Lịch sử cuộc viễn chinh nam kỳ năm 1861 - CHƯƠNG IV pps

Đạo quân Pháp - Tây Ban Nha di chuyển vòng theo bên cánh rồi dàn quân ra ở hậu tuyến của địch quân, chiều 24 tháng 2 đóng quân ngay trên đường tháo lui của địch Vào bốn giờ sáng, kèn b

Lịch sử cuộc viễn chinh nam kỳ năm 1861

CHƯƠNG IV

Đề chương:

Sáng ngày 24 tháng 2, quân viễn chinh đánh gãy đường tuyến phòng thủ An Nam tại địa điểm gọi

là Redoute Phó thủy sư đề đốc Charner trực tiếp nắm quyền điều khiển quân lính Đạo quân Pháp - Tây Ban Nha di chuyển vòng theo bên cánh rồi dàn quân ra ở hậu tuyến của địch quân, chiều 24 tháng 2 đóng quân ngay trên đường tháo lui của

địch

Vào bốn giờ sáng, kèn báo hiệu tập hợp chào cờ Trời còn tối, cũng như các nước nhiệt đới khác, trời chỉ bắt đầu sáng khoảng sáu giờ Trong đêm tối, các toán

quân mò mẫm đứng vào vị trí của mình Trước khi lên đường, quân sĩ được uống cà phê và và nhận một khẩu phần rượu mạnh Túi đeo lưng đã chuẩn bị xong

từ chiều tối hôm qua Trong túi có 8 ngày lương khô

và 2 khẩu phần thịt nấu sẵn

5 giờ sáng, tất cả các toán quân đều đến vị trí dọc

theo đường các chùa Đề đốc và đại tướng de

Vassoigne dẫn đầu đứng gần cổng đồn Cây Mai, một nhóm nhỏ lính bộ người Phi Châu được phái làm lính bảo vệ Kế đó là lính bộ Tây Ban Nha, tiếp theo là 2 đại đội limh1 bộ nữa Pháo binh cắm trại tại đồn Cây Mai tập hợp thành hàng dọc theo thứ tự như sau: 6 ổ súng cối miền núi, hỏa tiễn, 3 đại pháo 4 phân nòng

có khía, 4 đại pháo 12 phân nòng có khía Bộ binh bố trí trên đường cái theo thứ tự như sau: Lính đánh bộ, công binh vác thang; thủy quân xung kích vác thang

và chiến cụ linh tinh; thủy quân đổ bộ; thủy quân lục chiến Tiếp theo nửa là đoàn tùy tùng và ban cứu

thương Một đoàn gồm 600 cu li người Tàu khuân vác, 100 thú vật chuyên chở giữ vị trí dọc theo đường Jajareo, đường này nằm chắn ngang và thẳng góc với đường các chùa Cách sắp xếp như thế tránh cho quân lính khỏi gặp trở ngại khi di chuyển

Năm giờ rưỡi, đoàn quân bắt đầu chuyển động lên đường Trời bắt đầu sáng, khí trời còn mát; bụi bặm, nhờ hơi ẩm ban đêm lắng xuống, lại dấy lên mù mịt Các toán quân dẫn đầu đổ xuống ruộng và tiến về

hướng đồn Redoute, đường nằm ở cuối tuyến phòng thủ phía tây của quân địch Phía trước đoàn pháo binh thì có một đại đội lính bộ phân tán mỏng làm quân biệt kích; pháo binh nhờ đường đã được san bằng

phẳng từ chiều hôm trước nên bố trí không gặp khó khăn gì các chùa Barbet, Clochetons, Cây Mai đã bắt đầu bắn suốt một giờ rồi Tiếng gầm thét của các

khẩu đại pháo át hết các tiếng động khác và bao trùm toàn vùng mặt trận Quân địch cũng kéo nhau giàn ra

các đường phòng ngự, ồn ào chuẩn bị chiến đấu Từ

vị trí cao trên đồn, ta có thể quan sát địch quân bố trí Tiếng chiêng và tiếng rít đặc biệt rất dễ nhận phát ra

