Dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên (tóm tắt)

Từ những lý do nêu trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài : “Dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên” làcần thiết.. Giả thuyết khoa h

1.2 Người học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh (sau đây gọi làhọc viên) là những người đã trưởng thành Họ là những học viên người lớn Vì thế,việc tổ chức dạy học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh phải được thựchiện theo lý luận về dạy học người lớn Đội ngũ giảng viên, giáo viên tại các trungtâm giáo dục thường xuyên phải là các chuyên gia về dạy học người lớn Tuy nhiên,

lý luận về dạy học người lớn ở Việt Nam chưa được đầu tư nghiên cứu có hệ thống

1.3 Tham gia vào hoạt động học tập ở môi trường giáo dục thường xuyên, mỗihọc viên đều mang theo những đặc điểm phát triển nhận thức đặc trưng cho lứa tuổi

và cả những nét riêng của cá nhân Mỗi học viên sẽ có cách tiếp nhận, giữ gìn và xử

lý thông tin khác nhau Có người thiên về nhìn, có người thiên về nghe hay xúc giác –vận động tạo thành những phong cách rất đa dạng Một số học viên sẽ gặp khó khăntrong quá trình học tập nếu việc giảng dạy vô tình không phù hợp với phong cách họctập ưu thế của họ Kết quả nghiên cứu về phong cách học tập của học viên người lớncho thấy, người học sẽ thành công hơn nếu như người dạy kết hợp phong cách dạycủa họ với phong cách học tập của người học Vì thế, để nâng cao chất lượng dạy họctại các trung tâm giáo dục thường xuyên, việc nghiên cứu đặc điểm học tập, đặc biệt

là phong cách học tập của học viên là rất cần thiết

Từ những lý do nêu trên, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài : “Dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên” là

cần thiết

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp dạy học phù hợp với phong cách học tập của học viênngười lớn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học tại các trung tâm giáo dục thườngxuyên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học và phong cách học tập của học viên người lớn tại trung tâmgiáo dục thường xuyên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa hoạt động dạy học với phong cách học tập của học viênngười lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và thi công dạy học bằng các biện pháp dạy học dựa vào phongcách học tập của học viên người lớn tại các trung tâm giáo dục thường xuyên như:thiết kế qui trình dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tạiTTGDTX; lập kế hoạch dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớntại TTGDTX; sử dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp phong cách học tậpcủa học viên người lớn tại TTGDTX; và hướng dẫn tự học dựa vào phong cách họctập của học viên người lớn tại TTGDTX thì kết quả học tập của học viên sẽ đượcnâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định các khái niệm công cụ; hệ thống hoá các vấn đề lý luận về đặcđiểm học tập, phong cách học tập và tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập củahọc viên người lớn để thiết lập khung lí thuyết cho vấn đề nghiên cứu;

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng phong cách học tập của học viên người lớn

và tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại các trungtâm giáo dục thường xuyên;

5.3 Đề xuất và thực nghiệm sư phạm các biện pháp dạy học dựa vào phongcách học tập của học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh.

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Học viên được nghiên cứu là các học viên theo học các lớp ngắn hạn tại cáctrung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh;

- Thực nghiệm sư phạm được tiến hành với các chương trình bồi dưỡng, đàotạo ngắn hạn (những ngành nghề có thời gian đào tạo dưới một năm)

7 Phương pháp nghiên cứu

- Quan điểm hệ thống cấu trúc: Không xem xét các sự vật hiện tượng một cáchriêng lẻ mà luôn đặt chúng trong một hệ thống, chịu sự ảnh hưởng, tác động của nhiềuyếu tố trong hệ thống đó Vì thế, nghiên cứu dạy học dựa vào phong cách học tập củahọc viên phải xác định được các thành tố cơ bản qui định phong cách học tập của họcviên

- Quan điểm hoạt động trong dạy học: Tổ chức hoạt động cho học viên, hìnhthành và phát triển hoạt động học tập cho học viên bằng chính hoạt động tự giác, sángtạo của học viên Điều này đòi hỏi, khi nghiên cứu nghiên cứu dạy học dựa vào phongcách học tập của học viên phải thiết kế được các biện pháp dạy học và hiện thực hóacác biện pháp đó ở cấp độ hoạt động

- Quan điểm thực tiễn: Giải quyết các vấn đề được đặt ra trong nghiên cứu đềtài phải xuất phát từ thực tiễn dạy học, giáo dục Nghiên cứu về nghiên cứu dạy họcdựa vào phong cách học tập của học viên phải thiết thực giải quyết những tồn tạitrong dạy học ở các Trung tâm GDTX hiện nay

