Đó là trường hợp nuôi quá nhiều thú trong chuồng chật hẹp, kém sự thông thoáng, vệ sinh chuồng không chu đáo làm cho những chất mà đàn gia súc thải ra quá nhiều như khí carbonic, nhiều h
Trang 1Giáo trình kỹ thuật chăn nuôi heo - Chương 2
Trang 2Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
CHƯƠNG II
DINH DƯỠNG HEO
I VAI TRÒ CỦA DƯỠNG KHÍ
Trong không khí, dưỡng khí (Oxygen = O2) chiếm 21%, phần còn lại là khí Nitơ, Carbonic, khí
hiếm…Tuy lượng oxy dồi dào như vậy nhưng trong thực tế, môi trrường chăn nuôi thường thiếu dưỡng khí Đó là trường hợp nuôi quá nhiều thú trong chuồng chật hẹp, kém sự thông thoáng, vệ sinh chuồng không chu đáo làm cho những chất mà đàn gia súc thải ra quá nhiều như khí carbonic, nhiều hơi nước, khí H2S, khí Amoniac, khí mêtan… những chất khí này ít nhiều cũng ảnh hưởng đến sự hô hấp của đàn heo
Thiếu dưỡng khí trầm trọng làm cho nhiều heo bị chết ngộp, đó là trường hợp chuyên chở thú trong
những xe tải bít bùng kém thông thoáng làm cho người ta lầm với bệnh sốt chuyên chở (bệnh toi heo)
Thiếu dưỡng khí ở mức độ ít hơn, làm cho sức đề kháng của heo kém, chậm lớn, heo dễ bị các loại bệnh tấn công, khả năng sinh sản giảm
Để đảm bảo đủ cung cấp dưỡng khí cho heo, chuồng nuôi phải có sự đối lưu tự nhiên: khí nóng trong chuồng nhẹ, bốc lên cao, khí lạnh từ ngoài trời mang nhiều dưỡng khí tràn vào trong chuồng thay thế chỗ khí nóng Thông thường nếu xây dựng kiểu chuồng đúng, sự trao đổi khí như vậy tạo vận tốc gió từ 0,5m đến 1,0m mỗi giây Tuy nhiên việc đối lưu tự nhiên bị ảnh hưởng nhiều do nhiệt độ môi trường, độ ẩm
không khí và nhiều yếu tố khác khó kiểm soát được Do vậy người ta trang bị những quạt hút hoặc quạt đẩy trong chuồng để đảm bảo sự đối lưu không khí cưỡng bách theo yêu cầu kỹ thuật của nhà chăn nuôi, đảm bảo đủ dưỡng khí cần thiết cho đàn heo nuôi và thích hợp với điều kiện khí hậu từng mùa khác nhau
Heo có lá phổi nhỏ so với tầm vóc cơ thể do đó việc hấp thu dưỡng khí dễ bị ảnh huởng khi điều kiện môi trường có nhiều bụi, nhiều khí độc Nhiệt độ môi trrường cao làm tăng nhịp hô hấp của heo rất mau chóng, rất dễ làm rối loạn khả năng trao đổi khí oxy và khí carbonic, ảnh hưởng xấu đến sự cần bằng sinh lý bình thường của heo
Phải xem dưỡng khí như là một dưỡng chất thật quan trọng trong dinh dưỡng heo
II VAI TRÒ CỦA NƯỚC
Nước là thành phần cấu tạo của tế bào cơ thể, nhưng cũng còn là môi trường để tế bào hoạt động Trong
cơ thể, nơi chứa nhiều nước nhất là mô máu, nơi chứa ít nuớc nhất là men răng (dentin) có 5% nuớc và cũng là nơi cứng nhất trong cơ thể Thiếu nuớc làm cho thú chết khát, điều này thực sự thường xảy ra trên heo nuôi ở những nơi có tập quán cho heo ăn mặn, ăn lỏng Ơû nhiều nơi nhà chăn nuôi không bố trí thiết bị
cung cấp nước đầy đủ cho heo vì lầm tưởng heo ăn lỏng nên không cần cung cấp thêm nước
Nuớc cung cấp cho heo phải chú ý số lượng và chất lượng Trung bình một ngày đêm mỗi đầu heo cần