từ súng của họ chỉ nghe thấy ở khoảng trống giữa

những tiếng nổ do các cỗ đại pháo nòng 30 có khía của ta; Súng của họ có nòng nhỏ và làm bằng sắt Các

sỹ quan từ sài Gòn lên, tập hợp ở đồn Cây Mai, tiến nhanh trên đường cái, họ chỉ kịp chào và bắt tay vội

vã những đồng đội đi ngang

Đoàn quân dàn trận đã gần xong: đại pháo do ngựa kéo trãi rộng ra để bố trí trong ruộng và tiếp tục tiến lên, khi chỉ còn cách địch độ 1000 thước liền tản ra thành từng đội, kéo chếch qua bên trái, bất thình lình ngừng lại và bắt đầu nhả đạn Sức rung chuyển sắt thép, kéo dài, rít lên làm điếc tai và vang rền cả cánh đồng các cỗ pháo nòng 12 chĩa thẳng vào đồn

Redoute, các cỗ pháo nòng 4 và súng cối vùng núi cũng như hỏa tiễn hướng vào 2 góc đồn hai bên

Đường bắn được điều chỉnh nhanh chóng và trở nên thật chính xác Mặc dù tuyến phòng thủ An Nam yếu kém vì súng nhỏ và các điều kiện quân sự thua thiệt,

họ vẫn đốt khói để che và gia tăng sức kháng cự

Súng bắn rát, nhưng nói đúng ra là phía địch đã tận lực chiến đấu, chứ không phải về phía ta

Pháo binh lâm trận giúp cho bộ binh nghĩ tay lấy sức: Quân tiến lên từng đại đội xếp theo hình dọc Lệnh ra phải dàn quân khép lại khoảng cách còn một nửa Các cỗ đại pháo miền núi nhảy chồm lên và tiến tới, bất chấp chướng ngại vật như gò và mồ mả, các cỗ đại pháo dàn ra chỉ cách địch quân có 500 thước các

cỗ phào nòng 4, hỏa tiễn, đại pháo nòng 12, tiếp tục luân phiên điều động tiến lên từng chặng một Bộ binh tiến lên thêm một chặng nữa Dọ thám tối hôm trước cho biết có một vùng đầm lầy nằm phía bên trái gần đồn Redoute Vì thế bộ binh tiến lệch về phía mặt để tránh, nhưng lại tránh quá xa Lớp sau lại tiến

theo nên gây ra chậm trễ Sau khi pháo binh bắt đầu khai pháo trở lại thì một lúc sau bộ binh mới giàn

xong vị trí hai mũi tiến quân được thành lập, bên mặt

là công binh, lính đánh bộ người Tây Ban Nha, thủy quân lục chiến; mũi tiến quân này do đại đội trưởng Allize de Matignicourt chỉ huy Mũi tiến quân bên trái gồm có thủy quân đổ bộ do đại úy hải quân

Desvaux và đại úy công binh Gallimard chỉ huy

Trong khoảng cách 500 thước, đạn của đối phương rơi tới tấp vào quân Pháp và Tây Ban Nha Đường bắn của quân An Nam chính xác, đúng cả hướng và

cả chiều cao Trong đồn, các cỗ pháo, súng nhỏ cầm tay, súng trường bắn ra xối xả Mỗi khi phó đề đốc,

bộ tham mưu và quân hộ vệ của ông dừng lại chỗ nào thì trong thành nhắm vào chỗ đó bắn ra rất rát và

mãnh liệt Pháo binh chịu trận trước tiên; chỉ trong vòng vài phút, nhiều pháo thủ và ngựa bị trúng đạn

