VĂN HỌC ẤN ĐỘ, NHẬT BẢN LÀO, CAMPUCHIA, Ả RẬP - CHƯƠNG 10. NỮ SĨ MURASAKI và TIỂU THUYẾT GENJI ppt

CHƯƠNG X NỮ SĨ MURASAKI và TIỂU THUYẾT GENJI Genji monogatary còn gọi là “Truyền ngữ Nguyên Thị ” Genji là cuốn tiểu thuyết cổ điển vĩ đại nhất của nền văn học Nhật Bản , được sáng tác

CHƯƠNG X NỮ SĨ MURASAKI và TIỂU THUYẾT GENJI

(Genji monogatary)

còn gọi là “Truyền ngữ Nguyên Thị ”

Genji là cuốn tiểu thuyết cổ điển vĩ đại nhất của nền văn học Nhật Bản , được sáng tác

từ cuối thời cổ đại Trong lịch sử tiểu thuyết thế giới, đây là điều khó tin của nhân loại Tác giả là nữ sĩ Murasaki, tước hiệu nữ quan là Shikibu dưới triều đình Thiên hoàng Ichijo ( 986-1011)

TÁC GIẢ

Nữ sĩ Murasaki là con một học giả quan chức nổi tiếng, kết hôn với người anh họ Sinh hạ một đứa con gái , nhưng nàng goá chồng sớm vì chồng chết bởi bệnh dịch hạch Thời thơ ấu như trong nhật ký nàng ghi “khi tôi còn nhỏ , ngồi nghe anh tôi ngồi học Sử ký

Tư Mã Thiên , tôi lắng nghe và học thuộc rất mau Anh tôi thì chậm chạp và hay quên ”

Năm 1005 , Murasaki được tuyển vào cung của thứ phi Akiko làm một chức nữ

quan Nàng thường đọc thơ Lí Bạch và dạy môn Thơ Đường cho hoàng phi Nữ sĩ nổi tiếng văn chương nên được thiên hoàng mến mộ Quan tể tướng, cha của hoàng phi thường tìm cách tán tỉnh nữ sĩ , đôi khi xướng hoạ thơ với nàng

Truyện Genji viết ở đâu và khi nào chỉ được kể trong truyền thuyết mà không có tài liệu xác thực Cuộc sống phù hoa chốn cung đình khiến nàng chán ngán , giống như thi tiên Lý Bạch vậy nàng cô đơn giữa chốn phồn hoa chỉ có sáng tác văn chương mới làm cho nàng cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa

TÁC PHẨM

Tiểu thuyết dày 3 000 trang bản gốc) , gồm 54 chương Nội dung có hai phần

Phần đầu 40 chương kể về cuộc đời của hoàng tử Genji, chủ yếu là những cuộc pgiêu lưu

tình ái và chân dung những phụ nữ quan hệ với Genji

Phần hai 14 chương lấy bối cảnh xa kinh đô - ấy là vùng Uji Sau khi Genji chết , nhân vật trung tâm bây giờ là Kaoru mà mọi người lầm tưởng đó là con trai của hoàng

tử Genji

Phần đầu

Hoàng tử Genji mồ côi mẹ từ bé, được phụ hoàng yêu thương nhưng vị trí của chàng không phải là thái tử kế vị Chàng chỉ được coi là một hoàng tử bình thường mang họ Genji, không thuộc vương quyền

Năm 12 tuổi , theo lệnh triều đình chàng kết hôn với công chúa Aoi lớn hơn 4 tuổi Trong thâm tâm hoàng tử chỉ yêu thương kế mẫu Fujitsubo - người phụ nữ rất giống mẹ chàng

Genji là chàng trai tuấn tú, thường được gọi là Hikaru Genji (Genji sáng chói)

Ai cũng yêu mến chàng Một goá phụ 27 tuổi tên Rokujo mê đắm Genji đến độ khi chết đi linh

hồn bà vẫn theo ám những người phụ nữ thân thiết với Genji Cô gái huyền bí Yugao mà