50 lít nước cho các nhu cầu ăn uống tắm rửa chuồng, nhu cầu này thay đổi theo khí hậu thời tiết, thiết bị cung cấp nuớc Đặc biệt heo có tập quán vừa ăn vừa uống, vừa tắm vừa uống do vậy khó tách biệt dùng nước cho ăn uống với nước làm vệ sinh chuồng Đó cũng là điểm bất lợi trong việc bố trí bể tắm trong
Trang 3Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
chuồng Về chất lượng, nước dùng cho heo phải không chứa khoáng độc, vi sinh vật có hại Ơû những nguồn nước bị nhiễm mặn, nhiễm phèn (phèn sắt, phèn nhôm) có ảnh hưởng xấu đến sự tăng trưởng và sức đề kháng bệnh của heo nuôi
Nếu sử dụng nguồn nước mặt thì phải quan tâm đến khía cạnh vi sinh vật có hại vốn từ đầu nguồn sông ngòi, ao đầm… Tập quán lâu đời của những cư dân sống ven bờ sông, kênh rạch thường vất xác thú chết, rác rến, phân… xuống nguồn nước, làm nhiễn vi sinh vật có hại Hơn nữa, chế độ bán nhật triều (2 lần nước lớn, 2 lần ròng trong ngày) cho thấy các chất thải trên khi tuông xuống dòng nước thì không trôi đi đâu xa mà lẩn quẩn trong nguồn nước sông kênh rạch của cư dân ở đó
Nếu sử dụng nguồn nước ngầm thì phải chú ý trọng các khoáng chất hoà tan trong nước, nếu hàm lượng những khoáng độc quá nhiều thì không dùng để nuôi heo được Mặt khác nước giếng cũng có thể bị nhiễm mội, thông với nguồn nước mặt, do vậy phải định kỳ kiểm tra nước Nước mặt hay nước ngầm bị nhiễm mội chứa nhiều vi sinh vật có hại thì có thể sử dụng hoá chất khử trùng nước (như calcium hypochloride) để diệt mầm bệnh trước khi dùng để nuôi heo
Nước mưa cũng là nguồn thiên nhiên cần quan tâm sử dụng, nhưng cũng phải chú trọng khía cạnh nhiễm
vi sinh vật có hại từ bụi lẫn trong không khí nhiễm giọt nước mưa Đương nhiên muốn sử dụng nguồn này thì cần kinh phí xây dựng bồn, bể chứa rất tốn kém
Ơû những vùng nước mặt có nhiều phù sa thì cần thêm thiết bị gạn lắng phù sa trước khi sát trùng nước Ngoài việc tắm rửa chuồng, nước còn dùng để làm mát, chống nóng chuồng trại nhất là heo nọc, heo nái nuôi con, nái chửa, làm tăng độ ẩm không khí mùa khô nóng cho phù hợp sinh lý bình thường của heo nuôi Chăn nuôi công nghiệp thường cho heo ăn thức ăn khô, điều này cũng làm giảm tính thèm ăn, nhất là vào những tháng nóng oi bức, trong khi đó, chăn nuôi gia đình hay ở một số trại quy mô nhỏ, người nuôi heo thường cho heo ăn thức ăn ướt, với một lượng nước vừa đủ cho thức ăn ẩm, heo ăn nhanh mau rồi bữa
III VAI TRÒ CỦA PROTEIN
Protein là cơ sở của sự sống, protein là chất cấu tạo nên các loại mô bào trong cơ thể, đồng thời cũng là cấu tạo của những chất điều hoà sự sống như hormon, enzyme trong cơ thể
Axit amin là thành phần cấu tạo nên protein có công thức tổng quát:
R – CH – COOH
NH2
Có 2 loại axit amin trong số 20 loại axit amin:
1 Axit amin thường:
Đây là nhóm axit amin mà cơ thể có khả năng tự tổng hợp được lại rất dồi dào trong thức ăn gốc thực vật, động vật
Trang 4Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
2 Axit amin thiết yếu
Đây là nhóm axit amin mà cơ thể heo không có khả năng tự tổng hợp được, lại chứa rất ít trong thức ăn gốc của thực vật, chỉ có dồi dào trong thức ăn gốc động vật Có 10 axit amin thiết yếu đối với heo như sau:
Đối với các giống heo có nhiều nạc, nhu cầu protein phải thoả mãn về đủ số lượng và cân bằng các axit amin thiết yếu thì chúng mới đạt tỷ lệ cao nhất, sức sinh sản tối đa Trái lại các giống heo nội nhu cầu
protein trong thức ăn không cao, việc cân bằng axit amin thiết yếu không nghiêm ngặt như heo giống ngoại nhiều nạc Nếu có cung cấp thật chuẩn xác nhu cầu axit amin thiết yếu như heo ngoại cũng không làm tăng đáng kể tỷ lệ nạc trong quầy thịt
Axit amin thường không có dự trữ, chúng lưu chuyển trong máu và thân dịch trong vòng 24-36 giờ, nếu không có đủ điều kiện các axit amin khác phối hợp để tạo protein cho cơ thể, thì chúng sẽ bị chuyển hoá thành urê và bị loại khỏi cơ thể qua nước tiểu Phần axit hữu cơ sẽ chuyển thành mỡ dự trữ hoặc cung cấp năng lượng
NH2
NH2 + 2H NH2
Nồng độ mỗi loại axit amin trong máu được điều khiển bằng một enzym, nếu nồng độ này quá cao hơn mức giới hạn, enzym đó sẽ xúc tác một chuỗi phản ứng phân giải axit amin thành các sản phẩm cuối cùng là urê, CO2, nước Nếu thiếu enzym phân giải sẽ gây rối loạn sinh lý cơ thể
Trang 5Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
Thí dụ: thiếu enzym Arginase để phân giải arginin dư thừa sẽ dẫn đến tình trạng chậm phát triển e6n người (mental retardation)
Thiếu enzym lysin-ketoglutarate reductase làm cho lysin trong máu quá cao (hyperlysinemia) dẫn đến tình trạng chậm phát triển trí năng và một số bất bình thường ở hệ thần kinh ngoại vi (mental retardation and some noncentral nervous system abnormalities)
Thiếu enzym cystathionine-B-synthase sẽ gây tình trạng tiểu ra homocystin (homocystinuria) dẫn đến tình trạng chậm phát triển trí năng (mental retardation), một số bệnh về mắt, bệnh huyết khối
(thromboembolism), bệnh xốp xương (osteoporosis) và cấu trúc xương bất bình thường khi methionin quá cao trong máu
Protein dư thừa sẽ chuyển hóa thành mỡ, do đó khẩu phần heo nhóm mỡ không cần quá nhiều protein làm cho heo chóng mập mỡ
Sinh tố B6 có liên quan đến sự chuyển hoá protein Các nhóm heo cần nhiều protein thì cũng cần nhiều sinh tố B6 để chuyển hóa protein
Khẩu phần ăn hàng ngày nếu thiếu protein, cơ thể sẽ tự phân giải protein của cơ thể (thường là mô cơ) để tổng hợp những chất cần cho sự sống như hormon, enzym,… vì vậy thú bị gầy còm, teo cơ, suy nhược…
Vì thức ăn gốc động vật dồi dào axit amin thiết yếu còn thức ăn gốc thực vật thường bị thiếu cho nên đối với heo, khẩu phần ăn nên cung cấp một lượng tối thiểu thức ăn gốc động vật khoảng 5% thì kinh tế hơn dùng toàn thức ăn gốc thực vật và bổ sung thêm axit amin thiết yếu tổng hợp nhân tạo Nếu vượt quá 15% khẩu phần là thức ăn gốc động vật thì cũng làm tăng thêm chi phí thức ăn mà có nguy cơ dư thừa axit amin,
cơ thể phải tiêu hao năng lượng cho sự tiêu huỷ axit amin dư thừa
IV VAI TRÒ CỦA GLUCID
Glucid là nhũng chất có công thức tổng quát: Cn(H2O)n
Thí dụ: C6H12O6 = đường glucose
Đó là những chất carbon ngậm nước: một phân tử carbon ngậm một phân tử nước, do đó người ta còn gọi chúng là carbonhydrate