7.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

7.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra viết bằng phiếu trưng cầu ý kiến; Phương pháp quansát; Phương pháp phỏng vấn; Phương pháp trắc nghiệm; Phương pháp thực nghiệm;

PP xin ý kiến chuyên gia; PP nghiên cứu trường hợp

7.2.3 Nhóm phương pháp đo đạc, xử lý số liệu

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả nghiên cứu về địnhlượng

8 Những luận điểm bảo vệ

- Học viên người lớn ở các trung tâm giáo dục thường xuyên đã hình thànhphong cách học tập và thường học tập theo phong cách đó Tuy nhiên, có thể giáoviên chưa quan tâm đúng mức đế phong cách học tập của họ và học viên chưa đượchọc tập phù hợp với phong cách học tập của mình

- Các biện pháp dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên ở trung tâmgiáo dục thường xuyên là hệ thống các hoạt động có mối quan hệ chặt chẽ được thiết

kế và thực thi nhằm tạo môi trường thuận lợi cho việc thu nhận, xử lý thông tintrong học tập phù hợp với phong cách học tập của học viên

- Dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên sẽ nâng cao được kếtquả học tập của học viên tại các trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh

9 Điểm mới của luận án

- Bổ sung và hoàn thiện lý luận dạy học cho học viên người lớn Hệ thống hoá

và phát triển lý luận về đặc điểm học tập của học viên người lớn

- Xác định được các đặc điểm và những phong cách học tập cơ bản của họcviên tại trung tâm giáo dục thường xuyên

- Đề xuất được một số biện pháp dạy học theo đặc điểm học tập và phong cáchhọc tập của học viên tại các trung tâm giáo dục thường xuyên

10 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án có cấu trúc 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học dựa vào phong cách học tậpcủa học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên

Chương 2: Biện pháp dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên ngườilớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên

Chương 3: Thực nghiệm dạy học dựa vào phong cách học tập của học viênngười lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên

Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC DỰA VÀO PHONG CÁCH HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN NGƯỜI LỚN TẠI TRUNG TÂM

GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Các công trình nghiên cứu phong cách học tập rất phong phú và đa dạng trênnhiều bình diện, lý thuyết cũng như thực hành Các nghiên cứu về phong cách học tậptập trung vào một số vấn đề chính như sau:

1.2.1.2 Phong cách học tập

Phong cách học tập là toàn bộ những phản ứng, thủ thuật tiếp nhận và xử lý thông tin tương đối ổn định (mang tính trội) trong các tình huống học tập của người học nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập đã đề ra

1.2.2 Các mô hình phong cách học tập

1.2.2.1 Mô hình phong cách học tập dựa vào yếu tố gen - môi trường

1.2.2.2 Mô hình phong cách học tập phản ánh các đặc điểm bên trong của cấutrúc nhận thức, gồm nhiều khả năng khác nhau

1.2.2.3 Mô hình phong cách học tập là tập hợp các kiểu nhân cách

1.2.2.4 Mô hình phong cách học tập là các ưu thế linh hoạt trong học tập

1.2.2.5 Mô hình phong cách học tập dựa trên cách thức thực hiện nhiệm vụ họctập

Qua phân tích, đánh giá 5 mô hình PCHT dựa trên sự phân loại phong cách họctập do Trung tâm nghiên cứu học tập và kỹ năng tại Anh đã hệ thống, tác giả luận án

lựa chọn “Mô hình phong cách học tập là các ưu thế linh hoạt trong học tập” dựa

trên kết quả phân loại phong cách học tập của hai tác giả Honey và Mumford là phongcách học tập của học viên ở các trung tâm GDTX

1.3 Phong cách học tập của học viên người lớn

1.3.1 Đặc điểm của học viên người lớn

- Học viên người lớn cần biết rõ lý do của học tập (Người lớn cần biết - the need

1.3.2.1 Phong cách học tập người hoạt động

Phong cách học tập này có đặc điểm:

- Người học thích khám phá và thử thách Người học được phát huy tối đa khảnăng khi được tham gia vào các hoạt động đa dạng và thường xuyên đổi mới

- Người học thích làm trung tâm của sự chú ý, thích khẳng định mình trong cáchoạt động chung, dù chủ trì một cuộc họp lớp hay phát biểu ý kiến

- Người học tận dụng các cơ hội bày tỏ ý kiến trong các cuộc thảo luận haytương tác với những người khác

- Người học không thích đóng vai trò thụ động trong lớp

- Người học không thích những công việc cưỡng ép, hay những việc đòi hỏiphải tiếp thu sáng tỏ

- Người học thích học nhóm, không thích học một mình Do đó, người họckhông học tập hiệu quả với hình thức tự học.

