Giáo trình-Hành chính công - chương 15 docx

Các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nha nước, bao gồm: Chấp hành pháp luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, tổ chức, đ

Chương XV KIỂM SOÁT ĐỐI VỚI NỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

I QUAN NIỆM CHUNG VỀ KIỂM SOÁT ĐỐI VỚI NỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1 Quản lý hành chính nhà nước - đối tượng của hoạt động kiểm soát

Mỗi loại cơ quan nhà nước được thành lập để thực hiện những chức

năng nhất định Quốc hội có chức năng lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật, Nghị quyết của Quốc hội đối với toàn bộ bộ máy nhà nước và quyết định những vấn để quan trọng của đất nước Các cơ quan hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nha nước, bao gồm: Chấp hành pháp luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, tổ chức, điều hành, kiểm tra các hoạt động của xã hội trong hệ thống hành chính theo thẩm quyển và một số hoạt động khác có tính chất tài phán Toà án có chức năng xét xử là chủ yếu, đồng thời thông qua chức năng xét xử đánh giá, kiến nghị về việc chấp

hành pháp luật của các cơ quan nhà nước khác, trong đó có bộ máy hành chính Viện kiểm sát có chức năng kiểm sát việc tuần theo pháp luật trong

hoạt động điều tra, xót xử, thi hành án, kiểm sát tính hợp pháp trong các văn bản pháp quy của hệ thống hành chính từ cấp bộ trở xuống

Như vậy, trong bộ máy hành chính, hoạt động của mỗi cơ quan nhà

nước không biệt lập, có liên hệ với hoạt động của các cơ quan nhà nước khác Đồng thời, các cơ quan nhà nước có thẩm quyển cồn thực hiện giám

sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm sát, tài phán đối với các cơ quan khác theo

quy định của pháp luật Toàn bộ hoạt động có tính chất đánh giá, dùng

quyền lực bắt buộc hoặc yêu cầu thực hiện các quyết định kể trên được ước

lệ bằng khái niệm "kiểm soát" Nếu đối tượng bị kiểm soát là hành chính nhà nước thì đùng cụm từ “kiểm soát đối với hành chính nhà nước",

Ö nước ta, chức năng quản lý nhà nước chủ yếu do các cơ quan hành

chính nhà nước thực hiện, có nghĩa là thực hiện hoạt động chấp hành các

quyết định pháp luật của các cđ quan quyển lực và điều hành các quá trình 504

phát triển xã hội trên cơ sở pháp luật và để thi hành pháp luật Nói cách

khác, bộ máy hành chính nhà nước thực hiện hoạt động quản lý nhà nước

bằng pháp luật lệ thuộc vào pháp luật Vì vậy, đòi hỏi mọi hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước phải hợp pháp

Mặt khác, pháp chế sẽ không được bảo đảm nếu kỷ cương nhà nước như: Kỷ luật lao động, kỷ luật công vụ, kỷ luật tài chính, kỷ luật kế toán,

kỷ luật trong hoạt động thông tín, văn bản không được các cơ quan, tổ chức, công chức nhà nước thực hiện nghiêm túc Đồng thời tình trạng thiếu

kỷ cương, trật tự trong hoạt động của bộ máy hành pháp sẽ tác động tiêu

cực đến tình trạng pháp chế, tới việc thực hiện pháp luật của công dân Vì vậy, việc kiểm soát nhằm bảo đảm kỷ luật trong quản lý nhà nước là tiền

đề bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước

Để bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong quản lý hành chính nhà nước,

các cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể kiểm soát hoạt động của hệ thống hành chỉnh nhà nước Đồng thời, nhà nước còn thành lập những cơ quan, tổ chức chuyên trách như Toà án, Việ kiểm sát, Thanh tra nhà

nước để thực hiện chức năng bảo đảm pháp chế và kỹ luật trong quản lý

Quần lý hành chính nhà nước là hoạt động lệ thuộc vào chính trị, đặt dưới sự lãnh đạo của Đẳng và có sự tham gia của các tổ chức xã hội, công dân Vì vậy, các tổ chức Đảng, nhất là các cơ quan kiểm tra của Đẳng có quyền kiểm tra hoạt động quản lý của hệ thống hành chính nhà nước; công dân có quyển giám sát hoạt động quản lý hành chính nhà nước một cách

trực tiếp hoặc thông qua các tổ chức chính trị - xã hội hoặc đoàn thể nhân dân Hoạt động kiểm tra của Đẳng, giám sát của công dân có mục đích

tăng cường tính hợp pháp, hợp lệ, hợp lý và hiệu quả của quản lý hành chính nhà nước