Đối với heo, hai dạng glucid mà heo thường sử dụng là tinh bột và đường (đường glucose, lactose) Dạng cellulose heo tiêu hoá được rất ít qua trung gian của các vi sinh vật cộng sinh ở manh tràng và ruột già, tuy tiêu hoá ít nhưng trong khẩu phần của heo phải có tối thiểu 5% xơ để tạo nhu động ruột bình thường chống táo bón cho heo nhất là nhóm heo nái chửa, nái nuôi con, sự táo bón làm xáo trộn sinh lý bình thường dẫn đến đẻ khó, kém sữa…
Glucid là chất cung cấp năng lượng chủ lực cho cơ thể hoạt động, là nguồn cung cấp chuỗi carbon cho các phản ứng tổng hợp những chất hữu cơ khác Glucid dư thừa cơ thể sẽ chuyển hoá thành mỡ dự trữ Ơû heo mỡ dự trữ rất nhiều quanh thân hình và phủ tạng (mỡ dưới da và mỡ ở tràng hệ mô, mô liên kết bọc phủ tạng) Glucose được cơ thể chuyển hoá thành một đa đường đặc biệt chỉ có trong cơ thể động vật là
Trang 6Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
glycogen Glycogen chứa trong gan và bắp cơ được cơ thể nhanh chóng chuyển thành glucose để sử dụng khi cần thiết như phản xạ chống lạnh: run cơ tạo năng lượng sưởi nóng cơ thể
Glucose chứa trong máu với hàm lượng 1‰ và luôn cố định, nếu vượt qua ngưỡng này, thận sẽ bài thải
ra nước tiểu: đó là tình trạng tiểu đường Hormon insulin và glucagon của tuyến nội tiết tuỵ tạng chịu trách nhiệm điều hoà lượng đường trong máu ở mức cố định
Glucose còn là chất giúp gan giải độc một số độc chất mà cơ thể bị nhiễm
Sinh B1 (Thiamine) là chất cần thiết điều khiển sự chuyển hoá glucid trongcơ thể
Heo con sơ sinh trong tuần lễ đầu tiên, bộ máy tiêu hoá chỉ hấp thụ, tiêu hoá được glucose và lactose, cung cấp cho heo con các loại đường khác như saccharose hoặc nấu cháo cho heo con ăn chỉ làm cho heo con dễ bị rối loạn tiêu hoá do vi sinh vật mà thôi
V VAI TRÒ CỦA LIPID
Lipid là những chất tạo ra do phản ứng ester hoá giữa glycerol và axit béo:
Glycerol + 3 axit béo Ỉ Triglycerid
Trong khẩu phần của heo, cần có một lượng lipid tạo ra sự ngon miệng, chống bụi, để hoà tan các sinh tố tan trong chất béo và để phát triển cơ thể Phẩm chất lipid trong thức ăn có ảnh hưởng đến phẩm chất của mỡ heo Chất béo xấu, nhiều axit không no (nhiều nối đôi trong chuỗi carbon) làm cho mỡ heo mềm (gọi là mỡ bệu) làm cho thịt khó dự trữ, dự trữ không được lâu (vì mỡ bị hoá lỏng, bị ôi dầu) Chất béo tốt làm cho mỡ heo tốt (mỡ chắc), phẩm chất thịt tốt hơn, dự trữ được lâu hơn
Cơ thể heo cũng cần axit béo không no để xây dựng tế bào, đó là những axit béo thiết yếu, gồm linoleic acid, linolenic và arachidonic acid mà người ta còn gọi là là vitamin F Trong một số bảng nhu cầu dinh dưỡng heo, người ta cũng đã cung cấp trị số acid linonic cần thiết cho heo hàng ngày
Chất béo xấu trong thức ăn cũng ảnh hưởng đến các loại sinh tố A, D, E… đặc biệt khi sử dụng chất béo để tạo năng lượng thường làm tăng các chất peroxid làm hư hỏng vitamin kể trên
Trang 7Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
Khẩu phần heo nhiều chất béo, sẽ làm heo chán ăn, chất béo trong thức ăn nhanh chóng biến thành mỡ
