Những người chịu quan tước của Trung Quốc - Quyển Đệ Thập Ngũ – An nam chỉ lược pptx

Vua và Thái-hậu muốn vào chầu Thiên-Tử, Lữ-Gia can ngăn, vua không nghe, Gia bèn có lòng làm phản, thường xưng đau, chẳng ra mắt vua.. Thiên-Tử nghe Lữ-Gia nghịch mệnh vua, còn Thái-Hậu

Những người chịu quan tước của Trung Quốc - Quyển Đệ Thập Ngũ –

An nam chỉ lược

Lữ-Gia

Người Việt, làm tướng triều Triệu-Đà, phụ-chính ba đời vua Gia người tuổi tác, con trai lấy công chúa, con gái lấy hoàng-tử, anh em ở trong nước rất có thế lực, được lòng người Việt tin cậy hơn cả nhà vua Lúc ấy vua dâng thư lên nhà Hán xin nội thuộc, ngang hàng với chư-hầu nội-địa, ba năm một lần triều-cống, bãi bỏ cửa ải ở biên cảnh Thiên-Tử thuận cho và ban cho Lữ-Gia ấn bạc, lại cho ấn Nội-sử, Trung-uý, Thái-phó, còn các chức khác đều được tự đặt lấy Bỏ những hình phạt thích mặt, cắt mũi, dùng pháp luật nhà Hán; các sứ-giả nhà Hán đều được giữ lại để trấn vũ Vua và Thái-hậu muốn vào chầu Thiên-Tử, Lữ-Gia can ngăn, vua không nghe, Gia bèn có lòng làm phản, thường xưng đau, chẳng ra mắt vua Sứ-giả nhà Hán đều chú ý Gia, nhưng thế chưa có thể giết trừ được Thái-hậu cũng sợ Gia ra tay trước, muốn bày tiệc rượu để cậy quyền Hán-Sứ mưu giết Gia, bèn hội yến trong cung, giữa tiệc rượu, Thái-Hậu bảo Gia rằng: "Nam-Việt được nội-thuộc, ấy

là lợi cho nước ta, vì cớ gì tướng công như có ý cho là bất tiện?" Thái Hậu

hỏi như thế, có ý khích giận các sứ-giả Gia hiểu ý, lánh bỏ đi ra, Thái-Hậu giận, muốn lấy cây mâu đâm Gia, vua ngăn Thái-Hậu lại Gia bèn về, chia binh cho em coi, nằm nhà xưng bệnh, âm-mưu cùng các đại-thần nổi loạn Vua vốn không muốn giết Lữ-Gia, cho nên mấy tháng chẳng hành-động gì Một mình Thái-Hậu muốn giết Gia, nhưng không đủ sức Thiên-Tử nghe Lữ-Gia nghịch mệnh vua, còn Thái-Hậu thế cô sức yếu, không chế nỗi, sứ-giả thì nhút nhát, không quyết đoán, nghĩ rằng vua đã thần phục nhà Hán, một mình Gia làm loạn, chẳng cần cử binh, chỉ sai Chung-Quân và An-Quốc-Thiếu-Quí đi sứ qua hiểu dụ ý của triều-đình Gia bèn phản, hạ lệnh rằng: "Vua còn tuổi trẻ, Thái-Hậu là người Trung-Quốc, lại tư thông với Hán-sứ, chuyên muốn nội thuộc, đem hết bửu-vật của Tiên-vương vào dâng Thiên-Tử để dua mị cầu lợi trước mắt, chẳng đoái đến xã-tắc cơ-đồ họ Triệu" Bèn cùng em đem quân đánh giết vua, Thái-Hậu và Hán-sứ, lập con của bà phi người Việt là Kiến-Đức lên nối ngôi Lúc ấy binh của Hàn-Thiên-Thu còn cách Phiên-Ngung 40 dặm, bị Gia chận đánh tan Gia khiến người lấy hòm phong cờ tiết của sứ-giả nhà Hán đem để trên cửa ải (trên núi Đại-Dũ), phát binh phòng thủ các nơi hiểm yếu Thiên-Tử nghe tin, khiến