Tóm lại, kiểm soát đối với hoạt động hành chính nhà nước là loại hoạt,

động đặc biệt thuộc chức năng của Nhà nước và xã hội nhằm bảo đảm tính hợp pháp, hợp lý và hiệu quả trong quản lý nhà nước Đó là tổng thể những

phương tiện tổ chức - pháp lý được các cd quan nhà nước, các tổ chức xã hội

505

và công dân thông qua các hình thức giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm sát tài phán dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm thiết lập trật tự trong quản

lý, bảo vệ các quyền, tự do, lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của Nhà

phân biệt chúng với nhau

Giám sát dùng để chỉ hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước nước, toà án, các tổ chức xã hội và công din nhằm bảo đảm sự tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật trong quần lý xã hội Như vậy, giám sát là sự tác động quyển lực nhằm chấn chỉnh những lệch lạc, trái pháp luật, sai trái mục tiêu của một hệ thống đối với hệ thống khác, nằm ngoài quan hệ trực thuộc theo chiều dọc

Kiểm tra là khái niệm rộng, chủ yếu được hiểu là hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước của cấp trên với cơ quan nhà nước cấp dưới nhằm xem xét, đánh giá mọi mặt hoạt động của cấp dưới khi cần thiết Hoạt động kiểm tra thực hiện trong quan hệ trực thuộc Vì vậy, khi thực

hiện kiểm tra, cơ quan cấp trên, thủ trưởng cơ quan có quyền áp dụng các

biện pháp cưỡng chế kỷ luật, biện pháp bổi thường thiệt hại vật chất, hoặc

áp dụng các biện pháp tác động tích cực tới đối tượng bị kiểm tra như khen thưởng về vật chất, tỉnh thần Ngoài ra, trong văn kiện chính trị ở nước ta còn đùng khái niệm "kiểm tra Đảng" Nhưng kiểm tra ở phạm vi này không phải quyền lực nhà nước, không trực tiếp áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước mà chỉ áp dụng các biện pháp tác động mang tính chất chính trị -

xã hội

Thanh tra là phạm trù dùng để chỉ hoạt động của các tổ chức thuộc

Tổng thanh tra nhà nước và thanh tra nhà nước chuyên ngành (thanh tra

bộ, thanh tra sở) Cơ quan thanh tra và đối tượng bị thanh tra thường

không có quan hệ trực thuộc Nhưng các cơ quan thanh tra do thủ trưởng các cơ quan hành chính thành lập, hoạt động với tư cách là cơ quan chức

năng giúp thủ trưởng cùng cấp Vì vậy, có thể coi hoạt động thanh tra

ngành được cơ quan cấp trên tiến hành trong quan hệ đối với cơ quan trực thuộc Trong quá trình thanh tra, cơ quan thanh tra có thể áp dụng các

506

biện pháp cưỡng chế bảo đảm công tác thanh tra, kể cả các biện pháp trách nhiệm kỷ luật như tạm đình chỉ công tác và xử lý vi phạm hành chính, nhưng không có quyền sửa đổi, bãi bỏ quyết định của đối tượng bị thanh tra mà chỉ có quyển tạm đình chỉ việc thi hành một loại quyết định hành chính trong những trường hợp đặc biệt cần thiết, hoặc đình chỉ hành vi hành chính trái pháp luật

Kiểm sát là hoạt động bảo đâm pháp chế đặc biệt của Viện kiểm sát nhân dân các cấp Hoạt động kiểm sát chung của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm tính hợp pháp trong các hành vị, văn bản pháp quy của các cơ quan hành chính nhà nước, sự tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật của những

người có chức vụ và công dân Theo pháp luật hiện hành, quyền kiểm sát

chung của Viện kiểm sát không còn Tuy vậy, phương thức kiểm sát ấy vẫn

có ý nghĩa thiết thực cần phải được giao cho các cơ quan có thẩm quyển thực hiện một cách cụ thể và có hiệu lực, hiệu quả

