Đó là: về nông nghiệp 1/7 ruộng đất bị bỏ hoang, 1/3 ruộng đất không có nước tưới để cày cấy, về công nghiệp sản lượng năm 1954 so với năm 1939 từ 10% xuống 1,5%...Trong thời gian sau ch
Trang 11
Lời mở đầu
Mỗi một con người Việt Nam đều có một lòng tự hào
về dân tộc rất mạnh mẽ Điều đó được xuất phát từ tinh thần
đoàn kết dân tộc, yêu nước, sẵn sàng hi sinh để bảo vệ Tổ Quốc Từ thời các vua Hùng dựng nước cho tới nay, đất nước Việt Nam đã trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh bảo vệ
đất nước Từ cuộc chiến chống quân Nguyên Mông tới cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Ngày nay, kết quả của sự hi sinh ấy là một đất nước hoà bình và phát triển Tuy nhiên, chúng ta đã chịu một cái giá không phải là nhỏ: ngoài những thiệt hại không thể tính
được về người, chúng ta còn phải gánh chịu sự tổn thất to lớn về kinh tế Đó là: về nông nghiệp 1/7 ruộng đất bị bỏ hoang, 1/3 ruộng đất không có nước tưới để cày cấy, về công nghiệp sản lượng năm 1954 so với năm 1939 từ 10% xuống 1,5% Trong thời gian sau chiến tranh, chúng ta xây dựng một nền kinh té tập trung theo kiểu mẫu Liên Xô và
đã thu được một số thành công khắc phục được những khó khăn trước mắt Những tưởng đó là con đường đúng đăn, phù hợp với nước ta nhưng một lần nữa nền kinh tế lại rơi vào khủng hoảng Năm 1986 là một mốc quan trọng của nền kinh tế Việt Nam Tại cuộc họp lần thứ VI của Đảng,
Luận văn tốt nghiệp : Tại sao chỳng ta bắt buộc phải chuyển đổi nền kinh tế ?
Trang 2quốc hội quyết định chuyển hướng nền kinh tế từ nền kinh
tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường có
sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Vậy tại sao chúng ta phải chuyển đổi nền kinh tế? Tại sao lại phải chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản
lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa? Nền kinh tế này như thế nào? Từ khi chuyển đổi nền kinh tế chúng ta đã thu được những thành tựu gì? Trong tương lai chúng ta sẽ phải giải quyết những vấn đề nào? Trong khuôn khổ của đề án này tôi xin cố gắng làm rõ những vấn đề trên
và cùng xác định những công việc mà tuổi trẻ cần làm để
đưa đất nước phát triển sánh vai cùng các cường quốc trên thế giới
Trang 33
I.Những vấn đề lý luận về kinh tế thị trường
1 Nền kinh tế thị trường là gì?
- Nền kinh tế thị trường là một mô hình kinh tế mà trong đó hầu hết các quan hệ kinh tế được thực hiện dưới hình thái hàng hoá và dịch vụ, với nhiều thành phần tham gia, vận động theo cơ chế thị trường
- Như vậy, nền kinh tế thị trường là một mô hình kinh
tế mà các thành phần của thị trường có mối quan hệ thông qua hàng hoá, dịch vụ và thông qua các hoạt động trao đổi Tất cả các quan hệ đó được điều tiết bằng một cơ chế tự
điều tiết của thị trường do sự tác động của các quy luật vốn
có của nó Nói một cách cụ thể hơn về cơ chế tự điều tiết của thị trường đó là một hệ thống hữu cơ của sự thích ưngs với nhau, tự điều tiết lẫn nhau của các yếu tố giá cả, cung-cầu, cạnh tranh trực tiếp phát huy trên thị trường để điều tiết
Trang 4Thực khó có thể đánh giá đầy đủ những ưu điểm & khuyết tật của cơ chế thị trường Tuy nhiên, cơ chế thị trường có những ưu điểm nổi bật sau:
- Cơ chế thị trường kích thích hoạt động của các chủ thể kinh tế & tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của họ
