kim lân hướng con người đến ánh sáng của sự sốngvà hạnh phúc? pps

Tôi muốn phân tích tâm trạng và thân phận của con người trong cái hoàn cảnh cùng đường ấy, nơi cuộc sống dường như không còn lối thoát.. Không khí ngày đói và bối cảnh nhặt vợ: Cái đói h

kim lân hướng con người đến ánh sáng của sự sống

và hạnh phúc?

Tác giả nói về tác phẩm:

1 “Cái đói” là nỗi lo lắng của con người ở tất cả mọi dân

tộc và mọi thời đại Cho nên đó cũng thuộc về bản chất

của đời sống Các nhà văn viết về cái đói ở khía cạnh tối

tăm và bất lực của con người trước nó (…) Khi tôi viết, ý

tưởng thường trực trong tôi là những người đói dù thế nào

đi nữa vẫn luôn luôn khao khát cuộc sống tốt hơn, vẫn tin

tưởng một cách mơ hồ vào cuộc sống tương lai Cái “mơ

hồ” ấy là do cuộc sống thực tại luôn hành hạ họ

2 Tôi muốn phân tích tâm trạng và thân phận của con

người trong cái hoàn cảnh cùng đường ấy, nơi cuộc sống

dường như không còn lối thoát Tôi muốn hướng họ vào

sự sống, sự thương yêu nhau, không phải là sự giành giật

nhau (…) Bối cảnh của truyện là khi cái đói hoành hành

khắp nơi Nhưng các nhân vật của truyện thì đứng ở

ngưỡng cửa của cái đói Nơi ngưỡng cửa khốn khổ đó, họ

sẽ chứng tỏ số phận và tính cách của mình, đồng thời ở

nơi đó họ sẽ bắt đầu một niềm tin mới, một niềm hạnh

phúc mới, dù là rất mong manh

3 Tôi muốn cho độc giả thấy dù hoàn cảnh thế nào đi nữa

thì tình người vẫn vượt lên trên tất cả Có tình người là có

cuộc sống Có tình người là có hy vọng vào tương lai

II Một số điểm lưu ý trong quá trình tiếp cận tác phẩm:

1 Không khí ngày đói và bối cảnh nhặt vợ:

Cái đói hiện hình cụ thể trên nền không gian ảm đạm đầy

ám ảnh của cái chết rình rập cuộc sống những người dân

ở xóm ngụ cư Không gian tối sầm vì đói khát được mô tả

đầy ấn tượng: quạ bay, thây người chết còng queo, người

sống dật dờ, lặng lẽ như bóng ma Cái đói hiện hình trên

gương mặt một anh chàng vô tâm như Tràng , làm thay

đổi diện mạo và thói quen cố hữu, đè nặng lên đôi vai, cái

lưng gấu, dập tắt “nụ cười tủm tỉm” Ngay cả những đứa

trẻ cũng “ủ rũ” Bầu không gian dự báo tai ương ập đến

bất kỳ lúc nào Ấy là những ngày đói Ất Dậu khiến những

người đã qua năm 2000 “nhắc lại vẫn rùng mình” (Nam

Cao)

Sự kiện tương phản với hiện thực là buổi chiều Tràng về

làng cùng người đàn bà lạ mặt Điều không bình thường

hiện ra trên khuôn mặt “phớn phở khác thường” và nụ

cười “tủm tỉm” trở lại trên môi Tràng Điều khác lạ trong

thái độ của Tràng thay đổi với đám trẻ con vốn quen

suồng sã với anh ta Sự kiện tạo ra sự tò mò ngạc nhiên

từ trẻ con đến người lớn Niềm vui nho nhỏ lóe lên trong

cuộc sống tăm tối đói khát nghèo khổ nhanh chóng bị nỗi

lo thường trực về cái đói và cái chết lấn át Kim Lân đã

đem đến cho người đọc cảm giác ái ngại, xót xa cho sự

trớ trêu của số phận người nghèo trước thực tại khủng

khiếp.Hạnh phúc thành hình trên nền cuộc sống tột cùng

bi kịch, khi sự sống bị dồn vào ngõ cụt không lối thoát

Con đường duyên phận thành con đường rước thêm “cái

của nợ đời” khiến những người biết nghĩ đều phả ithở dài

ái ngại Bóng tối mở ra mênh mông, mùi gây của xác

người, tiếng quạ vẫn gào lên thê thiết Nỗi bất hạnh

dường như đang chờ ở phía trước

2 Con đường về nhà Tràng - sự thay đổi trong tâm lý

nhân vật:

Sự thật quá lớn lao vượt quá suy nghĩ mơ ước thường

nhật của anh Tràng nghèo khổ, xấu xí khiến Tràng không

nhận biết hoàn cảnh giống mọi người Choán ngợp tâm trí

Tràng lúc này là hạnh phúc của riêng anh Kim Lân đã

khắc họa những chi tiết thật sống động về một gã trai

được vợ “thích ý”, “cái mặt cứ vênh vênh tự đắc với

mình” Cũng là tiếng “càu nhàu” nhưng khác hẳn với cái

“càu nhàu” của người đàn bà cảm thấy sự hẩm hiu của

thân phận, Tràng tỏ ra bối rối thật sự trước hạnh phúc

đang được tận hưởng Mọi cử chỉ thật buồn cười: “lật đật”,

“nhìn ngang nhìn ngửa”, “như người xấu hổ chạy trốn”

Kim Lân đã +++g vào giữa cảnh đói khát những tiếng cười

hóm hỉnh về một anh chàng có vợ để xua dần không khí

đượm màu tang tóc ra khỏi hạnh phúc giữa hai người

Ngay sau đó, một không gian đượm chất trữ tình đã hiện

lên trên “con đường sâu thăm thẳm, luồn giữa hai bờ tre

cao vút” Chỉ còn “tiếng gió trên bờ tre rì rào và tiếng lá

khô kêu sào sạo dưới bàn chân” Đó là không gian dành

cho những đôi lứa tâm tình Nhưng Kim Lân hoàn toàn

không có ý định thi vị hoá câu chuyện, bởi từ suy nghĩ đến

lời nói, hành động của các nhân vật vẫn chập chờn những

nỗi lo thường trực

Chỉ “trong một lúc” ngắn ngủi nhưng nhà văn đã lý giải

được sự thay đổi lớn lao trong tâm hồn Tràng, tạo mối dây

ràng buộc hai con người khốn khổ lại với nhau Dẫu chỉ là

cảm nhận mơ hồ nhưng với Tràng, khoảnh khắc ấy vô

cùng thiêng liêng Hạnh phúc tủm tỉm cười cùng anh, giúp

anh “quên hết những cảnh sống ê chề, quên cả cái đói

khát ghê gớm đang đe doạ, quên cả những tháng ngày

trước mặt” Rõ ràng, đối với Tràng hạnh phúc không còn

là sự vô tình ngẫu nhiên nữa Nó giúp anh tự tin hơn, tự

chủ được tình cảm của mình Thiêng liêng thay phút ấy

hai chữ “tình nghĩa”, như dự báo khả năng của con người

từng bước vượt qua hoàn cảnh, tiếp sức cho con người

vượt lên định mệnh nghiệt ngã và tạo ra mối đồng cảm

đầu tiên cho những người trước đó còn xa lạ

Hạnh phúc có thể được cảm nhận rõ qua ngôn ngữ đối

thoại và tiếng cười của những người trong cuộc Câu

chuyện giữa hai người mang theo không khí chờ đợi hạnh

phúc đang đến, rất bình dân nhưng đã kéo hai con người

khốn khổ xích lại gần nhau Thật ngỡ ngàng khi đến lúc

này thị mới quan tâm đến gia cảnh của Tràng Vẻ ngờ

nghệch của anh trai quê đã làm nên nụ cười “tủm tỉm” của

người đàn bà Kim Lân quả thật đã dụng công mô tả tiếng

cười của từng nhân vật Từ nụ cười “tủm tỉm” thường nhật

của Tràng đến nụ cười “tủm tỉm” của thị đã có một ý nghĩa

khác nhau Để rồi niềm vui nhân lên, lan toả làm thành

khoảnh khắc “bật cười” của Tràng khi ngộ ra bản thân, rồi

cả âm vang “hì hì…” ý nhị và hài hước, cuối cùng bùng

lên thành khoảnh khắc “hắn thích chí ngửa cổ cười khanh

khách” rồi “phì ra cười” làm hiện rõ một anh Tràng đang

ngập tràn vui sướng Đó cũng là lúc họ nói với nhau bằng

ngôn ngữ của vợ chồng, rất quê mùa nhưng cũng rất

đáng yêu

Nhưng con đường - hạnh phúc ấy thật ngắn ngủi khi họ

chạm vào cái cổng nhà Tràng, bước vào “cái nhà vắng teo

rúm ró trên mảnh vườn mọc lổn nhổn những búi cỏ dại”