Khoảng cách quá ngắn trước mặt địch làm giảm ưu thế của khí giới có tầm bắn xa và chính xác của ta; mặc dù tầm đạn của ta chính xác, liên tục và ưu thế hơn, nhưng sức kháng cự của bọn An Nam không bị đánh tan cũng không nao núng chút nào Thương

vong của ta tăng lên; Đại tường de Vassoigne, Đại tá Tây Ban Nha Palanca Gutierrez, Chuẩn úy Lesble và thượng sĩ Joly bị thương nặng Thủy sư đề đốc bèn trực tiếp cầm quân và ra hiệu lệnh Các hàng quân chuyển động Các cỗ súng cối miền núi bắn hỗ trợ hai bên cánh Một đại đội lính đánh bộ xung kích tiến lên bắn loạn xạ để dẫn đầu cánh quân bên phải; một đại đội thủy quân lục chiến dùng súng nhẹ dẫn đầu cánh quân bên trái Lính công binh lên trước, tiếp theo là lính Tây Ban Nha, bộ binh, thủy quân lục chiến Vì phải để dành sức cho phút chót nên tất cả chỉ chậm rãi dấn lên, địch bắn xối xả, quân tấn công tiến xéo qua bên phải để khỏi rơi vào vùng đầm lầy Còn

khoảng chừng 30 thước, một tiếng thét vang:"Hoàng

Đế muôn năm!" vụt nổi lên át hết tiếng súng; quân lính ở hàng đầu nhào lên; tuy bị tầm đạn của súng hỏa mai ngay trước ngực nhưng họ vẫn cố vạch chà tre chằng chịt để bước từng bước trên miệng các hầm chông, nhảy qua bàn chông, nhào xuống hố, phá chà gai để tiến tới, tay và mặt đầy máu, quần áo rách tả tơi nhưng vẫn tiến đến bờ thành của địch một cách vinh quang

Cánh quân bên trái cũng can trường phá gãy tuyến phòng thủ phía ngoài của địch Dẫn đầu là thủy binh đột kích Họ tự mang lấy thang, câu liêm có cán, sào móc, lựu đạn: Bọn cu li mang thang đều được thay ở trạm tiến quân thứ hai; việc mang thang kể như là một công tác danh dự Không có chỗ nào phải chạm trán giáp lá cà, khi các quân Pháp đầu tiên nhảy được vào bên trong, trên các bệ bắn phía sau tường, thì họ thấy bọn An Nam thối lui mang theo giáo mác, súng lớn và súng tay của họ Quân An Nam lùi lại một

bước thế thôi, gần như thản nhiên, giống như những người thợ đang làm việc rồi ngưng tay; thật quả là lạ lùng, mặc dù tình thế cấp bách vì cả một đạo quân đang trèo lên tường để tràn vào; chỉ có một số thật ít

bỏ chạy mà thôi Trong mấy phút sau là họ rút về phía đại quân có cờ đuôi nheo phất phới bên trong thành Kỳ Hòa Trong trận đánh ngày 24 tháng 2 này, quân An Nam chấp nhận đối đầu với đại pháo của ta tuy họ yếu kém nhưng không thấy lòng can trường của họ sứt mẽ hay nao núng một chút nào cả: nhiều xác chết rải rác dọc theo tường phòng thủ cho thấy hiệu quả của súng nòng có khía của ta Nhưng khi quân ta xung phong, tiến thẳng vào họ, thì họ thối lui nhưng không chạy, khoảng cách vẫn còn nhìn thấy

nhau (Tuy thua nhưng tức không chịu chạy - ND)

Chuyện này cũng thấy ghi trong các phúc trình về những trận đánh trước đây ở Sài Gòn và Đà Nẵng

Thiếu úy Thénard của công binh và Trung úy hải

quân Berger là hai người trèo trèo lên tường thành trước nhất tại hai điểm phòng thủ bị đành gãy: Một

do đạo quân bên phải và một do đạo quân bên trái

Trận này làm ta thiệt hại 6 người chết và 30 bị

thương, trong số này có một đại tướng, một đại tá, một chuẩn úy và một thượng sĩ Một người cu li công binh bị giết và một bị thương Sau cùng cu li công binh cũng tiến tới chướng ngại chót, theo đúng giao ước thường ký như vậy ở bên Tàu, mục đích là dành cho quân đánh thuê một chút danh dự Pháo binh có nhiều ngựa và la chết hoặc bị thương Pháo binh hành quân trên một địa thế rất khó khăn, lầy lội, giếng, hố, tường chắn rải rác, chướng ngại nhân tạo đủ loại; địa thế như vậy cực kỳ thuận lợi cho quân đánh bộ ,