ở tràng hệ mô mỡ bọc quanh cơ quan nội tạng và phát triển nhanh lớp mỡ bọc thân Heo nái trong thời kỳ mang thai dự trữ mỡ bọc thân rất dày để cung cấp heo con qua sữa Nái tốt sữa thì lớp mỡ bọc thân của heo con phát triển nhanh, heo con bụ bẫm, nhưng lớp mỡ bọc thân nái mẹ nhanh chóng giảm đi Như vậy trong thời kỳ tiết sữa nuôi con heo nái có cân bằng lipid âm, nghĩa là lượng lipid trong khẩu phần ăn hàng ngày không đủ cho nhu cầu bảo trì và tiết sữa, nái phải huy động đến chất béo dự trữ để tạo sữa, làm cho lớp mỡ dưới da giảm đi nhanh chóng
Choline là mọt yếu tố có liên quan đến sự chuyển hoá lipid, còn gọi là yếu tố huy động mỡ (lipotrophic factor) Những thú có nhu cầu lipid cao thì cần được cung cấp nhiều Choline trong khẩu phần hàng ngày
VI SỰ CHUYỂN HOÁ NĂNG LƯỢNG
Bất kỳ một chất hữu cơ nào cũng sinh sản ra năng lượng Để biết rõ năng lượng của một loại thức ăn đơn nào đó (ví dụ như cám , hay bột cá…) người ta đốt cháy chúng chọn vẹn trong một thiết bị là nhiệt lượng kế và được năng lượng toàn phần của chất đó toả ra từ một đơn vị trọng lượng (thường là 1g), năng lượng này gọi là năng lượng thô (gross energy viết tắt là G.E) Khi cho thú ăn, loại thức ăn này vào bộ máy tiêu hoá, một phần bị dịch tiêu hoá xử lý, phần không tiêu hoá được sẽ bài thải qua phân ra ngoài Người ta thu góp phân và cũng đốt trong nhiệt lượng kế để đo lượng nhiệt toả ra và đó gọi là năng lượng của phân Khi đem trị số G.E trừ cho năng lượng trong phân, kết quả người ta tính được năng lượng tiêu hoá (digestible energy viết tắt là D.E) người ta thu góp nước tiểu thú nuôi và khí bài thải từ đường tiêu hoá (thường là CH4…) đem đốt trong nhiệt lượng kế để đo nguồn năng lượng mà cơ thể thú không dùng được để khấu trừ vào D.E trị số thu được gọi là năng lượng trao đổi (gọi là metaboli-zable energy viết tắt là M.E., một số tài liệu còn gọi là năng lượng biến dưỡng) Năng lượng trao đổi là năng lượng cơ thể dùng vào việc duy trì sự sống trong đó gồm hai phần: phần năng lượng dùng để tạo thân nhiệt, phần còn lại dùng để tăng trưởng, phát triển tế bào, sản xuất ra các loại súc sản như thịt, sữa, trứng, bào thai…năng lượng tạo thân nhiệt có thể đo được qua sự toả nhiệt của cơ thể thú, người ta lấy trị số này khấu trừ vào trị số M.E thì thu được trị số năng lượng thực dụng (net energy viết tắt là N.E.)
Hiện nay trên thế giới người ta thống nhất sử dụng trị số năng lượng trao đổi (M.E.) để đo lường nhu cầu các loại gia súc gia cầm, đồng thời cũng dùng để đo giá trị năng lượng của các loại thực liệu làm thức ăn gia súc Việc cân bằng nhu cầu năng lượng trao đổi của heo nuôi bằng các thực liệu là một phép tính quan trọng trong việc tổ hợp khẩu phần lập công thức pha trộn thức ăn hỗn hợp Trị số năng lượng trao đổi biến thiên theo từng lứa tuổi heo, nhà dinh dưỡng heo phải nắm vững, phải biết giá trị năng lượng trao đổi của từng loại thức ăn đơn để tính toán mức sử dụng thích hợp tạo nên công thức thức ăn hỗn hợp thoả mãn đúng mức nhu cầu năng lượng trao đổi
Nhu cầu năng lượng trao đổi cũng biến thiên theo nhiệt độ môi trường, mùa nóng cơ thể heo cần trị số năng lượng trao đổi thấp hơn mùa lạnh Sử dụng trị số trao đổi năng lượng quá cao để thoả mãn nhu cầu của heo mùa nóng sẽ làm cho thú ăn ít hơn định mức bữa ăn hàng ngày, hậu quả là thú sẽ không được cung cấp đủ dưỡng chất cần thiết cho sự tăng trưởng hay sản xuất Trái lại mùa lạnh mà không cung cấp đủ nhu cầu năng lượng trao đổi thì heo sẽ ăn nhiều hơn định mức ăn hàng ngày, hậu quả là dư thừa một số dưỡng
