_Lớn tuổi tại thời điểm nhiễm bệnh
_Phái nam
_ Uống rượu bia
_Đồng nhiễm virus viêm gan B (HBV) hay HIV
Trang 7_ Thừa cân, béo phì
_ Tiểu đường
_ Hút thuốc
III.CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ HIỆN TẠI
Có hai loại thuốc được chấp thuận để điều trị viêm gan C mãn: interferon và
ribavirin
_Interferon là một protein tự nhiên do cơ thể sản
xuất ra để chống lại nhiễm virus Thật ra, interferon
cũng chịu trách nhiệm một phần về những triệu
chứng của viêm gan C như đau nhức cơ và những triệu chứng
như cúm Đây là những dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch đang bảo vệ cơ thể bạn khỏi nhiễm trùng Tuy nhiên, cơ thể không sản xuất đủ interferon để tiêu diệt virus viêm gan C, nên việc sử dụng dạng thuốc protein này là một cách để kích hoạt cơ thể tăng cường đề kháng tự nhiên Vì interferon là một protein, thuốc sẽ bị cơ thể phá huỷ khi uống qua đường tiêu hóa, nên chỉ có thể sử dụng thuốc đường tiêm dưới da Bạn sẽ được hướng dẫn cách tiêm chích thuốc khi bắt đầu điều trị
Có 2 dạng interferon hiện đang được sử dụng:
* Interferon thông thường - bị cơ thể phân hủy nhanh chóng và phải chích ít nhất
3 lần mỗi tuần
Trang 8*“Pegylated” interferon (interferon được kết hợp với PEG: Poly Ethylene Glycol) dạng thuốc được điều chỉnh để có thời gian tác dụng trong cơ thể dài hơn để diệt virus Hiện có hai dạng - PEGASYS‚ (peginterferon alfa-2a [40KD]), được bào chế bởi công ty Roche, và PEG-INTRON (peginterferon alfa-2b), được bào chế bởi công ty Schering-Plough Khi chích thuốc theo chỉ định của thầy thuốc,
pegylated interferon tồn tại trong cơ thể ở một nồng độ đủ để diệt virus Những interferons này tốt hơn dạng interferon thông thường về tác dụng diệt virus và dễ
sử dụng hơn vì chỉ cần chích 1 tuần 1 lần
Những bệnh nhân không đáp ứng với interferon qui ước có thể đáp ứng tốt hơn với điều trị pegylated interferon
Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy điều trị interferon đơn thuần (đơn trị liệu) cũng diệt được virus ở vài bệnh nhân, nhưng kết quả sẽ tốt hơn nếu kết hợp với một thuốc khác gọi là ribavirin (điều trị phối hợp)
_.Ribavirin: Thuốc có dạng viên nén hay viên nang dùng để uống 2 lần một ngày Ribavirin có thể tăng cường tác dụng điều trị của interferon (dạng qui ước hay dạng được pegylate hóa) khi sử dụng kết hợp Thuốc làm tăng hiệu quả của
interferon, và làm giảm khả năng tái phát Sử dụng ribavirin đơn thuần không diệt được virus
Bác sĩ của bạn sẽ chọn lựa thuốc nào là tốt nhất cho bạn tùy theo tình trạng sức khỏe của bạn Nếu bạn được cho điều trị bằng interferon hay pegylated interferon đơn thuần, là do bạn không thể sử dụng ribavirin vì lý do y khoa Ngoài ra,
interferon và ribavirin có thể gây khuyết tật cho thai, vì vậy vấn đề quan trọng là phải thực hiện các biện pháp ngừa thai trước, trong và 6 tháng sau khi điều trị
1.TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ
Trang 9Nếu bạn bắt đầu điều trị, điều rất quan trọng là bạn phải sử dụng thuốc đúng như
đã được kê toa Nghĩa là phải dùng thuốc đúng liều lượng vào đúng thời gian quy định Điều này gọi là “tuân thủ điều trị” theo chuyên ngành y khoa Bệnh nhân tuân thủ tốt thường có cơ may khỏi bệnh cao hơn Nếu bạn ngưng thuốc sớm hay không dùng đúng liều, bạn có thể không diệt được virus
2.KHI ĐIỀU TRỊ KHÔNG PHÙ HỢP
Kết hợp pegylated interferon và ribavirin là cách điều trị hiệu quả nhất Tuy nhiên, một số bệnh nhân không được kê toa kết hợp điều trị vì họ còn có những bệnh khác Điều trị có thể gây khuyết tật thai nhi nên không được sử dụng ở những người đang dự tính có thai hay đang có thai Phải ngừa thai hiệu quả trong thời gian điều trị và tiếp tục 6 tháng sau khi ngưng điều trị nếu bạn đang ở độ tuổi sinh
đẻ
Nếu bạn có biểu hiện chứng trầm cảm trong quá khứ, hay có bệnh tim nặng trong