Genji tình cờ gặp gỡ đã phải chết trong tay anh do bị linh hồn đánh ghen

Khi đi chữa bệnh trên biển, Genji gặp một cô bé xinh xắn mười tuổi tên là Murasaki , cháu gái một tu sĩ Chàng đem cô bé về cung nuôi dưỡng Fujitsubo cung phi của vua cha sinh ra một bé trai Vì thế nàng được tấn phong hoàng hậu Chẳng ai ngờ cậu bé này lại là con của Genji Công chúa Aoi vợ chính thức của Genji sau khi sinh hạ một con trai cũng qua đời Cô bé con nuôi Murasaki lớn lên thành thiếu nữ diễm lệ, trở thành vợ không cưới của Genji Dù rất yêu nàng, Genji không thể làm lễ thành hôn bởi nàng không thuộc dòng dõi quí tộc

Thiên hoàng băng hà, truyền ngôi cho hoàng tử Suzaku, con của bà phi Kokiden

Hoàng phi Fujitsubo quyết định qui y nhà Phật để làm một nữ tu hoàng gia

Genji lại dan díu với em gái của thái hậu Kokiden khiến bà ta nổi giận

Trước sự lộng quyền của thái hậu Kokiden , Genji buộc phải rời cung điện, tự lưu đày ở xứ Suma mà không thể đem được Murasaki đi theo Chàng sống cô đơn trong một túp lều bên bờ vịnh Vắng chàng “hoàng tử sáng chói”, triều đình trở nên ảm đạm Điều đó càng làm thái hậu Kokiden thêm giận dữ

Genji tìm quên lãng trong những mối tình phương xa , chàng trao đổi thư từ với

con gái của vị ẩn sĩ Akashi

Thiên hoàng Suzaku bệnh nặng, triệu Genji về triều Genji được trọng vọng, nổi

tiếng hơn và được ngưỡng mộ hơn

Thiên hoàng phaỉ thoái vị vì sức khoẻ sa sút nên con trai của Fujitsubo ( cũng là con bí mật của Genji) lên ngôi , lấy hiệu là Ryozen

Trong khi đó , cô gái ở Akashi sinh hạ một bé ái , đó là đứa con riêng của Genji , đem về nuôi và được Murasaki chăm sóc mặc dù nàng cũng không tránh khỏi sự ghen tuông cay đắng

Tình cờ, Genji biết tin tức về cô con gái của nàng Yugao , người tình của chàng đã chết vì ma ám năm xưa Cô gái tên là Tamakatsura , nhưng không phải con chàng , cha nó

là Chujo bạn thân của Genji

Tamakatsura rất đẹp , thường bị các thanh niên đeo đuổi quấy rầy Genji đem cô về bảo dưỡng và gả cho một người cầu hôn tuy rằng cô gái do giống mẹ là Yugao nên chàng cũng rất quyến luyến không muốn rời

Người vợ đầu của Genji đã mất, Murasaki thì không có danh nghĩa vợ chính thức nên nàng được coi như kẻ độc thân

Vì thế cựu hoàng Suzaku gọi Genji mà gả con gái là công chúa Onnasan cho

chàng

Công chúa Onnasan mới 13 tuổi còn Genji thì đã 40 Nhưng Genji không yêu thương

cô vợ mới mà vẫn nặng tình với Murasaki Rồi Murasaki lâm trọng bệnh Genji túc trực bên nàng, quên ăn quên ngủ

Onnasan không được đoái hoài nên sinh ra u buồn Nàng ngây thơ xinh đẹp thuỳ mị

, nàng bị chàng Kashiwagi quyến rũ đành phải miễn cưỡng ngoại tình và rất đau khổ Vì

Kashiwagi chính là con trai của Chujo mà cả hai cha con đều thân thiết với Genji Cơn

bệnh kéo dài của Murasaki càng trở nên nguy kịch , rồi nàng chết Như thể bầu

trời đổ sụp, Genji ngã quỵ hoàn toàn Chỉ còn chàng và đứa con trai Yugiri mà chàng

có với người vợ đầu Aoi Chàng thanh niên mới lớn Yugiri cố che giấu nỗi khổ tâm trước cái chết của Murasaki vì chàng cũng đã yêu thầm Murasaki

