tóm tắt pháp luật chông định giá lạm dụng của eu ,hoa kỳ việt nam so sánh và kinh nghiệm áp dụng cho việt nam

Trong các đạo luật này, Điều 2 Luật Sherman, Điều 2 và 3 Luật Clayton, và Luật Robinson – Patman tạo thành khuôn khổ của chế định chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.. Dựa vào lý

ĐẠI HỌC LUND TRƯỜNG ĐH LUẬT

TRẦN HOÀNG NGA

PHÁP LUẬT CHỐNG ĐỊNH GIÁ LẠM DỤNG

CỦA EU, HOA KỲ, VIỆT NAM

-SO SÁNH VÀ KINH NGHIỆM ÁP DỤNG CHO

VIỆT NAM

– So sánh : 62.38.60.01

TP.HCM - 2011

Công trình được hoàn thành tại:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUND, THỤY ĐIỂN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS HANS HENRIK LIDGARD

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2011

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

Chương 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

1.1 Bối cảnh chọn đề tài

Cạnh tranh và độc quyền là những vấn đề nội tại của nền kinh tế thị trường Trong khi nhiều quốc gia khác đã trải qua thời gian dài tích lũy kinh nghiệm giải quyết những vấn đề này, Việt Nam mới tiến hành quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hơn hai thập kỷ Vì vậy, Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn cả về lý thuyết lẫn thực tế trong việc bảo vệ cạnh tranh hiệu quả Xuất phát từ đặc thù hoàn cảnh riêng, lạm dụng vị trí thống lĩnh là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất ở thị trường Việt Nam Do đó nghiên cứu vấn đề này có tầm quan trọng đáng kể cho cải cách nền kinh tế Việt Nam

Ở nền kinh tế thị trường, giá cả là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất thể hiện thực trạng cạnh tranh Giá cả được xác lập

và vận hành theo các qui luật kinh tế, và là kết quả của cạnh tranh.Hầu hết các khái niệm kinh tế cơ bản đều liên quan đến giá cả Câu hỏi người bán là người đi theo giá cả hay là người tạo ra giá cả dùng

để nhận dạng thị trường là cạnh tranh, độc quyền hay độc quyền nhóm

Giá cả cũng là công cụ quan trọng mà các đối thủ cạnh tranh

sử dụng để chiến đấu nhằm tồn tại và giành được một vị trí trong thị trường liên quan Định giá là công việc hết sức quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp ở nền kinh tế thị trường Nó là cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu kinh doanh Trong hoạt động cạnh tranh, định giá được

sử dụng đầu tiên Những chiến lược áp dụng đối với các yếu tố khác của sản phẩm như chất lượng, tính năng sử dụng hay bảo hành, hậu mãi, v.v., suy cho cùng, đều liên quan gián tiếp đến giá của sản

phẩm Định giá có thể sử dụng với mục đích cạnh tranh hoặc phản cạnh tranh Trong thị trường độc quyền, quyền lực chi phối, quyết định giá nằm trong tay của nhà độc quyền Họ thường có khuynh hướng khai thác quyền lực đó để tận thu lợi ích và duy trì vị trí độc quyền của mình.

Tuy nhiên, t

vậy

Thời điểm ra đời của pháp luật kiểm soát độc quyền trên thế giới được thừa nhận rộng rãi là năm 1890 khi Luật Sherman của Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ được thông qua Sau đó Hoa Kỳ lần lượt ban hành nhiều đạo luật khác Trong các đạo luật này, Điều 2 Luật Sherman, Điều 2 và 3 Luật Clayton, và Luật Robinson – Patman tạo thành khuôn khổ của chế định chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường Ở Liên Minh Châu Âu, pháp luật về kiểm soát độc quyền ra đời cùng với và là một phần của sự hình thành Cộng Đồng Chung Các qui định về nguyên tắc cạnh tranh đã xuất hiện ở Điều 3(g), 85

và 86 của Công Ước thành lập Cộng Đồng Kinh Tế Châu Âu ký tại

triển của Cộng Đồng Châu Âu, Hai điều 85 và 86 của Công Ước Rome được ghi nhận lại tại điều 81 và điều 82 của Công Ước về Cộng đồng Châu Âu, và hiện nay được sửa đổi trở thành Điều 101 và

