Công trình của họ cũng đã phân tích các thủ thuật của giáo viên ở nhà trường phổ thông nhằm phát triển kiến thức mới của học sinh, cũng như đề ra một số biện pháp mới nhằm nâng cao sự gh
Trang 1Luận văn tốt nghiệp
Đề tài
Phát triển sự ghi nhớ kiến thức mới của học sinh lớp 10 trường
THPT LONG THẠNH
năm học 2008-2009
Trang 2PHẦN 1: MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Học sinh ở nhà trường phổ thông hiện nay phải học rất nhiều môn với
lượng kiến thức rất lớn nhưng thời gian học tập trên lớp lại ít Mặt khác, các
em còn có xu hướng đi học thêm anh văn,vi tính và các môn năng khiếu Do
đó, các em không có nhiều thời gian học bài, làm bài Để đối phó với thầy cô,
với kiểm tra, thi cử, các em đã chấp nhận lối học vẹt, học thuộc lòng một cách
máy móc mà không hiểu, không nắm vững vấn đề Điều đó dẫn đến việc các
em nhanh chóng quên kiến thức cũ, mất căn bản của các môn học Vậy phải
làm gì để giúp các em ghi nhớ kiến thức mới một cách rõ ràng, sâu sắc? Để
tìm được phương pháp giải quyết,em quyết định nghiên cứu đề tài : “Phát
triển sự ghi nhớ kiến thức mới của học sinh lớp 10 trường THPT LONG THẠNH năm học 2008-2009 ” (Dựa trên những tài liệu khảo sát của các sinh
viên thực tập sư phạm và các tài liệu mà em tham khảo được trong các giáo
trình của một số gioảng viên khoa Sư Phạm ), hơn nữa đây là một đề tài phù
hợp với sinh viên ngành Sư Phạm
II LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trang 3Trước đây, đã có nhiều sinh viên nghiên cứu vấn đề này Công trình của họ
cũng đã phân tích các thủ thuật của giáo viên ở nhà trường phổ thông nhằm
phát triển kiến thức mới của học sinh, cũng như đề ra một số biện pháp mới
nhằm nâng cao sự ghi nhớ cho các em học sinh, tuy nhiên chưa phân tích kĩ
nguyên nhân ảnh hưởng đến sự ghi nhớ kiến thức của học sinh nên chưa giải
quyết một cách triệt để vấn đề đặt ra
Ngoài tham khảo nguồn tài liệu khảo sát thực tế của các sinh viên khóa
trước, các thông tin trên Internet, em còn dựa vào các giáo trình tiếp thu được
trong quá trình học tập như: Tâm Lý Học Đại Cương, Giáo Dục Học Đại
Cương, Tâm Lý Học Sư Phạm, phương pháp nghiên cứu khoa học giáo
dục…của một số giảng viên Khoa Sư Phạm
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
-Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm tâm lí của học sinh trung học phổ
thông, khả năng tư duy logic, khả năng ghi nhớ, phương pháp học bài thật
tốt,… mà đề ra các biện pháp tổ chức dạy và học nhằm phát triển sự ghi nhớ
kiến thức mới cho học sinh
-Giúp cho em hiểu một cách sâu sắc hơn về khả năng ghi nhớ của học
sinh THPT, đồng thời tìm ra phương pháp dạy và học thích hợp với chương
trình học hiện nay, phù hợp với xu hướng học tập ngày càng đổi mới và nâng
cao của học sinh trong tương lai
Trang 4-Ứng dụng vào thực tế sinh viên Sư Phạm khi hoàn thành tín chỉ Kiến
Tập và Thực Tập Sư Phạm ở trường Phổ Thông vào những học kì sau
IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu trên phạm vi rộng: tiến hành nghiên cứu ở trường THPT