6 tháng trước đó, bác sĩ có thể thảo luận về những phương án điều trị với bạn
Bạn và bác sĩ của bạn có thể quyết định rằng, vì những lý do cá nhân hay xã hội,
có thể tốt hơn nếu trì hoãn điều trị Trong một số trường hợp, việc trì hoãn điều trị
có thể là một ý định sáng suốt nếu như bạn đang gặp phải những thay đổi lớn trong cuộc sống có thể làm trở ngại cho việc tuân thủ điều trị
Có rất nhiều nghiên cứu để tìm ra những phương pháp mới điều trị viêm gan C Nếu bác sĩ khuyên bạn không nên điều trị bây giờ, bạn vẫn có thể nhận được các lợi ích từ điều trị trong tương lai Trong thời gian chờ đợi, bạn cần cố gắng hạn chế những tổn thương cho gan và cải thiện sức khỏe bằng cách thay đổi lối sống, tập thể dục thường xuyên, ăn khẩu phần lành mạnh và tránh hút thuốc hay uống rượu Điều quan trọng là có cái nhìn bao quát để cải thiện sức khỏe, hơn là chỉ nhằm vào lá gan
Trang 103.CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM GAN C- QUYẾT ĐỊNH ĐIỀU TRỊ
Ngày nay, điều trị viêm gan thành công hơn nhiều về tác dụng diệt virus so với chỉ
5 năm trước đây Mới đây, một hướng dẫn quốc tế về điều trị viêm gan C đã xác định phối hợp thuốc giữa pegylated interferon và ribavirin được xem là phương pháp tiêu chuẩn để điều trị bệnh Khi bạn đã quyết định điều trị, bạn cần phải khám định kỳ để kiểm tra tiến triển của bệnh và theo dõi các tác dụng điều trị
Quyết định bắt đầu điều trị viêm gan C cần được cân nhắc cẩn thận từ phía bạn và phía thầy thuốc Thời gian điều trị là 24 hay 48 tuần phụ thuộc vào kiểu gien và cần phải điều trị đủ thời gian để làm sạch virus
Những thử nghiệm trước khi bắt đầu điều trị - thầy thuốc cần tiến hành một số xét nghiệm để xem việc điều trị có hữu ích cho bạn hay không (hầu hết những xét nghiệm này chỉ cần lấy máu để kiểm tra)
Có thể cần lấy một mẫu nhỏ tổ chức gan (phương pháp sinh thiết ) để kiểm tra (đây là một phương pháp tương đối an toàn, mặc dù có nguy cơ rất nhỏ bị chảy máu) Sinh thiết cho thấy gan của bạn bị ảnh hưởng như thế nào do virus viêm gan
C và có thể giúp ích cho quyết định điều trị Nhiều thầy thuốc chỉ định những xét nghiệm phản ánh tình trạng xơ hóa (xét nghiệm máu đang được cộng đồng y học đánh giá), ít gây tổn thương hơn so với làm sinh thiết và có thể kiểm tra tổn
thương gan
4.THEO DÕI KIỂM TRATRONG QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRỊ
Trang 11Yếu tố quan trọng nhất để tiêu diệt virus là phải hoàn thành chương trình điều trị như đã được kê toa Trong quá trình điều trị, bạn sẽ được thầy thuốc yêu cầu tới kiểm tra theo dõi đều đặn Trong những lần tái khám này, thầy thuốc của bạn sẽ:
_Làm một số xét nghiệm để kiểm tra đáp ứng với điều trị của bạn
!Theo dõi tác dụng phụ của thuốc trên cơ thể bạn và gợi ý những phương pháp để hạn chế chúng
_ Theo dõi tình trạng gan và sức khỏe chung của bạn
Những xét nghiệm này được tiến hành ở những thời điểm khác nhau trong quá trình điều trị
Ở nhiều bệnh nhân, số lượng virus sẽ giảm xuống đáng kể khi bắt đầu điều trị Dấu hiệu đáp ứng virus sớm là một dấu hiệu tốt cho thấy bạn sẽ thực sự tiêu diệt được virus Tuy nhiên, virus viêm gan C có thể lây nhiễm vào những tế bào khác ngoài gan và máu Do đó, muốn tiêu diệt sạch virus, điều cốt lõi là bạn phải tiếp tục điều trị theo hướng dẫn và đủ thời gian, mặc dù bạn đã có đáp ứng virus sớm Điều này sẽ giảm thiểu tối đa khả năng tái phát sau khi hoàn thành điều trị
Mục tiêu điều trị cuối cùng là kết quả xét nghiệm virus vẫn âm tính sau khi ngừng điều trị 6 tháng, kết quả này gọi là đáp ứng virus kéo dài Điều này được xem là khỏi bệnh, vì khả năng tái phát về sau rất hiếm (chỉ khoảng 1%) Khoảng 1 trong 2 bệnh nhân có kiểu gien 1 và khoảng 4 trong 5 người bệnh có kiểu gien 2 và 3 được điều trị khỏi bệnh
5.CÁC TÁC ĐỘNG CỦA ĐIỀU TRỊ