102 của Công ước về Chức năng của Liên Minh Châu Âu (TFEU)

Luật chống độc quyền của Hoa Kỳ và Luật cạnh tranh EU trở thành hai mô hình cơ bản của pháp luật cạnh tranh trên thế giới

Dựa vào lý thuyết và đặc điểm hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, chống lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường có ý nghĩa vừa hết sức thời sự vừa mang tầm chiến lược của pháp luật kiểm soát độc quyền Nhiệm vụ của chế định này là buộc tất cả những quyền lực khống chế thị trường phải tôn trọng quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và chấm dứt mọi hành vi hạn chế cạnh tranh

Đến nay chỉ có ba vụ việc liên quan hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền đã hoặc đang được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét giải quyết theo qui định của Luật Cạnh Tranh: (1) Vụ việc công ty Tân Hiệp Phát khiếu nại công ty liên doanh nhà máy bia Việt Nam (Hội đồng Cạnh tranh đã quyết định đình chỉ giải quyết vụ việc vì doanh nghiệp bị khiếu nại không nắm giữ vị trí thống lĩnh ở thị

trường liên quan); (2) Vụ Vinapco (Hội đồng Xử lý Vụ việc Cạnh

tranh đã ra quyết định xử phạt Vinapco về hành vi lạm dụng vị trí

độc quyền); và (3) Vụ Megastar (Cục Quản lý Cạnh tranh đã quyết

định điều tra chính thức) Đồng thời hiện nay có nhiều hành vi khác

đã hoặc đang thu hút tranh luận của các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, nhà nghiên cứu và luật gia về việc liệu đó có phải là những hành vi lạm dụng hay không, ví dụ hành vi tăng giá dược phẩm, tăng giá sữa, giá thép, “cuộc chiến về giá” giữa các nhà cung ứng dịch vụ

viễn thông di động, tranh chấp về giá thuê cột điện giữa Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), khiếu nại về việc tăng giá liên quan đến độc quyền phát sóng các trận đấu ngày Chủ nhật của Giải bóng đá Ngoại hạng Anh (EPL) của đài dịch vụ truyền hình số vệ tinh K+ ở Việt Nam Những trường hợp thực tiễn này cho thấy hai vấn đề Một

Nguồn tài liệu liên quan về chế định này trong pháp luật EU

và Hoa Kỳ rất dồi dào S

, những khoảng trống

thực tế cho thấy

Kết quả từ công trình nghiên cứu này sẽ cung cấp kiến thức chuyên sâu

phù hợp cho việc hoàn thiện pháp luật cạnh tranh Hơn nữa, tác giả tin rằng kết quả nghiên cứu sẽ hữu ích cho công tác giảng dạy của chính mình và trở thành tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến chủ đề này

1.2 Mục đích nghiên cứu

này có

nhằm

Luận án đồng thời

Tác giả hướng

,

1.3 Định nghĩa và phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi luận án này, tác giả sử dụng thuật ngữ “định

giá lạm dụng” với định nghĩa sau: Định giá lạm dụng là hành vi lạm

dụng vị trí thống lĩnh thị trường hay vị trí độc quyền (theo pháp luật

cạnh tranh EU và Việt Nam) hoặc cố ý độc quyền hay nỗ lực độc

quyền (theo pháp luật chống độc quyền Hoa Kỳ), có liên quan trực tiếp với việc xác định giá cả hàng hóa, dịch vụ của chủ thể vi phạm

Luận án chỉ tập trung vào pháp luật chống định giá lạm dụng Luận án không bàn luận về sự thông đồng, tức là hành vi liên kết với nhau để hạn chế cạnh tranh như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và hành động phối hợp, ngay cả khi những hành vi đó liên quan đến định giá Mặt khác, luận án cũng không bàn luận về các hành vi lạm dụng không trực tiếp liên quan với việc định giá