LONG THẠNH và các công trình được nghiên cứu, khảo sát trước đó Và
tổng kết “Khả năng ghi nhớ” của các em bằng cách:
+ Nghiên cứu lí luận và thực tiễn: nhằm tìm hiểu ý tưởng chính về
tâm lí học hiện đại: sự ghi nhớ, trạng thái ghi nhớ, quá trình ghi nhớ, quá trình
quên của học sinh phổ thông, nhất là học sinh lớp 10 Các quan điểm tiếp cận
khoa học giáo dục, các cấp độ tư duy về kiến thức mới ở học sinh
+ Tìm hiểu thực tế hình thức ghi nhớ kiến thức mới của học sinh phổ
thông hiện nay Trước hết,chúng ta nhằm phát hiện hình thức ghi nhớ chủ yếu
của học sinh lớp 10 THPT hiện nay và những sai lầm chủ yếu của các em
trong việc lựa chọn một hình thức học tập cũng như ghi nhớ cho bản thân các
em
- Nghiên cứu trên phạm vi hẹp: có thể tiến hành trên thực tiển ở lớp
10A3 của trường THPT LONG THẠNH Nhằm đưa ra kết luận sơ lược về
“Khả năng ghi nhớ” của học sinh Kết hợp với kiến thức tổng kết được trong
tài liệu nghiên cứu trên phạm vi rộng
Trang 5Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp dạy và học tích cực của giáo viên và
học sinh của trường và các phương pháp ghi nhớ giúp cho các em khắc sâu
những kiến thức mới qua việc lựa chọn một hình thức ghi nhớ phù hợp với bản
thân mình
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1 Phương pháp lí luận:
Dựa vào việc nghiên cứu đặc điểm tâm lí của học sinh, khái niệm về sự
ghi nhớ, sự quên, các phương pháp dạy học … để đưa ra những phương pháp
tổ chức dạy và học thích hợp nhằm giúp học sinh, nắm vững và ghi nhớ kiến
thức mới một cách tốt hơn
2 Phương pháp điều tra:
Nhằm xoáy sâu vào việc khai thác vấn đề dạy và học của giáo viên và
học sinh nhằm giúp học sinh phát triển kiến thức mới, ta sẽ có cái nhìn tổng
quan hơn về vấn đề này và đưa ra hướng giải quyết thích hợp
3 Phương pháp quan sát:
Tiến hành quan sát không khí học tập trong lớp học, thái độ học tập,
sức tập trung chú ý của học sinh…Đây là những vấn đề có liên quan đến khả
Trang 6năng ghi nhớ kiến thức mới của các em, nhằm thu nhận những thông tin cần
thiết Nếu cần có thể lập phiếu quan sát…
4 Phương pháp thống kê:
Lập bảng thống kê (hoặc bằng biểu đồ) chi tiết khi tiến hành khảo sát,
điều tra ở từng lớp,…Sau đó tiến hành tổng kết lại các số liệu trên
5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm và thực tiễn sư phạm:
Trong quá trình học tập của bản thân, ta sẽ rút ra những phương pháp
học tập tích cực giúp học sinh ghi nhớ kiến thức mới nhanh hơn, tốt hơn, cũng
như giúp học sinh khắc phục những sai lầm của các em trong việc chọn
phương pháp học dẫn đến tình trạng mất căn bản những kiến thức cũ và mau
quên kiến thức mới
Ứng dụng những biện pháp này vào một số trường trung học phổ thông
khác để kiểm chứng, sửa đổi và bổ sung
PHẦN 2: NỘI DUNG
Chương I : CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lí luận:
Trang 71.1 Sự ghi nhớ:
1.1.1 Khái niệm: Ghi nhớ là quá trình lưu trữ lại trong não con người
những hình ảnh của sự vật, hiện tượng trong quá trình tri giác
1.1.2 Các hình thức ghi nhớ:
- Ghi nhớ không chủ định: là ghi nhớ không đề ra mục đích
từ trước, cũng không cần dung một hình thức nào để ghi nhớ
- Ghi nhớ có chủ định: là loại ghi nhớ với mục đích đã được
đặt ra từ trước Trong quá trình ghi nhớ đòi hỏi phải có các biện pháp, phương
tiện để ghi nhớ và có sự nổ lực của ý chí
Đây là hình thức ghi nhớ chủ yếu của trí nhớ Kết quả của loại ghi nhớ này phần lớn phụ thuộc vào mục đích, động cơ, tâm thế của sự ghi
nhớ Ghi nhớ có chủ định được tiến hành bằng hai cách:
+ Ghi nhớ máy móc: là loại ghi nhớ dựa vào mhững mối
liên hệ bề ngoài của sự vật hiện tượng mà không cần hiểu nội dung cũng như ý
nghĩa của sự vật hiện tượng
Ghi nhớ máy móc là lặp đi lặp lại nhiều lần một cách đơn giản đối tượng cần ghi nhớ Nó là cơ sở của sự học thuộc lòng
+ Ghi nhớ có ý nghĩa: Là loại ghi nhớ dựa vào sự hiểu biết
nội dung, bản chất và mối quan hệ lôgic có tính qui luật của sự vật hiện tượng
Trang 8Ghi nhớ có ý nghĩa gắn liền với hoạt động tư duy giúp con người hiểu được bản chất và mối quan hệ có tính qui luật của sự vật hiện tượng, nó được
dựa trên sự hiểu biết của con người nên nó rất bền vững khó quên Nếu có lỡ
quên thì ta vẫn có thể suy luận ra để nhớ lại vấn đề
Nhìn chung cả hai loại ghi nhớ trên tuy có khác nhau nhưng lại có quan hệ mật thiết với nhau Trong đó ghi nhớ có ý nghĩa vẫn quan trọng hơn
cả
1.1.3 Quá trình gìn giữ: Là quà trình củng cố vững chắc những dấu
vết đã được hình thành trên võ não trong quá trình ghi nhớ
Quá trình gìn giữ có thể được diễn ra đồng thời hay ngay sau quá trình ghi nhớ Giữ gìn thường diễn ra theo hai cách giữ gìn tích cực và giữ gìn
tiêu cực
1.1.4 Quá trình nhận lại: là quá trình nhớ được đối tượng tri giác
trước đây mà hiện tại đối tượng đó xuất hiện một lần nữa
Nhận lại là quá trình đơn giản diễn ra trước quá trình nhớ lại, nên
nó không phải là tiêu chuẩn để đánh giá trí nhớ của con người Tính chính xác
của sự nhận lại phụ thuộc vào mức độ bền vững của sự ghi nhớ, vào sự giống
và khác nhau giữ hình ảnh cũ và hình ảnh mới Vì thế, đôi khi ta nhận lại bị sai
do đối tượng gặp lại khác quá nhiều so với hình ảnh gặp trước đây
1.2 Sự quên:
Trang 91.2.1 Khái niệm quên: Quên là không thể nhận lại hoặc nhớ lại đối
tượng đã ghi nhớ trước đây vào thời điểm cần thiết
Quên là quá trình mất dần thông tin trong trí nhớ, khi ta quên có nghĩa
là những đường liên hệ thần kinh tạm thời, những dấu vết được hình thành
trước đây đã bị ức chế và không thể khôi phục lại được trong một thời gian dài
hay tạm thời
1.2.2 Các mức độ quên
Quên hoàn toàn: Không thể nhận lại và nhớ lại được
Quên cục bộ: Không thể nhớ lại được nhưng có thể nhận lại được
Quên tạm thời: Trong một thời gian nào đó, ta không thể nhớ lại được
nhưng trong một lúc nào đó đột nhiên nhớ lại được, đây là hiện tượng sực
nhớ
1.2.3 Qui luật quên
Con người thường với những gì không phù hợp với nhu cầu, hứng thú
và ít liên quan đến cuộc sống
Ta thường quên những gì ít tham gia vào học tập …., ít sử dụng trong việc đạt tới mức độ cao
