ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC ĐẢM BẢO GIAO THÔNG VẬN TẢI CHI VIỆN TIỀN TUYẾN TRÊN ĐỊA BÀN QUÂN KHU IV GIAI ĐOẠN 19651975. Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Quân khu 4 là địa bàn có vị trí vô cùng quan trọng. Từ xa xưa, đây đã từng được coi là “phên, dậu” của đất nước; là căn cứ địa quan trọng, là nơi phát khởi của biết bao cuộc khởi nghĩa anh hùng.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRƯƠNG CÔNG HỮU
ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC ĐẢM BẢO
GIAO THÔNG VẬN TẢI CHI VIỆN TIỀN TUYẾN TRÊN ĐỊA
BÀN QUÂN KHU IV GIAI ĐOẠN 1965-1975
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
Mã số: 62 22 56 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
HÀ NỘI – 2014
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn
Đại học Quốc gia Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Vũ Quang Hiển
Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trược Hội đồng cấp cơ sở chấm luận án Tiến
sĩ họp tại vào hồi …… giờ …….ngày …… tháng…… năm
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam
- Trung tâm Thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Quân khu 4 là địa bàn có vị trí
vô cùng quan trọng Từ xa xưa, đây đã từng được coi là “phên, dậu” của đất nước; là căn cứ địa quan trọng, là nơi phát khởi của biết bao cuộc khởi nghĩa anh hùng Trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Quân khu 4 đã luôn hoàn thành nhiệm vụ của một hậu phương trung thành, hết lòng vì tiền tuyến Bước vào cuộc kháng chiến chống đế quốc
Mỹ, Quân khu 4 trở thành khu vực trọng yếu, có vai trò chi phối cả cục diện chung, quyết định công tác hậu cần trên chiến trường miền Nam Có thể nói từ sau năm 1954, Quân khu 4 lại trở về với đúng vai trò là “thành lũy, phên dậu” che chắn cho miền Bắc Đây là khu vực tiếp giáp với địch, bị địch tấn cống sớm nhất và kết thúc sau cùng Đối với miền Nam, Quân khu 4 là hậu phương gần nhất và chi viện trực tiếp nhất cho cuộc chiến tranh cách mạng chống lại kẻ thù xâm lược; nơi đây đã chi viện cho cách mạng miền Nam hàng chục vạn cán bộ, chiến sĩ, hàng triệu tấn hàng hóa, vũ khí, quân nhu Đối với bạn bè quốc tế, Quân khu 4 vừa là cửa ngõ quan trọng, vừa là nơi chi viện, tiếp tế cho cách mạng Lào và Campuchia
Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng trên mặt trận giao thông vận tải ở địa bàn Quân khu 4 những năm chống chiến tranh phá hoại của kẻ thù chúng ta sẽ thấy rõ hơn vai trò lãnh đạo của Đảng, hiểu rõ hơn những sáng tạo của từng địa phương, qua đó góp phần tái hiện đầy đủ, sinh động hơn những trang sử hào hùng của dân tộc Cũng qua việc nghiên cứu chúng ta sẽ thấy rõ quá trình hình thành, hoàn thiện những chủ trương chiến lược, các giải pháp của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng, của các cấp bộ Đảng, các địa phương… trên mặt trận gay
go, ác liệt này; quan trọng hơn nữa, qua nghiên cứu chúng ta có thể rút ra được bài học kinh nghiệm quý báu phục vụ cho công cuộc xây dựng và
Trang 42 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích
- Làm rõ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trong công tác đảm bảo giao thông vận tải trên địa bàn Quân khu IV trong chiến tranh phá hoại lần thứ nhất
- Làm rõ tính khốc liệt của cuộc chiến đấu trên mặt trận giao thông vận tải thời kỳ 1965 - 1975
- Làm rõ tinh thần anh dũng, kiên cường và sự sáng tạo của quân và dân Quân khu IV trên mặt trận giao thông vận tải chi viện tiền tuyến