Phục-Ba tướng-quân Lộ-Bác-Đức đem quân tiến thảo Bác-Đức đánh bại quân Việt, bọn Gia trốn ra biển Khiến Hiệu-uý Tư-Mã Tô-Hoằng theo bắt được

Kiến Đức, phong Hoằng làm Hải-Thường-Hầu, Việt-Lang1 Đô-Kế2 bắt được Lữ-Gia, phong Kê làm Lâm-Thái-Hầu

Lý-Cầm

Người Giao-Châu, khoảng niên-hiệu Sơ-Bình (190-193), Hán Hiến-Đế, túc trực ở đô-đài Thời-ấy ở đất Giao-Châu, số hiếu-liêm được cử rất ít Ngày Nguyên-Đán, Cầm cùng người làng bọn Bốc-Long đến dưới đền kêu rằng:

"ân huệ của nhà vua không được quân bình" Vua hỏi vì cớ gì? Tâu rằng:

"một mình nước Nam-Việt không được trời che đất chở" Vua bèn cho lấy thêm một người mậu-tài, bổ làm quan lệnh quận Lục-Hợp ở Lô-Giang Cầm sau làm đến chức Tư-Lệ-Hiệu-uý

Trương-Trọng

Người Nhật-Nam, được tiến-cử vào Lạc-Dương Gặp ngày đại-hội Nguyên-Đán, Tấn Minh-Đế (323-325) hỏi rằng: "Người Nhật-Nam thấy mặt trời mọc

ở hướng bắc hay sao?" Trọng tâu rằng: "Nay có quận tên gọi Vân-Trung, nhưng thật ra có phải quận ấy ở trong mây đâu, quận chúng tôi, mặt trời cũng mọc hướng đông, chỉ có khí-hậu oi-bức, dân thường sống dưới bóng mặt trời vậy thôi" Vua cho Trọng làm Thái-Thú quận Kim-Thành

Đỗ-Hoằng-Văn

Con của Đỗ-Tuệ-Độ Thời Tống-Văn-Đế (424-453) làm Trấn-Viễn tướng-quân, Thứ-Sử Giao-Châu, tính khoan hoà, được lòng dân, tập tước Long-Biên-Hầu Năm Nguyên-Gia thứ tư (427), triều-đình cho Đình-Uý

Vương-Vy qua thay thế Lúc ấy, Hoằng-Văn đương đau, có chỉ triệu về, Văn tự đi võng lên đường, có người khuyên nên chờ hết đau sẽ đi Văn nói rằng: "Ta

ba đời làm phương-trấn, thường aoước được gieo mình ở sân nhà vua, huống chi nay được vời về, lại không đi ư?" Văn đi đến Quảng-Châu thì mất

Đỗ-Anh-Sách

Một tay hào-hùng ở Khê-Động, thời Đường-Đức-Tông (780-804), làm An-nam phó-đô-hộ

Những người làm quan ở Trung-Quốc

Đỗ-Viện

Tự là Đạo-Ngôn, người Chu-Diên, (có chỗ nói: Viện gốc ở Kinh-triệu, ông nội tên Nguyên làm Thái-thú Hợp-Phố, nhân ở luôn lại Giao-Chỉ), cuối đời Đông-Tấn (317-419), làm Thái-Thú quận Nhật-Nam và quận Cửu-Chân Viện chém quan Thái-Thú trước là Lý-Tốn, trong quận được yên, vua phong chức Long-Nhương tướng-quân, Thứ-Sử Giao-Châu Khi Lư-Tuần chiếm cứ Quảng-Châu, khiến sứ đến thông hảo, sứ-nhân bị Viện chém