Trang 8Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
chất, cơ thể phải tốn sức bài thải và có xu hướng tích luỹ mỡ nhiều không tốt cho sinh sản, hoặc làm giảm giá trị thịt khi giết mổ (nhiều mỡ)
SƠ ĐỒ VỀ SỰ CHUYỂN HOÁ NĂNG LƯỢNG
VII VAI TRÒ CỦA VITAMIN
A Nhóm vitamin tan trong chất béo
1 Sinh tố A: (vitamin A = Axerophtol)
Đây là sinh tố cần thiết cho sự sinh trưởng, sinh sản và kháng bệnh
Về sinh trưởng, sinh tố A cần cho heo đang thời kỳ tăng trưởng, nếu khẩu phần ăn hàng ngày bị thiếu heo sẽ chậm lớn, khả năng cho thịt giảm sút
Về sinh sản, sinh tố A rất cần cho heo đực và heo nái trong việc sản xuất ra giao tử Thiếu sinh tố A tinh dịch heo đực có ít tinh trùng và tinh trùng yếu, độ thụ tinh thấp, còn trên heo nái thì có ít trứng rụng đặc biệt sinh tố A rất cần thiết để hình thành hoàn thể, cơ quan nội tiết sản xuất ra hormon progesterone giúp định vị phôi bào trong sừng tử cung, cho nên, nái thiếu sinh tố A thì số thai đẻ ra sẽ ít Thiếu sinh tố A trầm trọng có thể cả đàn con của heo nái sinh ra không có tròng mắt
Về sự kháng bệnh, sinh tố A là chất cần thiết cho thị lực, thiếu sinh tố A làm cho thị lực kém, bị khô giác mạc dễ dẫn đến tình trạng mù mắt
NĂNG LƯỢNG THÔ (GROSS ENERGY: G.E)
Năng lượng trong Năng lượng tiêu hoá: D.E
Năng lượng nước tiểu và khí cháy ở đường tiêu hoá Năng lượng trao đổi: M.E
Năng lượng tạo ra thân nhiệt Năng lương thưc dung
Trang 9Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
Sinh tố A có nhiều trong gan các loài động vật, thịt, trứng, sữa, dầu gan cá Trong thực vật có chứa
carotene là tiền sinh tố A (Provitamin A) Đó là diệp lục tố hay diệp hoàng tố Khi thú ăn khẩu phần có carotene, gan sẽ chuyển thành sinh tố A
Thừa sinh tố A so với nhu cầu cũng không tốt vì có thể gây tình trạng viêm nướu răng, rụng răng, ê răng Phụ nữ mang thai dùng nhiều sinh tố A so với nhu cầu cơ thể làm cho bào thai bị dị tật, tuy nhiên sự ngộ độc sinh tố A trên heo chưa có tài liệu mô tả và khảo sát tỷ mỉ
Sinh tố A rất dễ bị hư hỏng do nhiệt độ, ánh sáng, chất oxy hoá, do vậy sinh tố A cần phải bảo quản
trong lọ màu nâu, tránh ánh sáng, tránh nơi hầm nóng Khi sử dụng chế phẩm tiêm, nếu không dùng hết, phải rút hết không khí trong chai và đậy kín, bảo quản lạnh Dạng sinh tố A pha trộn thức ăn thường được bảo quản bằng chất liệu riêng để không bị các thực liệu khác ảnh hưởng và khi đến ruột non chất liệu bảo quản mới phóng thích sinh tố A để ruột hấp thụ
Sinh tố A đã được tổng hợp nhân tạo và pha trộn trong các loại vitamin premix với hàm lượng thích hợp cho từng loại heo
2 Sinhtố D: (calcipherol)
Đây là yếu tố cần thiết cho sự chuyển hoá calci và phosphore trong cơ thể Ơû dưới da heo thường có sẵn một chất là 7-dehydro-cholesterol, khi tiếp xúc với tia tử ngoại trong ánh sáng mặt trời sẽ biến thành sinh tố D3
(da)
