Nhà lao An Nam ở Guyane_Kỳ 9 Một kiếp thề ghi với nước non pps

Nhà lao An Nam ở Guyane_Kỳ 9 Kỳ 9: Một kiếp thề ghi với nước non Trong cuốn Đông Kinh nghĩa thục, học giả Nguyễn Hiến Lê viết một đoạn ngắn nhưng có khả năng gây xúc động mạnh về ông Ng

Nhà lao An Nam ở Guyane_Kỳ 9 Kỳ 9: Một kiếp

thề ghi với nước non

Trong cuốn Đông Kinh nghĩa thục, học giả Nguyễn Hiến Lê viết một đoạn ngắn nhưng có khả năng gây xúc động mạnh về ông Nguyễn Quang Diêu: "Người nghe nói có phong trào Đông Du thì hăm hở xuất dương, tới Hương Cảng bị Pháp bắt rồi đày đi

Guyane ở Nam Mỹ Sau cụ Diêu trốn thoát, về Trung Hoa, rồi cả gan dám về ngay Cao Lãnh, tổ chức một đảng cách mạng Việc thất bại, phải trốn lên dạy học

ở một miền giáp ranh Miên - Việt Về sức vùng vẫy

và tính mạo hiểm của cụ, ít ai bì kịp" Lần theo lịch

sử, ông Diêu quả là người như thế

Ông Nguyễn Quang Diêu (họa sĩ Hà Khê vẽ theo

tường thuật của môn sinh Nguyễn Chính Giáo)

Chí tang bồng

Ông Nguyễn Quang Diêu sinh năm 1880 trong một gia đình khá giả lại có truyền thống Nho học ở Cao Lãnh (Đồng Tháp) Năm 6 tuổi, ông học vỡ lòng chữ

Nho Năm 10 tuổi học chữ quốc ngữ Cụ thân sinh và các thầy dạy đều là người yêu nước Được tiếp xúc với những người có chí khí, thương nòi yêu nước, ông Diêu sớm thấm thía được nỗi nhục mất nước của

cả dân tộc, sớm mang lấy mộng dời non lấp bể vào mình Ông ngày đêm đèn sách, nhưng cũng nhận ra việc theo đòi từ chương sẽ không cứu được nước Tính tình sôi nổi và có phần nóng nảy, cậu Năm Diêu

để tâm theo dõi thời cuộc để tìm một con đường mới

Vừa khi ấy, phong trào Đông Du lan đến miền Nam

Nguyễn Quang Diêu lập tức thâm nhiễm những tư tưởng và chủ trương của Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục, và ngay lập tức đứng vào hàng ngũ những

người đi tiên phong trên đường đấu tranh cứu nước

Có tài hùng biện và giao du rộng, việc đầu tiên của Năm Diêu là tham gia cùng với Nguyễn Thần Hiến

vận động tài lực, vật lực ủng hộ phong trào Đông Du Được nhiều người hưởng ứng, Năm Diêu càng hăng hái Các buổi nhóm họp bí mật trong các đình chùa, các buổi vận động trong các cửa tiệm, các chợ không thỏa chí ông nữa, ông muốn xuất ngoại Thân phụ đã đồng ý nhưng các đồng chí muốn giữ ông lại để thúc đẩy phong trào tại địa phương, ông sốt ruột thổ lộ trong một bài thơ tự thuật: Tuổi tác đã vừa ba chục chẵn/Công danh chưa có ít nhiều khi/Rừng cao yến

đỗ nương nhờ chô/Gió thuận hồng mong gặp gỡ

khi/Xem khắp thế tình rồi nghĩ nghị/ Muốn noi thánh trước cưỡi bè đi

Cơ hội đến vào đầu năm 1913, Cường Để, một hậu duệ của hoàng tử Cảnh, về Nam bộ tìm cách khơi cho phong trào bùng nổ Tài liệu của Nguyễn Văn Hầu tìm được cho biết: "Cuối tháng năm, sau khi giáp mặt

cụ Cường Để tại một địa điểm bí mật ở Long Xuyên,

một nhóm cán bộ trong đó có Nguyễn Quang Diêu, Đinh Hữu Thuật chỉ định ngay một phái đoàn sang Trung Hoa với mục đích lãnh "chỉ lệ tín phiếu", mua

vũ khí, đưa thêm học sinh đi du học và tìm gặp cụ Nguyễn Thần Hiến Phái đoàn khởi hành trong tháng