Đỗ-Tuệ-Độ

Con thứ 5 của Đỗ-Viện Năm Nghĩa-Hy thứ 7 (411) đời Tấn An-Đế, được

bổ làm Thứ-Sử Giao-Châu; chiếu-thư chưa đến, mùa xuân năm ấy, Lư-Tuấn đánh phá Hợp-phố, kéo quân thẳng tới Long-Biên, Tuệ-Độ cự Tuấn ở Thạch-Kỳ, quân Tuấn thua chạy Thời ấy, bọn Lý-Nhiếp, con Lý-Tốn, chạy trốn ở Thạch-Kỳ, liên kết các Mường, Mán Tuấn biết Nhiếp có hiềm-khích với họ Đỗ, khiến sứ chiêu dụ, bọn Nhiếp theo chịu mệnh lệnh của Tuấn Tháng 6 ngày Canh-Tý, sáng sớm, Tuấn đến bến phía nam, khiến ba quâ vào thành Tuệ-Độ đem hết của riêng của dòng họ, thưởng cho quân sĩ, tự mình lên một chiến thuyền cao, phóng đuốc đốt thuyền địch, xua bộ binh giáp bờ bắn sang, quân địch tan chạy, Lư-Tuấn nhảy xuống nước chết Tuệ-Độ chém cha Lư-Tuấn là Lư-Hỗ và ba người con của Tuấn, dâng đầu đem về Kiến-Nghiệp An-Đế phong Tuệ-Độ tước Long-Biên-Hầu, tiến hiệu Phụ-Quốc tướng-quân Đời Tống Vũ Đế, năm Vĩnh-Sơ thứ 2 (421), thăng chức Giao-Châu Thứ-Sử Tuệ-Độ áo vải cơm rau, kiệm ước chất phác, cấm đền thờ ma quỷ, lập trường học dạy dân, gặp năm đói, lấy lộc riêng của mình đem ra chẫn cấp, làm việc quan tinh-tế nghiêm mật, lại dân kính sợ, nhưng yêu-mến; chết được phong tặng chức Tả-tướng-quân

Đỗ-Tuệ-Hựu

Em của Đỗ-Tuệ-Độ, làm Thái-Thú Giao-Châu

Lê-Hồi

Người Ái-Châu, làm chức Lạc-Dương-uý

Khương-Thần-Dực

Người Ái-Châu, làm Thứ-Sử Thư-Châu

Khương-Công-Phụ

Cháu nội của Khương-Thần-Dực, con của Khương-Đĩnh, đậu tiến-sĩ đời Đường Đức-Tông (780-804), bổ làm Hiệu-Thư-Lang, nhờ làm chế-sách hay, được thăng chức Hữu-Thập-Di, Hàn-Lâm Học-Sĩ

Nhậm chức mãn năm, đáng đổi đi nơi khác, nhưng vì mẹ già, cần phụng dưỡng, nên xin lưu làm Hộ-Tào Tham-quân ở Kinh-Triệu Công-Phụ có tài cao, mỗi lần thấy việc gì, trần tấu minh bạch, rất được vua Đức-Tông kính trọng Khi Chu-Tý về Kinh-Sư, Công-Phụ can rằng: "Bệ-Hạ không nên tin cậy người Tý, chẳng bằng giết phắt đi, chớ nuôi cọp rồi để hại về sau" Vua không nghe theo Bỗng chốc Kinh-Sư có loạn, vua từ cửa vườn chạy ra, Công-Phụ gò ngựa lại can rằng: "Chu-Tý thường làm soái ở đất Kinh-Nguyên, rất được lòng tướng-sĩ, trước đây vì Chu-Thao làm phản, Tý bị

tước binh-quyền, ngày thường phẩn-uất, nay nên mau tới bắt Tý đem theo, chớ để lọt vào tay quân dữ" Vua hoảng hốt không kịp nghe theo Lúc đã đi, vua muốn chạy sang Phụng-Tường, nương thế Trương-Dật Công-Phụ nói rằng: "Dật tuy là một người tôi đáng tin cậy, nhưng chỉ là một văn-lại, vả quân của ông ấy cai quản, đều là đội ngũ cũ của Chu-Tý và kỵ-binh ở Ngư-Dương, nếu Chu-Tý được lập lên, Kinh-Nguyên biến loạn, thì ở lại đấy, không phải kế vạn toàn" Vua bèn chạy qua Phụng-Thiên Có kẻ nói Chu-Tý làm phản, xin lo ngừa giữ Lư-Kỷ nói rằng: "Chu-Tý trung thực, thành thực,