Sự thực nghèo khó phơi bày trần trụi khiến hạnh phúc

bỗng trở nên chơi vơi Tràng chỉ biết “cười cười” khoả lấp

nhưng nỗi thất vọng đã hiện rõ, khi “thị nhếch mép cười

nhạt nhẽo” Đến lúc này, thực tại buộccon người phải đối

diện với nó, khiến con người không dám tự tin chính mình

để làm nên hạnh phúc Ranh giới hạnh phúc - bất hạnh

thật mong manh khi mọi cử chỉ, tâm trạng của thị như nói

lên tất cả nỗi tủi hổ, đắng cay của một kiếp đàn bà khốn

khổ: “ngồi mớm ở mép giường, hai tay ôm khư khư cái

thúng, mặt bần thần” Không ai báo trước được điều gì sẽ

xảy đến trong mối quan hệ của hai con người đói khổ ấy

May mắn thay, giữa lúc đang “tây ngây”, “sờ sợ”, “lấm lét”,

“loanh quanh” rối bời ấy, Tràng vẫn còn “tủm tỉm cười”

được Dẫu sao anh cũng đã có những phút giây để được

sống trong hạnh phúc Dẫu cho hạnh phúc ấy đang có

nguy cơ tuột khỏi tầm tay như một trò đùa của số phận,

tràng vẫn còn cảm giác được một cách đầy đủ về ý nghĩa

thiêng liêng của bước ngoặt đời mình: “Ra hắn đã có vợ

rồi đấy ư?” Khi ý thức được nhen lên, chắc chắn con

người có đủ dũng khí để vượt lên hoàn cảnh, không để

hạnh phúc vuột khỏi tầm tay

3 Người vợ nhặt:

Người đàn bà mà số phận đã xô đẩy để đến với Tràng

không phải là nàng tiên hạnh phúc Câu chuyện được kể

lại về cuộc gặp gỡ giữa họ quả thật là một chuyện cười ra

nước mắt Hai lần gặp gỡ, duyên phận buộc ràng Kim

Lân đã tạo nên những ấn tượng thật khó quên về thị - một

kẻ không tên, không tuổi, không nhà, không lai lịch – như

một nạn nhân cùng cực đáng thương của cái đói và miếng

ăn

Không ít nhà văn đã từng viết về cái đói và miếng ăn trong

cuộc sống người dân cùng trước cách mạng tháng Tám

Ngô Tất Tố đã để nước mắt chị Dậu rơi lã chã khi chứng

kiến con mình phải ăn cơm chó (Tắt đèn) Nam Cao khiến

ta phải rùng mình kinh sợ sức hủy diệt của cái đói - miếng

ăn với nhân tính trong bao truyện ngắn đầy nước mắt xót

thương của ông (Lão Hạc, Một bữa no) Kim Lân trở về

với đề tài hiện thực cũ, đã dựng nên một tình huống bi hài

có một không hai: bốn bát bánh đúc nên duyên vợ chồng

Để kiếm miếng ăn, thị dường như đã đánh mất tất cả sự

dịu dàng kín đáo thùy mị của người phụ nữ Ngay từ lúc

xuất hiện đầu tiên, thị đã nhảy xổ vào Tràng với tất cả vẻ

“cong cớn”, “ton ton” và ỡm ờ “liếc mắt, cười tít” với gã trai

xa lạ Kim Lân khiến ta hình dung cụ thể hoá cảnh “trai tứ

chiếng, gái giang hồ gặp nhau” Lần thứ hai, thị xuất hiện

với bộ dạng thật thê thảm và cung cách thật khó ưa Cái

đói ghi dấu ấn trên “áo quần rách tả tơi như tổ đỉa”, dáng

vóc “gày sọp đi” và “khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn

thấy hai con mắt” Đáng sợ hơn, nó không chỉ biến đổi

nhân dạng mà còn lấy mất của thị lòng tự trọng, tính sĩ

diện cần thiết ở một con người Nó làm cho thị trong lời

nói “sưng sỉa, cong cớn” qua lời nói “đon đả” chẳng còn

một tư cách người nào Tràng thành chiếc phao cứu sinh

để thị được ăn Bởi ăn là sống, không ăn là chết Ranh

giới sự sống – cái chết đã không cho thị quyền chọn lựa

Thị trở thành hiện thân của con người bản năng

Còn gì chua chát hơn sau lúc “cắm đầu ăn một chặp bốn

bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì”, lại sẵn sàng theo

không kẻ cho ăn về làm vợ, chi tiết ấy khiến người đọc

thương hại thay cho chị Nhân phẩm đã mất, dường như