Murasaki – đó là mối tình bất tuyệt của hai cha con nhân vật Genji và Yugiri

Phần hai

“Genji đã chết và không ai kế tục được chàng ” - đó là câu mở đầu phần hai

Tác phẩm vẫn tiếp tục Lại xuất hiện hai chàng trai

Một là Kaoru , trước mắt mọi người, chàng là con trai của Genji và Onnasan Nhưng người cha đích thực của nàng là Kashiwagi

Hai là Niou , cháu ngoại của Genji , mới 14 tuổi Bà ngoại chàng thiếu niên này

là

người tình của Genji ở xứ Akashi

Trung tâm câu chuyện phần hai ở Uji và thuộc mười chương cuối cùng, mười

chương tuyệt tác

Hoàng thân Hachi , em trai của Genji, có hai cô con gái đẹp là Oigimi và

Nakano

kimi

Cung điện hoàng thân bị cháy nên phải dọn về ở Uji nơi hoàng thân có một trang

viên nhỏ Kaoru đến học kinh Phật với hoàng thân Mấy năm sau hoàng thân ngã bệnh và

qua đời để lại hai cô con gái vốn đã mồ côi mẹ từ bé

Niou thích cô em là Nakanokimi nên nhờ Kaoru làm mối Còn Kaoru thì tin rằng Oigimi sẽ là của mình Nhưng trớ trêu thay Oigimi lại muốn Kaoru lấy em gái mình nên đã tìm cách đưa Kaoru đến giường em gái

Rồi Oigimi cũng ngã bệnh và qua đời Hai chàng trai thu xếp cho Nakanokimi chuyển về kinh đô Có một cô gái rất giống Oigimi tìm gặp Nakanokimi Thực ra cô ấy là con hoàng của hoàng thân Hachi tên là Ukifune đang được quan tổng trấn ở Hitachi nuôi dưỡng

Khi Ukifune ghé lại Uji trên đường viếng ộ cha thì gặp Kaoru Chàng ta tưởng đâu như Oigimi phục sinh Để tránh hoàn cảnh khó chịu ở nhà cha nuôi , Ukifune phải tìm đến chỗ Nakanokimi tạm trú Do vậy nàng gặp chàng Niou ( cháu ngoại Genji)

Sao đó mẹ của Ukifune thu xếp cho nàng về Uji với sự giúp đỡ của Kaoru Kaoru

dạy nàng học đàn vì chàng nhớ ngày xưa Oigimi đàn rất hay

Cả Kaoru và Niou đều yêu say đắm nàng Ukifune – cô gái có số phận trôi nổi ấy

( Tên Ukifune nghĩa là con thuyền trôi nổi)

Ban đầu nàng yêu Kaoru nhưng sau lại bị cuốn vào mối tình rực cháy của chàng

Niou

Cuối cùng, hầu như quẫn trí khơng biết phải lựa chọn ra sao, nàng nghĩ rằng mình

phải « biến mất »

Đang dêm nàng bỏ trốn , đến bờ sơng Uji trầm mình Một gia đình tăng ni cứu nàng , đem về Ono Nàng xin cắt tĩc qui y

Kaoru trong thương nhớ , bảo đứa em trai của nàng ( cùng cha khác mẹ) làm tiểu đồng Họ đi tìm và biết Ukifune cịn sống , đang ẩn tu ở Ono Hai anh em tìm đến

Cậu em trai cầm thư của Kaoru xin vào gặp Ukifune - người mà cậu thương yêu hơn tất cả trong đám chị em gái Nhưng cậu rất thất vọng khi chị Ukifune từ sau bức màn buơng lạnh lùng đưa trả bức thư Chàng sứ giả tội nghiệp lủi thủi qua về