Các phương thức bảo đảm pháp chế và kỷ cương trong quản lý nhà nước có đối tượng tác động rộng lớn, trong đó hoạt động của hệ thống hành chính là đối tượng chủ yếu được thực hiện bằng hoạt động giám sắt, kiểm

tra, thanh tra, kiểm sát

II GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI VÀ HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN ĐỐI VỚI

NỀN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1, Giám sát của Quốc hội

Giám sát là chức năng hiến định của các cơ quan quyền lực nhà nước bao gồm: Quốc hội, Hội đồng nhân dân

Ngoài chức năng lập hiến, lập pháp Quốc hội còn "thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước", "thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội", (khoản 4, Điều 83, khoản 2, Điều 84 Hiến pháp 1992) Như vậy, đối tượng giám sát của Quốc hội là hoạt động của mọi cơ quan nhà nước, trong

đó có hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước

Hoạt động giám sát của Quốc hội được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau

- Thực hiện tại kỳ họp qua nghe báo cáo của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ và cơ quan khác thuộc Chính phủ, thảo luận, đánh giá các báo cáo đó

507

— Thông qua quyền chất vấn của đại biểu Quốc hội đối với Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ Người bị chất vấn phải trả lời chất vấn trước Quốc hội, Quốc hội có thể quyết định cho trả lời trước Uỷ ban thường vụ Quốc hội hoặc kỳ họp sau của Quốc hoặc trả lời bằng văn bản,

— Các uỷ ban, hội đồng của Quốc hội giúp Quốc hội thực hiện quyền giám sát và trên các kỳ họp báo cáo trước Quốc hội về hoạt động của mình trong các bản báo cáo thẩm tra, thuyết trình Phạm vi giám sát của Quốc hội là: Giám sát việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, giám sát hoạt động của Chính phủ, giám sát hoạt động của Hội đồng nhân dân, đồng thời có

quyển đình chỉ việc thi hành các văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính

phủ, trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và trình Quốc hội

quyết định việc bãi bổ các văn bản đó Đối với những văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trái với pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội thì bãi bổ (khoản 5 , Điều 6, Điều 91 Hiến pháp)

~ Các đại biểu một mặt giúp Quốc hội và các ban của Quốc hội giám

sát hoạt động của Chính phủ, mặt khác còn trực tiếp giám sát hoạt động

của các cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ quản lý, có quyển yêu cầu cơ

quan nhà nước áp dụng các biện pháp và khắc phục việc làm vi phạm pháp luật, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, yêu cầu cơ quan nhà

nước, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang trả lời những vấn để

mà đại biểu Quốc hội quan tâm Người phụ trách của các cơ quan, tổ chức, đơn vị đó có nghĩa vụ trả lời những vấn để mà đại biểu Quốc hội yêu cầu trong thời hạn luật định

Ngoài ra, hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội là thông qua tiếp

xúc với củ tri, nghe yêu cầu, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo của cử tri (Điều 2,

Điều 62, Luật tổ chức Quốc hội), hoặc bằng cách tham dự kỳ họp của Hội

đồng nhân dân (Điều 62 Quy chế đại biểu Quốc hội)

Trong trường hợp đặc biệt, Quốc hội có thể thành lập những đoàn kiểm tra đặc biệt (Điều 2 Pháp lệnh thanh tra), những uỷ ban lâm thời để

kiểm tra, xem xét những vụ việc đặc biệt (Điều 50 Luật Tổ chức Quốc hội) Tính quyền lực trong hoạt động giám sát của Quốc hội đối với bộ máy

quần lý nhà nước thể hiện trên các mặt:

- Về tổ chức: Quyết định thành lập, bãi bỏ các bộ và các cơ quan

ngang bộ của Chính phủ: thành lập mới, nhập, chia, điều chỉnh địa giới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; điều chỉnh hoặc giải thể đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (khoản 8, Điều 84 Hiến pháp)

~ Về nội dung công tác: Bãi bỏ các văn ban của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ trái với Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội trên mọi lĩnh vực quản lý nhà nước

— Về nhân sự: Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm các chức danh cao nhất của bộ máy nhà nước, phê chuẩn đề nghị của Thủ tướng về việc bổ nhiệm, miễn nhiệm cách chức Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ

Như vậy, quyền giám sát của Quốc hội đặc biệt lớn, không bị giới hạn bởi đối tượng, phạm vi giám sát để củng cố pháp chế, kỷ luật trong quản lý nhà nước