thị đã biến thành nô lệ của miếng ăn, bởi sau bữa ăn vội

vàng thô tục ấy thị còn tiếp tục cùng Tràng “Ra hàng cơm

đánh một bữa thật no nê: Ấy vậy mà tuyệt nhiên nhà văn

không để bộc lộ một mảy may thái độ phản ứng nào của

Tràng trước những việc làm đáng khinh của thị, nên đọng

lại trong ta một cái nhìn đầy thương hại cho thị mà thôi

Phải đến khi xuất hiện trong xóm ngụ cư, thị mới hiện lên

với đầy đủ tâm trạng, mặc cảm về thân phận vợ nhặt Số

phận của thị đã ngoặt sang ngõ rẽ mới sau tiếng tặc lưỡi:

“Chặc, kệ” của Tràng Nhưng cuộc sống tương lai quá mơ

hồ với thị Trái ngược với Tràng, thị bước đi trong dáng

“Đầu hơi cúi xuống”, “rón rén, e thẹn”, “chân nọ bước díu

cả vào chân kia” Bởi thị sợ những ánh mắt tò mò sẽ phơi

ra sự thật phũ phàng về thân phận vợ nhặt Đến lúc chỉ

còn hai người với nhau, thị cũng không giấu nổi ánh nhìn

“tư lự” Ám ảnh thân phận thực sự rõ nét khi thị đã ở trong

nhà Tràng, khi đứng trước một hiện thực đáng thất vọng

Kim Lân đã đặc tả vào thái độ của thị như gợi tả bao suy

tư sâu sắc về kiếp người trong nhữg ngày đói quay quắt

Cái nghèo gặp cái eo, báo cho họ biết những ngày túng

đói đe doạ Nếu vấn đề của Tràng quẩn quanh trong

mong ước tạo nên hạnh phúc bền lâu thì vấn đề của thị

lúc này là vượt lên nạn đói Không có bất cứ một tín hiệu

nào bảo đảm cả hai người sẽ vượt qua thử thách của

chính mình Sự chờ đợi thật nặng nề, căng thẳng Thị đã

dễ dàng đến với Tràng thì thị cũng dễ dàng bỏ đi Nhà văn

đã kéo dài khoảnh khắc ấy để giúp người đọc hình dung,

giả định những khả năng sẽ xảy đến cho nhân vật, để có

những suy ngẫm cảm thông, ngậm ngùi cho thân phận

con người trong hoàn cảnh trớ trêu

4 Cuộc gặp gỡ của ba người khốn khổ:

Bà cụ Tứ trở về nhà như bổ sung thêm vào bức tranh ảm

đạm của cuộc sống nghèo khổ, đói kém Vẻ lam lũ in hình

trên dáng đi “lòng khòng”, “vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán”

Trong những lo toan của người mẹ, hẳn sẽ không có dự

tính nào cho hạnh phúc của con trai trong thời điểm cùng

cực đói này Bởi vậy thái độ của Tràng làm bà ngạc nhiên

một thì sự xuất hiện của người đàn bà lạ làm bà ngạc

nhiên mười Sự thực như một ảo ảnh để bà không thể

hiểu nổi Dầu đã có lời chào nhưng lại làm bà rối bời “băn

khoăn” Vì hơn ai hết bà hiểu cảnh nhà, hiểu hoàn cảnh

con mình không mong có được vợ trong cả lúc yên hàn

chứ chưa cần nói đến tao đoạn trần ai này Nhà văn đã

dồn bút lực mô tả phút chờ đợi căng thẳng của đôi vợ

chồng mới làm bạn với nhau để người mẹ định đoạt

duyên kiếp Thời gian như kéo dài thêm cùng tâm lý đợi

chờ Lại càng dài hơn khi bà cụ “cúi đầu nín lặng” sau khi

hiểu ra cớ sự

Những trang viết xúc động nhất của tác phẩm có lẽ gắn

trọn với tâm trạng mừng lo lẫn lộn của bà cụ Tứ Tấm lòng

của một người mẹ thật bao dung và cũng thật đắng cay xa

xót Người đọc có thể nhìn thấy bóng dáng bao bà mẹ

thương con đứt ruột trong nỗi lòng bà cụ Tứ Những xung

đột bi kịch được đẩy lên cao trào nhưng cũng được hoá

giải phần nào bởi tình thương của người mẹ Nước mắt

mẹ đã lặng lẽ rơi xuống trong mặc cảm thân phận, trong

nỗi đau không lo nổi hạnh phúc cho con mình “Lòng

người mẹ nghèo khổ ấy còn hiểu ra biết bao nhiêu cơ sự,

vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp đứa con mình”