cớ sao ngờ ông ấy làm phản, mếch lòng kẻ đại-thần, tôi xin trăm miệng bảo đảm" Vua biết bề tôi khuyên Chu-Tý đến rước xa-giá về, bèn xuống chiếu khiến các đạo binh, phải ngừng lại cách thành một xá Công-Phụ nói rằng:

"Vương-giả chẳng có binh túc-vệ nghiêm chỉnh, chẳng lấy gì tôn trọng oai-linh, nay cấm-quân ít ỏi, mà quân lính đều ở ngoài, thật đáng nguy cho Bệ-Hạ" Vua khen phải, truyền quân đều vào đóng nội-thành Binh Chu-Tý quả đến, đúng như lời Công-Phụ tiên đoán Vua bèn thăng Công-Phụ lên chức Gián-Nghị đại-phu, Đồng-Trung-Thư Môn-hạ Bình-Chương-sự Khi chạy theo vua ra Lương-Châu, dọc đường con gái lớn của vua là Đường-An công chúa chết, vua muốn dựng tháp làm lễ chôn cất cho trọng thể Công-Phụ can rằng: "Sơn-Nam không phải chổ ở lâu dài và hiện nay nên tiết kiện để dùng vào việc quân" Vua bảo Lục-Chí rằng: "Công-Phụ muốn chỉ vạch đều lầm

lỗi của ta, để cầu được tiếng trung trực" Lục-Chí tâu rằng: "Công-Phụ làm quan Gián-Nghị, giữ chức tể-tướng, phải lấy việc dâng đều phải, bỏ đều trái làm gốc Đặt ra chức Tể-Phụ là cốt để hôm sớm can vua từ việc nhỏ nhen" Vua nói: "Không phải thế, chính vì Phụ tự xét tài không đủ làm Tể-Tướng, xin thôi, ta đã hứa cho, nay biết phải thôi, nên giả làm trung trực lấy tiếng" Bèn dời Công-Phụ làm Thái-Tử Tả-Thứ-Tử Phụ vì có tang mẹ, giải chức Sau lại làm Hữu-Thứ-Tử, lâu năm không được dời đổi Lúc Lục-Chí làm tướng, Công-Phụ xin đổi Lục-Chí thầm bảo rằng: "Thừa-tướng Đậu-Tham thường bảo ông làm quan hay biến đổi, Hoàng-thượng không vui lòng" Công-Phụ sợ, xin làm đạo-sĩ Vua hỏi vì cớ gì? Phụ không dám tiết lậu lời nói của Lục-Chí, lấy lời nói của Đậu-Tham thưa lại với vua Vua giận, biếm Phụ làm Biệt-Giá Tuyền-Châu và khiến sứ trách Tham Vua Thuận-Tông lên ngôi, cho Phụ làm Thứ-Sử Cát-Châu, nhưng chưa nhận chức, Phụ đã mất

Khương-Công-Phục

Em của Công-Phụ, làm đến chức Tỷ-Bộ Lang-Trung

Danh Nhân

Liêu-Hữu-Phương

Người Giao-Châu Bài tựa của Liễu-Tử-Hậu đưa thi-nhân Liêu-Hữu-Phương nói rằng: "Giao-Châu có nhiều vàng ngọc, châu-báu, đồi-mồi, tê-ngưu và voi, sản-vật đều kỳ-quái, cả đến cây cỏ cũng khác lạ Ta thường lấy làm lạ vì sao khí chói sáng của Dương-Đức (Trời) chỉ phát hiện ở hoa cỏ ngọc ngà mà thôi, ít thấy chung đúc ở người Nay Liêu-Sinh có đức-tính cương-thiệp trọng-hậu, thảo-thuận, tin nhường, trong thì chất mà ngoài thì văn, thi-văn có điệu đại-nhã Như thế thì sinh đã được chung đúc bởi khí thiêng ư? Đời rất hiếm có vậy Thế thường người đời nay, đối với ngọc sáng hoa thơm, ai cũng biết quý, nhưng có ai quý sinh chăng? Nếu có, thì ta bảo người ấy không phải người thường, đời cũng rất hiếm có vậy"

