Bài giảng Ngữ Văn 10: Nhàn Nguyễn Bỉnh Khiêm

Bài giảng Ngữ Văn 10: Nhàn Nguyễn Bỉnh Khiêm Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, tên gọi khác là Trạng Trình, được suy tôn là Tuyết Giang Phu Tử, quê Vĩnh Bảo – Hải Phòng. Năm 1535: Đỗ Trạng nguyên, làm quan dưới triều Mạc, sau cáo quan về ở ẩn, mở trường dạy học.

kiểm tra bài cũ:

Chọn đáp án đúng cho các câu hỏi sau:

Câu 1: Nội dung chính của bài thơ Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi là gì?“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

A Miêu tả bức tranh mùa hè đặc sắc, tràn đầy sức sống

B Thể hiện tâm trạng vui vẻ, phấn chấn của thi nhân

C Thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc sống và con ng ời của tác giả.

Câu 2: Câu thơ lục ngôn cuối bài có ý nghĩa gì?

A Tạo giai điệu hài hoà, êm ái C Giãn nhịp cho dòng thơ

B Ngắn gọn, dồn nén cảm xúc D Tạo nhịp điệu mạnh mẽ

C

B

I Giới thiệu chung:

Phần tiểu dẫn giới thiệu

những nội dung gì?

Em hãy tóm tắt những

nội dung đó?

1 Tác giả:

a Cuộc đời:

- Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, 1585), hiệu Bạch Vân C Sĩ,

tên gọi khác là Trạng Trình, đ ợc suy tôn là Tuyết

Giang Phu Tử, quê Vĩnh Bảo – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, Hải Phòng.

- Năm 1535: Đỗ Trạng nguyên, làm quan d ới triều Mạc,

sau cáo quan về ở ẩn, mở tr ờng dạy học.

- Là nhà thơ lớn, có học vấn uyên thâm, có tài đoán định t

ơng lai, có uy tín và ảnh h ởng lớn tới các vua chúa nhà Mạc, Trịnh, Nguyễn.

b Sù nghiÖp s¸ng t¸c:

- T¸c phÈm chÝnh:

+ B¹ch V©n am thi tËp (ch÷ H¸n - kho¶ng 700 bµi)

+ B¹ch V©n quèc ng÷ thi (ch÷ N«m - kho¶ng 170

Mét vµi h×nh ¶nh vÒ t¸c gi¶ NguyÔn BØnh Khiªm

2 Tác phẩm:

a Xuất xứ: Là bài thơ Nôm số 73 rút trong tập

Bạch Vân quốc ngữ thi ( Nhan đề bài thơ do

“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

ng ời đời sau đặt).

b Hoàn cảnh sáng tác : Bài thơ đ ợc sáng tác khi

Nguyễn Bỉnh Khiêm về ở ẩn tại quê nhà.

c Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đ ờng luật.

d Bố cục: Đề – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, Thực – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, Luận – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, Kết.

II Đọc – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, hiểu bài thơ.

Bài thơ cần đọc với giọng nhẹ nhàng, thong thả, chú ý đến sự biến đổi trong cách ngắt

nhịp để ngắt giọng cho đúng, ví dụ: nhịp

2/2/3 trong câu 1;nhịp 2/5 trong câu 3 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, 4, nhịp 1/3/1/2 trong câu 5 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, 6, nhịp 1/3/3

trong câu 7, nhịp 2/5 trong câu 8).Thể hiện giọng tự tin, hơi hóm hỉnh khi đọc câu 3 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, 4 Đọc hiểu theo 2 cách:

- Theo kết cấu.

- Theo những vấn đề toát lên từ tác phẩm.

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.

R ợu, đến cội cây, ta sẽ uống,

Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.

đọc hiểu văn bản

Vẻ đẹp nhân cách, trí tuệ của nbk

vẻ đẹp cuộc sống

của nbk

1) Vẻ đẹp cuộc sống của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

a Câu 1 – 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, 2:

- Điệp số từ một “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

- Biện pháp liệt kê : mai, cuốc, cần câu ” - Nguyễn Trãi là gì?

 tất cả đã sẵn sàng, chu đáo

 nhu cầu cuộc sống của tác giả chẳng có gì cao

sang, thật khiêm tốn, giản dị.

- Nhịp thơ 2/2/3  sự ung dung, nhàn tản của nhà

thơ (tác giả còn cảm thấy thích thú với cuộc

sống đó).

- Từ láy: Thơ thẩn“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?– 1585), hiệu Bạch Vân Cư Sĩ, trạng thái thảnh thơi của

con ng ời không lo toan, m u tính sự đời.