1.3.2.2 Phong cách học tập người phản ánh

Phong cách này có đặc điểm:

- Thích cơ hội được suy ngẫm tất cả những điều ẩn chứa trong điều người nàynghe hay đọc được trước khi đưa quan điểm nào đó

- Thích ngồi phía sau trong các cuộc thảo luận

- Học từ nghe, quan sát chứ không thể hiện mình

- Khoái những cơ hội được học và làm việc độc lập

- Thích công việc đòi hỏi suy ngẫm thấu đáo hơn là đi tắt

- Học hiệu quả qua các công việc kế hoạch cá nhân, nghe giảng và học độc lập

- Không muốn đóng góp ý kiến xây dựng bài trên lớp Trong cuộc thảo luận màkhông cân nhắc mọi điều

- Không muốn vội vàng chuyển từ việc này đến việc khác

- Lo ngại thời hạn chót phải làm việc hay học mà không cân nhắc suy nghĩ cẩnthận

- Học không hiệu quả khi hoạt động tự phát không cho phép thời hạn, kế hoạchcẩn thận Học nhập vai, thảo luận nhóm tự phát

1.3.2.3 Phong cách học tập người lý thuyết

Phong cách học tập này có đặc điểm:

- Học hiệu quả với mô hình lý thuyết, qua các vấn đề trên lớp, thảo luận tìmhiểu những lý thuyết với các bạn bè thầy cô, ham đọc và đánh giá các cuốn sách, bàibáo

- Thích khám phá mối quan hệ giữa các mô hình, các vấn đề khái niệm

- Quan tâm đến việc chắc chắn rằng các phong cách luận làm cơ sở cho các lýthuyết và logic hợp lý

- Phát huy khả năng về hiểu biết và tham gia các tình huống phức tạp

- Học không hiệu quả qua các câu hỏi mở, công việc kế hoạch có tính chuyểnđộng khám phá, thực hành kỹ năng.

1.3.2.4 Phong cách học tập người thực tế

Phong cách học tập này có đặc điểm:

- Thích xem lý thuyết liên hệ với thực tế như thế nào?

- Thích các kỹ năng thực hành, học tập phù hợp với lĩnh vực môn học và đi làmsau này

- Thích tập trung thực hành củng cố qua thực tế hơn lý thuyết

- Thích chỉ dẫn rõ ràng để tiến hành thực hiện

- Không thích tài liệu lý thuyết, không có khả năng ứng dụng

- Học thiếu hiệu quả: Khi hội thảo, tranh luận

Các đặc điểm của từng loại phong cách học tập nêu trên là cơ sở trực tiếp choviệc nghiên cứu đề xuất các biện pháp tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tậpcủa người học

1.4 Nguyên tắc và yêu cầu của dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại trung tâm giáo dục thường xuyên

1.4.1 Quan niệm về dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớnCác quan niệm về dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn

về bản chất, dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn là khai thác

kinh nghiệm của học viên, dạy học dựa vào kinh nghiệm của học viên bằng việc xâydựng và thực hiện các phương án khác nhau trong thực hiện chương trình dạy họchiện có phù hợp với những phong cách học tập điển hình của học viên

1.4.2 Đặc điểm của tổ chức dạy học ở trung tâm giáo dục thường xuyên

- Về người học và hoạt động học tập

- Về người dạy và hoạt động giảng dạy

- Về nội dung, chương trình dạy học của giáo dục thường xuyên

- Về hình thức tổ chức và phương pháp dạy học chương trình GDTX

1.4.3 Nguyên tắc tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên ngườilớn tại TTGDTX

- Nguyên tắc tập trung vào học viên

+ Chuyển hóa mục tiêu dạy học thành mục tiêu học tập của học viên

+ Tạo môi trường thuận lợi để học viên học tập theo phong cách học tập củamình.