An-Trung-Vương

Tông thất nhà Lý, ham học, khoan nhân, ưa hỏi kẻ sĩ có danh tiếng Kẻ dưới khôi hài bông-lơn, đôi khi xúc phạm, cũng chẳng chạnh lòng An-Trung đi chơi thuyền, ban đêm đậu dưới cầu, nghe có người ca rằng:

"Vũ thê thê nhi phong lãnh lãnh,

Y trước vô thường dạ cảnh cảnh

Thời quang tấn tốc lão thôi nhân,

Bách sự vô thành thùy phục tỉnh"

Nghĩa là:

"Mưa phơi phới, gió reo lạnh lạnh,

Thiếu áo chăn, cành cạnh đêm thâu

Thời quang dục khách bạc đầu,

Ai ơi! trăm việc, việc nào nên chi?"

Bèn giác ngộ, bỏ nhà đi tu, sau học đắc đạo

Oai-Minh-Vương

Tông-tử nhà Lý Theo Lý-Thánh-Vương đi đánh Chiêm-Thành, khi qua quận Bố-Chánh, Oai-Minh lấy mũi thuẩn giởn xúc cát sỏi, bổng chốc thành hòn núi, lại lấy gươm chặt vò nước đứt ở giữa, mà nước không chảy, những

kẻ đứng xem đều thất kinh, lấy làm lạ Lúc binh trở về, Vương mất ở quận Bố-Chánh Người ta rất lấy làm thương tiếc, lập đền thờ, mỗi lần cầu đến, đều linh-ứng; trong quận kẻ nào trộm cắp thì lập tức chết, dân ở đó bảo bị Oai-Minh giết Người trong quận tập tục chẳng dám gian-trá, đến nay, ngoài đường chẳng lượm của rơi

Lê-Hiểu (tức Lê-Phụng-Hiểu)

Người làng Băng-Sơn châu Ái, lúc tuổi trẻ, rất hùng mạnh Thời ấy, hai làng Bi, Đàm-Xá, giành địa-giới, đến dàn trận đánh nhau Hiểu bảo người

Cổ-Bi rằng: "Tôi một mình có thể đánh tan cả làng" Phụ Lão nghe nói kinh sợ, dọn cơm rượu thết đãi Hiểu ăn một bữa mấy đấu gạo, uống rượu thì quá chừng Ăn xong ra ghẹo làng Đàm-Xá đánh, Hiểu tung mình nhổ cây đại thọ quất ngang, đánh nhiều người bị tổn thương Làng Đàm-Xá thất-kinh, phải trả ruộng cho làng Cổ-Bi Vua nhà Lý nghe tiếng, dùng Hiểu làm tướng Lúc

ấy có tàu lớn ngoại-quốc, đến cửa biển, có ý toan muốn xâm-lăng Hiểu tâu vua xin làm một trăm chiếc thuyền chở cây lớn nhọn đầu Quân giặc tiến, Hiểu lao cây đánh chìm thuyền, quân giặc đều bị chết đắm Vua khen ngợi thưởng công Hiếu nói không muốn quan tước, xin cho đứng trên núi Băng-Sơn, ném cây đại-đao tới đâu, thì xin cho đất đến đó để lập nghiệp Vua bằng-lòng; Hiểu lên đỉnh núi, đứng ném đại-đao xa mấy chục dặm vào dao rơi đến làng Đa-my, vua bèn ban cho đất ấy Hiểu chặt hai cây đã khô héo, trồng ngược lên làm giới-hạn Cây nứt nhánh trổ thành đại-thọ, cành lá sum

sê như cái tàn Mùa hè nóng nực, hàng trăm khách bộ-hành nghỉ dưới gốc cây Cây trổ hoa trắng, như bông vải, người làng hái làm áo lạnh Hiểu mất, trong làng lập đền thờ, cầu đến tức linh-ứng Lúc nào trong nước sắp có nạn,

thì ban đên nghe trong đền có tiếng động của giáo mác và áo giáp, mỗi lần đều có ứng-nghiệm cả