Thế là hết ! « Con thuyền trơi nổi ” Ukifune đã ở bên kia bờ thế tục

Tác phẩm Genji mono gatari xuất hiện trong văn học Nhật Bản và thế giới như một

hiện tượng bất ngờ , mới lạ , thậm chí người ta coi nĩ như một kì quan

Một mặt nĩ là một sáng tạo thuần tuý nhật chứa đưnự tất cả những tố chất tinh hoa truyền thống Giống như một bức tranh cuộn thời Heian ( một thể loại tranh Nhật) nĩ mở dần cho ta thấy thiên nhiên diễm lệ và một xã hội thanh lịch

kết cấu Genji khơng tập trung vào hành động mà chịu sự chi phối của một cảm thức chung,

một thế giới xùc cảm tinh tế Mỗi tình tiết tưởng hnư rời rạc nhưng giọng điệu chung của

cảm thức ấy trở thành một làn sóng trong ngọn triều lớn là toàn bộ tác phẩm Genji Ngay

từ khi nó xuất hiện Genji đã được coi là « cổ điển »

Mặt khác, Genji là con đường mới của tiểu thuyết Không cần thời gian

dò dẫm ngập ngừng, nó mở ra thế giới cỏ hoa thiên nhiên sống` thực và mọi khoảnh khắc thời gian của cuộc đời thực

Với kiệt tác này, nữ văn sĩ thiên tài Nhật Bản Murasaki đã chính thức khai sinh cho nhân loại một thể loại mới: tiểu thuyết Nhà phê bình Olga Kenyon ( Anh quốc ) gần mười thế kỉ sau đã ghi nhận hiện tượng Murasaki như sau :

«Phụ nữ chính là mẹ đẻ của tiểu thuyết Thế mà các ông phê bình nghiên cứu từng dạy chúng ta rằng cha đẻ của tiểu thuyết là Defoe và Richardson Trước họ rất lâu chính người phụ nữ Murasaki đã gây dựng thể loại này – đó là

Truyện Genji viết từ thế kỉ

11 ở nhật Bản Đó là tiểu thuyết tâm lý đầu tiên của thế giới , có cảm hứng phi thường và độc đáo vô song Genji là người tình vĩ đại, quyến rũ, tài hoa và khả ái,

đó là một nguyên mẫu thực sự Truyện Genji không chỉ là một truyện kể , một

tư tưởng về một thế giới xa xăm tốt đẹp xưa mà còn là một hiện thực với tinh thần thẳng thắn và không hề uỷ mị

Murasaki có ý thức rất rõ về giá trị thực sự của tiểu thuyết Nàng để cho nhân vật Genji biện minh về tiểu thuyết như sau : « Không có tiểu thuyết thì làm thế nào chúng ta biết được con người sống ra sao trong quá khứ, từ thời thần linh đến ngày hôm nay ? Sử sách, như cuốn Nhật Bản thư kỷ , chỉ cho ta thấy một góc nhỏ hẹp của đời sống Trong khi đó những nhật ký và tiểu thuyết chắc chắn chứa đựng những sự việc chi li nhất về những cuộc đời của riêng tư »

Các luận điểm của Murasaki sơ lược như sau

- Tiểu thuyết giúp ta hiểu cuộc sống hơn các loại sử sách

- Tiểu thuyết là tiếng nói của những xúc cảm mà người sáng tác không thể giữ kín

trong lòng

- Bất cứ điều gì, tốt hay xấu, trong cuộc đời bình thường đều có thể là đề tài của tiểu

thuyết

Đó là tuyên ngôn đầu tiên của tiểu thuyết trong lịch sử văn học trên thế giới

Ngày nay những khaí niệm ấy không xa lạ , nó đã trở nên quen thuộc Nhưng hãy ghi công khai phá phi thường của Murasaki vào cái thời xã hội đầy rẫy chuyện hoang đường huyễn tưởng , phiêu lưu thần quái, kì dị

Murasaki vô tình đã so sánh tiểu thuyết với Kinh Phật chứ không kém về giá trị

GENJI là một tác phẩm cổ điển hiếm hoi cố gắng phát hiện cái thế giới bên trong của con người trong cảm thức say mê, mơ mộng, tưởng nhớ, u buồn, tuyệt vọng, xao xuyến