Như tên đề tài đã xác định, tác giả lựa chọn nghiên cứu pháp luật của ba hệ thống: EU, Hoa Kỳ và Việt Nam Hai hệ thống pháp luật EU và Hoa Kỳ có nhiều kinh nghiệm trong nhận diện và xử lý hành vi định giá lạm dụng, cũng như những hình thức lạm dụng khác Nghiên cứu hai hệ thống này là phương thức tốt để có thể áp dụng kinh nghiệm của họ trả lời những vấn đề liên quan ở Việt Nam Bên cạnh đó, tất cả các qui tắc cơ bản, các qui định về hình thức vi phạm và phương thức xử lý của pháp luật Việt Nam về định giá lạm dụng cũng sẽ được phân tích Luận án sẽ tập trung làm sáng tỏ những điểm hạn chế trong các qui định hiện hành của pháp luật Việt Nam

để đề xuất giải pháp khắc phục

tham luận

, và cuối cùng là

Án lệ của EU và Hoa Kỳ sẽ được lựa chọn sử dụng trong một chừng mực mà tác giả cho là phù hợp nhất để minh họa cho các nội dung bàn luận Với lịch sử phát triển lâu dài, phạm vi nguồn luật của EU và Hoa Kỳ rất lớn, cung cấp một lượng khổng lồ các quan điểm đa dạng và kinh nghiệm thực tế cho những vấn đề nghiên cứu của luận án Tuy nhiên, mặt khác, điều đó gây khó khăn cho việc so sánh ở tầm vĩ mô nhằm tìm ra những điểm giống và khác nhau điển hình giữa hai hệ thống Vì vậy, trong một số trường hợp khi trình bày quá trình phát triển lịch sử của án lệ hoặc các lý luận ở EU và Hoa

Kỳ, luận án dựa trước tiên vào các báo cáo và văn bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền về cạnh tranh ở hai hệ thống này, bao gồm cả việc viện dẫn các nguồn tham khảo được đề cập trong đó, dù tác giả không tự mình nghiên cứu tất cả nội dung chi tiết của các nguồn này

Đối với pháp luật cạnh tranh Việt Nam thì các nhà nghiên cứu đều gặp một vài khó khăn cản trở việc tìm và cập nhật thông tin Một là việc không công bố rộng rãi thông tin về các vụ việc cạnh tranh ở Việt Nam Các trang thông tin điện tử và ấn phẩm của Cục Quản lý Cạnh tranh, Hội đồng Cạnh tranh không cung cấp thông tin chi tiết về các vụ việc đang giải quyết và cả các vụ việc đã xử lý xong Nội dung đầy đủ các quyết định của Cục Quản lý Cạnh tranh

và Hội đồng Cạnh tranh không được công bố Hệ quả là không thể nghiên cứu đánh giá các dữ kiện, lập luận của các bên tham gia, phân tích và kết luận của cơ quan có thẩm quyền Để vượt qua những trở ngại này, tác giả thu thập thông tin từ nhiều nguồn gián tiếp và không chính thức Các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau được so

sánh với nhau để phát hiện loại bỏ những thông tin không đúng Những nguồn thông tin này được lựa chọn theo thứ tự như sau Báo cáo chính thức và ấn phẩm của cơ quan có thẩm quyền ở thứ tự ưu tiên đầu tiên Bài viết tạp chí chuyên ngành và tham luận tại các hội thảo khoa học ở thứ tự ưu tiên thứ hai Khi không có thông tin ở cả hai nguồn trên, thông tin chung tìm thấy trên các phương tiện truyền thông đại chúng sẽ được sử dụng Hai là, khó khăn trong so sánh các thuật ngữ kinh tế dùng trong bản tiếng Anh của các văn bản pháp luật Việt Nam với các thuật ngữ kinh tế sử dụng phổ biến ở EU và Hoa Kỳ Để giải quyết vấn đề này luận án sử dụng các thuật ngữ kinh tế phổ biến phù hợp ngữ cảnh thay cho từ ngữ trong bản dịch văn bản pháp luật nếu những từ ngữ đó tối nghĩa khó hiểu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Tuy nhiên, đây là một luận án chuyên ngành luật học, nên chỉ áp dụng các phân tích và lý thuyết kinh tế trong chừng mực đủ để hỗ trợ giải quyết vấn đề pháp lý, nghĩa là luận án chỉ nêu

ra các ý tưởng chung về lý thuyết và phân tích kinh tế đang được thừa nhận một cách phổ biến Luận án không trình bày các công thức, đồ thị hay phương trình tính toán của kinh tế học