nhưng lại bất tiện cho đại pháo dùng ngựa kéo, nhất

là khi thụt lùi không phải dễ (Một bàn nâng của cỗ trọng pháo 12 bị gãy, hai đầu ốc bu-lông bị bung

mất, vít điều chỉnh hướng bắn bị hư Bàn nâng của cỗ

trọng pháo được thay ngay, bu-long được siết trở lại, nhưng vít điều chỉnh đường ngắm phải khó khăn lắm mới sửa được Chỉ còn biết cầu khẩn cho cỗ trọng pháo 12 này sẽ gặp địa thế khá hơn, vì trận chiến ngày mai hứa hẹn sẽ thật nhiều gay go-Trích phúc trình của trung tá pháo binh đánh bộ Cruzat - TG)

Trận chiến kéo dài hai giờ, nhưng pháo binh phải bắn rất nhiều; bắn đi tất cả 228 quả đại pháo miền núi,

146 quả đại pháo 4, 128 quả đại pháo 12, phóng 80 hỏa tiễn Tường phòng thủ của địch làm bằng tre đắp đất, không phá thủng được, không đốt cháy được mà cũng không phá sập được Vì vậy trọng pháo phải bắn rát để giúp bộ binh tiến lên nắm vị trí của mình,

bộ binh bị bóp nghẹt vì đường hẹp và lối thoát ra để dàn quân cũng hẹp

Các binh sỹ bị thương trong lúc đang đánh nhau được chở về đồn Cây Mai, từ đây mới gửi đi bằng đường

bộ hay đường sông đến nhà thương Chợ Quán trên bờ kênh Tàu Công binh bắt tay vào việc tức khắc, phá một mảng tường phòng thủ của địch để kéo trọng

pháo Chuyên chở đạn dược từ đồn Cây Mai thay vào

số đã bắn Công tác hoàn tất vào một giờ trưa Suốt ngày và đêm 24, kho tồn trữ tạm Cây Mai được bổ

sung và sửa chữa Đạn dược thì lấy từ hai tàu Rhin và Loire đậu ở bến sài Gòn Hai tàu này dùng làm kho

thuốc súng vì không tìm được nơi nào trên bờ khô ráo

và đủ chắc chắn

Quân lính trở lại thu lượm các túi đeo lưng của mình

vì trước đó họ phải bỏ xuống đất để tấn công Vào khoảng 9 giờ sáng, quân lính của ta chui vào tạm trú trong các căn nhà thấp lè tè mà vài giờ trước kia còn

là nơi trú ngụ của quân An Nam các túp lều này dơ bẩn, xông lên mùi hôi thối kỳ lạ giống như mùi mắm

cá của người Nga Quân lính nghĩ ngơi đến 3 giờ

chiều Họ phải thức từ 4 giờ sáng, túi quân trang thì đeo trên lưng, hành quân trên đường đất bụi mù, tiếp theo là lầy lội, đánh nhau dưới sức nóng, tuy là buổi sáng nhưng đã bắt đầu oi bức Lệnh nghĩ ngơi ban ra

là vì thận trọng chớ không phải vì lòng nhân từ Ai cũng biết sức nóng của Sài Gòn là sức mạnh phụ

thêm cho quân An Nam, sức nóng tại đây làm phát sinh vi trùng bệnh dịch hạch đầm lầy với một tốc độ khủng khiếp

Vào khoảng 3 giờ chiều thi cho thổi kèn báo thức và thúc quân lên đường Một đại đội thủy quân lục chiến đặt ở lại với một ổ súng cối miền núi để giữ đồn

Redoute ta vừa chiếm: làm hậu quân và giúp quân ta vẫn có thể tiếp tục dựa vào chùa Cây Mai Quân sỹ lên đường: Pháo binh ở giữa xếp theo hàng dọc thứ tự từng giàn pháo một; bộ binh chia ra thành từng phân đội ngắn, xếp thành hai hàng dọc, bên phải một hàng,

bên trái một hàng Mặt đất dẽ cứng, phẳng, phủ một lớp rêu thật mỏng, xe chở đạn và xe quân nhu lăn

bánh trên mặt rêu không gặp khó khăn gì cả, chân bước trên rêu cũng thấy thích thú Quân ta tiến lên theo bên hông, bọc hậu phía sau quân địch, giữ cách

xa, lọt ra ngoài tầm bắn của họ Đoàn quân đang đạt mục tiêu dự trù từ trước: tức tối nay phải cắm quân ở mặt Tây thành An Nam, chắn ngang đường rút lui của họ