2 Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân

Với vị trí là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện giám sát hoạt động của Uỷ ban nhân dân, các cơ

quan chuyên môn của Uỷ ban nhân dân, các xí nghiệp, cơ quan, tổ chức trực thuộc mình cũng như trực thuộc cấp trên đóng tại địa phương

Hoạt động giám sát có thể được thực hiện trên kỳ họp Hội đồng nhân dân bằng cách nghe báo cáo và thảo luận, đánh giá báo cáo của Uỷ ban nhân dân, của cơ quan chuyên môn; bằng cách chất vấn trên kỳ họp đối với Chủ tịch và các thành viên Uỷ ban nhân dân, Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn của Uỷ ban nhân dân; bằng hoạt động của thường trực Hội

đồng nhân dân và các ban của Hội đồng nhân dân: bằng hoạt động đại biểu

trong khu vực bầu cử Ngoài ra, một hình thức giám sát quan trọng là thông qua việc giải quyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dan để

giám sắt

Theo quy định của Hiến pháp, Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và

Uy ban nhân dân, Hội đông nhân dân có quyền bầu và bãi miễn các thành viên Uỷ ban nhân dân, đình chỉ, bãi bỏ quyết định, chỉ thị sai trái của Uỷ ban nhân dân cùng cấp, bãi bỏ nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp dưới trực tiếp

Phạm vi giám sát của Hội đồng nhân dân bao gồm toàn diện mọi vấn

để và lĩnh vực quản lý nhà nước đối với mọi cơ quan, tổ chức nhà nước trên

đơn vị hành chính tương ứng

509

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân đối với hành chính có căn

cứ, phạm vi, nội dung, hình thức và phương pháp tương tự như hoạt động

giám sát của Quốc hội, nhưng ở các nấc thang quyền lực thấp hơn, trên địa bàn lãnh thổ xác định

II GIÁM SÁT CUA TOÀ ÁN NHÂN DÂN ĐỐI VỚI NỀN HÀNH CHÍNH

NHÀ NƯỚC

Toà án nhân dân tối cao, các Toà án nhân dân địa phương, các toà án quân sự và các toà án khác do luật định là những cơ quan xét xử của nước

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Thông qua các phiên toà xét xử các

vụ án hình sự, lao động, hôn nhân gia đình và kinh tế, Toà án thực hiện chức năng giám sát đối với hoạt động hành chính nhà nước

Giám sát của Toà án nhân đân đối với hoạt động hành chính trước hết là hoạt động tài phán hành chính nhằm kiểm tra tính hợp pháp trong các quyết dịnh hành chính và hành vi của cơ quan hành chính, cán bộ, công chức hành chính bị đân khiếu kiện và phần quyết về bôi thường thiệt hại cho công dân do quyết định, hành vi đó gây ra Ngoài ra, chức năng giám sát đối với hành chính của Toà án nhân đân còn được gián tiếp thông qua hoạt động tài phán tư pháp

1 Giám sát thông qua tài phán hành chính

Với quan điểm xây dựng và từng bước hoàn thiện Nhà nước pháp

quyền ở nước ta, hoạt động kiểm soát đối với hành chính ngày một tăng cường bằng việc thiết lập tài phán hành chính - một bộ phận của Toà án nhân dân Có nghĩa là ngoài việc xét xử các vụ án hành chính, trực tiếp phán xét tính hợp pháp của các quyết định hành chính cá biệt và những hành vi hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước bị công dân, cơ quan nhà nước khác, tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang khiếu kiện nhằm bảo vệ quyền, tự do, lợi ích hợp pháp của họ, lợi ích nhà nước và

xã hội, đảm bảo pháp chế và kỹ luật trong quản lý nhà nước

Toà án nhân dân có thể xét xử đối với những quyết định hành chính

và hành vi hành chính bị khiếu kiện: Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tước bổ vô thời hạn hoặc tước bỏ có thời hạn quyền sử dụng giấy

phép, buộc tháo đỡ công trình xây dựng trái phép đối với nhà ở, công trình,

vật kiến trúc kiên cố, quyết định các biện pháp xử lý hành chính với hình thức đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục, chữa bệnh, quản chế hành chính; quyết định về buộc thôi việc đối với công chức nhà nước; quyết định cấp giấy phép, thu hổi giấy phép trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, hoạt động sản xuất kinh đoanh, quản lý đất đai hoặc trong các lĩnh 510

vực khác; quyết định trưng dụng, trưng mua, tịch thu tài sản; quyết định

về đánh thuế, truy thu thuế; quyết định về phí lệ phí; quyết định hành

chính trong việc thực hiện các chính sách xã hội xét xử hành vi thực hiện hoặc không thực hiện của công chức cø quan nhà nước, đó là các hành vi

hành chính trong việc cấp giấy phép thu hồi giấy phép trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, hoạt động sản xuất kinh doanh, quản lý đất đai