1.5 Giá trị của công trình nghiên cứu

Ngoài ra, tác giả h

h/độc quyền sẽ có

ý nghĩa và hữu ích

1.6 Kết cấu của luận án

Ngoài Chương 1 giới thiệu về đề án nghiên cứu, luận án có

ba phần chính

Trong từng vấn đề cụ thể, luận án đưa nội dung của pháp luật EU và Hoa Kỳ vào trong mối liên hệ so sánh để phân tích bình luận

nhau,, EU, Ngoài ra, những thiếu sót và điểm bất hợp lý nội tại trong từng nội dung có liên quan của pháp luật cạnh tranh Việt Nam cũng được phân tích làm sáng tỏ ở phần này

phân tích, trình bày

cụ thể đối với Hầu hết kiến nghị

trình nghiên và cân nhắc các đặc điểm nội tại

luận của luận án

Chương 2 PHÁP LUẬT CHỐNG ĐỊNH GIÁ LẠM DỤNG CỦA EU

2.1.2 Khái niệm vị trí thống lĩnh, quyền lực thị trường và quyền lực độc quyền

Ở EU và Hoa Kỳ, thuật ngữ “quyền lực thị trường” được sử dụng phổ biến, còn “vị trí thống lĩnh” theo pháp luật EU thì có bản chất tương tự “quyền lực độc quyền” trong pháp luật Hoa Kỳ Theo

đó, vị trí thống lĩnh hay quyền lực độc quyền của một doanh nghiệp

là việc có “quyền lực thị trường lớn” trong một “khoảng thời gian lâu bền” Về tổng quát, cả hai hệ thống đều nhận dạng vị trí thống lĩnh/quyền lực độc quyền dựa vào hai yếu tố cơ bản: thị phần và rào cản gia nhập thị trường Ngoài ra, EU còn đưa thêm yếu tố quyền lực đối lại của khách hàng vào hệ thống cơ sở đánh giá vị trí thống lĩnh

2.1.3 Khái niệm thị trường liên quan

quan và thị trường địa lý liên quan Quan điểm và cách thức xác định thị trường liên quan ở EU và Hoa Kỳ về cơ bản giống nhau

, Tòa án Tư pháp EU

tranh Về lý thuyết, định giá quá đáng có thể được thực hiện ở cả hai phía bán và mua Tuy nhiên, trong thực tế ở EU cho đến nay hầu như không có án lệ về vi phạm Điều 102TFEU với hành vi định giá mua quá đáng (quá thấp) của doanh nghiệp thống lĩnh phía bên mua

2.2.2 Định giá hủy diệt

Mặc dù không có định nghĩa chung, định giá hủy diệt thường được hiểu là hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh định giá bán sản phẩm ở mức rất thấp – chịu lỗ để loại bỏ đối thủ cạnh tranh Sau khi đối thủ đã bị loại bỏ, doanh nghiệp tăng giá đến mức quá đáng để thu bù lại khoản lỗ Ở Hoa Kỳ, tòa án kết hợp hai phép kiểm tra để xác định hành vi định giá hủy diệt: (1) Doanh nghiệp có chủ động chịu lỗ trong ngắn hạn hay không (Kiểm tra Giá – Chi phí), và (2) Doanh nghiệp có khả năng thu bù lại khoản lỗ hay không (Kiểm

tra khả năng thu bù lỗ) Trong đó phép Kiểm tra khả năng thu bù lỗ

là tiền đề cho việc xác định định giá hủy diệt Trong khi đó EU coi phép Kiểm tra Giá – Chi phí là tiền đề Khi phép Kiểm tra Giá – Chi phí cho thấy doanh nghiệp thống lĩnh định giá dưới một mức chi phí nhất định, tòa án EU có thể xem xét thêm bằng chứng về chủ ý hủy diệt đối thủ của doanh nghiệp để đi đến kết luận về hành vi vi phạm