Khoảng 4 giờ, một toán quân địch xuất hiện, tầm

quan trọng thật khó đoán, bất thần xuất hiện từ khu rừng chồi phía bên phải của ta; quân địch có nhiều voi trận, trương cờ đuôi nheo rầm rộ Quân An Nam muốn thử chặn đường tiến của ta hay chỉ muốn di tản đem dấu bớt voi trận, xe quân nhu và quân trang cồng kềnh? Trong suốt trận chiến, biến cố này vẫn còn là một bí ẩn hoàn toàn, không ai biết được chủ đích của quân An Nam Họ tiến đến gần, nổ súng với bộ binh

ta Chỉ huy trưởng liền cho 3 ổ súng cối miền núi, 3 trọng pháo nòng 4 tiến lên: sức bắn trả có hiệu lực ngay Địch quân dừng lại, một phần rút vào trong thành, một phần đóng quân bên ngoài dựa vào tường thành của họ

Quân ta buộc phải tạm dừng quân vì trận đụng độ nhỏ này, nhưng lại tiếp tục tiến lên Khoảng 6 giờ chiều thì đến địa điểm cắm quân, tức là ngay sau

thành Kỳ Hòa Nơi đây đồng ruộng không còn trống trải nữa: có vài chòm cây rải rác, rừng cũng rải rác một vài nơi Một ngôi làng gồm vài căn nhà đổ nát dựa vào một đám cây cách thành địch chừng 2 cây

số Thủy sư đề đốc đặt đại bản doanh tại một trong những căn nhà bỏ hoang trong ngôi làng này Ngay lúc đó thì đại pháo từ trong thành Kỳ Hòa cũng bắn

ra vài phát hướng về phía làng Một viên đạn xuyên ngang nhà đại bản doanh, đồng thời súng nhỏ cũng bất thần bắn tới tấp từ khu rừng chồi vào các lều cắm

quân của ta Bộ binh hướng về phía bìa rừng để

chống trả loạt tấn công bất ngờ này Lính Tây Ban

Nha, tiếp theo là đại đội thuộc tàu Renommee và hai

đại đội khác nữa tiến lên đánh xung kích Ngựa kéo đại pháo đã tháo cương, vì thế phải dùng tay kéo 2 khẩu đại pháo nòng 4 đặt vào vị trí Quân địch thì

không thấy đâu hết mà súng cứ xối xả thật can

trường Phải mất một lúc lâu mới di tản hết bộ binh đến một vị trí xa khu rừng để khỏi bị đánh bất ngờ Pháo binh trở nên quá lộ liễu, liền đưa vài pháo thủ giữ vị trí xung kích: công binh cũng dàn ra Trong khi

đó ta cũng đã càn quét xong khu rừng và cuộc nổ

súng cũng im Lính Tây Ban Nha, thủy quân, quân đánh bộ và các đạo công binh trở về đóng bên trong trại Vài nhóm nhỏ lo nấu ăn Phần còn lại thì quá

mệt vì vừa phải chạy tới chạy lui đánh nhau, dọn trại, chẳng còn hơi sức đâu mà thổi lửa nấu ăn; họ đành ăn lương khô và uống nước lã, cũng may là cạnh trại có nhiều chỗ lấy nước Thế cũng xong bữa ăn tối Ăn

xong mạnh người nào người nấy nằm dài ra đất Rồi ngày mai đây, các khẩu thần công từ các hạm đội, các

cỗ súng nòng có khía từ các chùa sẽ nhả đạn và ta sẽ nghe những tiếng nổ long trời Phần chúng ta thì sẽ xông thẳng vào quân thù, hai đạo quân sáp trận, quân lính hai bên đánh xáp lá cà