đặc biệt là niềm bi cảm thời gian

Về điểm này nó mang tính hiện đại, gần gũi với những tác phẩm Đi tìm

thời gian đã mất (Marcel Proust) và Đến ngọn hải đăng của Virgina Woolf

Điểm gặp gỡ giữa ba tác phẩm đó là cảm thức thời gian Thời gian đã mất , đang trôi, sự suy tàn là cái chết Trong cả ba tác phẩm, «thời gian» dường như có vai trò một nhân vật trung tâm Các nhân vật quan hệ với nhau, tác động lẫn nhau

nhưng giữa họ bao giờ cũng có thời gian Họ đối diện với thời gian, trôi theo nó

và thầm thì với những gương mặt biến đổi của nó

Thời gian cuốn trôi đi những vinh quang, hạnh phúc, những mối tình, những cô gái thanh

xuân , cả những ông vua bà chúa

Trong Genji , sự huỷ diệt của thời gian được biểu hiện rõ nhất trong những cái chết

yểu mệnh của các cô gái

Thời gian gắn liền với nỗi mất mát , với niềm bi cảm Gần cuối tác phẩm , khi nhân vật Kaoru nghĩ về số phận đã ràng buộc mình với ba chị em Uji chàng nhìn thấy một con phù du bay ngang lối đi của mình , từ trong tâm hồn chàng một bài thơ nảy sinh :

Ta bắt được

em rồi Phù

du ơi phù du Nhưng em biến đi đâu Hay em chưa từng có

Trong tay ta bao giờ ?

Nữ sĩ Murasaki thường quan tâm đến một tính chất của thời gian: sự qui hồi của ấn tượng xưa Quá khứ vẫn cứ in dấu lên hiện tại theo cách nào đó Nàng Fujitsubo được thiên hoàng yêu thương vì nàng có những nét tương tự với hoàng hậu quá cố

Genji cũng yêu Fujitsubo và sau này gặp lại hình bóng thân thương ban đầu của

nàng ở trong nhân vật Murasaki

Một người tình khác của Genji là Yugao cũng mệnh yểu , sau này con gái của nàng là Tamakatsura cũng gợi nhắc Genji nhớ đến người xưa

Nhân vật Kaoru cũng vậy Chàng yêu Oigimi Sau khi nàng qua đời , Kaoru gặp

gỡ Ukifune em gái cùng cha khác mẹ của nàng thì tình xưa sống dậy

Cả ba , thiên hoàng, Genji và Kaoru đều tìm thấy ở người phụ nữ này hình bóng

người phụ nữ khác

Những tình tiết ấy trở đi trở lại cho ta cảm thấy tính chất phản hồi của thời gian , của tình yêu và vòng đời Cuộc sống tiến tới trước nhưng đồng thời cũng quay về , theo mùa , theo tình yêu Ngày mới đến chứa trong nó cả ánh sáng cũ

Chủ đề của Genji không phải là định mệnh mà là Thời Gian Con người là

thời gian

Một trong những khả năng lạ thường của Genji là có thể phục hồi đầy đủ cảm xúc

xa xưa dù trải qua bao năm tháng cách biệt Bởi thế , kẻ đa tình như anh vẫn được nhiều người hết sức ngưỡng mộ

Thời gian, như bài thơ trong tác phẩm về tấm gương soi cho thấy, chẳng giữ lại gì nhưng đó là dòng đời Khi Genji buộc phải rời cung điện đi lưu đày ở Suma , chàng an ủi Murasaki bằng bài thơ :

Dù xa xôi Nơi đất lạ Nhưng trong gương còn lại Bóng hình tôi

Bên em không rời

Còn lại với cô đơn, Murasaki thu xếp đồ đạc, áo ngủ gửi ra chốn lưu đày cho chàng

, và nàng cay đắng nhận thấy tấm gương soi còn đó nhưng bóng hình thì chỉ còn trong thơ , thực ra nó vẫn đi theo Genji Nàng nghĩ có khi xa mặt cách lòng, chàng không còn yêu nàng nữa Tấm gương soi cho ta thấy một chiều sâu bất ngờ của tâm lý và cuộc sống

Chiếc gương thì nói