(ultraviolet) Thật ra sinh tố D3 cũng chưa có hoạt tính, nó phải trải qua 2 phản ứng hydroxyl hoá, gắn thêm gốc OH ở
vị trí carbon thứ 1 và thứ 25 để trở thành một chất có hoạt tính là 1,25-dihydroxyvitamin D324,25(OH)2D3 Việc gắn gốc OH đầu tiên tại vị trí carbon thứ 25 diễn ra ở gan, gốc OH thứ hai gắn ở vị trí carbon thứ 1 diễn ra ở thận đều do hormon tuyến phó giáp trạng điều khiển (parathyroid hormon: PTH)
Trang 10Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
Ơû thực vật cũng có một chất là Ergosterol, khi tiếp xúc với tia tử ngoại của ánh sáng mặt rời sẽ tạo ra sinh tố D2 Cả hai loại sinh tố D2 và D3 đều được heo sử dụng Do đó bột cỏ phơi nắng cũng là nguồn sinh tố D tốt cho dinh dưỡng heo
Aùnh sáng mặt trời chiếu qua cửa kính trong, qua sương mù hay mây, không đủ cường độ để chuyển tiền sinh tố D thành sinh tố D
Sinh tố D cũng chứa nhiều trong gan các loại động vật, trong dầu cá, trong sữa, trứng, các thức ăn lên men qua chiếu tia tử ngoại (UV)
Thừa sinh tố D có thể là nguyên nhân gây tích đọng Ca-P bất thường trong mô mềm
Sinh tố D cũng được tổng hợp nhân tạo và cung cấp cho heo dạng tiêm hay vitamin premix
3 Sinh tố E: (Tocopherol)
Đây là một chất chống lại hiện tượng oxy hoá các chất béo không no Trong tự nhiên có đến 8 chất hoạt tính như sinh tố E, nhưng chỉ có alphatocopherol là tác dụng mạnh nhất Vì màng tế bào có chứa các chất béo không no, cho nên khi thiếu sinh tố E sự oxy hoá có thể làm tổn thương tế bào: hoại tử ở gan, bắp cơ tái màu, phù nề, và có thể đột tử Chất khoáng vi lượng selenium cũng có chất năng bảo vệ tế bào chống lại sự oxy hoá như vitamin E, do vậy thiếu sinh tố E càng làm tăng nhu cầu selenium và ngược lại Vì vậy việc bổ sung cùng lúc hai yếu tố này là rất cần thiết
Sinh tố E rất cần thiết cho sự sinh sản, thú đực thiếu sẽ sản xuất ít tinh trùng và tinh trùng có sức sống kém, độ thụ thai thấp Heo nái thiếu sinh tố E thì có ít trứng rụng, sự định vị phôi kém nên sinh ít con và heo con sơ sinh yếu ớt Sinh tố E chứa nhiều trong các loại rau cỏ xanh và nhất là trong hạt đang nảy mầm, tuy nhiên nó cũng bị phá huỷ nhanh khi bảo quản không kỹ Các loại axit hữu cơ cũng phá huỷ sinh tố E nhanh chóng, nhiệt độ cao và ánh sáng mặt trời cũng làm hư hỏng sinh tố E
Khẩu phần có hàm lượng sinh tố E cao có thể làm gia tăng đáp ứng miễn dịch của cơ thể Sự ngộ độc sinh tố E trên heo chưa thấy xảy ra, hàm lượng 100UI/kg (45IU/1b) thức ăn cũng không có dấu hiệu gây độc
Sinh tố E còn là một chất chống oxy hoá (antioxydant) được dùng trong công nghiệp chế biến đồ hộp để chống lại hiện tượng oxy hoá chất béo trong thực phẩm đóng hộp gây mùi ôi dầu hoặc có vị bất thường Hiện nay sinh tố E được tổng hợp nhân tạo, thành những chế phẩm để tiêm cho heo hoặc bổ túc vào thức ăn có hàm lượng thích hợp, giúp cho thú sinh sản tốt, thịt heo có màu sắc hồng tươi, không bị nhạt màu
Sinh tố K có 3 dạng: Phylioquinone (K1), Menaquinone (K2) và menadione (K3) Sinh tố K1 hiện diện trong thức ăn xanh, sinh tố K2 chứa trong vi sinh vật, nhất là vi sinh vật đường ruột của heo menadione là dạng tổng hợp nhân tạo, cả ba chất đều có hoạt tính như nhau