ấy, gồm mười người lớn và hai thiếu niên Nguyễn Quang Diêu được cử làm lãnh đạo" Luôn bị lính kín Tây theo dõi sát sao, không thể về từ biệt gia đình, Năm Diêu tìm cách gửi về cho vợ mấy vần thơ mang tâm nguyện: Trăm năm ngồi đứng trong trời đất/Một kiếp thề ghi với nước non/Ai ôi hãy nếm mùi ly

biệt/Có nếm ra rồi mới biết ngon

Đến Hong Kong, cả đoàn dành mấy ngày cho việc bàn định quốc sự với Nguyễn Thần Hiến và Huỳnh Hưng Mấy ngày sau mua được một ít tạc đạn, đoàn người dự định chia làm hai: một tốp đi Hàng Châu để hội kiến các lãnh tụ cách mạng, một tốp chờ tàu để

mang tạc đạn và tín phiếu về Sài Gòn Chưa kịp lên đường thì cảnh sát Anh bao vây nhà Huỳnh Hưng, tất

cả bị bắt

Tìm phương về nước

Ra tòa của Anh ở Hong Kong, bị trục xuất, áp giải về nhà lao Hỏa Lò ở Hà Nội Năm 1913, khởi nghĩa Yên Thế kết thúc, Pháp tăng cường đàn áp, bắt bớ, Hỏa

Lò chật những người yêu nước Năm 1914, cùng với các đồng chí, Nguyễn Quang Diêu bị kết án 10 năm khổ sai và bị đày đi Guyane Qua muôn trùng sóng gió, đặt chân lên xứ sở xa lạ, ông cảm tác thành thơ:

Bể rộng mênh mông dòng nước biển/Nội bằng mờ mịt mạn rừng xanh/Dã man thảm hại cho người đo/Tân khổ nài bao cái lũ mình

Những ngày tháng dài nhọc nhằn, thỉnh thoảng niềm

hi vọng lại lóe sáng lên cùng những tin tức bạn tù nghe ngóng được mang về Nhưng vận hội chưa tới, những tin tức lạc quan ấy mau chóng vỡ tan như

bong bóng Cố quốc vẫn cứ mù xa mà lòng yêu nước trong các bậc chí sĩ ngày một thêm cháy bỏng Mọi người bàn nhau tìm cách vượt ngục

Ảnh chụp trong những năm 1960 tại Guyane, cựu tù nhân Nguyễn Đắc Bằng ghi sau tấm ảnh: "Tôi cùng

thanh niên địa phương đứng trước Việt Nam khách sạn tại Guyane"

Trong nhóm có Lý Liễu thông minh, tháo vát, lại biết tiếng Anh, tiếng Pháp nên được cai tù vị nể cho đi lại

tự do, làm nhiệm vụ quản lý nhà lao An Nam Ông nhân đó tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của một số kiều dân người Hoa, tổ chức những cuộc vượt ngục đơn lẻ vài người một bằng cách gửi bạn tù xuống thuyền đánh cá của thổ dân, giong buồm sang đảo Trinidad Nguyễn Quang Diêu hăng hái làm người tiên phong

đi chuyến đầu tiên

Lần lượt từng người một đến đảo và tìm kế sinh nhai dưới vỏ bọc người Hoa, cuộc sống dần ổn định Lý Liễu còn lấy được vợ Anh và sinh được hai con Tình hình cách mạng ở VN vẫn cứ mãi im hơi lặng tiếng, mọi người họp nhau lại, Năm Diêu đưa ý kiến:

"Chúng ta vượt ngục sang đây, nay thể chất được

sung túc mà tâm hồn thì quằn quại khổ đau không hơn gì ở Guyane, phỏng có ích gì Tôi đề nghị anh

em tìm phương về nước"

Nói là làm, Nguyễn Quang Diêu lại là người ra đi đầu tiên Năm 1920, ông đáp tàu vượt qua hai đại dương mênh mông về tới Trung Quốc, gia nhập ngay các nhóm đấu tranh yêu nước Năm 1927, ông bí mật về nước, tiếp tục gây dựng cơ sở, sáng tác thơ văn ái

quốc, mở trường học khai thông dân trí

Ông được người dân, nhân sĩ địa phương kính phục

và hết lòng che chở, bảo bọc Những hoạt động chính trị và thơ văn yêu nước của Nguyễn Quang Diêu

trong 10 năm hoạt động bí mật ở Nam bộ đã trở

thành những pho sách để đời Nhà cách mạng Duy Tân - Đông Du qua đời ngày 15-5 năm Bính Tý

(1936), chưa kịp nhìn thấy những ngày rực rỡ của lịch sử VN Câu thơ ông khóc Nguyễn Thần Hiến trong lao tù năm nào nay vận vào chính mình: Chín suối có thiêng hồn tổ quốc/Trăm năm còn tạc gánh tang bồng

Nhiều người đã biết về cuộc khởi nghĩa của Hoàng Hoa Thám, nhưng ít ai biết rằng nhiều nghĩa quân của Đề Thám đã bị đày đi Guyane sau cuộc kháng chiến trường kỳ hơn một phần tư thế kỷ