Do đó làm cho nền kinh tế phát triển năng động, huy động
được các nguồn lực của xã hội vào phát triển kinh tế, thúc
đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao
động xã hội
-Sự tác động của cơ chế thị trường đưa đến sự thích ứng tự phát giữa khối lượng & cơ cấu nhu cầu của xã hội, nhờ đó có thể thoả mãn nhu cầu tiêu dùng cho cá nhân & cho sản xuất
- Cơ chế thị trường mềm dẻo & có khả năng thích nghi cao hơn khi những điều kiện kinh tế thay đổi
Chính vì vậy, cơ chế thị trường giải quyết được những vấn đề cơ bản của tổ chức kinh tế Song cơ chế thị trường
Trang 55
những những khuyết tật, đặc biệt về mặt xã hội Có thể chỉ
ra một số khuyết tật dưới đây của cơ chế thị trường:
- Hiệu lực của cơ chế thị trường phụ thuộc vào mức độ hoàn hảo của cạnh tranh Một nền kinh tế được thúc đẩy bởi cạnh tranh hoàn hảo sẽ dẫn tới phân bố & sử dụng có hiệu quả nhất đầu vào & đầu ra của sản xuất Cạnh tranh không hoàn hảo thì hiệu lực của cơ chế thị trường càng giảm
-Trong cơ chế thị trường, mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi nhuận tối đa Vì vậy, họ có thể lạm dụng tài nguyên của xã hội, gây ô nhiễm môi trường sống của con người mà xã hội phải gánh chịu
- Sự tác động của cơ chế thị trường đưa đến sự phân hoá giàu nghèo, tác động xấu đến đạo đức & tình người
- Một nền kinh tế do cơ chế thị trường điều tiết khó tránh khỏi những thăng trầm, khủng hoảng kinh tế có tính chu kỳ
2 Tính quy luật của sự hình thành nền kinh tế thị trường:
Trang 6- Phát triển là một sự thay đổi về chất, như vậy trước
đó chúng ta phải có sự tích luỹ về lượng Hay nói cách khác, chúng ta phải hội đủ các điều kiện thì mới có sự thay
đổi đó được Như vậy, muốn hình thành nền kinh tế thị trường , chúng ta cũng phải hội đủ các quy luật hình thành của nó Đó là:
+ Sự phân công lao động xã hội: trước đây trong nền kinh tế tự cung tự cấp, mỗi một thành viên của nền kinh tế
đều tự sản xuất ra các mặt hàng theo nhu cầu và khả năng của mình Tức là, một người nông dân muốn có gạo ăn, áo mặc thì anh ta phải tự sản xuất ra các thứ đó, không ai cung cấp cho anh ta Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường, các thành viên của nền kinh tế quan hệ với nhau thông qua hàng hoá Tức là sản phẩm của người này cần thiết cho người kia và có thể trao đổi được Như vậy tức là phải có người sản xuất sản phẩm này và có người sản xuất dản phẩm kia Đó chính là sự phân công lao động xã hội Nếu nền kinh tế không có sự phân công lao động rõ ràng thì
sẽ không có hàng hoá và không hình thành nền kinh tế thị trường
Trang 77
+ Quy luật hình thành thứ hai của nền kinh tế thị trường là sự tồn tại độc lập và không phụ thuộc vào nhau giữa những doanh nghiệp , những người sản xuất hàng hoá
Có nghĩa là trong nền linh tế thị trưòng, việc sản xuất cái gì, như thế nào, cho ai là việc riêng của mỗi người, mỗi doanh nghiệp Họ là những người sản xuất độc lập Những doanh nghiệp sản xuất hàng hoá có thể là thuộc quyền sở hữu tư nhân, hay thuộc quyền sở hữu tập thể hoặc thuộc quyền sở hữu của nhà nước nhưng chúng vẫn là những doanh nghiệp sản xuất hàng hoá độc lập Đối với xã hội thì lao