Chúng ta cũng hay quên khi gặp những kiến thức mới lạ, kichs thích có cường độ mạnh
Trang 10 Quên những yếu tố chi tiết, những yếu tố phụ trước rồi quên những yếu tố chính, qan trọng sau
Sự quên diễn ra với tốc độ không đồng đều như: tốc độ quên diễn ra nhanh ngay sau khi vừa ghi nhớ, nhưng sau đó tốc độ quên
giảm dần
1.2.4 Biện pháp chống quên
Từ nguyên nhân và qui luật quên đã trình bày ở trên ta có thể rút ra một số biện pháp quan trọng đối với dạy học để hạn chế và chống lại sự quên:
Phải gắn tài liệu cần ghi nhớ vào tài liệu học tập của học sinh, làm cho nội dung đó trở thành mục đích của hành động, hình thành nhu cầu,
hứng thú của học sinh đối với tài kiệu học tập
Phải tổ chức hoạt động dạy một cách khoa học như phân bố thời gian học tập giải lao hợp lý, không nên dạy hai môn có nội dung tương tự
kế tiếp nhau (để tránh các qui luật ức chế)
Tổ chức cho học sinh tái hiện tài liệu học tập, làm bài tập ứng dụng sau khi học lý thuyết ở trường, về nhà phải ôn lại bài ngay sau khi học
tài liệu mới Nên sử dụng phối hợp các loại ghi nhớ, có kế hoạch ôn tập
thường xuyên có khoa học
1.3 Tâm lý học sinh THPT:
Trang 11- Ở lứa tuổi THPT, tuy các em đã lớn nhưng các em vẫn dễ bị kích thích và sự hiểu biết của các em đôi lúc vẫn còn trẻ con
- Các em không giữ được sự điều độ trong hoạt động học tập,lao động
vui chơi…
- Các em học sinh THPT nhất là ở một số em học sinh lớp 10, do các
em còn ảnh hưởng của lứa tuổi THCS nên các em còn lơ là trong học tập, chưa
tập trung nhiều vào việc học của mình
- Khối lượng kiến thức trong từng môn học nặng hơn nhiều so với ở
thời THCS nên các em chưa thể thích ứng kịp thời
- Hoạt động học tập của các em đã có sự tích cực và độc lập trí tuệ
Tuy vậy, trong quá trình học tập các em vẫn gặp nhiều khó khăn, trở ngại do
sự thiếu kỹ năng học tập trong điều kện mới
- Ở lứa tuổi các em THPT đã có sự lựa chọn môn học, nên ở một số
em có hiện tượng chỉ lo “chúi đầu” vào học những môn mà mình yêu thích và
dửng dưng với những môn khác làm cho các em mất kiến thức ở môn học đó
- Khả năng tri giác ở các em đã phát triển rõ rệt.Tuy nhiên, sự quan
sát của các em thường bị phân tán, chưa tập trung cao vào mọt nhiệm vụ nhất
định, trong khi quan sát sự vật, hiện tượng vẫn còn mang tính phiến diện đưa
ra kết luận vội vàng không có cơ sở thực tế
Trang 12- Trí nhớ của các em phát triển rõ và mang tính chọn lọc cao Các em
đã biết ghi nhớ những gì cần thiết.Tuy vậy, ở một số em còn ghi nhớ đại khái
chung chung, cũng có khi các em coi thường việc ghi nhớ máy móc và đánh
giá thấp việc ôn bài cũ
- Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh, hoạt động trí
tuệ linh hoạt và nhạy bén Khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề nhanh
Nhưng ở một số em vẫn chưa phát huy hết năng lực của bản thân, còn kết luận
vội vàng theo cảm tính hoặc thiên về tái hiện tư tưởng, cách luận chứng của
người khác
- Ở một số ít học sinh THPT còn ham chơi, ít lo cho việc học tập,hăng
hái trong học tập và công việc, rất lạc quan yêu đời nhưng dễ bị chán nản khi