- Nguyên tắc phân hóa

Nội dung và phương thức hoạt động trong học trình tổng thể hoặc ở từng mônhọc phải được thiết kế và thực hiện theo nhiều hướng khác nhau phù hợp nhữngphong cách học tập điển hình của người học

1.4.4 Yêu cầu của dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tạiTTGDTX

- Lựa chọn các hình thức dạy học có ưu thế để tổ chức dạy học dựa vào phongcách học tập của học viên

- Kết hợp giữa phát huy được điểm mạnh và khắc phục hạn chế của từng loạiphong cách học tập

- Chú ý đến những khác biệt về phong cách học tập của học viên do ảnh hưởng của các yếu tố như giới tính, độ tuổi, văn hóa và thành tích học tập

1.5 Thực trạng phong cách học tập và tổ chức dạy học dựa vào PCHT của học viên người lớn ở một số TTGDTX

1.5.1 Khái quát về tổ chức khảo sát thực trạng

1.5.2 Kết quả khảo sát và bình luận

1.5.2.1 Thực trạng phong cách học tập của học viên ở TTGDTX

Bảng 1.4: Các loại phong cách học tập của học viên TTGDTX

1.5.2.2 Thực trạng tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học viênngười lớn

a) Nhận thức về ý nghĩa của dạy học dựa vào phong cách học tập của học

viên người lớn tại trung tâm GDTX

Bảng 1.5: Ý nghĩa của việc tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên

người lớn tại trung tâm GDTX

Tỷ lệ %TT

Đa số giáo viên ở các trung tâm GDTX nhận thấy được vai trò và sự cần thiếtcủa việc tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của người học để phát huy tínhtích cực của người học nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

b) Những biện pháp tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học viênngười lớn tại trung tâm GDTX

Bảng 1.6: Những biện pháp tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của học

viên người lớn tại trung tâm GDTX hiện nay

Tỉ lệ %TT

3 Thiết kế bài học theo định

hướng phong cách học tập của

HV

4 Giao nhiệm vụ cho nhóm được

TT Biện pháp

Tỉ lệ %TT

5 Thiết kế tài liệu học tập phục

vụ dạy học dựa vào phong cách

học tập của HV

6 Lựa chọn các PPDH dựa vào

phong cách học tập của HV 52.8 1 64.0 1 70.8 1Kết quả số liệu bảng 1.6 cho thấy: Để tổ chức dạy học dựa vào phong cách họctập của người học, ở các trung tâm GDTX, các giáo viên đã sử dụng các biện phápsau:

- Biện pháp “Lựa chọn các phương pháp dạy học dựa vào phong cách học tậpcủa người học” được sử dụng phổ biến nhất Có 52.8%% giáo viên các trung tâmGDTX ở đồng bằng và 64 – 70.8 % giáo viên các trung tâm GDTX miền núi và thànhphố thường sử dụng Kết quả này phản ánh phần nào tác dụng của phong trào đổi mớiPPDH hiện nay ở các trung tâm GDTX Tuy nhiên, các phương pháp dạy học đượcgiáo viên lựa chọn, sử dụng có phải là những PPDH có ưu thế trong dạy học dựa vàophong cách học tập của người học hay không thì chưa được khẳng định Kết quả khảosát thu được có sự khác biệt giữa các giáo viên trung tâm GDTX ở miền núi và ởđồng bằng cho thấy, giáo viên các trung tâm GDTX ở miền núi tích cực lựa chọn và

sử dụng các phương pháp dạy học dựa theo phong cách học tập của người học hơngiáo viên các trung tâm GDTX ở đồng bằng

- Biện pháp “ Để người học tự lựa chọn nhóm học tập” được giáo viên sử dụngnhằm tổ chức dạy học dựa vào phong cách học tập của người học Cụ thể, giáo viêncác trung tâm GDTX ở miền núi là 33.8%, các trung tâm ở thành phố có 18.8% và ởnông thôn có 24,8%, xếp thứ bậc thứ 2

- Biện pháp “Giao nhiệm vụ cho nhóm được phân chia theo phong cách họctập” trong tổ chức dạy học dựa theo phong cách học tập của người học được được cácgiáo viên sử dụng được xếp ở thứ bậc 3

c) Những nguyên nhân ảnh hưởng đến dạy học dựa vào phong cách học tập củahọc viên người lớn tại trung tâm GDTX

Bảng 1.7: Những nguyên nhân ảnh hưởng đến dạy học dựa vào phong cách học tập

của học viên người lớn tại trung tâm GDTX

3 GV chưa được bồi dưỡng nhiều về

dạy học dựa theo PCCT

6 Không có thời gian để thực hiện các

biện pháp dạy học dựa vào PCCT

HỌC VIÊN NGƯỜI LỚN TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 2.1 Nguyên tắc xây dựng biện pháp dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại TTGDTX

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu đào tạo

Mọi nỗ lực của chủ thể quản lý, của giáo viên và học viên trong tổ chức, vậnhành quá trình dạy học ở các TTGDTX xét đến cùng là nhằm thực hiện mục tiêu củacác chương trình GDTX một cách có chất lượng và hiệu quả Do đó, việc đề xuất cácbiện pháp dạy học dựa vào phong cách học tập của học viên người lớn tại TTGDTX