Loài nhiễm bệnh Phổ biến ở các loài tôm biển và tôm cành xanh Giai đoạn nhiễm bệnh Chủ yếu ở giai đoạn tôm ương trong trại như trứng, ấu trùng, tôm bột.. Loài nhiễm bệnh Tất cả các lo
Trang 1CHƯƠNG X: BỆNH VI KHUẨN
I Bệnh phát sáng
thường xuất hiện khi môi trường nước giàu dinh dưỡng, nhiều chất hữu cơ, xác bã và có thể xuất hiện quanh năm Trong sản xuất giống, mầm bệnh được lây truyền chủ yếu
từ ruột giữa của tôm mẹ cho ấu trùng trong quá trình sinh sản
Loài nhiễm bệnh Phổ biến ở các loài tôm biển và tôm cành xanh
Giai đoạn nhiễm bệnh Chủ yếu ở giai đoạn tôm ương trong trại như trứng, ấu
trùng, tôm bột
chết thường nổi lên mặt nước hay ven mé bờ Tôm nhiễm bệnh nặng sẽ bỏ ăn, lắng xuống đáy bể, quan sát vào ban đêm sẽ thấy hiện tượng phát sáng, tôm chết hàng loạt và rất nhanh đến 80-100%
Cơ hay máu tôm sắp chết có rất nhiều vi khuẩn hình que,
di động Gan tụy là nơi bị hoại nặng nhất làm mất chức năng tiêu hóa và gây chết
Phân lập vi khuẩn trên môi trường phát quang
Xử lý nước ương bằng chlorine 20-25 ppm Tránh hiện tượng môi trường nước quá giàu dinh dưỡng, nhiều chất hữu cơ, xác bã
Chọn tôm mẹ và tôm giống không nhiễm vi khuẩn phát sáng
Trị bệnh: dùng thuốc đặc trị bệnh phát sáng
Trang 2II Bệnh Vibrio
harveyi và một số loài khác thuộc giống Vibrio
Loài nhiễm bệnh Tất cả các loài tôm biển, tôm càng xanh và cua
Giai đoạn nhiễm bệnh Giai đoạn ấu trùng, tôm bột, giống và trưởng thành
bộ phận như vỏ, phụ bộ chân, râu và mang bị nhiễm khuẩn có màu đen đỏ hay đỏ nâu, vỏ bị ăn mòn, cơ có màu trắng đục Ấu trùng nhiễm bệnh thường có màu đen trên đỉnh các phụ bộ, tôm bỏ ăn, ruột rỗng Tôm sẽ chết dần, đôi khi chết 100%
Phân lập vi khuẩn trên môi trường TCBS
Tẩy trùng bể, ao nuôi kỹ, quản lý môi trường tốt, hạn chế gây sốc và thương tích cho tôm
Trị bệnh:
Đối với ấu trùng và tôm bột, dùng formaline 10-25 ppm, erythromycine 0,5-1,3 ppm, oxytetracyline 1-10 ppm Đối với tôm lớn, dùng oxytetracyline 1,5 g/kg thức ăn
III Bệnh đốm nâu, đốm đen
và Pseudomonas cùng gây bệnh
Các vi khuẩn này có khả năng tiết nhiều loại men làm ăn mòn vỏ và biểu mô tôm Các yếu tố khác như môi trường
dơ bẩn, tôm bị sốc, bị thương tích, mật độ dày, chăm sóc quản lý kém là nguyên nhân đầu tiên cho bệnh phát sinh
Trang 3Loài nhiễm bệnh Tất cả các loài tôm biển, tôm cành xanh
mãng nâu hay đen, đơn độc hay tạo thành đám rộng
- Dưới vỏ xuất hiện những vết phồng chứa dịch keo nhờn, khi bệnh nặng vỏ bị ăn mòn, lở loét đến lớp dưới biểu bì
- Các phụ bộ như râu, chân, càng, chủy cũng bị ăn mòn và có những vết đen ở ngọn
- Những vết lở loét tạo cơ hội cho các mầm bệnh khác tấn công như vi khuẩn dạng sợi, nấm, nguyên sinh động vật hoặc tảo làm bệnh càng thêm trầm trọng