Khi xét xử các vụ án hành chính, toà án có quyển yêu cầu bãi bộ những quyết định hành chính của cơ quan hành chính, đình chỉ các hành

vi hành chính nói trên, buộc phục hồi thiệt hại do việc thực hiện các quyết định hành chính và hành vi hành chính trái pháp luật của cơ quan nhà

nước, công chức gây nên

Như vậy, Toà án nhân dân các cấp có chức năng xét xử hành chính, trực tiếp kiểm tra, giám sát các quyết định hành chính và hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhằm bảo dam pháp chế và kỷ luật trong quản lý nhà nước

2 Giảm sắt thông qua tài phán tư pháp

Trong xét xử các vụ án hình sự, đặc biệt là các tội phạm chức vụ, nếu phát hiện thấy có vi phạm pháp luật hoặc nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm và các vi phạm pháp luật khác trong cơ quan hành chính nhà nước, tổ chức khác thì " ùng với việc ra bản án, Toà án ra quyết định yêu cầu cơ quan hoặc tổ chức hữu quan áp dụng những biện pháp cần thiết

để khắc phục nguyên nhân và điều kiện phát sinh tại cơ quan, tổ chức đó phải báo cáo cho tổ chức đó Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày ra quyết định của Toà án, cơ quan, tổ chức đó phải báo cáo cho Toà án biết những biện pháp được áp dụng" (Điều 199 Luật Tố tụng bình sự), Quyết định của Toà án có thể gửi cho Thủ trưởng cơ quan, tổ chức hữu quan hoặc đọc tại

phiên toà

Thông qua xét xử các vụ kiện đân sự, lao động, lập danh sách cử trị, Toà án kiểm tra tính hợp pháp và hợp lý của các quyết định hành chính, những việc thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án nhân dân (theo điều

10 Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dan su) Nhu vậy, về thực chất Toà án đã giải quyết những khiếu kiện hành chính của công dân đối với cơ quan hành chính nhà nước theo thủ tục tố tụng dân sự Đây là một đặc điểm ở giai đoạn chưa có Toà án hành chính để xét xử các khiếu kiện hành chính của dân

Ngoài ra, "khi xét xử vụ án dân sự, Toà án có quyển huỷ quyết định

511

rõ ràng trái pháp luật của cơ quan, tổ chức khác xâm phạm quyền lợi hợp

pháp của đương sự trong vụ án mà toà án có nhiệm vụ giải quyết" (Điều 12

Pháp lệnh này) Quyền hạn này của Toà án là phương tiện pháp lý quan

trọng của Toà án để Toà án phục hồi lại quyển của đương sự bị cơ quan, tổ chức xâm phạm nhằm bảo đảm pháp chế Khi xét xử các vụ tranh chấp lao động (ở mức buộc thôi việc), Toà án nhân dân bằng bản án quyết định của mình đã mặc nhiên bãi bỏ những quyết định hành chính trái pháp luật về

buộc thôi việc

Như vậy, giám sát của Toà án đối với hoạt động hành chính thông

qua tài phán tư pháp chủ yếu là yêu cầu cơ quan hành chính khác phục sự

vi phạm, trừ những trường hợp luật định quyết định của Toà án mặc nhiên

đình chỉ, bãi bổ quyết định hành chính Đó là những phương thức thông qua tài phán tư pháp để Toà án thực hiện quyển giám sát đối với hành chính nhà nước

IV HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, THANH TRA CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1 Hoạt động kiểm tra, thanh tra của các cơ quan quản lý Nhà

nước thẩm quyền chung

Hoạt động thanh tra, kiểm tra của Chính phủ và Uỷ ban nhân dân

(các cơ quan quản lý thẩm quyển chung) được đặc trưng bởi tính trực thuộc

của các đối tượng bị thanh tra, kiểm tra đối với những cơ quan đó, do đó

mang tính chất quyền lực - phục tùng

Chính phủ, Uỷ ban nhân dân có thể kiểm tra bất kỳ một hoạt động nào của đối tượng bị quản lý, có thể tiến hành thường xuyên, định kỳ hoặc