- Dầu ai - mặc kệ ng ời đời, kiên định với lối “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

sống mình đã chọn.

 Với nghệ thuật sử dụng điệp từ, kết hợp với nhịp thơ 2/2/3 chậm rãi, cùng với việc kể ra rành rọt những công cụ lao động rất quen

thuộc của ng ời nông dân  Cụ Trạng đ a ta

về với cuộc sống thuần hậu, chất phác

nguyên sơ của thời xa x a, cuộc sống của một lão nông tri điền, cuộc sống tự cung tự “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì?

cấp ” - Nguyễn Trãi là gì?

b Câu thơ 5 - 6:

- Cuộc sống đạm bạc:

+ Thức ăn: măng trúc, giá đỗ  thức ăn quê mùa, dân dã.

+ Sinh hoạt: tắm hồ, tắm ao  gần gũi, gắn bó với thiên nhiên.

Với nhịp thơ 1/3/1/2 + nghệ thuật liệt kê + điệp cấu trúc câu 

nhịp sinh hoạt hài hoà giữa con ng ời với tự nhiên  nhà thơ tìm thấy cái thú của tâm hồn mình giữa thiên nhiên 4 mùa, giữa sinh hoạt đời th ờng đơn sơ, giản dị.

 Em hiểu thế nào là nơi

vắng vẻ , chốn lao

“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì? “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì?

xao ?” - Nguyễn Trãi là gì?

 Quan điểm của tác giả

về dại , khôn ntn?“Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì? “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

 Nghệ thuật đối trong

2câu thơ có tác dụng gì?

2.Vẻ đẹp về nhân cách và trí tuệ Nguyễn Bỉnh Khiêm

a Câu thơ 3 - 4:

- Nghệ thuật đối : ta / ng ời, dại / khôn, vắng vẻ / lao xao 

đối lập hai loại ng ời, hai cách sống trong xã hội.

- Nơi vắng vẻ: Là nơi ít ng ời, nơi tĩnh tại của thiên nhiên,

nơi thảnh thơi của tâm hồn.

 Tìm về nơi vắng vẻ không phải là xa lánh cuộc đời mà

là tìm nơi mình cảm thấy đ ợc sống thoải mái, an toàn,

là tìm thấy sự th thái của tâm hồn

+ Chốn lao xao: là chốn đông ng ời, ồn ào, sang trọng nh ng

đầy sự bon chen, sát phạt, ganh đua…

- Nguyễn Bỉnh Khiêm tự nhận mình là ng ời dại , “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

nh ng thật ra trí tuệ của ông vô cùng tỉnh táo,

sáng suốt.

- Với ông, cái khôn của ng ời thanh cao là quay l “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì? ” - Nguyễn Trãi là gì?

ng lại với danh lợi, tìm sự th thái cho tâm hồn,

sống hoà hợp với thiên nhiên.

 Câu thơ thể hiện sự đùa vui, hóm hỉnh, cách nói

ng ợc của tác giả: dại nh ng thực chất là khôn và

ng ợc lại.

 Tìm đến sự thanh cao, tìm thấy sự th thái của

tâm hồn  đó là vẻ đẹp nhân cách, trí tuệ của một

bậc hiền sĩ

 Cuéc sèng nhµn dËt nµy lµ kÕt qu¶ cña mét nh©n c¸ch, mét trÝ tuÖ TrÝ tuÖ n©ng cao nh©n c¸ch.

III Tổng kết:

1 Nội dung:

 Bản chất của quan niệm sống Nhàn là hoà hợp

với tự nhiên, giữ cốt cách thanh cao, v ợt lên danh lợi.

• Nghệ thuật điệp từ, điệp cấu trúc câu, đối.

• Sử dụng sáng tạo điển tích…

IV Củng cố:

t t ởng với chữ nhàn của Chu Văn An và Nguyễn

Trãi Những bậc đại hiền này nhàn thân mà

không nhàn tâm.Tuy về nhàn mà họ vẫn u ái với

đời Nó khác xa với lối sống nhàn độc thiện kì “Cảnh ngày hè” - Nguyễn Trãi là gì?

thân (làm tốt cho riêng mình).” - Nguyễn Trãi là gì?

Chọn đáp án đúng cho các câu hỏi sau:

của chân dung con ng ời Nguyễn Bỉnh Khiêm?

Câu 2 : Chữ nhàn trong bài thơ đ ợc hiểu nh thế

nào?

A Không làm gì vất vả, khó nhọc

B Không lo lắng, suy nghĩ nhiều.

C Sống yên ổn, không quan tâm đến ai.

D Sống thuận theo tự nhiên, không màng công danh.