động của mỗi doanh nghiệp (dù là thuộc hình thức sở hữu nào) vẫn là lao động tư nhân, và chỉ khi nào bán được hàng hoá thì lao động tư nhân đó mới được xã hội thừa nhận và trở thành một bộ phận thực sự của lao động xã hội Với phân công lao động xã hội, lao động sản xuất hàng hoá mang tính chất lao động xã hội, một bộ phận của toàn bộ lao động xẫ hội Sự phân công lao động xã hội tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những người sản xuất, họ làm việc với nhau thông qua trao đổi hàng hóa Còn với tư cách là doanh nghiệp thì lao động sản xuất hàng hoá của họ lại mạng tính chất tư nhân Sự mâu thuẫn giữa lao động tư nhân và lao động xã hội được giải quyết khi sản phẩm được trao đổi dưới hình thức hàng hoá Kinh tế hàng hoá tồn tại
Trang 8trong nhiều chế độ xã hội khác nhau, dựa trên nhiều hình thức sở hữu khác nhau, chứ không chỉ dựa trên chê độ sở hữu tư nhân, miễn là những người, doanh nghiệp sản xuất hàng hoá là độc lập và không phụ thuộc vào nhau
+ Thứ ba đó là sự tồn tại của quan hệ hàng hoá tiền tệ Nếu như chúng ta có được hai điều trên nhưng quan hệ tiền
tệ không được thừa nhận thì sẽ không xuất hiện nền kinh tế thị trường Ta có thể thấy rõ trong nền kinh tế hàng hoá tập trung ở nước ta, chúng ta có được sự phân công lao động xã hội, chúng ta có sự tồn tại độc lập của các nhà sản xuất hàng hoá, nhưng lúc này quan hệ hàng hoá tiền tệ không
được chấp nhận Sản phẩm lúc này được đem ra phân phối, kết quả là không xuất hiện thị trường Một nền kinh tế thị trường mà không xuất hiện thị trường thì sẽ như thế nào?
3 Các nhân tố của thị trường:
a) Hàng hoá:
- Hàng hoá là sản phẩm của lao động, nó có thể thoả
Trang 99
trường) Hàng hoá là một phạm trù lịch sử, sản phẩm của lao động trở thành hàng hoá khi nó trở thành đối tượng mua-bán trên thị trường
- Trong xã hội hiện đại, hàng hoá có thể là vật thể (hữu hình), hay là phi vật thể( hay hàng hoá dịch vụ) Đối với bất
kỳ một hàng hoá nào, chúng đều có hại thuộc tính sau:
+ Giá trị sử dụng:
- Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm( tính hữu ích) coá thể thoả mãn nhu cầu nhất định nào đó của con người Mỗi hàng hoá đều có một hay một số công dụng nhất
định để thoả mãn nhu cầu của con người Giá trị sủ dụng
được phát hiện dần dần nhờ sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và lực lượng sản xuất VD: Than đá, lúc đầu loài người chỉ biết với công dụng làm chất đốt, nhưng sau này nó được dùng vào ngành công nghiệp hoá chất Xã hội ngày càng tiến bộ, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển thì số lượng giá trị sử dụng ngày càng phong phú, đa dạng chất lượng cao
Trang 10- Giá trị sử dụng của vật phẩm do thuộc tính tự nhiên của vật quy định và là nội dung vật chất của của cải Do đó, giá trị sử dụng là phạm trù vĩnh viễn
- Giá trị sử dụng là thuộc tính của hàng hoá, nhưng nó khong phải là giá trị sử dụng cho bản thân người sản xuât,
mà là cho người khác, tức là cho xã hội Trong nền sản xuất hàng hoá, giá trị sủ dụng đồng thời là vật mang giá trị trao
đổi
+ Giá trị:
- Giá trị trước hết biểu hiện ra bên ngoài là quan hệ tỷ
lệ về số lượng giữa các giá trị sủ dụng khác nhau hay còn gọi là giá trị trao đổi VD: 1 m vải=5kg thóc Sở dĩ, vải và thóc là hai hàng hoá khác nhau, mà vẫn có thể trao đổi cho nhau là vì giữa chúng có một cơ sở chung Đó là hao phí lao
động xã hội để tạo ra 2 sản phẩm đó
- Vậy hao phí lao động để sản xuất ra hàng hoá kết tinh trong hàng hoá là cơ sở để trao đổi hàng hoá, tạo ra giá