- Bệnh lây lan nhanh và có thể nhiễm bệnh 100% số lượng tôm Tôm nhiễm bệnh sẽ kém ăn, bơi lờ đờ, mất thăng bằng, khó lột xác và thường bị dính vào vỏ cũ khi lột gây nên hiện tượng mất phụ bộ, dị tật hay có thể bị chết Nếu tôm bị bệnh nhẹ sau khi lột lớp vỏ cũ và thay
vỏ mới tôm có thể trở lại bình thường, nếu bệnh nặng
sẽ để lại vết thương trên vỏ mới
- Tôm nhiễm bệnh cũng trở nên mẫn cảm với sốc môi trường, dễ ăn nhau Đối với ấu trùng, các đốm đen thường bắt đầu ở mặt lưng của đốt bụng thứ 3 do bị thương tích trong quá trình búng giật ngược và va chạm vào thành bể
• Phân lập vi khuẩn trên môi trường chọn lọc
Tránh gây sốc hay thương tích cho tôm, nuôi mật độ quá dày
Trị bệnh: Có thể dùng thuốc kháng sinh đặc trị
Trang 4IV Bệnh vi khuẩn dạng sợi
hình trụ, dài khoảng 3µm với sợi tơ rất dài đến khoảng 5mm Sợi tơ không màu Vi khuẩn dính vào bề mặt vật rắn, có tính cử động, hiếu khí Ngoài ra một số vi khuẩn
dạng sợi khác như Thiothrix sp Flexibacter sp., Cytophaga sp., và Flavobacterium sp Cũng có thể xuất
hiện Các vi khuẩn này sống tự do hay hội sinh trên bề mặt vật chủ Ngoài ra, điều kiện nuôi như nước ao giàu dinh dưỡng cũng tạo điều kiện cho bệnh xuất hiện
Loài nhiễm bệnh Tất cả các loài tôm biển, tôm hùm, tôm cành xanh và cua
biển
Giai đoạn nhiễm
bệnh
Tất cả các giai đoạn phát triển của tôm
làm cản trở hô hấp hay sự nở của trứng Ở ấu trùng và tôm bột, vi khuẩn dạng sợi phát triển trên bề mặt cơ thể, nhất là trên các lông của phụ bộ Ở tôm lớn, vi khuẩn hiện diện trên các lông tơ của chân đuôi, chân bụng, chân ngực, vảy râu, phụ bộ miệng và mang Tôm nhiễm bệnh nặng mang
sẽ có màu vàng đến xanh tùy theo loại rong tảo mắc vào đám vi khuẩn Vi khuẩn dạng sợi làm cản trở hô hấp, lột
vỏ, bắt mồi, hoạt động của tôm, gây chậm lớn hay gây chết tôm Bệnh có thể gây chết 80% hay hơn, trong vòng vài ngày đến vài tuần
ấu trùng, các phụ bộ chân, râu, mang của tôm giống và tôm lớn
Phòng và trị Phòng bệnh: Giữ môi trường nuôi tốt, dinh dưỡng tốt
Trị bệnh:
Thuốc tím (KMnO4) 2,5-5ppm trong 4 giờ; Formaline 10-25ppm; Chloramine T 5ppm; Oxytetracyline 100ppm;
Neomycine 10ppm; Streptomycine 1-4ppm
Trang 5Vi khuẩn phát quang trên môi trường Luminescen
Vi khuẩn dạng sợi trên thân tôm
(Trích Quản lý sức khỏe ao nuôi tôm, 2002)
Hình 10.1 Bệnh vi khuẩn trên tôm sú
Trang 6Tài liệu tham khảo
Đỗ Thị Hoà, Bùi Quang Tề, Nguyễn Hữu Dũng, 2004 Giáo trình Bệnh học Thuỷ sản Nhà xuất bản Nông nghiệp 423 trang
1 Manual of diagnostic Tests for Aquatic Animals, 2003 http://www.oie.int
2 Nguyễn Lân Dũng, 2000 Vi sinh học Nhà xuất bản giáo dục
3 Nguyễn Ngọc Nhiên, 1992 Phương pháp nghiên cứu vi sinh vật gây bệnh
4 Quản lý sức khỏe ao nuôi tôm Khoa Thủy Sản, Đại học Cần Thơ dịch 2002