Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động: cũng giống như hàng hoá khác giá trí sử dụng cũng được thể hiện khi tiêu dùng.. Nhưng nó khác ở chỗ nhà tư bản tiêu dùng sức lao động của công
Trang 1 Nhân tố làm giảm lượng giá trị sức lao động: do giá trị tư liệu sinh hoạt giảm và năng suất lao động của ngành sản xuất tư liệu sinh hoạt tăng
Giá trị sức lao động đặc biệt khác hàng hoá thông thường: nó mang yếu tố tinh thần và lịch sử Con người sống trong những điều kiện kinh tế cụ thể ngoài nhu cầu vật chất còn có nhu cầu tinh thần
Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động: cũng giống như hàng hoá khác giá trí sử dụng cũng được thể hiện khi tiêu dùng Nhưng nó khác ở chỗ nhà tư bản tiêu dùng sức lao động của công nhân và bắt công nhân lao động kết hợp với tư liệu sản xuất để tạo
ra hàng hoá Trong quá trình lao động đó người công nhân đã tạo
ra một giá trị mới (v + m ) trong đó có một bộ phận ngang bằng với giá trị sức lao động của người công nhân nhà tư bản dùng để trả lương cho người công nhân đó (đó là v), còn một bộ phận dôi
ra ngoài bộ phận sức lao động (m) nhà tư bản chiếm không
Như vậy: Có thể nói rằng giá trị sức lao động khi nhà tư bản tiêu dùng nó tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó Hay nói cách khác: Giá trị sử dụng đặc biệt của hàng hoá sức lao
động là nguồn gốc của giá trị và giá trị thặng dư
Trang 2 Nếu là tư liệu sản xuất khi tiêu dùng trong sản xuất thì giá trị của nó được dịch chuyển vào giá trị sản phẩm
Nếu là tư liệu sinh hoạt và tiêu dùng cho cá nhân thì cả giá trị lẫn giá trị sử dụng đều mất đi
II Sản xuất ra giá trị thặng dư
1 Quá trình sản xuất giá trị thặng dư:
Quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa là sự thống nhát giữa quá trình tạo ra giá trị sử dụng và quá trình lớn lên của giá trị hay quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư
Quá trình lao động với tư cách là quá trình nhà tư bản tiêu dùng sức lao động có hai đặc trưng:
Công nhân làm việc dưới sự điều khiển của nhà tư bản như
là một bộ phận của tư bản và được nhà tư bản sử dụng với hiệu quả cao nhất
Sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của nhà tư bản chứ không phải của công nhân
Trang 3Nghiên cứu quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư qua ví dụ sau:
Giả định để sản xuất 10 kg sợi cần 10 kg bông giá 10 USD,
để biến 10 kg bông thành sơi, một công nhân phải lao động trong
6 giờ và mỗi giờ lao động tạo ra một giá trị mới là 0,5 USD Để biến 10 kg bông thành sợi hao mòn của máy móc là 2 USD Tiền mua sức lao động trong 1 ngày là 3 USD Trong quá trình sản xuất sợi đã hao phí theo thời gian lao động xã hội cần thiết
Giả định qúa trình lao động dừng lại ở điểm 6 giờ thi:
Tư bản ứng trước Giá trị của sản phẩm mới
- Tiền mua bông: 10 USD - Giá trị của bông chuyển vào sợi: 10
USD
- Tiền hao mòn máy móc: 2
USD
- Giá trị của máy móc chuyển vào sợi:
2 USD
- Tiền mua sức lao động: 3
USD
- Giá trị do lao động của công nhân tạo
ra trong 6 giờ: 3 USD
Trang 4So sánh giá trị của sản phẩm mới với giá trị tư bản ứng trước
ta thấy tư bản ứng trước chưa tăng lên, do đó tiền tệ ứng ra ban
đầu chưa chuyển hoá thành tư bản
Nhưng giá trị sức lao động và giá trị do sức lao động tạo ra
là hai đại lượng khác nhau mà nhà tư bản đã tính toán Nhà tư bản
đã mua sức lao động trong 1 ngày nên việc sử dụng sức lao động trong ngày đó là thuộc quyền của nhà tư bản
Chẳng hạn nhà tư bản bắt công nhân lao động trong 12 giờ thì:
Tư bản ứng trước Giá trị của sản phẩm mới
- Tiền mua bông (20kg): 20
USD
- Giá trị của bông chuyển vào sợi: 20 USD
- Tiền hao mòn máy móc: 4
USD
- Giá trị của máy móc chuyển vào sợi:
4 USD
- Tiền mua sức lao động: 3
USD
- Giá trị do lao động của công nhân tạo
ra trong 6 giờ: 6 USD
Trang 5So sánh giá trị của sản phẩm mới và giá trị của tư bản ứng trước ta thấy tư bản ứng trước đã tăng lên là 3 USD (giá trị thặng dư) Do đó tiền đã chuyển hoá thành tư bản
Vậy giá trị thặng dư là một phần của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do lao động công nhân sản xuất tạo
ra mà nhà tư bản chiếm không (ký hiệu là m)
Bản chất giá trị thặng dư:
- Phân tích giá trị của 20Kg sợi do lao động công nhân tạo ra (lao động có tính hai mặt)
+ Xét về lao động cụ thể của người lao động kéo sợi, trong quá trình lao động người công nhân đã bảo tồn và di chuyển giá trị của bông và máy móc vào giá trị của sợi (c = 24)
+ Xét lao động trừu tượng trong thời gian đó người công nhân cũng hao phí sức lao động nói chung tạo ra một giá trị lao động mới (v = 6) trong đó có một phần bằng giá trị sức lao động (v = 3) nhà tư bản dùng để trả lương cho công nhân (trả đúng giá trị sức lao động) còn bộ phận ngoài sức lao đông (m = 3) là giá trị thặng dư
Trang 6+ Khi năng suất lao động cao, ngày lao động của công nhân chia thành hai phần : Thời gian lao động cần thiết (6 giờ) là thời gian lao động để tạo ra một giá trị bằng giá trị sức lao động bỏ ra
để tái sản xuất sức lao động (v=3)
+ T/gian lao động thặng dư tạo ra giá trị thặng dư cho nhà tư bản (m = 3)
-+ -
Thời gian lao động cần thiết Thời gian lao động thặng dư
v + m = 6
Thời gian l/đ cần thiết - T/gian l/động của CN - Độ dài ngày
tự nhiên
Mác: Vậy giá trị thặng dư là 1phần giá trị được sáng tạo ra
do kéo dài vượt khỏi giơí hạn mà tại điểm đó giá trị sức lao động
được trả ngang giá
Trang 7III Hai phương pháp sản xuất giá trị thặng dư
Cùng với quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản cũng là quá trình phát triển của lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao
động và cũng là quá trình nâng cao trình độ bóc lột Có thể khái quát thành hai phương pháp sau:
1 Sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối:
Giá trị thặng dư tuyệt đối là giá trị thặng dư thu được do kéo dài tuyệt đối ngày lao động trong điều kiện thời gian lao động cần thiết không đổi Phương pháp này được áp dụng phổ biến trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản khi còn dựa trên lao động thủ công
Ví dụ: Ngày lao động 8 giờ chia thành:
- Thời gian lao động cần thiết là 4 giờ
- Thời gian lao động thặng dư là 4 giờ