Trần-Lãm

Quan cận-thị của Lý-Thánh-Vương Vương làm nhà gác ở giữa sông để nghe Thảo-Đường Quốc Sư truyền pháp, Lãm nép mình dưới bè nghe trộm Vua biết được, muốn lấy cây thương đâm Lãm Sư Ôngngăn lại, nói rằng:

"Nó cũng có duyên, chớ giết nó" Bèn dạy thủy-pháp3 cho Lãm Vua đi chơi đường biển, khiến Lãm coi việc nấu ăn Lãm lấy bát đĩa liệng lên không-trung, đến nơi nào thuyền đậu, bát đĩa nổi lên bên thuyền, bèn lấy dọn đồ ăn Vua lại bảo sắm sửa những cây gỗ lớn, Lãm một hôm đem đến một trăm cây, vua khiến thợ đẽo, cây ra máu rồi vào nước đi mất

Trần-Toại

Cháu kêu Trần-Thái-Vương bằng cậu, phong tước Oai-Văn-Vương, thông minh ham học, tự hiệu Sầm-Lâu, có "văn tập" truyền đời Thường làm thơ

có câu:

"Cổ lại hà vật bất thành thổ,

Tử hậu duy thi khả thắng kim"

Nghĩa là:

"Muôn vật rồi ra đều hóa đất,

Vần thơ để lại quý hơn vàng"

Lại có làm một câu thơ vãn người cháu là Văn-Hiếu-Hầu như sau:

"Sơn khởi nhẫn mai thành-khí ngọc,

Nguyệt không tự chiếu thiếu-niên hồn"

Nghĩa là:

"Hồn trẻ, than ôi! trăng luống rọi,

Ngọc lành há nỡ núi chôn sâu"

Toại chết năm 24 tuổi, người trong nước lấy làm thương tiếc

Trần-Tấn

Thái-Vương dùng làm tả-làng, thăng chức Hàn-trưởng, làm sách Việt-Chí

Lê-Tần 4

Người Ái-châu, tính hoà kính, học rộng, Thái-Vương dùng làm Hàn-Trưởng Mùa đông năm Đinh-Tỵ (?) theo Vương chống Ngột-Lương Hợp-Thai; binh bại, cùng Vương giong ngựa chạy đến Phạm-Gia-Bảo, gặp có Phạm-Cụ-Chích đem binh đến cứu, quan-binh giết Cụ-Phạm-Cụ-Chích, Thái-Vương chạy khỏi đến bến Lãnh-Mỹ, mới lên thuyền, kỵ-binh đuổi theo kịp, nhắm Thái-Vương loạn xạ, Tần lấy ván thuyền che cho Vương chạy khỏi Thái-Vương nhớ công, phong Tần làm Bảo-Văn-Hầu, Nhập-nội Phán-thủ

Lê-Hưu (tức Lê-Văn-Hưu)

Vừa có tài, vừa có hạnh, làm thầy Chiêu-Minh-Vương, đổi làm Kiểm-Pháp-Quan, sửa sách Việt-Chí

Tiết Phụ

Tiết-phụ Họ Kim

Mẹ của tướng giặc An-nam Đào-Trai-Lượng, thường lấy điều trung nghĩa dạy con, nhưng Trai-Lượng cứng cổ không nghe, bà bèn cự tuyệt, tự cày mà

ăn, dệt mà mặc, làng xóm tâu xin tưởng thưởng Nhà Đường, đầu niên-hiệu Đại-Lịch (766-779), vua xuống chiếu cấp cho hai tên dân hầu-hạ và khiến quan bổn-đạo, bốn mùa thăm hỏi