đột xuất khi phát hiện ra những vi phạm

Hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý thẩm quyển chung tiến hành dưới nhiều hình thức: Nghe báo cáo, đánh giá báo cáo của đối tượng kiểm

tra, tự tổ chức các đoàn kiểm tra tổng hợp hoặc về từng vấn đề; hoặc thông

qua thanh tra nhà nước, thanh tra bộ, sở

Do tính trực thuộc của đối tượng kiểm tra và chủ thể kiểm tra nên hoạt động kiểm tra của Chính phủ, Uỷ ban nhân dân có tính quyền lực cao;

nó có quyền ra quyết định hành chính bắt buộc đối tượng kiểm tra phải thi hành; có quyển đình chỉ, bãi bỏ các quyết định trái pháp luật hoặc sai trái của đối tượng bị kiểm tra khi cần có thể áp dụng các biện pháp kỷ luật đối với cả những người eó chức vụ hoặc dối với cơ quan, tổ chức, đơn vị trực thuộc

512

2 Kiểm tra chức năng và kiểm tra nội bộ

~ Kiểm tra chức năng là hoạt động kiểm tra do các cơ quan quản lý ngành hay lĩnh vực bộ, eơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có

chức năng quản lý ngành hay lĩnh vực) thực hiện đối với các cơ quan, tổ

chức, đơn vị không trực thuộc mình về mặt tổ chức trong việc chấp hành

pháp luật, đường lối chính sách và các quy tắc quản lý về ngành hay lĩnh vực mình quản lý thống nhất trong cả nước

Khi tiến hành kiểm tra theo chức năng, các cơ quan kiểm tra có

quyền yêu cầu cơ quan bị kiểm tra cùng cấp đình chỉ, sửa đổi hoặc bãi bổ

quyết định trái pháp luật của cơ quan đó, nhưng không có quyển tự mình

đình chỉ, sửa đổi hoặc bãi bỏ những quyết định đó, cũng không có quyển áp đụng các chế tài kỷ luật, phạt hành chính, trừ trường hợp ed quan kiểm tra

chức năng đó có chức năng là cơ quan thanh tra Nhà nước chuyên ngành

Chẳng hạn: Bộ trưởng quản lý ngành, lĩnh vực có quyển kiến nghị với bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ đình chỉ việc thi hành, sửa đổi hoặc bãi bỏ những quy định do cơ quan đó ban hành trái với các văn bản pháp luật Nhà nước hoặc của bộ về ngành, lĩnh vực do

bộ phụ trách Nếu cơ quan nhận được kiến nghị không nhất trí thì trình Thủ tướng Chính phủ quyết định (phần 1, mục 2, Điểu 10 Nghị định số 15/CP ngày 02/3/1993 của Chính phủ) Nhưng đối với cơ quan cấp dưới, có thể đình chỉ những văn bản trái pháp luật do cơ quan đó ban hành va dé nghị thủ trưởng cấp trên trực tiếp của mình bãi bỏ Vý dụ: Bộ trưởng có quyển định chỉ việc thì hành và để nghị Thủ tướng Chính phủ bãi bỏ những quy định của Uỷ ban nhân dân và Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trái với các văn bản của bộ và ngành,

lĩnh vực do bộ phụ trách và chịu trách nhiệm về quyết dịnh đình chỉ đó

(phần 4, mục 9, Điều 10 Nghị định trên) Khi có tranh chấp giữa cơ quan kiểm tra chức năng và đối tượng bị kiểm tra, về nguyên tắc, đối tượng bị kiểm tra phải chấp hành nhưng có quyển kiến nghị với cơ quan có thẩm quyển giải quyết Nhìn chung quy định về vấn để này được quy định khá

cụ thể trong Luật Tổ chức Chính phủ và các văn bản pháp luật khác về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cđ quan quản lý Nhà nước

~ Kiểm tra nội bộ là nhiệm vụ, chức năng của mọi cơ quan quản lý

Nhà nước Khái niệm kiểm tra nội bộ chỉ hoạt động kiểm tra trong nội bộ ngành, một cơ quan, tổ chức do thủ trưởng cơ quan quản lý ngành và lĩnh vực, thủ trưởng các cơ quan, tổ chức, đơn vị cơ sở của Nhà nước tiến hành

513