Không khí im lặng u uất bao trùm lên ngôi nhà, tâm tư bà

cụ cũng ngập tràn ám ảnh đầy bóng tối: cái đói, cái chết,

cái nợ đèo bòng chất thêm gánh nặng Định mệnh như

cười cợt với hạnh phúc, nụ cười của thần chết Nhưng

không thể thắng được một niềm tin của những người

chưa tắt hy vọng về tương lai Nó là cái tâm lý quen thuộc

của những người nghèo khổ, thường tự an ủi mình:

Chớ than phận khó ai ơi

Còn da lông mọc, còn chồi lên cây

Tiếng nói đòi quyền sống mãnh liệt ấy đã thôi thúc làm

nên quyết định rất “nhẹ nhàng” trong lời nói của bà cụ Tứ

“Ừ, thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u

cũng mừng lòng…” Hạnh phúc đã vượt qua lực cản đầu

tiên

Nhưng cuộc sống thực không hề nhẹ nhàng, vẫn bộn bề

chồng chất nỗi lo Bản thân bà cụ cũng nén chịu vào lòng

nỗi đau của riêng mình, đặt vào miệng những lời an ủi

nàng dâu mới nhưng “bóng tối trùm lấy hai con mắt bà

lão” Trong khoảnh khắc, quá khứ tủi cực dồn về cùng suy

nghĩ cho tương lai dâu – con Điều cảm động là tình

thương ấy đã xoá nhoà khoảng cách “mẹ chồng nàng

dâu” nhưng cách cư xử của bà cụ Tứ vẫn còn là sự chịu

đựng, chấp nhận hoàn cảnh, chưa phải là sức mạnh để

vượt lên hoàn cảnh Mỗi một lời thân mật với “”nàng dâu

mới” chứa đựng bao nỗi niềm u uất để rồi “bà cụ không

nói được nữa, nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng” Bóng

tối vẫn mênh mông

Kim Lân đã để vào chính lúc ấy, Tràng “đánh diêm đốt

đèn” Chính nhà văn đã nói về ngọn đèn xua tan bóng tối

này: “Ngọn đèn là niềm yêu thương, cảm thông lẫn nhau

để cùng vượt lên trên số phận buồn thương của họ” (Tác

giả nói về tác phẩm) Đó là ánh sáng của hy vọng, của

quyết tâm tạo dựng cuộc sống mới Một lần nữa, Kim Lân

lại để cho đôi vợ chồng mới còn lại riêng với nhau, trong

“ánh đèn vàng đục ở góc nhà toả ra ấm áp và kéo dài hai

cái bóng trên vách” Nhưng lần này, không chỉ có tiếng họ

thầm thì trò chuyện mà còn cả “tiếng hờ khóc ngoài xóm

lọt vào tỉ tê lúc to lúc nhỏ” Hạnh phúc mới phải đối mặt

với thực tại cuộc sống những ngày tới của lứa đôi và đêm

tân hôn ấm áp tình người đã chống chọi với “tiếng hờ

khóc tỉ tê nghe càng rõ” Đó là hạnh phúc đòi hỏi con

người phải sát lại bên nhau để vượt qua buồn thương số

phận, cái đói và cái chết

5 Ngày mới:

“Ánh nắng buổi sáng mùa hè” đến với Tràng sau đêm tân

hôn màu nhiệm đã giúp anh nhận ra tất cả sự “thay đổi

mới mẻ, khác lạ” Dù ở trong trạng thái “êm ái lửng lơ như

người vừa ở trong giấc mơ đi ra” nhưng bước ngoặt cuộc

sống của Tràng là sự thực mà chính anh là người hiểu rõ

nhất Đẹp làm sao những cảm xúc của Tràng về tổ ấm

của chính anh, gắn với viễn cảnh tương lai sáng sủa như

không gian đầy nắng kia “Một nguồn vui sướng, phấn

chấn đột ngột tràn ngập trong lòng”, nguồn hạnh phúc tạo

nên từ mối ràng buộc tình cảm và trách nhiệm của Tràng

với mẹ, với vợ đã đem lại nguồn hạnh phúc lớn lao hơn