- Nêu lên một số kết quả, rút ra một số kinh nghiệm về quá trình lãnh đạo và tổ chức của Đảng trên mặt trận giao thông vận tải ở địa bàn Quân khu IV giai đoạn 1965-1975
* Nhiệm vụ
- Trình bày một cách có hệ thống chủ trương, đường lối của
Trung ương Đảng, các đảng bộ địa phương trên địa bàn Quân khu 4, các đảng bộ ngành… về công tác đảm bảo giao thông vận tải trong thời kỳ
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Trang 5- Nghiên cứu những chủ trương, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trên mặt trận giao thông vận tải ở Quân khu 4 thời kỳ 1965-1975
- Nghiên cứu quá trình quân và dân Quân khu 4 thực hiện những chủ trương, đường lối của Đảng trong công tác đảm bảo giao thông vận tải thời kỳ 1965-1975
* Phạm vi nghiên cứu
- Công tác đảm bảo giao thông vận tải trong kháng chiến chống
Mỹ là một vấn đề rộng lớn, tuy vậy trong khuôn khổ luận án tác giả chỉ tập trung nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng trên mặt trận giao thông vận tải trên bộ ở địa bàn Quân khu IV giai đoạn 1965 - 1975
- Địa bàn Quân khu IV ở từng thời kỳ khác nhau được hiểu không đồng nhất với nhau; tuy vậy trong công trình này Quân khu IV được hiểu gồm các tỉnh: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình và Vĩnh Linh
4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
* Nguồn tư liệu
- Một số tác phẩm của Hồ Chí Minh về công tác đảm bảo giao thông vận tải
- Các văn kiện, nghị quyết của Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam, Tổng quân ủy Trung ương… về công tác đảm bảo giao thông vận tải trong thời kỳ 1965 - 1975
- Các văn kiện, nghị quyết của các Đảng bộ địa phương trên địa bàn Quân khu 4, Đảng bộ ngành Giao thông vận tải, các văn bản của Đoàn 559 và một số đơn vị vũ trang
- Các công trình nghiên cứu, sách tham khảo của các nhà khoa học các viện nghiên cứu, và các cơ quan Đảng, Chính phủ…
* Phương pháp nghiên cứu
- Luận án được tiến hành trên cơ sở lý luận, phương pháp luận
Trang 6- Bước đầu đưa ra được một số nhận xét về công tác đảm bảo giao thông vận tải ở Quân khu 4 thời kỳ 1965- 1975; rút ra được một số kinh nghiệm về công tác đảm bảo giao thông, vận tải trong điều kiện có chiến tranh
- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam
6 Kết cấu của luận án
Luận án gồm có ba chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Đảng lãnh đạo mặt trận giao thông vận tải chi viện tiền tuyến trên địa bàn Quân khu IV giai đoạn 1965 - 1968 (46 trang)
Chương 2: Đảng lãnh đạo mặt trận giao thông vận tải chi viện tiền tuyến trên địa bàn Quân khu IV giai đoạn 1969 - 1975 (55 trang)
Chương 3: Một số nhận xét và kinh nghiệm lịch sử (20 trang) Ngoài ra luận án còn có phần Mở đầu (5 trang); tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài (14 trang); kết luận (3 trang); danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án (1 trang); danh mục tài liệu tham khảo (21 trang) và phụ lục (18 trang)
Trang 7TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1 Các sách tham khảo
Liên quan đến công tác đảm bảo giao thông vận tải chi viện tiền tuyến trên địa bàn Quân khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ có khá nhiều sách tham khảo, có thể kể tên một số công trình tiêu biểu như sau:
- Bộ Tổng tham mưu, Chuyên đề Vai trò lãnh đạo của Đảng bộ,
chính quyền, đoàn thể và cơ quan quân sự địa phương trên địa bàn quân khu 4 trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ 1946-1975
(2001), NXB Quân đội nhân dân
- Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị
(2000), Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945-1975 thắng lợi và bài
học, Nxb Chính trị quốc gia
- Bộ Giao thông vận tải, Lịch sử giao thông vận tải Việt Nam,
(2005) NXB Giao thông vận tải
- Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975: Những sự
kiện quân sự (1980) NXB Quân đội nhân dân
- Hoàng Phương, Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam,
(1997) NXB Quân đội nhân dân
- Hồ Sĩ Hưu, Chu Thái, Thế Kỷ, Lịch sử quân chủng phòng
không, tập 2 (1993) NXB Quân đội nhân dân
- Lịch sử Đoàn 559 bộ đội Trường sơn đường Hồ Chí Minh, Nxb
Quân đội nhân dân, Hà Nội 1999
- Quân đội nhân nhân Việt Nam, Tổng cục Hậu cần Vận tải
quân sự chiến lược trên đường Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống
Mỹ 1988
- Võ Văn Minh (chủ biên), Quân khu IV Lịch sử kháng chiến chống
Mỹ cứu nước (1945 - 1975), NXB Quân đội nhân dân, HN 1994
- Lê Văn Hựu, Nguyễn Sơn Cao, Phan Minh Châu… Chiến
Trang 86
tranh nhân dân địa phương trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) - Chuyên đề: Phát huy vai trò dân quân tự vệ trong chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh phá hoại của Đế quốc Mỹ trên địa bàn Quân khu 4, (1997) NXB Quân đội nhân dân
- Văn Tiến Dũng, Chiến tranh nhân dân đánh thắng chiến tranh
phá hoại của Đế Quốc Mỹ (1968) NXB Quân đội nhân dân
- Sở Giao thông vận tải Thanh Hóa Năm mươi năm xây dựng -
chiến đấu- trưởng thành giao thông vận tải Thanh Hóa, (1995) NXB
Giao thông vận tải
- Sở Giao thông vận tải Nghệ An, Lịch sử giao thông, vận tải
Nghệ An 1945- 1995, (1996) Nxb Giao thông vận tải
- Sở Giao thông vận tải Quảng Bình, Lịch sử giao thông vận tải
tỉnh Quảng Bình 1885-1999, (1999) Nxb Giao thông vận tải
- Philíp B Davitson (1995), Những bí mật của cuộc chiến tranh
Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
- Mắc Namara, Nhìn lại quá khứ - tấn thảm kịchvà những bài
học về Việt Nam(1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
- George C Heering (1988), Cuộc chiến tranh dài ngày nhất của
nước Mỹ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
2 Các chuyên đề nghiên cứu và các bài hội thảo khoa học
Có nhiều hội thảo khoa học nghiên cứu các vấn đề liên quan đến mặt trận giao thông vận tải ở Quân khu 4 nhưng tiểu biểu nhất là Hội thảo khoa học chủ đề “Mặt trận giao thông vận tải trên địa bàn Quân khu
4 trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước” do Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 và Viện lịch sử quân sự Việt Nam phối hợp tổ chức, kỷ yếu khoa học của hội thảo có các bài viết tiêu biểu sau:
Trang 9Thượng tướng Phạm Văn Trà: Bảo đảm mạch máu giao thông
trên vùng tuyến lửa Khu 4 - biểu tượng và ý chí của quyết tâm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước của nhân dân ta
Đại tướng Văn Tiến Dũng: Bản anh hùng ca đảm bảo mạch máu
giao thông trên tuyến lửa Quân khu 4
Đồng Sỹ Nguyên: Mấy vấn đề về tổ chức, chỉ đạo bảo đảm giao
thông vận tải ở địa bàn Quân khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Lê Ngọc Hoàn: Ngành Giao thông vận tải với nhiệm vụ bảo đảm
giao thông trên địa bàn Quân khu 4 thời đánh Mỹ
Trung tướng, TS Lê Huy Hiệu: Bảo đảm giao thông vận tải trên
địa bàn Quân khu 4 - sức mạnh phi thường của hậu phương lớn miền Bắc thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Trung tướng Nguyễn Khắc Dương: Quân khu 4 - địa bàn chiến
lược trọng yếu trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ tổ quốc
Thiếu tướng Phùng Khắc Đăng: 26 năm nhìn lại nguồn sức