Lý luận và án lệ ở cả hai hệ thống pháp luật EU và Hoa Kỳ

đều xem chi phí khả biến bình quân (AVC) là điểm chuẩn trong phép

kiểm tra Giá – Chi phí để xác định hành vi định giá hủy diệt Gần đây, lý luận kinh tế và lập luận của cơ quan có thẩm quyền về cạnh tranh ở hai hệ thống đều đề xuất một điểm chuẩn khác cho phép

kiểm tra này, đó là chi phí tránh được bình quân (AAC)

2.2.3 Chèn ép giá

Trong một số ngành, một doanh nghiệp có thể vừa là nhà cung ứng ở thị trường đầu vào, vừa là đối thủ cạnh tranh với khách hàng của mình ở thị trường sản phẩm đầu ra Nếu doanh nghiệp thống lĩnh, nắm giữ một phương tiện thiết yếu hoặc là nhà cung ứng

sỉ một sản phẩm trung gian hay sản phẩm hỗ trợ thiết yếu, định giá bán cao cho khách hàng ở thị trường đầu vào này và định giá bán ở thị trường sản phẩm đầu ra thấp, khách hàng sẽ chịu áp lực từ hai đầu của quá trình sản xuất dẫn đến giảm sút lợi nhuận hoặc thua lỗ Nói một cách tổng quát, hành vi “chèn ép giá” hay “chèn ép lợi nhuận” diễn ra khi doanh nghiệp thống lĩnh áp dụng chính sách định giá bán thật cao đối với phương tiện, nguyên nhiên liệu thiết yếu đầu vào

quá cao ở thị trường đầu vào Trong trường hợp bị “chèn ép giá”, các đối thủ cạnh tranh ở thị trường đầu ra chỉ có thể khiếu kiện doanh nghiệp vi phạm trên cơ sở pháp luật về định giá hủy diệt

Ở EU, những phán quyết gần đây của tòa án EU trong các vụ

án về chèn ép giá cho thấy một hệ thống các điều kiện cần thiết để truy cứu trách nhiệm doanh nghiệp thống lĩnh gồm (1) Doanh nghiệp giữ vị trí thống lĩnh trong thị trường nguyên nhiên liệu hoặc thị trường bán sỉ, và cũng cạnh tranh ở thị trường sản phẩm đầu ra hoặc thị trường bán lẻ; (2) Nguyên nhiên liệu đầu vào mà doanh nghiệp thống lĩnh cung cấp là thiết yếu cho sản phẩm đầu ra; (3) Hành vi của doanh nghiệp thống lĩnh gây tác động, hoặc ít nhất có tiềm năng gây tác động phản cạnh tranh vào thị trường sản phẩm đầu ra; và (4) Không có lý do kinh tế chính đáng nào bào chữa cho hành vi

2.2.4 Định giá phân biệt đối xử

Pháp luật EU và Hoa Kỳ đều được xây dựng tập trung chống hành vi phân biệt đối xử về giá gây tổn hại thứ cấp Pháp luật Hoa

Kỳ về định giá phân biệt đối xử còn một số thiếu sót Pháp luật EU điều chỉnh hành vi định giá phân biệt đối xử ở cả hai phương diện: định giá khác nhau cho giao dịch giống nhau và định giá giống nhau cho giao dịch khác nhau Trong khi đó pháp luật Hoa Kỳ không điều chỉnh hành vi định giá giống nhau cho giao dịch khác nhau

2.2.5 Thủ đoạn chiết khấu hoặc giảm giá nhằm hạn chế cạnh tranh

Cả hai hệ thống pháp luật EU và Hoa Kỳ đều có nhiều kinh nghiệm giải quyết, xử lý hành vi định giá lạm dụng dưới hình thức chiết khấu hoặc giảm giá Đối với thủ đoạn giảm giá/chiết khấu cho mua hàng trọn gói (hai loại sản phẩm trở lên), pháp luật EU và Hoa

Kỳ có nhiều điểm giống nhau cả về lý luận lẫn các phép phân tích