Sinh tố K cần thiết cho sự tổng hợp prothrombin và các chất giúp cho sự đông máu nhanh chóng, chống lại sự mất máu
Trang 11Kỹ thuật chăn nuơi lợn http://www.ebook.edu.vn
Thông thường, vi sinh vật đường ruột cung cấp đủ sinh tố K cho nhu cầu của heo thông qua sự hấp thu của ruột hoặc tập tính tự ăn phân của heo (coprophagy) Tuy nhiên sự cung cấp của nhóm vi sinh sẽ bị mất
đi nếu sử dụng kháng sinh dài ngày cho heo, nhất là heo con
Nói chung các loại vitamin trong chất béo, thường được heo dự trữ ở gan, nếu cung cấp quá dư thừa
thường tốn kém và có thể gây ngộ độc cho cơ thể
B Nhóm vitamin tan trong nước:
1 Sinh tố C: (axit ascorbic)
Đây là một sinh tố cần thiết cho sự tăng trưởng, sự sinh sản và sự kháng bệnh
Về tăng trưởng, sinh tố C cần thiết cho sự tổng hợp collagen của mô sụn, xương, vì vậy rất cần thiết cho heo đang tăng trưởng và bào thai Sinh tố C cũng cần thiết cho việc cấu tạo bền chắc của hệ thống mao quản huyết, nếu thiếu sinh tố C thành mao quản dễ bị vỡ gây chảy máu (thường thấy chảy máu cam trên heo nái)
Sinh tố C cũng cần thiết để tăng sức đề kháng của heo khi gặp điều kiện kích cảm (stress) như thời tiết khí hậu thay đổi, dời chuồng, nái đẻ, thay đổi quy trình chăm sóc, thức ăn Vì vậy mặc dù trên heo có khả năng tự tổng hợp được sinh tố C cho nhu cầu, nhưng trong một số trường hợp nhà chăn nuôi cần phải cung cấp thêm sinh tố C cho heo nuôi để tăng sức đề kháng cho cơ thể Đặc biệt trong một số thời gian trong năm có khí hậu bất lợi: đầu mùa mưa, đầu mùa khô, việc cung cấp sinh tố C cho heo sẽ giảm thiểu tình trạng heo nhiễm bệnh nhất là nhóm nái đẻ, nái chửa, nái nuôi cvon, heo con bú mẹ, heo con cai sữa
Sinh tố C rất dễ bị hư hỏng do nhiệt độ, ánh sáng và chất oxy hoá, do vậy cần được bảo quản ở nơi khô mát, tránh ánh sáng Hiện nay sinh tố C được tổng hợp nhân tạo thành nhiều dạng chế phẩm khác nhau có thể tiêm hay pha trộn thức ăn
Do đặc tính dễ bị oxy hoá, sinh tố C còn là chất antioxydant dùng rộng rãi trong công nghiệp nước giải khát
Sử dụng sinh tố C quá liều 8g/ngày ở người (gấp 100 lần nhu cầu) có thể gây các triệu chứng ngộ độc như: nôn mửa, tiêu chảy, hấp thu chất sắt quá nhiều, vỡ hồng cầu, gia tăng huy động chất khoáng trong xương, ảnh hưởng đến độ đông máu, gây sạn thận và bàng quang, vô hiệu hoá sinh tố B12, làm tăng
cholesterol trong máu,… ngộ độc trên heo hiếm khi xảy ra vì sinh tố C tương đối đắt tiền, ít khi trộn vào thức ăn vì dễ hư hỏng, thường chỉ tiêm hoặc cho uống với liều kiểm soát chặt chẽ
2 Sinh tố B 1 : (thiamin, aneurin)
Đây là loại sinh tố cần thiết cho sự chuyển hóa glucid là chất điều khiển các phản ứng cung cấp năng lượng cho cơ thể Thiếu B1 thú chán ăn, chậm lớn, tổn thương hệ thần kinh, đau dây thần kinh
Khẩu phần của heo nếu sử dụng nguồn tấm, cám làm nguồn cung cấp năng lượng thì thường không bị thiếu vì trong hai thực liệu này rất dồi dào sinh tố B1 Nhưng nếu khẩu phần dùng nguồn năng lượng là
khoai củ thì thường có rất ít sinh tố B1, cần phải bổ sung thêm, nếu không heo sẽ có những biểu hiện thiếu