mạnh toàn đân đảm bảo giao thông vận tải trên tuyến lửa Khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Đại tá, PGS, TS: Trịnh Vương Hồng: Mặt trận giao thông vận
tải trên địa bàn Quân khu 4 với sự phát triển của kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Thiếu tướng Phạm Hồng Minh: Một số nhân tố cơ bản đảm bảo
giành thắng lợi trên mặt trận giao thông vận tải ở Quân khu 4 thời kỳ đánh Mỹ
Đại tá, TS Lê Đình Sỹ: Khu 4 - Vị trí địa lý quân sự trọng yếu
và truyền thống chống ngoại xâm anh hùng
Trang 108
Đại tá Nguyễn Văn Minh: Đảm bảo giao thông vận tải trên địa
bàn Quân khu 4 - một nội dung lớn về chỉ đạo chiến lược của Đảng trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
TS Hoàng Trang: Tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo đảm giao
thông vận tải trên địa bàn Quân khu 4
Thượng tá Lê Văn Thái: Chủ tịch Hồ Chí Minh với quân và dân
Quân khu 4 trong những năm chống Mỹ, cứu nước
Thượng tá, TS Hồ Khang: Quân khu 4 với việc chuyển từ thời
bình sang thời chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ
Thượng tướng Lê Ngọc Hiền - Thượng tá, ThS Trần Tiến Hoạt:
Về chiến dịch vận chuyển “500” trên địa bàn Quân khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Trung tướng, PGS Nguyễn Đình Ước: Một mặt trân xung yếu
của chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của Mỹ
Đại tá Trần Bích: Động viên chính trị - tinh thần - một nhân tố
tạo nên sức mạnh tổng hợp trên mặt trận giao thông vận tải trên địa bàn Quân khu 4
Đại tá, PGS TS Nguyễn Tuấn Dũng: Phát huy nhân tố con
người trên mặt trận đảm bảo giao thông vận tải ở địa bàn Quân khu 4 trong thời kỳ chống Mỹ
Thượng tá, TS Nguyễn Minh Đức - Trung úy Lê Quý Thi:
Những nẻo đường xưa vào miền Hoan, Ái
Trung tá, ThS: Nguyễn Xuân Năng: “Vùng cán xoong” trong
âm mưu ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho cách mạng miền Nam
Nguyễn Hoàng Huyến: Về công tác đảm bảo giao thông của
Thanh Hóa trong những năm chống chiến tranh phá hoại
3 Các tác phẩm nghiên cứu khác
Trang 11- Hồ Khang (1998), Vài nét về mặt trận giao thông vận tải thời kì đầu chống chiến tranh phá hoại 1964 - 1967, Tạp chí Lịch sử quân sự
- Bùi Thu Hương, Bảo đảm giao thông vận tải ở Ngã ba Đồng Lộc
trong chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất cuả đế quốc Mỹ Tạp chí
Lịch sử Quân sự số 7/2007
- Phan Xuyến Thanh Đồng, Quân khu IV chia lửa với mặt trận
Điện Biên Phủ trên không cuối năm 1972 Tạp chí Lịch sử Quân sự số
12/2007
- Kim Ngọc Thu Trang, Góp phần tìm hiểu về mặt trận bảo đảm
giao thông vận tải đường bộ trong chiến tranh phá hoại lần thứ hai của
đế quốc Mỹ Tạp chí Lịch sử Quân sự số 11/2007
- Xuân Trung, Những con đường chi viện tiền tệ cho chiến
trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước Tạp chí Lịch sử
Quân sự số 3/2008
- Dương Hồng Anh, Ngụy trang, nghi binh trên tuyến vận tải
chiến lược Trường Sơn Tạp chí Lịch sử Quân sự số 6/2009
- Nguyễn Chương (1994), Chiến tranh phá hoại và chống chiến
tranh phá hoại qua tư liệu phương Tây, Tạp chí Lịch sử quân sự
- Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Công Thuận tại Đại học sư phạm
Huế: Chiến đấu đảm bảo giao thông vận tải ở Hà Tĩnh trong kháng
chiến chống Mỹ giai đoạn 1965-1973, với nội dung cơ bản là mô tả và
phân tích cuộc chiến đấu của quân và dân Hà Tĩnh trên mặt trân giao thông vận tải chi viện tiền tuyến trên trong những năm 1965 – 1973
- Luận văn thạc sỹ của Kim Ngọc Thu Trang tại Đại học Thái
Nguyên: Giao thông vận tải đường bộ miền Bắc Việt Nam trong kháng