gặp khó khăn, thất bại
2.Thực trạng:
+ Một số học sinh lớp 10 THPT chủ yếu là học thuộc lòng một cách
máy móc, không nắm vững cốt lõi những vấn đề đã học
+ Một số học sinh lớp 10 còn ham chơi hơn ham học
+ Một số em không học bài cũ và làm bài tập về nhà trước khi đến
lớp, làm mất căn bản kiến thức cũ và làm cho các em khó tiếp thu kiến thức
mới thật tốt
Trang 13+ Vào lớp thụ động, các em chủ yếu là nghe giảng và ghi chép hầu
như toàn bộ những gì mà giáo viên ghi lên bảng như thời THCS, ít phát biểu ý
kiến, ít tư duy về kiến thức mới
+ Một số em trong giờ học không tập trung chú ý nghe giáo viên
giảng bài
+ Các em chưa vận dụng được những phương pháp học mới ,nên quá
trình học của các em còn gặp nhiều khó khăn
+ Một số học sinh chỉ lo học những môn mình thích nên bỏ qua
những môn khác Vì vậy mà các em mất đi những kiến thức cơ bản của môn
mình bỏ qua
+ …
3 Học sinh THPT hiện nay ghi nhớ chưa tốt là vì:
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển khả năng ghi nhớ kiến
thức mới của học sinh trong đó phương pháp dạy của thầy và cách học của trò
là yếu tố quyết định
3.1 Phương pháp dạy của giáo viên:
- Sử dụng phương pháp truyền thống chủ
Trang 14yếu là giáo viên độc thoại, độc quyền đánh giá, thuyết giảng làm học sinh
nhàm chán không tập trung, chú ý những gì giáo viên nói
- Nội dung bám sát sách giáo khoa, ít liên hệ thực tiễn đời sống nên
không giúp các em ghi nhớ bài một cách tốt nhất
- Giáo viên giữ vai trò chủ động điều khiển
- Không phối hợp nhiều phương pháp dạy học trong một tiết dạy
- Ít cho bài tập thêm để các em có thể ghi nhớ bài tốt hơn
- Phương pháp, dụng cụ giảng dạy không khoa học
- Gây áp lực đến với học sinh dẫn đến học sinh bị ức chế
3.2 Phương pháp học của học sinh:
- Quan trọng việc học thêm anh văn, vi tính, học các môn năng khiếu
làm tốn nhiều thời gian để học những môn trên lớp
- Quan điểm các em học để đối phó, để kiểm tra, thi cử lấy điểm,
thành tích
- Trong quá trình học, đa số các em thụ động ,ít phát biểu ý kiến, chỉ
mãi nghe, ghi những gì mà giáo viên ghi lên bảng Khi về nà thì học thuộc bài
một cách máy móc không cần hiểu rõ bài để hôm sau trả bài
Trang 15- Học thuộc lòng một cách thụ động ít liên hệ thực tế nên dễ quên đi
những kiến thức vừa học kiến thức
- Phần lớn các em đợi gần đến thi hoặc kiểm tra mới học
- Ngoài những kiến thức do giáo viên cung cấp và tài liệu trong sách
giáo khoa thì các em ít đọc hay tìm hiểu những kiến thức mới
- Các em chưa biết tổ chức cách học theo nhóm, theo tổ
- Một số em không chụi khó làm những bài tập cơ bản để ghi nhớ các
kiến thức tốt hơn và lâu hơn
Chương II: BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN SỰ GHI NHỚ KIẾN THỨC MỚI CỦA HỌC SINH THPT
Để nâng cao sự ghi nhớ kiến thức mới của học sinh THPT ta cần tác động đến nhiều mặt Ở đây ta tập trung tác động đến hai đối tượng quyết định của
quá trình dạy học và học:
1 Giáo viên:
- Nắm được các yếu tố ảnh hưởng đến sự ghi nhớ cũng như nguyên
nhân dẫn đến sự quên của học sinh