chiến chống Mĩ cứu nước 1954 – 1975 Nội dung cơ bản là giới thiệu hệ
Trang 1210
thống giao thông vận tải đường bộ trong những năm đầu sau Hiệp định Giơnevơ (1954-1960); trình bày quá trình xây dựng hệ thống giao thông vận tải đường bộ trong những năm 1961 - 1965, trình bày quá trình phát triển hệ thống giao thông đường bộ trong những năm 1965 - 1975
- Luận án của Lê Tố Anh tại Viện Khoa học xã hội: Bảo đảm
hậu cần của mặt trận Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước từ năm 1964 - 1975 Luận án nghiên cứu về công tác đảm bảo
hậu cần của mặt trận Tây Nguyên từ khi thành lập và trong thời kỳ chống chiến lược Chiến tranh cục bộ của Mỹ (1964- 1968) Bảo đảm hậu cần của mặt trận Tây Nguyên trong thời kỳ chống chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh của Mỹ, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1969 – 1975) Cuối cùng, luận án đưa ra một số nhận xét chung và một số kinh nghiệm chủ yếu về đảm bảo hậu cần của mặt trận Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
- Luận án của Đồng Xuân Quách tại Học viện Chính trị Quốc gia
Hồ Chí Minh: Đảng bộ Vĩnh Linh lãnh đạo quân dân địa phương đánh
thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ lần thứ nhất (1965-1968)
Với nội dung cơ bản: Sự lãnh đạo của Đảng bộ Vĩnh Lĩnh (Quảng Trị) lãnh đạo nhân dân chống đế quốc Mỹ giai đoạn 1954-1964, đảm bảo giao thông vận tải chi viện cho tiền tuyến miền Nam giai đoạn 1965-1968; một số bài học kinh nghiệm về lãnh đạo chống chiến tranh phá hoại của Đảng bộ Vĩnh Linh
Chương 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO MẶT TRẬN GIAO THÔNG VẬN TẢI CHI VIỆN TIỀN TUYẾN TRÊN ĐỊA BÀN QUÂN KHU IV GIAI ĐOẠN
1965 - 1968 1.1 Quân khu IV - một địa bàn chiến lược
Trang 131.1.1 Điều kiện tự nhiên và con người Quân khu IV
* Điều kiện tự nhiên của Quân khu 4
Quân khu 4 là một dải đất dài và hẹp, một bên chạy dọc ven biển miền Trung một bên chạy dọc dãy Trường Sơn hùng vĩ Dải đất này kéo dài suốt từ Thanh Hoá vào đến tận Quảng Trị; phía Bắc giáp các tỉnh Hoà Bình, Ninh Bình, Sơn La; phía Tây giáp các tỉnh Sầm Nưa, Xiêng Quảng, Bulikhămxay, Khăm Muộn và một phần tỉnh Xavanakhẹt của nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975), Quân khu 4 là địa bàn chiến lược cực kỳ quan trọng Đây là nơi tiếp xúc với tiền tuyến, nơi tập kết lực lượng để chi viện cho chiến trường miền Nam, nơi kết thúc tuyến vận tải hậu phương và là điểm bắt đầu của tuyến vận tải của Đoàn 559
* Truyền thống anh hùng của quân và dân Quân khu 4
Nhân dân Quân khu 4 có truyền thống yêu nước từ lâu đời, truyền thống đó được cha truyền con nối, được dìn giữ và phát huy Mỗi khi tổ quốc lâm nguy thì nhân dân Quân khu 4 là lực lượng đóng vai trò quan trọng để bảo vệ tổ quốc Từ năm 1930 dưới sự lãnh đạo của Đảng, truyền thống anh hùng đó được nhân lên gấp bội và đó cũng là một nhân
tố quan trọng để chúng ta dành chiến thắng trên mặt trận giao thông vận tải sau này
1.1.2 Tính chiến lược của địa bàn Quân khu IV
Quân khu 4 là một địa bàn có tầm quan trọng đặc biệt, có ý nghĩa chiến lược, là địa bàn mang tính sống còn của cách mạng Việt Nam Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Đây là thành luỹ để che chắn cho miền Bắc, là cầu nối giữa hai miền Bắc - Nam, là cửa ngõ của chiến trường Đông Dương Quân khu 4 là điểm chốt quan trọng trong hệ thống mạch máu giao thông vận tải của nước ta, là địa bàn mang tính chiến lược trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ, thống nhất